БИОЛОГИЯ ПӘНІН ОҚЫТУДА ЗЕРТТЕУІШІЛІК ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ

Тақырып бойынша 11 материал табылды

БИОЛОГИЯ ПӘНІН ОҚЫТУДА ЗЕРТТЕУІШІЛІК ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ

Материал туралы қысқаша түсінік
әдістемелік нұсқаулық
Материалдың қысқаша нұсқасы

Ақмола облысы Аршалы ауданы “Жалтыркөл ауылының жалпы орта білім беретін мектебі” КММ













БИОЛОГИЯ ПӘНІН ОҚЫТУДА ЗЕРТТЕУІШІЛІК ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ.


(әдістемелік нұсқаулық)














Бағдарламаның авторы: Мукишова Гулжан Мирашовна


Лауазымы: Биология пәнінің мұғалімі


Әзірленген уақыты: 2024-2025 оқу жылы









2025 жыл

Мазмұны






1.Түсінік хат 3 -5


2.Нормативті бөлімі 6-15

3.Оқытудың әдістемелік нұсқаулары 16-107




































ТҮСІНІК ХАТ

Биология – барлық тіршілік иелерінің өмір сүру ортасын зерттейтін ғылым. Тірі организмдердің қызметі, олардың таралуы жолдары , шығу тегі барлығы биологияға байланысты. Мектеп оқушыларына да орта сыныптардан бастап биология ілімінің қыр –сырымен таныстыру ұстаздық міндетіміз. Факультатив сабақ бағдарламасы «Биология пәнінде оқытуда зерттеуішілік қабілетін арттыру» деп аталады. Яғни қазіргі таңда өткен әр тақырыбымызды қоршаған орта, өмір, айналадағы құбылыстармен байланыстыруымзы шарт. Бағдарламаның да бір ерекшелігі осыда. Әр тақырыпты, әр тапсырманы күнделікті өмірмен байланыстырып, оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауына мүмкіндік береді. Бағдарламадағы тапсырмаларды орындай отырып оқушы өзінің биология пәніне деген қызығушылығын арттырып, қабілеттерін шыңдайды. Биология ұғымынан бастау алып, адам анатомиясымен жалғасатын тақырыптар оқушылардың таным –түсініктерін арттыруға бағытталған. Бағдарлама 10-11 сынып оқушыларына арналған.

Бағыты: Бағдарлама оқушылардың биология пәні арқылы зерттеу-шілік құзыреттілігін қалыптастыруға және экологиялық шығармашылықты дамытуға бағытталған.

Бағдарламаның өзектілігі: Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – дайын ақпаратты қабылдайтын емес, зерттей алатын, талдайтын, дәлелдейтін тұлға қалыптастыру. Биология – табиғи құбылыстарды бақылау, тәжірибе жасау, дерек жинау мен қорытынды шығаруға өте қолайлы пән. Сондықтан биология сабақтарында зерттеушілік қабілетті дамыту – оқытудың маңызды бағыты.

Факультативтің курсты іске меңгеру кезеңінде оны нәтижеге бағыттап, түрлі әдістерді қолдана отырып өмірлік бағыттарын айқындайды.

Бағдарламаның жаңашылдығы: бағдарлама жаңартылған білім беру аясында күнделікті өмірді биология туралы ілімді практикамен ұштастырады. Оқушының өз қоршаған ортасы, өзін тану жолында көмекші құрал бола алады. Оқушының алған білімін салыстыра отырып талдауына мүмкіндік береді.

Бағдарламаның мақсаты: оқушылардың биология пәні арқылы зерттеуішілік қабілетін арттыру. Эстетикалық мәдениет қалпытастыра отырып адамгершілік, ізгілік тұрғысынан тәрбиелеу. Анатомия, биология, қоршаған ортаға деген қызығушылықтарын арттыру.

Бағдарламаның міндеттері: оқушы өз ортасын биологиялық тұрғыда танып, алған білімдерін өмірде қолдануға мүмкіндік алады. Мұғалім оқушының зерттеуішілік қабілетін арттыру үшін жан –жақты бағыт беріп отырады.

Бағдарламаның ерекшеліктері

Ұсынылып отырған бағдарлама мазмұны мен құрылымы жағынан оқушылардың зерттеушілік қабілетін дамытуға бағытталған әдістер,тәжірибелік тәсілдер және олардың тиімділігі қарастырылған.Биология сабағында зерттеушілік әрекетті жүйелі түрде ұйымдастыру-білім сапасын арттырудың,оқушы жетістігін көтерудің маңызды жолы.

Күтілетін нәтижелер

Бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде оқушыларда төмендегідей білім, білік және дағдылар қалыптасады:

- Биология пәні бойынша негізгі ғылыми ұғымдарды саналы меңгереді және оларды тәжірибеде қолдана алады;

- Зерттеушілік дағдылары (мәселе қою, болжам жасау, бақылау, тәжірибе жүргізу, деректерді талдау, қорытынды шығару) дамиды;

- Сыни және логикалық ойлау қабілеті артады, себеп–салдарлық байланыстарды анықтай алады;

- Өз ойын ғылыми тілде жеткізу, дәлелдеу, қорғау мәдениеті қалыптасады;

- Табиғатты қорғау және адам денсаулығына жауапкершілікпен қарауға бағытталған экологиялық мәдениет қалыптасады

Қолданылған әдістер: Бақылау және эксперименттік тапсырмалар,жобалық зерттеу жұмыс-тары,проблемалық сұрақ қою,микроскопиялық зерттеу,сандық құралдарды пайдалану,топтық зерттеу жұмыстары.

Оқушылаға қойылатын талаптар: берілген тапсырмаларды орындау, мақсаттарын түсіну, оқытушы берген есептерді жүйелі түрде шығару мәселелердің жүйелі түрде шешілуіне өзіндік тиімді жолдарын ұсынады.

Теориялық маңыздылығы Ұсынылып отырған бағдарлама биология пәнін оқытуда зерттеушілік бағытты жүзеге асырудың ғылыми-теориялық негіздерін айқындап, ақпаратты жаттатудан аналитикалық ойлауды,проблеманы айтып қоймай,оны шешуге оқушы өз ойын қосады. Авторлық бағдарламаның күнтізбелік тақырыптық жоспары 10-11 сынып оқушыларына аптасына – 1 сағат өткізіледі,барлығы – 34 сағат. Негізігі бөлімдері: Кіріспе (1 сағат), Биологиядағы модельдеу(1 сағат), Биоинформатика(2 сағат), Биофизика (1 сағат), Есептеу биологиясы(4 сағат),Биологиялық жүйелерді модельдеу (4 сағат), Биологиялық ұлпалардың биомеханикасы(2 сағат), Магниттік энцефалографияның тура және кері есептері( 4 сағат), «Құрылымдық геном» бағдарламасы және биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу ( 1 сағат), Рентгендік дифракциялық талдау ашу (6 сағат) ,Биологиялық есептердегі сферадағы функцияларды топтастыру және сипаттау (2 сағат), Биологиялық жүйелердің өзгергіштігі және күрделілігі (3 сағат), Синергетика, үлгіні тану және диагностика (1 сағат), Биохимиялық кинетиканың модельдері (1 сағат), Биологиялық макромолекулалардың кеңістіктік құрылымдарын талдау (1 сағат). Жаратылыстану бағытындағы пәндер ішінде биология ғылымы оқушыларды зерттеушілікке тартуға ең қолайлы сала болып табылады.Өйткені биология-тірі табиғаттың құрылымы, қызметі, өзара байланысы туралы нақты фактілерге сүйенетін тәжірибеге негізделген ғылым. Практикалық маңыздылығы Ұсынылып отырған бағдарлама биология пәнін оқыту тәжірибесінде тікелей қолдануға болатын, нақты нәтижеге бағытталған әдістемелік құрал болып табылады. Практикалық бөлімде бақылау және эксперименттік тапсырмалар орындайды.Мысалы:Өсімдіктердің өсуіне жарықтың әсерін зерттеу,су түзілімдеріндегі микроорганизмдер санын салыстыру,әртүрлі тыңайтқыштардың топыраққа әсерін бақылау. Микроскопиялық зерттеуде өсімдік және жануар тіндерін микроскоппен зерттеу, обьектіні сипаттау, салыстыру. Сандық құралдарды пайдалану: Ph-метр, температура датчиктері, мобильді қосымшалар, онлайн симуляторлармен жұмыс жасайды. Жобалық зерттеу жұмыстары арқылы оқушылар шағын ғылыми жобалар құрып, мәселені анықтап, есептеулер жүргізіп, гипотеза жасайды. Мысалы: «Жыртқыш – олжа» жүйелерін зерттеу, Ментен бойынша фермент-субстрат реакцияларын модельдеу, Рентгендік дифракциялық талдау: фазалық есеп.




























НОРМАТИВТІ БӨЛІМІ

Күнтізбелік тақырыптық жоспары

(10-11 сынып, аптасына – 1 сағат, барлығы – 34 сағат)


р/с

Бөлім

Бөлімше

Тақырып

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім – өнімі мен нәтижесі

Бар-лығы

Лекция/

Теория/

Прак-тика1

Прак-тика /Прак-тика2

1-бөлім Кіріспе (1 сағат)

1

Курстың тапсырмалары мен бөлімдері. Ақпарат көздері. Биологияның ғылым ретіндегі мәні және оның болашағы. Теориялық және конструктивті әрекеттің өзара байланысы.

Оқушылардың биология туралы түсініктерін қалыптастыру тіршілікті зерттейтін ғылымдардың жиынтығы

1

1

1

Биология және оның маңызын ашу биологиялық білімдер жүйесіндегі орнын біледі.

2-бөлім. Биологиядағы модельдеу(1 сағат)

2

Биологиядағы математикалық модельдер. Модель туралы түсінік. Биологиялық модельдер. Биологиялық модельдердің классификациясы. Модельдеудің әдістемелік аспектілері. Тірі жүйелер модельдерінің ерекшелігі. Биологиядағы модельдеудің теориялық және әдістемелік негіздері.

Оқушылардың өзін-өзі дамытуға және үздіксіз білім алуға дайындығын қалыптастыруды қамтамасыз етеді

1

1

1

Әртүрлі биологиялық құбылыстарды, сондай-ақ особьтардың, популяциялардың және экожүйелердің өмір сүру жағдайларын модельдеу.

3-бөлім. Биоинформатика(2 сағат)

3

Зерттеудің негізгі бағыттары.

Генетикалық тізбектерді талдау. Геномдарға аннотация. Есептік эволюциялық биология. Биологиялық әртүрлілікті бағалау.

