«Семей» Медициналық колледжі» мекемесі

Учреждение «Медицинский колледж «Семей»

Оқу-әдістемелік кешен

Учебно-методический комплекс

Пән: Физика және астрономия

Предмет:

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі», 0302000 «Мейіргер ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер», 0302033 «Жалпы тәжірибедегі мейіргер»

Квалификация:

Тақырып: Беттік қабат. Беттік керілу.

Тема:

Оқытушы: Оралғазықызы Г.

Преподаватель:

ӘБК мәжілісінде қаралды

Хаттама №_____________

«____»__________ 20__ ж.

ӘБК төрайымы _________

Рассмотрено за заседании ПЦК

Протокол №________________

«____»____________ 20__ ж.

Председатель ПЦК __________

Оқу-әдістемелік кешеннің мазмұны

Содержание УМК

1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартынан көшірме.

Выписка из ГОСО РК

2. Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типовой учебной программы

3. Жұмыс бағдарламасынан көшірме

Выписка из рабочей программы

4. Сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка занятия

Қазақстан Республикасы

Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму

министрінің 2017 жылғы______________

№____­­­­­­ бұйрығына 8-қосымша

Қазақстан Республикасының

Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму

министрінің міндетін

атқарушының 2015 жылғы 31 шілдедегі

№ 647 бұйрығына 5-2-қосымша

Медициналық мамандықтар бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға бірдей міндетті стандарты

1.Жалпы ережелер

      1. Осы медициналық мамандықтар бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға бірдей міндетті стандарты (бұдан әрі – МЖМБС) "Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы" Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 18 қыркүйектегі Кодексінің 175-бабының 3-тармағына сәйкес әзірленді және медициналық мамандықтар бойынша білім алушылардың техникалық және кәсіптік білім берудің (бұдан әрі – ТжКБ).

Осы стандарт «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша жалпыға білім беру оқу бағдарламасын жүзеге асырып жүрген, меншік нысаны мен ведомствалық бағыныштылығына қарамастан техникалық және кәсітік білім беру ұйымдарымен пайдаланылады.

2.Осы стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар қолданылады:

1) білім беру бағдарламасы: оқу жұмыстардың түрлері,пән тізімі арқылы білім беру жүйесін белгілі сатының білім беру мазмұнын анықтайды және оларды оқытуға берілген уақыт көлемін,мақсаттарын енгізілген құжат;

2) құзіреті: маманның кәсіптік тәрбие,дағдылар,білім негізінде кәсіптік мәселелердің белгілі жиынтығын шешу мен іске асыру қабілеттілігі;

3) базалық құзірет (БК): өз-өзін ұйымдастыру және өз-өзін уәждемелеуге бейімділігімен,өзінің қызметі мен өз-өзін басқару қабілеттілігі:

4) кәсіптік құзірет (КҚ): маманның кәсіптік тәжірибе,дағдылар,білім енгізінде кәсіптік мәселелер жиынтығын шешу,сонымен бірге кәсіптік қызметіне тиімді іске асыруға мүмкіндік беретін жеке қасиеттер қабілеттілігі;

5) цикл: білім берудің бір бағытының оқу пәндерінің жиынтығы;

6) модульдық оқыту: нақты кәсіптік құзіреттің қалыптасуына бағытталған жеке өзара байланысқан блок түрінде материалдарды құрылымдық зерттеуді болжайтын оқу жүйесі;

7) кәсіптік практика: оқу үрдісінің кәсіптік оқытуда ең жалпыланған өлшемі мен еңбек қызметіне қызмет көрсетуде білікті техникалық қызметкерлерді даярлау тиімді түрі;

8) оқу жоспарының моделі: техникалық және кәсіптік білім беру мазмұнының негізігі инварианттық құрылымдық құрамын бейнелейтін оқу жоспарын сипаттайтын нысан;

9) үлгілік оқу жоспары: техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында оқыту мерзімі,кәсіптер мен мамандықтарға қолданылатын оқу пәндерінің көлемі мен тізбесін айқындайтын оқу жоспарының негізінде әзірленеген құжат;

