Тақырыбы: «Инклюзивті білім беру: мүмкіндіктер мен қажеттіліктер»

Алматы облысы, Қарасай ауданы «Шамалған бекеіндегі жаңа қазақ орта мектебі» кмм бастауыш сынып мұғалімі Токаева Асел Сарсенгалиена педагог-сарапшы

Кіріспе

Инклюзивті білім беру – бұл барлық оқушыларға, соның ішінде мүмкіндіктері шектеулі балаларға тең және әділ білім алуға мүмкіндік беру принципі. Қазіргі таңда инклюзивті білім беру жүйесі әлемнің көптеген елдерінде басты назарда тұр. Ол мектеп жасындағы оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, әр оқушының дамуына жағдай жасауға бағытталған. Бұл әдіс барлық балаларды жалпы білім беру жүйесіне біріктіруге, олардың қабілеттерін ашуға және әлеуметтенуіне мүмкіндік береді.

Инклюзивті білім берудің маңызы Инклюзивті білім беру балалардың әлеуметтік, интеллектуалды және психологиялық дамуына оң әсер етеді. Ол балаларды тең құқықты азаматтар ретінде тәрбиелеп, қоғамның барлық мүшелеріне қарым-қатынас жасауды үйретеді. Мұндай жүйе балаларды өзара түсіністік пен сыйластыққа тәрбиелейді, олардың қарым-қатынас дағдыларын дамытуға көмектеседі. Мүмкіндігі шектеулі оқушылар үшін инклюзивті білім беру – олардың қоғамға толыққанды араласуына, өздерін қалыпты сезінуіне жағдай жасайды.Инклюзивті білім беру моделінің ерекшеліктері :

Инклюзивті білім беруді жүзеге асыру үшін мектептер мен мұғалімдер белгілі бір талаптарға сай жұмыс істеуі қажет. Мұндай білім беру моделінің басты ерекшеліктері:

1. Барлық оқушылардың тең мүмкіндіктерге ие болуы: Инклюзивті білім беру жүйесінде балалардың мүмкіндіктеріне қарамастан, әрқайсысы толық білім алады. Мектептерде мүмкіндігі шектеулі балаларға да білім алу үшін қажетті жағдайлар жасалады.

2. Мұғалімдердің кәсіби дайындығы: Инклюзивті білім беруде арнайы дайындықтан өткен, әр түрлі қажеттіліктері бар оқушылармен жұмыс істей алатын мұғалімдер қажет.

3. Білім беру материалдарының жетілдірілуі: Әр оқушының ерекшеліктеріне сай оқу материалдары мен әдістерін қолдану маңызды. Бұл мүмкіндігі шектеулі балалар үшін арнайы оқу құралдары мен технологиялар болуы мүмкін.

Шешу жолдары мен ұсыныстар :

Инклюзивті білім беруді тиімді жүзеге асыру үшін бірнеше негізгі шараларды қолдануға болады:

[1. Мұғалімдердің біліктілігін арттыру: Мұғалімдерге инклюзивті білім беру туралы арнайы курстар мен тренингтер ұйымдастыру қажет. Бұл оқушыларды жеке тәсілдермен оқытуға, әр баланың даму деңгейіне қарай оқыту әдісін таңдауға мүмкіндік береді.

2. Мектептердің инфрақұрылымын жетілдіру: Мүмкіндігі шектеулі оқушылардың мектепке кіруі және сабаққа қатысуы үшін арнайы жағдайлар жасалуы қажет. Мысалы, пандустар, арнайы дәретханалар, аудио және визуалдық құралдар.

3. Психологиялық қолдау көрсету: Мүмкіндігі шектеулі балаларға психологиялық кеңес беру, сонымен қатар сыныптастарына да психологиялық тренингтер өткізу маңызды. Бұл балалардың бір-біріне деген түсіністігін және қолдауын арттыруға көмектеседі.

4. Қолданбалы және инновациялық технологияларды енгізу: Оқу үдерісіне заманауи ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану, мысалы, арнайы бағдарламалар, компьютерлік көмекші құрылғылар және басқа да оқу құралдары инклюзивті білім беру сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

5. Әлеуметтік бағдарланған оқыту: Оқушыларға қоғамда өз орнын табуға көмектесетін іс-шаралар мен әлеуметтік бағдарламаларды енгізу. Бұл балалардың өздеріне деген сенімділігін арттырады.

Қорытынды:

Инклюзивті білім беру – тек мүмкіндігі шектеулі балалар үшін ғана емес, жалпы білім жүйесі үшін аса маңызды құндылық. Ол балалардың бір-біріне деген құрметін, сүйіспеншілігін арттырады және қоғамды біріктіреді. Мектептер мен білім беру ұйымдары осы үрдісті дұрыс жүзеге асырып, барлық балалардың жеке қажеттіліктеріне назар аударуы қажет. Мұғалімдер мен ата-аналардың белсенді қатысуымен инклюзивті білім беру жүйесі елдің әлеуметтік және білім беру саласында оң өзгерістер әкелетін қуатты құралға айналуы мүмкін.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Құдайбергенова Г.Р. «Инклюзивті білім беру: теориясы мен тәжірибесі». – Алматы: «Қазақ университеті» баспасы, 2017.

2. Елеуова Г.А., Есімов А.К. «Инклюзивті білім беру: мәселелері мен шешу жолдары». – Астана: Елбасы академиясы, 2018.

3. Білім және ғылым министрлігі. Инклюзивті білім беру және арнайы білім беру мекемелері туралы бұйрық. – Алматы, 2019.

4. Алашбаев А.А. «Мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытудағы инклюзивті тәсілдер». – Шымкент: Қожа Ахмет Ясауи университетінің баспасы, 2016.

5. Бейсенбаева Р.Қ. «Инклюзивті білім беру жүйесінің даму тенденциялары». – Алматы: Жоғары оқу орындары үшін оқулық, 2020.