Білім алушыларды тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтарына байланысты есептердің шығару жолдарымен таныстыру

1

1

1

Генетикалық тізбектің көптүрлілігін және шектеулілігін түсіну және оларды белсенді түрде теориялық және қолданбалы биологияның өзекті мәселелерін шешуде қолдану

4

Негізгі биоинформатика бағдарламалары. Биоинформатика және есептеу биологиясы. Құрылымдық биоинформатика

Биоинформатика ұғымы туралы жалпы түсініктер білу

1

1

1

Биоинформатика ұғымы туралы жалпы түсініктерді біледі

4-бөлім. Биофизика (1 сағат)

5

Биофизиканың бөлімдері. Зерттеу тарихы. Зерттеудің қазіргі бағыттары. Биофизиканың ірі зерттеушілері.

Білімгерлерге биофизикалық процестердің ерекшеліктері мен объектілері жайында, биологиялық процестер мен қҧбылыстарға негізгі биофизикалық тәсілдерді қолданылуы жайында тереңдетілген білім беру

1

1

1

Биофизиканың негізгі заңдары мен принциптерімен, биофизиканың теориялық тәсілдерімен және биофизиканың қолданбалы аспектілерімен танысады

5-бөлім. Есептеу биологиясы(4 сағат)

6

Есептеуді модельдеу. Есептеу геномикасы.

Білімалушылардың генетика ғылымының негізгі ұғымдары туралы білімдерін тереңдету. Генетикалық есептер шығару арқылы теориядан алған білімдерінің негізгі түйінін түсінуге, оның мәнін терең ұғынуға көмектесу.

1

1

1

Білімалушы бойында ұжымдасып жұмыс істеу,басқаларды тыңдау,өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білу біліктілігін дамыту және генетикалық терминология мен символика ұғымдарын қалыптастырады

7

Молекулалық модельдеу. Жүйелік биология. Халықаралық есептеу биология қоғамы.

Молекулалық модельдеу реттілігін сипаттап, жүйелік биологияның негізгі қызметтерін анықтау. Халықаралық есептеу биология қоғамын зерттеу.

1

1

1

Молекулалық биологияның модельдеуімен танысып, есептер шығаруға дағдыланады

8

Матрицалық популяция модельдері.Биологиялық статистика.

Белгілі бір кеңістікте генетикалық жүйе түзетін, бір түрге жататын және көбею арқылы өзін-өзі жаңғыртып отыратын азғалар тобын зерттеу

1

1

1

Молеклалық популяция модельдерін сипаттап, биологиялық есептер шығаруға үйренеді

9

Математикалық биологияның есептеу есептері.

Білімалушылардың генетика ғылымының негізгі ұғымдары туралы білімдерін тереңдету .

1

1

1

Генетикалық есептер шығару арқылы теориядан алған білімдерінің негізгі түйінін түсінуге, оның мәнін терең ұғынуға көмектесу.

6-бөлім. Биологиялық жүйелерді модельдеу (4 сағат)

10

Биологиялық қауымдастықтарды модельдеу. Популяцияның өсу үлгілері және түрлердің бәсекелестігі. Логистикалық өсу.

Оқыта үйрету ойыны арқылы оқушылардың ізденпаздығын, ойлау қабілетін дамыту, ой-өрісін кеңейту, генетикалық заңдылықтарды қолдана отырып  есептер шығара алатын жеке тұлға қалыптастыру.

1

1

1

Популяцияның өсу үлгілері және түрлердің бәсекелестігі мен биологиялық қауымдастықтарды модельдеу есептерін шығара біледі

11

«Жыртқыш – олжа» тапсырмасы. Ходжкин-Хаксли жүйесі. Мальтус пен Верхульст модельдері, «Жыртқыш – олжа» жүйелері. Экологиялық жағынан бірдей екі түр арасындағы бәсекелестік үлгісі.

«Жыртқыш – олжа» жүйелерін зерттеп, экологиялық жағынан бірдей екі түр арасындағы бәсекелестік үлгілерін анықтау

1

1

1

Оқушылар тірі ағзалардың қоршаған ортаға бейімделуі, бейімделушіліктің түрлері, тірі ағзалар үшін бейімделушіліктің маңызы туралы түсіндіреді.

12

Микробиология және иммунологиядағы модельдер. Электрофизиологиядағы модельдеу. Электрофизиологиялық сигналдардың динамикалық қасиеттерін зерттеу. Биомедициналық диагностикадағы қолданылуы.

Микробиология және иммунологиядағы модельдер. Электрофизиологиядағы модельдеу. Электрофизиологиялық сигналдардың динамикалық қасиеттерін зерттеу

1

1

1

Микроорганизмдердің физиологиясын, генетикасын, экологиясын және биохимиясын зерттейді

13

Кардиосигналдарды математикалық өңдеу әдістері. Кардиограмма, ритмограмма.

Кардиосигналдарды математикалық өңдеу әдістері арқылы есептерді шығарып үйрену

1

1

1

Білім алушы бойында ұжымдасып жұмыс істеу,басқаларды тыңдау,өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білу біліктілігін дамыту және генетикалық терминология мен символика ұғымдарын жетілдіреді

7-бөлім. Биологиялық ұлпалардың биомеханикасы(2 сағат)

14

Қан артериясының моделі. Серпімділік теориясының әдістерін қолдану арқылы тамырлы аномалияларды диагностикалау. Экологиялық болжау мәселелері. Үздіксіз ортадағы серпімді қабықшаларға динамикалық әсерлерді модельдеу. Таратылған көздерден сұйық және қатты ортадағы серпімді толқындар өрісін талдау.

Қан артериясының моделі. Серпімділік теориясының әдістерін қолдану арқылы тамырлы аномалияларды диагностикалау.

1

1

1

Білімдерін тұжырымдап, қорытынды жасай білу қабілетін дамытады

15

Үздіксіз орталарды сандық талдау әдістері. Вариациялық тәсіл. Риц әдісі. Галеркин әдісі. Соңғы элементтер.

Модификациялық өзгергіштіктің туындау себептерін түсіндіру

1

1

1

Үздіксіз орталарды сандық талдау әдістері мен вариациялық тәсілдерді үйренеді

8-бөлім. Магниттік энцефалографияның тура және кері есептері( 4 сағат)

16-17

Магниттік энцефалографияның міндеттері туралы жалпы түсінік. Магниттік энцефалография әдісінің кемшіліктері мен артықшылықтары. Тура және кері есептер. Магниттік энцефалографияның ток көздерінің модельдері.

Магниттік энцефалографияның міндеттері туралы жалпы түсінік. Магниттік энцефалография әдісінің кемшіліктері мен артықшылықтарын зерттеу

2

1

1

Тура және кері есептер шығару арқылы тақырыпты жүйелейді

18-19

Кезекті жуықтау әдісі. Ньютон әдісі. Магниттік энцефалография деректерінде өрістің кеңістікте таралуын талдау және жіктеу. Сфералық гармоникалар. Сферадағы функцияларды жуықтау және экстраполяциялау. Нейрофизиологиялық патологияларды диагностикалау мәселелерінде магниттік энцефалография әдістерін қолдану.

Кезекті жуықтау әдісі. Ньютон әдісі. Магниттік энцефалография деректерінде өрістің кеңістікте таралуын талдау және жіктеу.

2

1

1

Сфералық гармоникалар. Сферадағы функцияларды жуықтау және экстраполяциялау. Нейрофизиологиялық патологияларды диагностикалау мәселелерінде магниттік энцефалография әдістерін қолдана алады.

9-бөлім. «Құрылымдық геном» бағдарламасы және биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу ( 1 сағат)

20

Құрылымдық геном бағдарламасы туралы жалпы мәліметтер.

Құрылымдық геном бағдарламасы туралы жалпы мәліметтер беру

1

1

1

Геннің құрылымы мен қызметін зерттеу әдістерін меңгереді

10-бөлім. Рентгендік дифракциялық талдау ашу (6 сағат)

21-22

Биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу мәселелеріндегі рентгендік дифракциялық талдау әдісі (РСА). Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелері тұжырымдалған. Рентген сәулелерінің дифракциясының фазалық есебі.

Биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу мәселелеріндегі рентгендік дифракциялық талдау әдісін талдау

2

1

1

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

23-24

Құрылымдық факторлар. Фурье синтезінің түрлері РСА шектеулері. Бөлінген атомдар. Сейра теңдеуі. Тангенс формуласы және құрылым факторларының фазасын нақтылаудың итерациялық процедурасы.

Құрылымдық факторлар. Фурье синтезінің түрлері РСА шектеулері. Бөлінген атомдар. Сейра теңдеуін білу

2

1

1

Тангенс формуласы және құрылым факторларының фазасын нақтылаудың итерациялық процедурасын біледі

25-26

ЯМР спектроскопиясы. Ядролық магниттік резонанс (ЯМР) тарихы мен физикасы туралы жалпы мәліметтер. Спин-торлы релаксация. Лармор жиілігі.

ЯМР спектроскопиясы. Ядролық магниттік резонанс (ЯМР) тарихы мен физикасы туралы жалпы мәліметтер беру

2

1

1

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

11-бөлім. Биологиялық есептердегі сферадағы функцияларды топтастыру және сипаттау (2 сағат)

27-28

Топтар теориясынан және топтарды көрсету теориясынан негізгі ақпарат берілген, бұл сферада берілген функцияларды түрлендіру мәселелерін қою үшін жеткілікті. Топтық өкілдіктер. Матрицалық көрініс элементтері. Өкілдіктің қысқартылуы. Инвариантты ішкі кеңістіктер. Глобулярлы молекулалардың спектрлік көрінісі.

Топтар теориясынан және топтарды көрсету теориясынан негізгі ақпарат берілген, бұл сферада берілген функцияларды түрлендіру мәселелерін қою үшін жеткілікті. Топтық өкілдіктер. Матрицалық көрініс элементтерін зерттеу

2

1

1

Өкілдіктің қысқартылуы. Инвариантты ішкі кеңістіктер. Глобулярлы молекулалардың спектрлік көрінісін анықтайды.

12-бөлім. Биологиялық жүйелердің өзгергіштігі және күрделілігі (3 сағат)

29

Фракталдық құбылыстар. Уақыт қатарын талдау. динамикалық хаос. Лоренц үлгісі. біртүрлі аттракторлар. Ренье өлшемі және оның ерекше жағдайлары. Ляпуновтың сипаттамалық көрсеткіші.

Фракталдық құбылыстар. Уақыт қатарын талдау. динамикалық хаос. Лоренц үлгісін зерттеу

1

1

1

Әр түрлі биологиялық есептерді шығарып үйренеді

30

Ақпараттық энтропия. Стохастикалық сигналдардың параметрлерін есептеу. Такенс теоремасы. Грассбергер-Прокачия әдісі.

Ақпараттық энтропия. Стохастикалық сигналдардың параметрлерін есептеу.

1

1

1

Биология және оның маңызын ашу биологиялық білімдер жүйесіндегі орнын біледі.

31

Күрделі жүйелерді зерттеуге арналған комбинаторлық топология әдістері. Байланыстың топологиялық параметрлері, циклділігі. Биологиядағы қолданбалар.