10) жұмыс оқу жоспары: білім беру ұйымының жетекшісі бекітетін,оқу пәндерінің тізбесі мен көлемі бірізділігін,қарқындылығын және оқытуды ұйымдастырудың негізігі нысандарын,білім алушылардың білімі мен іскерлігін бақылауды реттейтін үлгілік оқу жоспарының негізінде техникалық және кәсіптік білім беру ұйымымен әзірленетін құжат;

11) үлгілік оқу жоспары: үлгілік оқу жоспарының нақты пәні бойынша дағдылар мен іскерлік,білім көлемін және мазмұнын анықтайтын құжат;

12) жұмыс оқу бағдарламасы: білім беру ұйымының жетекшісімен бекітілетін,үлгілік оқу жоспарының негізінде нақты жұмыс оқу жоспарына арналған техникалық оқу бағдарламасын меңгеру мерзімі;

13) оқытудың нармативтік мерзімі: нақты оқу нысаны (күндізгі) бойынша кәсіптік оқу бағдарламасын меңгері мерзімі;

14) біліктілік: нақты кәсіп пен мамандықтар бойынша қызметтің белгілі бір түрін құзіретті орындауға дайындығының түрі мен деңгейі;

3. «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік білім бері мамандарды юаярлау осы Стандартқа сәйкес іске асырылады,сонымен бірге:

1) оқу-бағдарламалық құжаттамасымен-оқу жоспарының моделімен,үлгілік және жұмыс оқу жоспары мен бағдарламалармен,және оқыту жоспарымен;

2) білім беру бағдарламаларымен;

3) Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау мен білім беру саласында өкілетті органдармен бекітілген нормативтік құжаттармен.

2. Білім беру мазмұнына қойылатын талаптар

4. Білім беру бағдарламасының мазмұны 0301000 « Емдеу ісі », 0302000 «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша оқытуды көздейді:

1) жалпы білім бері пәндер бойынша интегралдау курстарды;

2) жалпы гуманикалық, экономикалық, жалпы кәсіптік,арнайы пәндер;

3) интегралдау білім беру бағдарламасы 0301000 « Емдеу ісі », 0302000 «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша мамандығының 1 курс бакалавриат білім беру бағдарламасымен.

5. Білім беру бағдарламасын әзірлеу және іске асыру кезінде білім беру ұжымы құқылы:

1) кәсіптік оқу бағдарламаларын игеруге бөлінген жалпы оқу уақытының көлемін сақтағанда 25 % шамасында цикл және пәндер үшін өзгертуге;

2) оқу үрдісін бақылау және ұйымдастыру әдістерін, нысандарын, оқытудағы әртүрлі технологиялық таңдауға.

Білім беру оқу бағдарламасы 0301000 « Емдеу ісі », 0302000 «Мейіргер ісі» мамандығы бойынша білім алушылардың келесі құзіреттілігін білуге көздейді:

Мамандық бойынша білім беретін оқу бағдарламасын меңгеру нәтижесінде білім алушы:

6.4 0302000 «Мейірбике ісі» біліктілігі бойынша бүтіндей оку-тәрбие процессі барысында қалыптасатын маманның біліктілік деңгейіне сәйкес келетін базалық құзыретке ие болуы тиіс.

Типтік оқу бағдарламасынан көшірме

Выписка из типового учебного плана

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі», 0302000 «Мейіргер ісі»

Специальность:

Біліктілік: 0301013 «Фельдшер», 0302033 «Жалпы тәжірибедегі мейіргер»

Квалификация:

Тақырыптық жоспар: Физика және астрономия пәні бойынша типтік оқу жоспары бойынша

Тематический план:

Пән бойынша барлық сағат: 72

Всего часов по предмету:

Теория: 72

Тәжірибе:

Практика:

Типтік оқу бағдарламасы: Физика және астрономия пәні бойынша

Типовая учебная программа:

Пәннің мазмұны:

Содержание дисциплины:

Үлгілік оқу бағдарламасы Мемлекеттік жалпыға міндетті техникалық және кәсіптік білім беру стандартына (ПП ҚР №647 31.08.2015ж) негізделіп әзірленген.