Күрделі жүйелерді зерттеуге арналған комбинаторлық топология әдістерін үйрену

1

1

1

Байланыстың топологиялық параметрлері, циклділігі. Биологиядағы қолданбаларды анықтайды

13-бөлім. Синергетика, үлгіні тану және диагностика (1 сағат)

32

Үлгіні тану мәселесіне синергетикалық көзқарас. Ақпараттық мүмкіндіктерді таңдау. Максималды ақпарат принципі. Кархунен-Лев ыдырауы. Динамикалық жүйенің синтезі – үлгіні тану алгоритмі. Синергиялы компьютер.

Үлгіні тану мәселесіне синергетикалық көзқарас. Ақпараттық мүмкіндіктерді таңдау. Максималды ақпарат принципі. Кархунен-Лев ыдырауын анықтау

1

1

1

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

14-бөлім. Биохимиялық кинетиканың модельдері (1 сағат)

33

Ең қарапайым химиялық реакциялардың модельдері. Михаэлис-Ментен бойынша фермент-субстрат реакцияларын модельдеу. Гликолиздің жеңілдетілген моделі. Джейкоб пен Монодтың генетикалық триггері.

Ең қарапайым химиялық реакциялардың модельдері. Михаэлис-Ментен бойынша фермент-субстрат реакцияларын модельдеу.

1

1

1

Қарапайым тапсырмалар арқылы балалардың ойлау қабілетін жетілдіреді, биологиялық білімдерін шыңдайды

15-бөлім. Биологиялық макромолекулалардың кеңістіктік құрылымдарын талдау (1 сағат)

34

Анфинсеннің гипотезасы. Рентгендік дифракциялық талдау: фазалық есеп. Жоғары ажыратымдылықтағы ядролық магниттік резонанс: деректерді интерпретациялау. Энтропия және бос энергия түсінігінің биологиялық жүйелерде қолданылуы. Макромолекулалардың денатурация процесінің екі күйінің моделі. Вант-Хофф бойынша бір сатылы денатурация процесінің критериі.

Анфинсеннің гипотезасы. Рентгендік дифракциялық талдау: фазалық есеп. Жоғары ажыратымдылықтағы ядролық магниттік резонанс: деректерді интерпретациялау

1

1

1

Энтропия және бос энергия түсінігінің биологиялық жүйелерде қолданылуы. Макромолекулалардың денатурация процесінің екі күйінің моделі. Вант-Хофф бойынша бір сатылы денатурация процесінің критериін біледі






























Оқытудың әдістемелік нұсқаулары

Әдістемелік нұсқауға кіретіндер: әрбір тарау немесе тақырып бойынша негізгі мазмұндық бөліктер; оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастырудың әдістері мен тәсілдеріне сипаттама, сабақ өткізу формасы;


1

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Курстың тапсырмалары мен бөлімдері. Ақпарат көздері. Биологияның ғылым ретіндегі мәні және оның болашағы. Теориялық және конструктивті әрекеттің өзара байланысы.

Оқу мақсаты:

Оқушылардың биология туралы түсініктерін қалыптастыру

тіршілікті зерттейтін ғылымдардың жиынтығы

Сабақтың мақсаты:

Биология және оның маңызын ашубиологиялық білімдер жүйесіндегі орнын біледі.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.Ұғымдарға теңеулер жазу


Ұғым

Синоним

Митохондрия

Электр станция

Лизосома

Асқазан

Жүрек

Мотор

Ми

............

Құлақ

.............

Нейрон

..............

Тері

..............

Көмей

..............

Ауыз

................

Асқазан

................

Қан

................

Ой

................

Ауыз қуысы

.................

Фермент

.................

Жасуша

................


Тапсырма №2.

Қай тұжырым дұрыс?

  1. 1.Цитоплазма-тұтқыр қоймалжың зат.

  2. 2.Рибосома күрделі көмірсуларды түзеді

  3. 3.Клетка орталығы клетканы энергиямен қамтамасыз етеді

  4. 4.Лизосома клетка ішілік қорыту процесін қамтамасыз етеді.

  5. 5.Хромосома ядрода орналасқан

  6. 6.Жыныс жасушасында 23 хромосома бар

  7. 7.Майлар-жасушадағы биохимиялық реакцияларды тездетеді.

  8. 8.1г май ыдырағанда - 38,9 кДж энергия бөлінеді.

  9. 9.Гликоген - жануар крахмалы

10.Митохондрияда белок түзеді.


Тапсырма №3. Шағын тест

1.Балықтарды зерттейтін

ғылымы:


А)герпетология

В) орнитология

С)энтомология

Д)ихтиология

Е) Этология


2.Шеміршекті балық:

А) қорытпа

В) бекіре

С) акула

Д) сазан

Е) алабұға

3.Балықтарда болатын ерекше сезім мүшесі

А) қабыршағы

В) бүйір сызығы

С) құйрық жүзбеқанаты Д) торсылдағы

Е) желбезегі


4.Балықтардың жүрегі неше бөлімді:

А) 1

В) 2

С) 3

Д) 4

Е) 5


5.Балықтардың қанайналым шеңбері мен қаны:

А) біреу, артерия қаны В) екеу, вена қаны

С) екеу, артерия қаны

Д) біреу араласқан Е)біреу, вена қаны


6.Зәр шығару мүшесі:

А)өкпе

В) бүйрек

С) бауыр

Д) жүрек

Е) ұйқыбезі


7.Аталық безден бөлінетін шоғал құрамында болады:

А) жұмыртқа

В) уылдырық

С) сперматозоид

Д) нәруыз

Е) май


8.Плакоидты терісі бар :

А)бекіре

В) бахтахти

С) қорытпада

Д) ламинарияда

Е) акула

9.Желбезек қақпағы бар балық

А)сазан

В) жұпбалық

С) албырт

Д) алабұға

Е) камбала


10.Қара уылдырық алынатын балық:

А)майшабақ

В) алабұға С)құнысбалық

Д) бекіре

Е) табан


Тапсырма №4.Сөзжұмбақ














1.Доңыздың төлі ?

2. Бұғының аналығы?

3. Ешкінің арғы тегі?

4.Күйіс қайыратын және күйіс қайтармайтындар деп екі топқа бөлінетін сүтқоректілер отряды?

5. Еліктің аналығы?

6. Еліктің аталығы?

7. Доңыздың аналығы?

Берілген тапсырманы орындайды


















Қосымша деректер

жинақтайды.




















Нәтижеге бағытталған білім алады.





















































Берілген тапсырманы орындайды.
















ҚБ «Бағдаршам»
































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»






















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»























































ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі


















презентация, таратпа материалдар

















карточкалар, ғаламтор ресурстары



















презентация, таратпа материалдар
































































карточкалар, ғаламтор ресурстары

















Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






2

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағанда-р саны:

Сабақтың тақырыбы:

Биологиядағы математикалық модельдер. Модель туралы түсінік. Биологиялық модельдер. Биологиялық модельдердің классификациясы. Модельдеудің әдістемелік аспектілері. Тірі жүйелер модельдерінің ерекшелігі. Биологиядағы модельдеудің теориялық және әдістемелік негіздері

Оқу мақсаты:

Оқушылардың өзін-өзі дамытуға және үздіксіз білім алуға дайындығын қалыптастыруды қамтамасыз етеді

Сабақтың мақсаты:

Әртүрлі биологиялық құбылыстарды, сондай-ақ особьтардың, популяциялардың және экожүйелердің өмір сүру жағдайларын модельдеу.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.Адам шежіресін кұрастыруда қолданылатын шартты белгілерді сәйкестендірініз


Белгілер

Анықтама

1Shape1 .


2Shape2 .


3Shape3 Shape5 Shape4 .


4Shape9 Shape8 Shape7 Shape6 .


5Shape10 .


6Shape12 Shape11 .


Shape14 Shape13

7Shape20 Shape19 Shape18 Shape17 Shape16 Shape15 .


Shape21

8Shape22 .


9Shape23 .

Shape27 Shape26 Shape24 Shape25

Shape28

А.Туыстық неке

Ә. Еркек

Б. Өлгендер

В. Әйел

Г.Жынысы анықталмаған

Ғ.Х-хромосомадағы рецессивті гендерді жеткізуші гетерозигота

Д.Пробанд – зерттелетін белгінің иесі

Ж.Неке

Е.Біржұмыртқалы егіздер


Тапсырма №2.Өз ататегіңіздің шежіре ағашын құрастырыңыз.


Тапсырма №3. Сұрақтарға жауап беріңіз


1. Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеудің қандай әдістері бар?


2. Адам хромосомалар санын қалай анықтайды?


3. Неліктен барлық адамдар бір-біріне ұқсамайды?


4. Геналогиялық әдісті сипаттаңдар?


5. Егіздерді салыстыру әдісінің мәні неде?


6. Цитогенетикалық әдістің ерекшелігін сипаттаңдар?


7. Биохимиялық әдіспен қандай ауруларды зерттеуге болады?


8. Адамның қандай тұқымқуалайтын ауруларын білесіңдер?


Тапсырма №4.Тест


1.Бақаның жүрегі неше қуысты?

а) 1 в) 2 с) 3


2. Қосмекенділердің көбеюі қай жолмен өтеді?

А“)жұмыртқа салу

В)уылдырық шашу С)тірі туу


3.Құйрықсыз қосмекендіге қайсысы жатады?

А)Тритон

В) саламандра

С)құрбақа


4.Құйрықты қосмекенді а) тритон

в) бақа

с) құртжылан


5.Аяқсыз қосмекенді

а) бақа

в)құрт жылан с)саламандра


6.Алғашқы құрлыққа бейімделген төрт аяқты жануар

А) сүтқоректі

В) бауырмен жорғалаушылар  С)қосмекенділер


7.Қосмекенділер дернәсілі

а)имаго

в) итшабақ

с)жұлдыз құрт


8.Қосмекенді қандай қанды

а)салқын қанды в)араласқан

с)жылы қанды


9.Қосмекенділер миы неше бөліктен тұрады? А)5

В)3

С)2


10. Қосмекендінің зәр шығару мүшесі

а) аналь тесігі

в) клоака

с)қуық


Берілген тапсырманы орындайды




























Қосымша деректер

жинақтайды.




Нәтижеге бағытталған білім алады.


















Берілген тапсырманы орындайды.


















ҚБ «Бағдаршам»


































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»






ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»























ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі


















презентация, таратпа материалдар



























карточкалар, ғаламтор ресурстары



презентация, таратпа материалдар




























карточкалар, ғаламтор ресурстары









































Сабақтың соңы

5 мин




Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.


















3

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Зерттеудің негізгі бағыттары. Генетикалық тізбектерді талдау. Геномдарға аннотация. Есептік эволюциялық биология. Биологиялық әртүрлілікті бағалау.

Оқу мақсаты:

Білім алушыларды тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтарына байланысты есептердің шығару жолдарымен таныстыру

Сабақ мақсаты:

Генетикалық тізбектің көптүрлілігін және шектеулілігін түсіну және оларды белсенді түрде теориялық және қолданбалы биологияның өзекті мәселелерін шешуде қолдану

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады

Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.Терминдердің анықтамасын табыңыз

Локус-

Фенотип-

Мутация-

Дупликация-

Аутосома-

Инверсия-


Тапсырма №2. Сұрақтарға жауап беріңіз


  1. Генетика” термині нені маңыздайды және осы ғылым нені зерттейді?


  1. Негізгі генетикалық зерттеу әдісін айт және оның негізі неде?

  2. Генеологиялық зертеу жүргізу үшін нені білу керек?

  3. Биометрия дегеніміз не?

  4. Негізгі генетикалық символиканы айт.

  5. Митоз. Митоздың генетикалық маңызы.

  6. Хромосомалардың морфологиясы мен ішкі құрылымы.


Тапсырма №3.Есепті шығарыңыз


Аңдалуз тауықтарында қауырсынның қара «R» және ақ «r» түсті факторлары гетерозиготалы күйде көгілдір түсті береді. Егер көгілдір түсті андалуз тауығын қара, көгілдір және ақ қауырсынды аталық особьтармен будаңдастырса қандай ұрпақтар шыққан болар еді?


Тапсырма №4. Есептерді шығарыңыз


  • Қызан өсімдігінің қызыл түсін шығаратын ген, сары түсіне қарағаңда басым (доминантты). Гетерозиготалы қызыл және сары қызан өсімдіктерін будаңдастырғанда қандай ұрпақ алынады?


  • Сұлының сабағының қалыптылығы доминантты, ал қалыптан тыс ұзындығы - рецессивті белгі. Ұрпақта тек қана қалыпты биіктігі бар особьтар алу үшін, қаңдай өсімдіктерді будандастыру қажет?

Берілген тапсырманы орындайды





Қосымша деректер

жинақтайды.














Нәтижеге бағытталған білім алады.





Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»











ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»







ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»

ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі










презентация, таратпа материалдар




карточкалар, ғаламтор ресурстары













презентация, таратпа материалдар









карточкалар, ғаламтор ресурстары



Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.





4

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Негізгі биоинформатика бағдарламалары. Биоинформатика және есептеу биологиясы. Құрылымдық биоинформатика

Оқу мақсаты:

Биоинформатика ұғымы туралы жалпы түсініктер білу

Сабақтың мақсаты:

Биоинформатика ұғымы туралы жалпы түсініктерді біледі

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушыларсабаққа дайындалады


Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.Генетикалық міндеттер мен компьютерлік геномиканың міндеттерін табыңыз



Тапсырма №2.Сұраққа жауап


1.Биоинформатиканың мақсаттарын сипатта.

2. Биоинформатиканың соңғы жетістіктері қандай?

3.Компютерлік геномика деген не?

Тапсырма №3. Биологиялық есепті шығарыңыз

Жеміс шыбыны дрозофилдің денесінің сұр түсі қара түсіне қарағанда басым.

а) Сұр шыбын мен қара шыбынды будаңдастырған кезде ұрпағында 90 сұр және 88 қара шыбын шыққан. Ата-ана генотиптерін анықта.

б) Екі сұр шыбындарды будандастырғанда ұрпағыңда 1281 сұр және 356 қара особьтар өмірге келген. Бүл жағдайдағы ата-ана генотиптерінің қаңдай болғаңдағысы?


Тапсырма №4. Биологиялық есепті шығарыңыз


Дрозофил шыбынының екі қалыпты қанатты ата-ана формаларын будаңдастырғаңда шыққан 2967 особьтарының ішіңде 2225-нің ғана қанаттары қалыпты, қалғаңдары шала қанатты болып шықты. Гендердің әсер етуі мен ата-ана формаларының генотиптерін анықта.

Берілген тапсырманы орындайды















Қосымша деректер

жинақтайды.






Нәтижеге бағытталған білім алады.






Берілген тапсырманы орындайды.


ҚБ «Бағдаршам»
















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»









ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі





презентация, таратпа материалдар















карточкалар, ғаламтор ресурстары






презентация, таратпа материалдар








карточкалар, ғаламтор ресурстары





Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.





5

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Биофизиканың бөлімдері. Зерттеу тарихы. Зерттеудің қазіргі бағыттары. Биофизиканың ірі зерттеушілері.

Оқу мақсаты:

Білімгерлерге биофизикалық процестердің ерекшеліктері мен объектілері жайында, биологиялық процестер мен қҧбылыстарға негізгі биофизикалық тәсілдерді қолданылуы жайында тереңдетілген білім беру

Сабақ мақсаты:

Биофизиканың негізгі заңдары мен принциптерімен, биофизиканың теориялық тәсілдерімен және биофизиканың қолданбалы аспектілерімен танысады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады

Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.Кластерді толтырыңыз


Биофизиканың негізгі тараулары

Shape29

Тапсырма №2. ЮНЕСКО номенклатурасы бойынша биофизиканың келесі тараулары ажыратылады:

Shape30


Тапсырма №3. Сәйкестендіру кестесін толтырыңыз «Биофизикадағы ірі зерттеушілер»



Луиджи Гальвани

Гелио биологияның  негізін қалаушысы

Герман Гельмгольц

Ресейлік және кеңестік биофизик

Пётр Лазарев

Биоэлектрлікті ашты.

Александр Чижевский

Бірінші болып жүйке импульстарының жылдамдығын өлшеді


Тапсырма №4.Тапсырманы орындаңыз


Қазақстандағы Биофизикалық зерттеулер туралы мәліметтер беріңіз


Берілген тапсырманы орындайды











Қосымша деректер

жинақтайды.






























Нәтижеге бағытталған білім алады.




















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»

















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»
































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар










карточкалар, ғаламтор ресурстары





























презентация, таратпа материалдар























карточкалар, ғаламтор ресурстары


Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді





6

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Есептеуді модельдеу. Есептеу геномикасы.

Оқу мақсаты:

Білімалушылардың генетика ғылымының негізгі ұғымдары туралы білімдерін тереңдету. Генетикалық есептер шығару арқылы теориядан алған білімдерінің негізгі түйінін түсінуге, оның мәнін терең ұғынуға көмектесу.

Сабақтың мақсаты:

Білімалушы бойында ұжымдасып жұмыс істеу,басқаларды тыңдау,өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білу біліктілігін дамыту және генетикалық терминология мен символика ұғымдарын қалыптастырады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Сұрақ жауап» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беріңіз

Сұрақ - Ген дегеніміз ?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________

Сұрақ - Гамета дегеніміз?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________


Сұрақ - Генотип дегеніміз?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________


Сұрақ - Гетерозигота дегеніміз?

Жауап - _____________

_______________________________________________________________


Сұрақ - Моногибрид дегеніміз?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________


Сұрақ - Рецессивтілік дегеніміз?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________


Сұрақ - Фенотип - дегеніміз?

Жауап -_____________

_______________________________________________________________

Тапсырма №2. «Кесте» әдісі. Берілген кестені толтырыңдар

ДНҚ –ғы тізбек саны


Көмірсу


Жасушадағы орны


Құрылымы (шиыршық саны)


Азотты негіздер


Қызметі


Пуриндік негіздер


Пиримидиндік негіздер


Ц мен Г арасындағы байланыс типі


Т мен А арасындағы байланыс типі



Тапсырма №3.Есепті шығарыңыз

Тұқымның түсі мен пішіні бойынша гетерозиготалы өсімдік осы екі белгі бойынша да рецессивті гомозиготалы өсімдіктен будандастырылған. Алынған ұрпақтың генотипі мен фенотипін анықтау керек?

А – сары

а – жасыл

В – тегіс

в – бұдырлы


Шешуі:      Р  ♀ Аа Вв х ♂ аа вв

Г   АВ Ав аВ ав       ав ав ав ав



ав

ав

ав

ав


АВ

АаВв

АаВв

Аавв

АаВв

Ав

Аавв

Аавв

Аавв

Аавв

аВ

ааВв

ааВв

ааВв

ааВв

Ав

аавв

аавв

аавв

аавв


АаВв – 4         Г  1: 1: 1: 1

Аавв – 4         Ф  1: 1: 1: 1

ааВв – 4

аавв – 4


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


Сары бұдыр тұқымнан өсіп шыққан бұршақ өсімдігі, жасыл тегіс тұқымнан алынған өсімдіктің тозаңымен тозаңдандырылған. Олардан алынған будан тұқымдарының жартысы сары тегіс, жартыс жасыл тегіс болып шыққан. Аталық және аналық өсімдіктердің генотиптерін анықтаңдар?

А – сары

а – жасыл

В – тегіс

в – бұдырлы


Шешуі:

Р        ♀  Аа вв  Х  ♂  аа ВВ

Г    Ав Ав ав ав       аВ аВ аВ аВ



аВ

аВ

аВ

аВ


Ав

АаВв

АаВв

АаВв

АаВв

Ав

АаВв

АаВв

АаВв

АаВв

ав

ааВв

ааВв

ааВв

ааВв

ав

ааВв

ааВв

ааВв

ааВв


АаВв - 8

ааВв – 8

Ф – 1: 1

Г – 1: 1

Берілген тапсырманы орындайды










































Қосымша деректер

жинақтайды.






















Нәтижеге бағытталған білім алады.



























Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»











































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»
























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




























ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар








































карточкалар, ғаламтор ресурстары




















презентация, таратпа материалдар































карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.








7

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың

тақырыбы:

Молекулалық модельдеу. Жүйелік биология. Халықаралық есептеу биология қоғамы.

Оқу мақсаты:

Молекулалық модельдеу реттілігін сипаттап, жүйелік биологияның негізгі қызметтерін анықтау. Халықаралық есептеу биология қоғамын зерттеу.

Сабақ мақсаты:

Молекулалық биологияның модельдеуімен танысып, есептер шығаруға дағдыланады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақтарға жауап беріңіз


1.ДНҚ дегеніміз не?

2. Оның құрылымын кім ашты?

3. Ол молекула не үшін керек?

4. ДНҚ құрылысы қандай?

Тапсырма №2. Тапсырманы орындаңыз

1. Моделдеу.

ДНҚ-ның комплементарлы тізбегін аяқтап, сызбасын сызады.

А) АТТГЦГГЦТ;

Ә) ЦГТТАГАЦТ;

Б) ГЦАТГГЦЦА;

В)ТТГАЦГЦТА;
Г) ТЦАГАТАЦГ.


1.Нақты ДНҚ молекуласындағы азотты негіз типінің біреуінің паызы (℅) белгілі жағдай моделін жасайды.Қалған барлық негіздердің пайызын есептеуге болама? Егер:

А) А-42

Ә) Т-28

Б) Ц-36

В) Г-12

Г) Г-8


Тапсырма №3.