Физика табиғаты туралы денелер мен ең қарапайым және сонымен қатар ең жалпы қасиеттері туралы ғылым .Ол табиғаттың сансыз көп құбылыстарында орын тебетін дүниенің ең жалпы заңдылықтарын анықтайды.Физика оқыту процесінде білім алушылардың көп атқарымдық және көп өлшемді базалық құзыретті қалыптасады.Олардың болуы күнделікті,кәсіптік,әлеуметтік өмірдегі сан алуан проблемаларды шешуге мүмкіндік береді. Физика білім алушының мүмкіндіктерін үздіксіз кеңейтуге және көбейте отырып,оның қазіргі заманғы ақпараттық-коммуникациялық технологиялары жолымен сенімді жүруін қамтамасыз етеді.

Бұл үлгілік оқу бағдарлама білім алушылардың физикадан,геометриядан,алгебрадан,химиядан білімділігі,дағдысы және біліктілігіне негізделеді.

Пән оқыту кезінде теория 72 сағат.

Теориялық сабақ: 2

Теоретическое занятие:

Тәжірибелік сабақ:

Практическое занятие:

Теориялық сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Методическая разработка теоретического занятия

Мамандық: 0301000 «Емдеу ісі», 0302000 «Мейіргер ісі»

Специальность: : 0301013 «Фельдшер», 0302033 «Жалпы тәжірибедегі мейіргер»

Сабақтың типі: жаңа тақырыпты игеру

Тип занятия:

Өткізу әдісі: аралас

Методика проведения:

Сағат саны: 2

Количество часов:

Сабақтың өтетін орны:

Место проведения занятия:

Сабақтың тақырыбы: Беттік қабат. Беттік керілу.

Тема урока:

Сабақтың мақсаты:

Цель занятия:

Сабақтың міндеттері:

Задачи занятия:

Білімділік: Стунденттерді зерттеу,саралау ой қортындылау арқылы кинематика,механикалық қозғалыстың сипаттамалары,қозғалыс түрлері туралы кеңінен баяндау.

Образовательная:

Дамытушылық: Студенттердің ой ұштау қабілетін, яғни оқуға ынтасын арттыру.

Развивающая:

Тәрбиелік: Жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауда,жолдасының пікірін тыңдау.

Воспитательная:

Сабақтың жабдықтары: Тақта,оқулық

Оснащение занятия:

Пәнаралық байланыс: Математика

Межпредметная связь:

Пәнішілік байланыс: Механика

Внутрипредметная связь:

Теориялық сабақ барысының технологиялық картасы

Технологическая карта конструирования этапов теоретического занятия

Теориялық сабақтың барысы

Ход теоретического занятия

1.Ұйымдастыру кезеңі.

Организационная часть.

Сәлеметсіздерме! Отырыңыздар.Бүгін топта кім кезекші? Бүгін сабақта кім жоқ? Бүгін өтетін сабағымыздың тақырыбы: Беттік қабат. Беттік керілу. 2.Оқытушының кіріспе сөзі. (сабақтың тақырыбы мен мақсатына шолу)

Целевая установка занятия. (обзор темы и цели занятия)

3. Білімнің негізін өзектілеу (негіздеу). Үй тапсырмасын тексеру. Актуализация опорных знаний, над которыми обучающиеся работали дома по теме

Физикалық диктант

1. Температура өзгерген жағдайда кәдімгідей қосу арқылы газды сұйыққа айналдыратын болсақ, онда оны бу дейміз, дәлірек айтқанда ........... бу дейміз. (қаныққан)

2. .............. деп аталатын белгілі бір температурада екі қисық түйісіп қосылады, яғни сұйықтың тығыздығы будың тығыздығына тәуелді. (кризистік)

3. Ауаның ылғалдылығын өлшейтін прибор ...... деп аталады. (психрометр)