Ф. Гриффитс тышқандарға пневмококтың R –штамын және қыздыру арқылы капсуласынан айырылған S -штамын бірге инъекция салуы туралы айтып беріңіз


Тапсырма №4. «Аяқталмаған сөйлем» әдісі.


Жеке жұмыс: - бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ...білдім, ....көзімді жеткіздім.

- бүгін сабақта қуантқаны.....

- мен өзімді.....үшін мақтар едім.

- маған ерекше ұнағаны.....

- сабақтан соң маған........келді

- бүгін маған..........сәті түсті.

- қызықты болғаны.....

- ......қиындық тудырды.

- менің түсінгенім.....

- енді мен......аламын.

Берілген тапсырманы орындайды














Қосымша деректер

жинақтайды.





















Нәтижеге бағытталған білім алады.












Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»
















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»







ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар














карточкалар, ғаламтор ресурстары






















презентация, таратпа материалдар

















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






















8

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Матрицалық популяция модельдері.

Биологиялық статистика.

Оқу мақсаты:

Белгілі бір кеңістікте генетикалық жүйе түзетін, бір түрге жататын және көбею арқылы өзін-өзі жаңғыртып отыратын азғалар тобын зерттеу

Сабақ мақсаты:

Молекулалық популяция модельдерін сипаттап, биологиялық есептер шығаруға үйренеді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Сұрақтарға жауап беріңіздер.


1.Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеудің қандай әдістері бар?

2. Адам хромосомалар санын қалай анықтайды? 3. Неліктен барлық адамдар бір-біріне ұқсамайды?

4. Геналогиялық әдісті сипаттаңдар?

5. Егіздерді салыстыру әдісінің мәні неде?

6. Цитогенетикалық әдістің ерекшелігін сипаттаңдар?

7. Биохимиялық әдіспен қандай ауруларды зерттеуге болады?

8. Адамның қандай тұқымқуалайтын ауруларын білесіңдер?


Тапсырма №2. Медициналық генетиканы – адам генетикасының әдісі ретінде қолдану үшін, генетикалық-медицинадан кеңес алуға келген туғанынан соқыр жігіт пен сау қыз отбасын құрғанда болашақта дүниеге келетін ұрпақтың (генеалогиялық) шежіресінің сызбасын көрсетіңіз. Қолданылатын әдіс-тәсіл:Графикалық органайзер Дескрипторлар:

1. Шежіре сызбаның шартын жазады

2. Белгілерді пайдаланып сызба шығарады

3. Шежіре сызбаны көрсетеді


Тапсырма №3. Глоссарий әдісі


Тұқымқуалаушылық-


Өзгергіштік-


Ген-


Локус-


Генотип-


Фенотип-


Аллель-гомологиялық-


Доминантты белгі-


Гомозиготты бас-


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


Қызанақ өсімдігі сабағының қара түсі жасыл түске,жапырақ шеттері иректелгені бүтін жиектілікке басымдылық көрсетеді. Сабағы қара түсті, жапырақ шеттеріиректелген қызанақ өсімдігін, сабағы жасыл және жапырағы иректелген өсімдікпен тозандырғанда , 642 қара иректелген, 202 қара бүтін жиекті, 620 жасыл иректелген және 214 жасыл, бүтін жиекті өсімдіктер алынған. Бастапқы өсімдіктердің генотиптерін анықтаңыздар. Есептің нәтижесін түсіндіріңіздер


Берілген тапсырманы орындайды





















Қосымша деректер

жинақтайды.



















Нәтижеге бағытталған білім алады.












Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»























ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»





















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»













ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар




















карточкалар, ғаламтор ресурстары


















презентация, таратпа материалдар















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.







9

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Математикалық биологияның есептеу есептері.

Оқу мақсаты:

Білімалушылардың генетика ғылымының негізгі ұғымдары туралы білімдерін тереңдету .

Сабақ мақсаты:

Генетикалық есептер шығару арқылы теориядан алған білімдерінің негізгі түйінін түсінуге, оның мәнін терең ұғынуға көмектесу.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Сұрақтарға жауап беріңіз

1.Ағзалардағы тұқымқуалаушылық пен өзгергіштік қасиеттерін зерттейтін ғылым?

2.Генетикалық ақпарат сақталатын нуклеин

қышқылы?

3.Тұқымқуалаушылық дегеніміз не?

4.Генетика ғылымының негізі қаланған жыл?

5.Ағзалардың жаңа белгілер мен қасиеттерге ие болуы?

6. ДНҚ молекуласындағы нәруыз молекуласы туралы ақпарат таситын тізбек?

7.Жасуша ядросында болатын,екі хроматидтен тұратын құрылым?

8.Шежіре, адам генетикасын зерттеудегі негізгі әдістердің бірі?

9.Генотип ұғымына анықтама бер?

10.Тұқым қуалайтын ауруларды атаңдар?


Тапсырма №2.

Негізгі символдарға анықтама беріңіздер

Р –

Г –

F –

F1 –

F2 –

Х –

-

-

АА –

аа –

Аа -


Тапсырма №3. Генетикалық есептер шығару

Асбұршақтың тұқымының сары түсі жасыл түске қарағанда доминантты.Гетерозиготалы сары бұршақты бір бірімен будандастырғандағы ұрпақтың генотипі мен фенотипін анықта.

АА- сары бұршақ

аа- жасыл бұршақ

Аа- сары түсті,гетерозиготалы

Р ♀ Аа х Аа ♂

Г А а А а

Ғ2 А А А а Аа а а


Жауабы: «Ажырау заңы», Фенотипі 3:1, генотипі 1:2:1


Тапсырма №4. Генетикалық есептер шығару


Әкесі сау,шешесі гемофилия гені бойынша гетерозиготалы болса,отбасының ұрпақтары қандай болмақ?

Н- дені сау, қалыпты

Һ- гемофилия ауруы белгісі

Р ♂ Х Ү х ♀ ХХ

Г Х Ү Х Х

Ғ1 Х Х Х Х Х Ү Х Ү

Сау.қыз тасм.қыз сау ұл сау ұл


Жауабы: 1 сау қыз,2сау ұл бала,1тасымалдаушы қыз

Енді мына видеоүзіндіге назар аударайық «Дрозофила шыбынын бөлме жағдайында өсіру».


Берілген тапсырманы орындайды

































Қосымша деректер

жинақтайды.







Нәтижеге бағытталған білім алады.















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»


































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»












ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»












ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар
































карточкалар, ғаламтор ресурстары








презентация, таратпа материалдар
















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.





















10

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Биологиялық қауымдастықтарды модельдеу. Популяцияның өсу үлгілері және түрлердің бәсекелестігі. Логистикалық өсу.

Оқу мақсаты:

Оқыта үйрету ойыны арқылы оқушылардың ізденпаздығын, ойлау қабілетін дамыту, ой-өрісін кеңейту, генетикалық заңдылықтарды қолдана отырып  есептер шығара алатын жеке тұлға қалыптастыру.

Сабақ мақсаты:

Популяцияның өсу үлгілері және түрлердің бәсекелестігі мен биологиялық қауымдастықтарды модельдеу есептерін шығара біледі

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Бекіту (Ауызша ,жалпы сұрау)


1. Генетика ғылымы нені зерттейді ?

2. Г.Мендельдің 1- заңы қалай аталады?

3. Дрозофила шыбыныны неліктен зерттеу обьектісі болды ?

4. Моногибридті будандасу дегеніміз?

5. Тұқым қуалаушылық деген не?

6. Адамда хромосома саны қанша ?

7. АА – қандай белгі?

8. Дигибридті будандастырғанда асбұршақтың қандай белгілерін алды?

9. Г. Мендель кім?

10. Ген дегеніміз не?

Тапсырма №2. Генетикалық  символ арқылы белгіле:

а) ата-ана

ә) ұрпақ

б) аналық

в) аталық

г) доминантты

ғ) рецесивті

д) гомозиготалы

е) гетерезиготалы

ж) дигетерозиготалы

з) дигомозиготалы

и) дені сау қыз бала

к) дені сау ер бала

қ) тасымалдаушы қыз

л) ауру ұл бала

м) ауру қыз бала


Тапсырма №3. Моногибридті будандастыруға есептер шығару.

1.  Қызанақтың қызыл түстісі сары түстіден басым. Қызыл гетерозиготалы мен  сары дарақта қандай ұрпақ күтуге болады ? Олардың барлық генатипі

мен фенотипін сипаттап жазыңдар.

2.Адамда солақайлық басылыңқы белгі, оң қолды жақсы меңгеру – басымдық. Оңқай гомозиготалы әйел мен солақай еркектің ұрпағы қандай болады ? Барлық генотиптер мен фенотиптерді сипаттаңдар.


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


1.  Теңіз шошқасының кара түсі ақ түстен басымырақ болады. Қара және ақ гомозиготалылардан қандай ұрпақ күтуге болады ? Барлық дарақтардың генотиптері мен фенотиптерін сипаттап жазыңдар.


2.  Адамда көгілдір көз басылыңқы белгі, қой көздік басым белгі. Қой көзді гетерозиготалы әйел мен көгілдір көзді еркектен қандай ұрпақ болады ? Барлық дарақтардың генотеитері мен фенотиптерін сипаттап жазыңдар.


Берілген тапсырманы орындайды



















Қосымша деректер

жинақтайды.













Нәтижеге бағытталған білім алады.


















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»




















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»



















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар


















карточкалар, ғаламтор ресурстары












презентация, таратпа материалдар





















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






















11

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Жыртқыш – олжа» тапсырмасы. Ходжкин-Хаксли жүйесі. Мальтус пен Верхульст модельдері, «Жыртқыш – олжа» жүйелері. Экологиялық жағынан бірдей екі түр арасындағы бәсекелестік үлгісі.

Оқу мақсаты:

«Жыртқыш – олжа» жүйелерін зерттеп, экологиялық жағынан бірдей екі түр арасындағы бәсекелестік үлгілерін анықтау

Оқу мақсаты:

Оқушылар тірі ағзалардың қоршаған ортаға бейімделуі, бейімделушіліктің түрлері, тірі ағзалар үшін бейімделушіліктің маңызы туралы түсіндіреді.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады

Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Ақиқат және жалған»  тұжырымдамалары бойынша плюс/минус таңбасын қойыңыз

1.Популяцияда микроэволюция өтеді. +

2. «Популяция» латын тілінен аударғанда жануар деген мағына береді.-

3.Популяция саны берілген территория немесе көлем бірлігіндегі даралардың жалпы саны.+

4.Продуценттер – автотрофтар. +

5.Жасыл балдырлар – продуценттер+

6.Адамдар – автотрофтар. -

7. Қоректік тізбек продуценттен басталады. +

8.Редуценттер – органикалық заттарды түзеді. -

9.Өсімдікқоректілер – І реттік консументтер. +

10. Етқоректілер – І реттік консументтер. -

11.Консументтер - бейорганикалық заттардан органикалық зат түзушілер. –

12. Экологиялық пирамидалардың екі түрі бар. -

13.Пирамида негізін 1-ші деңгей (продуценттер деңгейі) құрайды, ал келесі деңгейлері пирамиданың қатар және төбесін түзеді.+

14. Сандар пирамидасы (м2/даралар саны) - әртүрлі қоректік деңгейдегі организмдердің массасын көрсетеді. -

15. Биомасса пирамидасы-(г/м2) әрбір қоректік деңгейдегі тірі заттардың жалпы санын көрсетеді. -

16. Энергия пирамидасы- (Дж/м2 жыл)-қоректік деңгейдегі энергия ағынының шамасын көрсетеді. +

Тапсырма №2. Дигибридті будандастыруға арналған есептер.

1. Мынадай генотиптері бар өсімдіктер қандай гометалар түзе алады: ААВВ,

АаВВ, ааВВ, ААВв, ААвв, АаВв ?

2. Бұршақ тұқымының сары түсі-А, жасыл түсіне-а ға қарағанда доминантты.

Ал, тегіс пішінді В бұдыр пішінді-в дан басым. Мына генотиптердің, тұқымдарының түстері мен пішіндерін анықтаңдар:

ааВВ, Аавв, , АаВВ, ааВВ, ААВВ, ААвв.


Тапсырма №3. Сұрақтарға жауап беріңіз

Селбесу деген не?

Мутуализм деген не?

Актинияның қызмет қандай?

Сайқымазақ балықтың қызметі ше?

Асшаян мен бұзаубалық қарым-қатынасы неге негізделген?

Мутуализмнің маңызы неде?

Тапсырма №4. Дұрыс тұжырымдаманы табыңыз


Тұжырым

ИЯ

ЖОҚ

Әр бір тірі ағза шексіз көбеюге бейімделген



Түрішілік күреске мысал бола алады: бұғылардың немесе өзге жануарлардың күйелеу бәсекелестігі



"жыртқыш-олжа" түраралық күреске мысал бола алады.



Қарағайлы ормандардағы өсімдіктер бір түрінің арасындағы күрес - түрішілік күреске мысал бола алмайды



Түрішілік күрес тек қана аумақ үшін болады



Түрішілік күрес негізінен үш бағытта іске асады.




Берілген тапсырманы орындайды










































Қосымша деректер

жинақтайды.









Нәтижеге бағытталған білім алады.














Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»













































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»









ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар











































карточкалар, ғаламтор ресурстары









презентация, таратпа материалдар

















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






12

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Микробиология және иммунологиядағы модельдер. Электрофизиологиядағы модельдеу. Электрофизиологиялық сигналдардың динамикалық қасиеттерін зерттеу. Биомедициналық диагностикадағы қолданылуы.

Оқу мақсаты:

Микробиология және иммунологиядағы модельдер. Электрофизиологиядағы модельдеу. Электрофизиологиялық сигналдардың динамикалық қасиеттерін зерттеу

Сабақ мақсаты:

Микроорганизмдердің физиологиясын, генетикасын, экологиясын және биохимиясын зерттейді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1.

Микробиологиялық  зерттеу әдістері:

Микроскопиялық – ______

_________________________________________________________________________________

Бактериологиялық –

_________________________________________________________________________________

Биологиялық – _________

_________________________________________________________________________________

Серологиялық – ______

____________________________________________________________________________________________________________

Аллергиялық – _________

_________________________________________________________________________________

Тапсырма №2. Микробиология ғылымы дамуының негізгі кезеңдері:


Shape31


Тапсырма №3. Бақылау сұрақтары:

  1. Микробиология ғылымы нені зерттейді?

  2. Зерттеу нысанына қарай микробиология ғылымы неше бөлімдерден құралады?

  3. Микробиологиялық зерттеу әдістері дегеніміз не және оның қандай түрлері белгілі?

  4. Қазақстанда микробиология ғылымының негізін қалаушы ғалымдар кімдер?

  5. 21 ғасырдың бас кезінде ОҚО микробиологияның дамуына үлес қосқан ғалымдарды ата?


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


1. Екі белгісі бойынша гомозиготалы сабалақ жүнді қара қоянды тегіс жүнді ақ қоянмен будандастырған. Егер жүннің сабалқақ қара түсті болуы доминантты қасиет көрсетсе, бірінші ұрпақтағы будандардың генотиптені мен фенотиптері қандай болуы мүмкін ?


2. Алманың қызыл түсті және домалақ пішінді болуы доминантты, ал сары түсті сопақ пішінді болуы рецесивті гендермен анықталады. Аталған екі жұп белгі бойынша гомозиготалы қызыл домалақ жемісті дигетерозиготалықызыл домалақ жемісті мен будандастырғанда олардың ұрпақтарынан генотип және фенотип бойынша қандай ажырауды күтуге болады ?


Берілген тапсырманы орындайды


















































Қосымша деректер

жинақтайды.





Нәтижеге бағытталған білім алады.





Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»
























































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»














ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»



ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар

















































карточкалар, ғаламтор ресурстары

















презентация, таратпа материалдар






карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






13

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Кардиосигналдарды математикалық өңдеу әдістері. Кардиограмма, ритмограмма.

Оқу мақсаты:

Кардиосигналдарды математикалық өңдеу әдістері арқылы есептерді шығарып үйрену

Сабақтың мақсаты:

Білім алушы бойында ұжымдасып жұмыс істеу,басқаларды тыңдау,өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білу біліктілігін дамыту және генетикалық терминология мен символика ұғымдарын жетілдіреді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. ЭКГ- ны тіркеу үшін аяқ- қол мен кеуде бетінен потенциалдар тіркеу (тармағы) жүргізіледі. Жүректің биопотенциалдарын тіркеу үшін Эйнтховен үшбұрышының А,В,С нүктелеріне (аяқ-қолдарға) электродтар қойылады. Электродтар дегеніміз электр тізбегінің екі нүктесін қосуға арналған, арнайы пішінді өткізгіштер.

Әдетте аяқ- қолдан үш түрлі стандартты тармақ (тіркелім) әдісі қолданылады (Эйнтховен ұсынған):

І-тармақ: ІІ-тармақ: ІІІ-тармақ:

Тапсырма №2. Сонымен қатар Гольдбергер бойынша үш униполярлы күшейтілген тармақтар тіркеледі: aVR; aVL;aVF.

Жоғарыдағы стандартты тіркелімдерді тіркеу үшін қолданылатын екі электродты күшейтілген тіркелімдерді тіркеу кезінде біріктіреді, осы біріккен электродтар мен белсендэлектродтар арасындағы потенциалдар айырмасы тіркеледі.

- aVR кезінде- _________

_______________________________________________________________________________________

- aVL кезінде- _________

______________________________________________________________________________________

- aVF кезінде- _________

_______________________________________________________________________________________


Тапсырма №3. Тест тапсырмалары (бірнеше жауапты белгіле)


1.ЭКГ кезінде атриовентрикулярлы блокаданың 2  сатысында мобиц 1 тән:

  1. QRS комплексінің мерзімді төмендеуі, PQ интервалы  үнемі ұзаруы

  2. RR  интервалы бір қалыпты, PQ интервалы бірқалыпты, Р тісшесінің мерзімді құлауы

  3. PQRS  мерзімді құлауы

  4. Р тісшесінің ұзаруы

  5. PQ тісшесінің қысқаруы


2. ЭКГ кезінде атриовентрикулярлы блокаданың 2  сатысында мобиц 2 тән:

    1. PQ интервалы бірқалыпты

    2. PQ тісшесінің біртіндеп ұзаруы

    3. QRS  комплексінің эпизодты құлауы

    4. QT интервалының унемі узаруы

    5. PQRS  комплексінің эпизодты құлауы


3. Толық атриовентрикулярлы блокадаға тән:

    1. QRS  комплексі үнемі кеңейген

    2. QT интервалының узаруы

    3. Қарынша мен жүрекшенің автономды ритмі

    4. ЖСС < минутына 60 рет

    5. PQ интервалы бірқалыпты


4.  Қарыншалық ритімінің жүргізушісі толық атриовентрикулярлық блокада кезінде болуы мүмкін:

    1. Синусты узел

    2. Атриовентрикулярлы узел

    3. Гис шоғыры

    4. Гис шоғырының талшықтары

    5. Жүрекше


5.  Идиовентрикулялы ритм  келесі белгілерімен сипатталады:

    1. ЖСС 40 минуттан аспауы

    2. QRS  комплексі кеңейген

    3. QRS комплексі деформацияланған

    4. QRS комплексінен кейін Р тісшесі теріс

    5. QRS комплексі өзгермеген


Тапсырма №4.Есепті шығарыңыз


Масағы ақ, қылтанақты өсімдік гомозиготалы қылтанақсыз қызыл масақты өсімдікпен будандастырылған. Сонда: а) Ғ1-дегі өсімдіктердің; ə) Ғ1-дегі буданды қылтанақты ақ масақты ата-анасымен қайта будандастырғанда алынатын ұрпақтың; б) Ғ1- дегі буданды қылтанақсыз қызыл масақты ата-анасымен қайта будандастырғанда алынатын ұрпақтың фенотиптерін анықтау керек

Берілген тапсырманы орындайды
































Қосымша деректер

жинақтайды.
































Нәтижеге бағытталған білім алады.

















































Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»


































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»


































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»























































ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар































карточкалар, ғаламтор ресурстары































презентация, таратпа материалдар




















































карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






14

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Қан артериясының моделі. Серпімділік теориясының әдістерін қолдану арқылы тамырлы аномалияларды диагностикалау. Экологиялық болжау мәселелері. Үздіксіз ортадағы серпімді қабықшаларға динамикалық әсерлерді модельдеу. Таратылған көздерден сұйық және қатты ортадағы серпімді толқындар өрісін талдау.

Оқу мақсаты:

Қан артериясының моделі. Серпімділік теориясының әдістерін қолдану арқылы тамырлы аномалияларды диагностикалау.

Сабақ мақсаты:

Білімдерін тұжырымдап, қорытынды жасай білу қабілетін дамытады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Қайталау сұрақтарына жауап беріңіз


1.Хромосомалық аурулар деп нені айтамыз?

2.Хромосомалық аурулардың бәрінің себептері неде?

3.Хромосомалар қандай заттан құрылған?

4.Хромосомалық аурулардың басқа тұқым қуалайтын аурулардан ерекшелігі?

5.Хромосомалық аурулар қандай мутациялар салдарынан қалыптасуы мүмкін?

6.Көптеген хромосомалық аурулардың пайда болуының басты ceбeбi?

7.Ағзалардың хромосома сандарының ауыткуы ненің салдарынан болады?

8.Хромосома санының еселеп өcyiн не деп атаймыз?

9.Қалыпты кариотиптің бip немесе бірнеше хромосомаға көбейіп не кемуіне алып келуін не деп атаймыз?