4. Қаныққан бу қысымы көлемге тәуелсіз болғандықтан, ........ тек температураға ғана тәуелді болады. (қысым)

5. Көпіршіктердегі қаныққан будың қысымы сұйық ішіндегі қысыммен теңелген кездегі температура ............ басталады. (қайнау)

6. Сұйық пен оның қаныққан буы арасындағы физикалық қасиеттерінің айырмашылықтары жойылатын температура .......... температура деп аталады. (кризистік)

7. Қаныққан бу қысымы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым оған сәйкес сұйықтың қайнау температурасы төмен болады, өйткені төменгі ........ қаныққан будың қысымы атмосфералық қысымға теңеледі. (температурада)

8. Егер басқа газдардың барлығы жоқ десек, онда су буының түсіретін қысымы су буының ............ қысымы дейді. (парциал)

4. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Изложение нового материала.

Беттік қабат. Беттік керілуді қарастырады.

5. Жаңа материалды бекіту сұрақтары:

1. Беттік керілу дегеніміз ...

2. Мысал келтір.

3. Қандай жағдайда сұйық дене бетіне жұғады?

4. Қандай жағдайда сұйық дене бетіне жұқпайды?

5. Жұғатын сұйықты жұқпайтын сұйықтан қалай ажыратуға болады?

6. Қылтүтік құбылыстар дегеніміз ...

7. Ол қандай жағдайда байқалады?

Закрепление новой темы.

6.Баға қою

Выставление оценок

7.Үй тапсырмасы.

Тақырып: Беттік қабат. Беттік керілу. [1]209-215 беттер оқу

Пайдаланылатын оқулықтар: Кронгарт Б.А.,Кем В.И.,Қойшыбаев Н. Физика /Жалпы орта білім беретін мектептің жаратылыстану-математика баығытындағы 10-сыныбана арналған оқулық/.-Алматы:Мектеп, 2014.

Домашнее задание.

Тема:

Литература:

Беттік қабат. Беттік керілу.

Беттік құбылыстар — шекаралық қабатта артық еркін энергияның (беттік энергияның) болуынан, беттік қабат молекулаларының белсенділігінің жоғарылығынан олардың құрылымы мен құрам ерекшеліктерінен туындайтын құбылыстар. Денелердің физикалық және химиялық әсерлері ең алдымен осы беттік қабатта өтеді. Негізгі беттік құбылыстар бет ауданына пропорционал беттік энергияның кемуіне байланысты болып келеді. Сұйықтық тамшыларының немесе газ көпіршіктерінің, т.б. тепе-тең пішіндерінің түзілуі тұрақты көлемдегі еркін энергияның минимум шамасымен анықталады. Молекулалық күштер (беттік керілу және жұғу) мен сыртқы күштердің (ауырлық күшінің) біріге әсер етуінен пайда болатын және сұйықтықтың бөліну бетін қисайтатын беттік құбылыстарды капиллярлық құбылыстар дейді. Қатты денелерде беттік құбылыстар ең алдымен олардың сыртқы бетінде байқалады. Мұндай құбылыстарға тістесу (когезия), жабысу (адгезия), жұғу және үйкеліс жатады. Беттік құбылыстар дененің ішкі беттерінде де болады. Олар кристалдық тор ақауынан туындайды. Қатты денені кез келген пішінде бұзу да беттік құбылыстарға жатады. Өйткені бұл кезде денеде жаңа бөліну беттері түзіледі. Беттік құбылыстардың едәуір тобын беттік қабаттың химиялық құрамын өзгертетін адсорбтау құбылыстары құрайды. Беттік қабаттардағы жылулық қозғалыстың ерекшелігі салдарынан беттерден жарықтың молекулалық шашырау құбылысы болады.