Тапсырма №2. Адамның тұқым қуалайтын ауруларын зерттеу әдістеріне кесте толтыру


р/с

Әдістер

Әдістің маңызы

Іс – жүзінде қолдану

1

Генеологиялық



2

Цитогенетикалық



3

Егіздік



4

Онтогенетикалық



5

Популляциялық



6

Биохимиялық




Тапсырма №3. Биологиялық диктант

1.Қалыпты және өзгеріске ұшыраған жағдайдағы адамның кариотипіне ______анализ жасауды айтады.


2. _______әдіс деп ата-тектің шежіресін  құрастыру және оны талдайды.

3.Дене хромосомаларының 21-жұбында артық бір хромосома  болатын  аурудың түрі- _______ .


4. Адамнан туатын _____ белгілердің дамуы үшін тұқым қуалаушылық пен сыртқы ортаның әсерін зерттеуде аса маңызды да ыңғайлы материал.


5. ____ - ____ әдіс гендердің таралу жиілігін зерттеудің адамда болатын тұқым қуалайтын аурулардың таралуына анализ жасауда маңызы зор.

Тапсырма №4. Қан тамырлар жүйесінің моделі


Shape32


Берілген тапсырманы орындайды






























Қосымша деректер

жинақтайды.

















Нәтижеге бағытталған білім алады.

















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»



















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»


















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар





























карточкалар, ғаламтор ресурстары
















презентация, таратпа материалдар





















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






15

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Үздіксіз орталарды сандық талдау әдістері. Вариациялық тәсіл. Риц әдісі. Галеркин әдісі. Соңғы элементтер.

Оқу мақсаты:

Модификациялық өзгергіштіктің туындау себептерін түсіндіру

Сабақ мақсаты:

Үздіксіз орталарды сандық талдау әдістері мен вариациялық тәсілдерді үйренеді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Вариация қатарын ұйымдастыруға мысал келтірейік.


Мысалы, шошқа фермасында 65 мегежін тіркелді. Әр аналық шошқадан алынған торайлар саны мынадай болсын: 8, 9, 12, 10, 6, 7; 11, 8, 6, 8, 9, 12, 7, 6, 11,5, 8, 8, 6, 12,5, 9, 7, 10, 6, 8, 9, 11,8, 7, 10, 9,5, 10, 8, 11, 6, 7, 9, 8, 6, 11, 7, 10, 8, 9, 7, 8, 8, 10, 9, 7, 11, 10, 8, 7, 8, 10, 7, 9, 10, 8,5,7, 9.

Бақылау нәтижесін тіркеу ретімен және осы жиында вариант- тардың қайталану санымен берілген мәліметтерді бір қатарға орналастырайық:

варианттар хі 8 9 12 10 6 7 11 5

вариант саныfi15 10 3 9 7 11 6 4

Сөйтіп, вариация қатарын алдық. Әр варианттың қанша рет берілген жиында кездесетінін көрсететін сан жиілік немесе вариант өлшемі деп аталады. Вариациялық қатардың барлық жиі- ліктерінің қосындысы сұрып жиынның мөлшеріне тең, яғни:


Тапсырма №2. Жыныс пен тіркес тұқым қуалау заңдылығына сүйеніп есептер шығару.


1. Дені сау ерлі-зайыптылардың отбасында дальтонизмнің белгісі бар бір ер бала және дені сау қыз бала дүниеге келген. Осы аталған адамдардың барлық генотипін анықтаңдар.


2. Гемофилиямен ауыратын ер адам әкесі гемофилик дені сау әйелге үйленген. Осы отбасында дені сау балалардың дүниеге келуі мүмкін бе ?


Тапсырма №3. Есепті шығарыңыз


1)Перзентханада екі баланы ауыстырып алған. Олардың біреуінің ата-аналарының қаны І және ІІ топ, ал екіншісінікі – ІІ және ІҮ топ екені анықталған. Балалардың қанын алып тексергенде І және ІІ топ болып шыққан. Қайсысы кімнің баласы екенін анықтау керек.


2) Қара көзді (доминантты белгі) солақай (рецессивті белгі) еркек, көк көзді, оң қолымен жақсы пайдалана алатын әйелге үйленді. Осы семьяда көк көзді, солақай бала туды. Осы аталған адамдардың генотипі қандай? Қара көз – А Көк көз– а Оң қолдылық – В Солақай – в



Тапсырма №4. Сәйкестік тест

р/с

сұрақтар

р/с

жауаптар

1

Организмдердің тұқым өуалаушылық және өзгергіштік қасиеттерін зерттейтін ғылым дегеніміз не?

1

Әр жұмыртқалық егіздер

2

ХХІ ғасырда ашылған ең соңғы жаңалықтардың бірі?

2

Бір жұмыртқалық егіздер

3

Саусақтардың артық болуының биологиялық тілде атауы?

3

6

4

Цитогенетикалық әдісті медецинада қандай мақсатта қолданады?

4

Егіздік әдіс

5

Бір жұмыртқа клетканың бір сперматозоидпен ұрықтануынан екі зиготаның дамуы дегеніміз не?

5

Идиограмма

6

Хромосомалар жиынтығын графиктік бейнелеуін қалай атайды?

6

Генетикалық кодтың ашылуы

7

Адам генетикасын зерттеудің қанша әдісі бар?

7

Биохимиялық әдіс

8

ДНҚ-ға талдау жасау қай әдіспен байланысты?

8

Полидактилия

9

Кейбір тұқым қуалайтын ауруларға бейімділігін алдын ала анықтауға қай әдіс көмектеседі?

9

Генетика

10

Бір жұмыртқа клеткасының бірсперматозоидпен ұрықтануынан бір зиготаның дамуы дегеніміз не?

10

Диогностикалық


Берілген тапсырманы орындайды



































Қосымша деректер

жинақтайды.













Нәтижеге бағытталған білім алады.



















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»









































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»














ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар


































карточкалар, ғаламтор ресурстары













презентация, таратпа материалдар


























карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.










16-17

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырбы:

Магниттік энцефалографияның міндеттері туралы жалпы түсінік. Магниттік энцефалография әдісінің кемшіліктері мен артықшылықтары. Тура және кері есептер. Магниттік энцефалографияның ток көздерінің модельдері.

Оқу мақсаты:

Магниттік энцефалографияның міндеттері туралы жалпы түсінік. Магниттік энцефалография әдісінің кемшіліктері мен артықшылықтарын зерттеу

Сабақ мақсаты:

Тура және кері есептер шығару арқылы тақырыпты жүйелейді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Ой қозғау» (Өтілген материалды активациялау мақсатынды жүйеге негізделген сұрақтар арқылы оқушылардың білімдерін шыңдау)

1.Магнит өрісі дегеніміз не?

2.Қандай электротехникалық құрылғы электромагниттік деп аталады?

3. Электромагнитті қандай мақсатта қолданамыз?

Тапсырма №2. Тапсырмаларды орындаңыз

МРТ әдістерінің артықшылығы _________

_______________________________________________________________________________________________________________


МРТ әдістерінің мүмкіндіктері___________

____________________________________________________________________________________


Тапсырма №3. Есепті шығарыңыз


Қызан (помидор) жемістерінің қызыл түсті,домалақ пішінді болуы доминантты гендермен ,ал сары түсті және алмұрт тәрізді пішіні рецессивті гендермен анықталады. Дигетерозиготалы қызыл түсті,домалақ пішінді қызанды бір-бірімен будандастырғанда , оның ұрпақтарынан қандай ажырауды күтуге болады?


Тапсырма №4. Салмағы 60кг адамның 8% қанның үлесіне тиеді.

Қанның тығыздығы р=1,050г/см3.

Әрбір 100мл қанда 14г гемоглобин бар. Орташа есеппен алғанда 1г гемоглобин 1,34 млн оттегін өзіне қосып байланысады. Қан адам денесін бір рет айналғанда қанша оттегін тасымалдайды?

Берілгені:

m(дене)=60 кг

қанның салмағы- 8%

C (Hb)=14 г әрбір 100 мл қанда

p-қан тығыздығы=1,050г/см3

С(О2)= 1,34мг әрбір 1 г гемоглобинде

m(O2)=?


Шешуі: 1 мл=1см3

1. m (қан) 60кг х 0,08=4,8кг=4800 г

2. V(қан)=4800 г : 1.050г/см3=4571см3=4571мл

3. 100 мл------14 г

4571 мл ------х г

4571мл х 14г

Х= = 639,9л

100 мл

4. m(O2)=639,94(г) х 1,34 (мг/г)= 857,5 мг= 0,857 г


Жауабы: Қан адам денесін 1 рет айналғанда 0,857 г О2 тасымалдайды


Тапсырма №5. Жеке жұмыс:


- бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ...білдім, ....көзімді жеткіздім.

- бүгін сабақта қуантқаны.....

- мен өзімді.....үшін мақтар едім.

- маған ерекше ұнағаны.....

- сабақтан соң маған........келді

- бүгін маған..........сәті түсті.

- қызықты болғаны.....

- ......қиындық тудырды.

- менің түсінгенім.....

- енді мен......аламын.

Берілген тапсырманы орындайды












Қосымша деректер

жинақтайды.

























Нәтижеге бағытталған білім алады.







Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»


















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»



























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»










ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар











карточкалар, ғаламтор ресурстары
























презентация, таратпа материалдар











карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин



Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.








18-19

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Кезекті жуықтау әдісі. Ньютон әдісі. Магниттік энцефалография деректерінде өрістің кеңістікте таралуын талдау және жіктеу. Сфералық гармоникалар. Сферадағы функцияларды жуықтау және экстраполяциялау. Нейрофизиологиялық патологияларды диагностикалау мәселелерінде магниттік энцефалография әдістерін қолдану.

Оқу мақсаты:

Кезекті жуықтау әдісі. Ньютон әдісі. Магниттік энцефалография деректерінде өрістің кеңістікте таралуын талдау және жіктеу.

Сабақ мақсаты:

Сфералық гармоникалар. Сферадағы функцияларды жуықтау және экстраполяциялау. Нейрофизиологиялық патологияларды диагностикалау мәселелерінде магниттік энцефалография әдістерін қолдана алады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады

Сабақтың

мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Сөзжұмбақ тақырыбы: "Бір жасушалылар".