Беттік құбылыстардың басқа бір тобына термоэлектрондық эмиссия құбылысы, фазалардың бөліну бетінде потенциал секірмесінің пайда болуы және қос электр қабатының түзілуі жатады. Бұл құбылыстар иондар мен дипольді молекулалардың адсорбтануына байланысты. Жылу алмасу және масса алмасу процестерінің (еру, булану, қоюлану, кристалдану, коррозия, т.б.) жылдамдығы бөліну бетінің шамасы мен қасиетіне байланысты анықталады. Сондықтан ол осы беттегі молекулалардың табиғатына және сол беттің құрылысына ерекше тәуелді болады. Адсорбтау қабаты фазааралық алмасу процестерін тежеп, елеулі өзгерістер енгізе алады. Беттік құбылыстар берілген ортадағы материалдар мен құралымдардың ұзақ уақытқа төзімділігін анықтайды. Бөліну бетінде бір молекулалы қабат түзетін адсорбтаушы заттардың аз мөлшерінің өзі материалдардың көптеген қасиетін өзгертуге мүмкіндік береді. Бір молекулалы беттік қабаттарды зерттеп білу молекулаларды зерттеудің және олардың мөлшерін анықтаудың жаңа тәсілін береді. Беттік құбылыстар тау-кен жыныстарын желдету және топырақ түзілу, ылғалдың булану және қоюлану процестерін, сондай-ақ, тірі организмдерде өтетін көптеген процестерді түсіндіруге көмектеседі. Бірсыпыра технологиялық процестер (майлау, жұғу, т.б.) беттік құбылыстарын пайдалануға негізделген.

Беттік керілу

Беттік керілу — екі фазаның (дененің) бөліну бетінің термодинамикалық сипаттамасы. Өлшем бірліктері Дж/м2 немесе Н/м. Беттік керілуді бөліну беті сұйықтық болған жағдайда, бет контурының ұзындық бірлігіне әсер ететін және фазалардың берілген көлемдерінде бетті ең кіші шамаға (минимумға) дейін жиыруға ұмтылатын күш ретінде де қарастыруға болады. Екі қоюланған (конденсацияланған) фазаның шекарасындағы беттік керілу, әдетте, фазааралық керілу деп аталады. Жаңа бетті түзетін жұмыс, зат молекулаларын дене көлемінен беттік қабатқа ауыстыру кезіндегі молекулааралық ілініс күшін жеңуге жұмсалады. Беттік қабаттағы молекулааралық күштердің тең әсерлі күшінің шамасы дене көлеміндегідей нөлге тең болмайды әрі ол ілініс күштері көбірек болатын фаза ішіне қарай бағытталады. Сонымен беттік керілу беттік (фазааралық) қабаттағы молекулааралық күштердің теңгерілмеуінің өлшемі болады.

Жылжымалы сұйықтық үшін беттік керілу — еркін беттік энергияға тепе-тең шама. Сыртқы әсер болмаған жағдайда сұйықтық беттік керілудің салдарынан шар (бет мейлінше кіші және еркін беттік энергияның мәні барынша аз болатын жағдай) пішіндес болады. Егер фазалардың көлемдері молекулалардың өлшемдерімен салыстырғанда жеткілікті үлкен болса, онда беттік керілу беттің шамасы мен пішініне тәуелді болмайды. Беттік керілу температураның жоғарылауынан, сондай-ақ, беттік белсенді заттардың әсерінен азаяды. Сұйықтық пен газдың (будың) немесе сұйықтық пен сұйықтықтың оңай жылжымалы шекарасындағы беттік керілуді әр түрлі жолмен өлшеуге болады. Молекулалары (атомдары) еркін орын ауыстыра алмайтындықтан қатты дененің беттік керілуін тәжірибе арқылы анықтау қиын. Анизотропия салдарынан кристалдың әр қырындағы беттік керілу әр түрлі болып келеді. Қатты дене үшін беттік керілу және беттік энергия ұғымдарының мәні бірдей емес. Өйткені кристалдық тор ақаулары (дислокация, т.б.) еркін беттік энергияға әсерін тигізеді. Қатты дененің беттік керілуін, әдетте, молекулааралық және атомаралық өзара әсерлерді негізге ала отырып, жанама жолмен есептейді. Беттік керілудің шамасы мен өзгерісіне көптеген беттік құбылыстар байланысты болып келеді.

1. Сабын көпіршіктерін үрлеуді балалар әуес көреді. Ал ойынның осы түрінен де құнды мәлімет алуға болады екен. Сабын көпіршігі үрленіп созылған балалар шарына ұқсайды.

2. Сондай-ақ әрқайсың жапырақ бетіндегі таңғы шыққа құмарта қараған боларсыңдар. Балауыз бетіндегі су тамшыларының да осындай пішіні болады. Неліктен олар жайылып кетпейді? Күнделікті өмірден сұйық өзі құйылған ыдыстың пішінін алатынын және оның меншікті пішіні болмайтынын білеміз. Ал бірақ бұл әр уақытта орындала бермейді екен. Сұйықтың бетінде орналасқан М1 молекуланы және оның ішіндегі М2 молекуланы қарастырайық. Сұйық ішіндегі М2 молекула барлық жағынан басқа молекулалармен қоршалған және олар оны барлық жағынан бірдей «тартады». Сұйық бетіндегі М, молекуланың жоғарғы жағында ондай көршілері жоқ (Газ (атмосфера) тығыздығының сұйық тығыздығынан едәуір аз екенін есімізге түсірейік). Оны, негізінен, сұйық ішіндегі молекулалар тартады. Сондықтан сұйық бетіндегі әрбір молекула оның ішіне енуге бейім болады. Алайда барлық молекулалар сұйық ішіне ене алмайды. Сұйық бетіндегі молекулаларды одан төмен орналасқан молекулалар ғана емес, оның бетіндегі көршілес молекулалар да тартады. Бұл күштердің қорытқы күші сұйықтың беттік керілуін береді. Ол сұйықтың беттік қабатында әрекет ететін күшпен сипатталады және Fбет беттік керілу күші деп аталады.Бұл күш сұйық бетін ықшамдауға әрекет етеді. Көлемдері бірдей денелердің ішінде шардың беттік ауданы ең кіші болады. Таңғы шықтың, сабын көпіршіктерінің және т. б. шар пішінді болуы осымен түсіндіріледі.

3. Сырты сәл ғана майланған ұстара жүзін немесе инені абайлап, су бетіне салайық. Ұстара жүзі суға батпайды, су беті сәл ғана иілгендей болады. Ал егер оны тереңірек батырсақ, онда батып кетеді. Демек, мұнда да беттік қабаттағы молекулааралық күштер ұстара жүзінің төменгі су қабатына өтуіне мүмкіндік бермейді.

4. Енді сұйық қабыршақпен жасалған тағы да бірнеше тәжірибені қарастырайық. Сымнан жасалған сақина алып, оның екі жерін жіппен қосайық. Сақинаны сабын ерітіндісіне салып, сабын қабыршағын алайық. Егер жіптің бір жағындағы қабыршақты инемен тесіп жіберсек, онда қабыршақтың екінші жағы жиырылып, жіпті өзіне қарай тартатынын байқаймыз. Әр түрлі пішінде иіліп жасалған сымдармен осындай тәжірибе жасау, оларда пайда болатын қабыршақтардың да пішіндері әр түрлі болатынын көрсетеді. Бірақ бұлардың бәрінде де сабын қабыршақтары берілген бет аумағында мүмкін болатын ең аз ауданды алуға тырысады.

Бұл тәжірибелер сұйықтың беттік қабаты әрқашан керілу күйінде болатынын көрсетеді. Беттік керілу табиғатта да, біздің күнделікті өмірімізде де үлкен рөл атқарады. Беттік керілу болмаса, қолымызды сабындап жуа алмаған болар едік. Сәл ғана жауған жаңбыр кез келген киімнен өтіп кетіп, денеміздің малмаңдай су болғанына куә болар едік. Егер Жердің тартылыс күші болмаса, онда беттік керілу сұйыққа сфералық пішін берген болар еді. Тамшы неғұрлым кіші болған сайын соғұрлым, ауырлық күшіне қарағанда, беттік күштер үлкен рөл атқара бастайды.