Сөзжұмбақ сұрақтары мен жауаптары:


1. Біржасушалы қарапайымдардың негізгі қорегі? (Бактерия)

2. Біржасушалылардың көбею жолы? (Бөліну)

3.Денесінен жарық бөліп, түнге қарай теңізді нұрға бөлейтін талшықтылар өкілі? (Түншырақ)

4. Амебаның қозғалу мүшесі? (Жалғанаяқ)

5.Пішіні тұрақсыз біржасушалы қарапайым? (Амеба)

6. Біржасушалылардың қолайсыз жағдай туғанда қорғану үшін түзетін заты ? (Циста)

7. Кірпікшелі кебісшенің ядро саны? (Екеу)

8. Эвгленаның қозғалу мүшесі? (Талшық)

9. Бақа ішегінің артқы ұшында тіршілік ететін көп ядролы, біржасушалы қарапайым? (Опалина)

10. Шоғыр болып, тіршілік етуге бейімделген қарапайым ағза? (Вольвокс)

11. Кокцидоз ауруын таратын қарапайым ағза? (Құртамыш)

12. Амеба цитоплазмасының ішкі қабатының атауы? (Энтоплазма)

13. Көптеген қарапайымдардың денесін сыртынан қаптайтын өте жұқа майысқақ немесе қатқыл плазмалы қорғаныш қабат? (Пеликулла)

14. Қарапайымдыларды зерттейтін ғылым саласы? (Протозология)

Тапсырма №2. Логикалық сұрақтар:

1. Егер тырна бір аяғымен тұрса 3- кг болды,ал екі аяғымен тұрса оның салмағы қанша?

2. Төрт қойдың неше аяғы бар?

3. Бір жұмыртқа үш минутта піссе,төрт жұмыртқа қанша минутта піседі?

4. Бір жанұяның бес ер баласы және олардың әрқайсысының қарындастары бар . Жанұяның қанша баласы бар?

5. Ағашүстінде 100 торғайотырады.Аңшы 10 торғайдыатыпалады. Торғайдыңқаншасықалады?

6. Қатар тұрған ұш санның қосындысы да көбейтіндісі де 6 ға тең.Ол қандай сан?

7. Төртеуі 4 сағат шахмат ойынын ойнады.Әрқайсысы қанша сағат шахмат ойнады?

8. Аулада жүрген бұзаулар мен тауықтардың аяқтарының саны 10. Аулада неше тауық,неше бұзау болуы мүмкін?

9. 1 т мақта ауырма ,10 ц темір ауырма?

10. Інісінің 14 асығы бар,ағасының одан бес асығы артық.Екеуінің неше асығы бар?


Тапсырма №3. «Суретті сөйлет» әдісі. Суреттен жасуша құрылымдарын анықтап, кестеге қажетті сандарды жазыңыз.


















Тапсырма №4. Қай тұжырым дұрыс?

  1. Цитоплазма-тұтқыр қоймалжың зат.

  2. Рибосома күрделі көмірсуларды түзеді

  3. Клетка орталығы клетканы энергиямен қамтамасыз етеді

  4. Лизосома клеткаішілік қорыту проце,сін қамтамасыз етеді.

  5. Хромосома ядрода орналасқан

  6. Жыныс жасушасында 23 хромосома бар

  7. Майлар-жасушадағы биохимиялық реакцияларды тездетеді.

  8. 1г май ыдырағанда - 38,9 кДж энергия бөлінеді.

  9. Гликоген - жануар крахмалы

  10. Митохондрияда белок түзеді.

Тапсырма №5. Есепті шығарыңыз

Адам денесінің салмағының 17% ақуыз құрайды. Ақуыз құрамындағы заттың көлемі 16%. 70 кг салмақтағы адам ағасындағы ақуыз. Құрамындағы азоттың үлесі қанша?

Берілгені:

m(дене)= 70 кг

ақуыздың саны =17%

ақуыздың құрамындағы

азоттың салмағы=16%

m(N)=?

Шешуі: 1) Адам ағзасында қанша мөлшерде ақуыз болады?

m=70 кг х 0,17= 11,9 кг

2) m (N2)= 11,9кг х 0,16 = 1,90 кг


Берілген тапсырманы орындайды


































































Қосымша деректер

жинақтайды.

































Нәтижеге бағытталған білім алады.




Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»








































































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»



































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»










ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар

































































карточкалар, ғаламтор ресурстары
































презентация, таратпа материалдар












карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






20

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Құрылымдық геном бағдарламасы туралы жалпы мәліметтер.

Оқу мақсаты:

Құрылымдық геном бағдарламасы туралы жалпы мәліметтер беру

Сабақ мақсаты

Геннің құрылымы мен қызметін зерттеу әдістерін меңгереді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Сәйкестендіру» әдісі Жасуша органоидтары мен олардың арасындағы қызметін анықтаңыз.


Органоидтар

Қызметі

1

Жасуша қабықшасы

А

Энергетикалық

2

Вакуоль

В

Қорғаныш

3

Митохондрия

C

Бұзушы-литикалық

4

Лизосома

D

Нәруызды синтездейді

5

Рибосома

E

Қысымды реттейді


Тапсырма №2. «Суретті сөйлет» әдісі Төмендегі суреттен ағзалардың қай типке жататынын анықтаңдар.









Shape33

1


Shape34

5






Shape35

2



Shape36

6





Shape37

3



Shape38

7


Picture 14




Shape39

4



Shape40

8



Омыртқалылар


Омыртқасыздар



Тапсырма №3. «Биологиялық диктант» әдісі


1.----------------белгілі бір аумақта ұзақ уақыт тіршілік еткен бір түр дараларының тобы.

2. Популяцияда жүретін үдерістерді экология бөлімі----------------зерттейді. Популяция жағдайының ең негізгі көрсеткіштері: саны, өсімі, өсу қарқыны, тығыздығы. 3.------------популяциядағы дара саны.

4. Туу мен өлім арасындағы айырмашылық--------------------.

5. Уақыт бірлігіндегі өсім-------------------деп аталады. 6.----------------------аудан бірлігіндегі дара саны немесе топырақ және су ағзалары үшін көлем.


Қажетті сөздер: тығыздығы, саны, өсімі, популяция, демэкология, өсу қарқыны,


Тапсырма №4. «Кесте толтыру» әдісі. Ауыстыру коэффиценттерін пайдаланып, кестені толтырыңдар.


Сантиметр

Миллиметр

Микрон

Микрометр

Нанометр





14

0,1

1

1000

1000

1000000



23




0,01







160



Берілген тапсырманы орындайды


















Қосымша деректер

жинақтайды.



































Нәтижеге бағытталған білім алады.
















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»
























ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»





































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»












ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар

















карточкалар, ғаламтор ресурстары


































презентация, таратпа материалдар



















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.









21-22

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу мәселелеріндегі рентгендік дифракциялық талдау әдісі (РСА). Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелері тұжырымдалған. Рентген сәулелерінің дифракциясының фазалық есебі.

Оқу мақсаты:

Биомакромолекулалардың кеңістіктік құрылымын ашу мәселелеріндегі рентгендік дифракциялық талдау әдісін талдау

Сабақ мақсаты:

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Кластерді толтырыңыз



Shape41


Тапсырма №2. Кластерді толтырыңыз

Shape42


Тапсырма №3. «Тәртіппен орналастыр» әдісі Тірі ағзаларды жүйелеудің дұрыс ретін анықтап, қажетті сандарды кестеге жазыңдар.



Туыс


Өсімдіктер дүниесі


Түр


Класс


Класс


Қатар


Тұқымдас


Бөлім


Отряд


Түр


Жануарлар дүниесі


Тұқымдас


Тип


Туыс


Тапсырма №4. «Сөйлемді

толықтыр» әдісі


Берілген сөйлемді толықтырыңдар.


Жүйелеу (систематика) дегеніміз_______________

_______________________


Бинарлы номенклатура___

_______________________


Жүйелеудің негізін салған ______________________________________________


Туыс __________________

_______________________


Түр ___________________

_______________________


Тапсырма №5. Есепті шығарыңыздар


Ірі қараның тоқалдылығы мүйізділігіне басымдық көрсетеді. Еғер гомозиготалы тоқал аналық сиырларды мүйізді аталықпен будандастырса, бірінші ұрпақ қандай болып шығады? Бұл бірінші ұрпақтың будандарын одан әрі шағылыстырса, Ғ2-де қандай нәтиже күтуге болады? Екінші ұрпақтан алынған тоқал аталыктың Ғ1-дегі будан сиырларымен шағылыстырса, олардан қаңдай бұзау туар еді? Екінші ұрпақтан алынған мүйізді особьтарын өзара шағылыстырса, нендей нәтиже күтіледі?

Берілген тапсырманы орындайды










Қосымша деректер

жинақтайды.







Нәтижеге бағытталған білім алады.












Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»









ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»













ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар










карточкалар, ғаламтор ресурстары






презентация, таратпа материалдар















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.












23-24

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың мақсаты:

Құрылымдық факторлар. Фурье синтезінің түрлері РСА шектеулері. Бөлінген атомдар. Сейра теңдеуі. Тангенс формуласы және құрылым факторларының фазасын нақтылаудың итерациялық процедурасы.

Оқу мақсаты:

Құрылымдық факторлар. Фурье синтезінің түрлері РСА шектеулері. Бөлінген атомдар. Сейра теңдеуін білу

Сабақ мақсаты:

Тангенс формуласы және құрылым факторларының фазасын нақтылаудың итерациялық процедурасын біледі

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтың

мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Суретті сөйлет» әдісі. Суретке қарап табиғатта көміртегі айналымының жүру үдерістерін анықтап, кестеге жазыңдар.


Shape44 Shape43

Shape45


Shape47 Shape46

Shape52 Shape51 Shape50 Shape49 Shape48







1

Күн сәулесі

6

Жануардың тыныс алуы

2

Көмірқышқыл газы

7

Өсімдіктің тыныс алуы

3

Өндірістік газдар

8

Ыдыраған қалдықтар

4

Фотосинтез

9

Тірі ағзалардың қалдықтары мен шірінділері

5

Көмірсу

10

Көміртекті пайдалы қазбалар


Тапсырма №2. "Терминдер" кестесі

Сабақ барысында тақтаға тақырып бойынша 3-4 негізгі терминді жазып, қатысушаларға терминге байланысты кесте толтыруын ұсыныңыз.

Терминдер : пестицидтер,инсектицидтер, фунгицидтер, гербицидтер


1термин

2термин

3термин

4термин



















Тапсырма №3. «Сәйкестендіру кестесі»

Жылыжай газдарының аттары мен химиялық формуласын және пайыздық үлесі арасындағы сәйкестікті анықтап, кестені толтырыңдар

Газдар аты

Формуласы

Пайызы

І. Көміртегі диоксиді

1.CO2

А. 2,2%

ІІ. Метан

2. PFC5

В. 69,6%

ІІІ. Азоттың шала тотығы

3. HFC5

С. 12,4%

IV.Күкірт гексафториді

4.N2 O

Д. 2,2%

V. Гидрофторкөміртек

5.SF6

Е. 15,8%

VI.Перфторкөміртек

6.CH4

К . 2,2%


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз

Қой бүлдіргеннің қызыл түсті особьтарын өзара будаңдастырса, ұрпағыңда тек қызыл түсті, ал ақ түсті өсімдіктері - ақ түсті ғана ұрпақ береді. Осы екі түрлі іріктемелерді (сорттарды) өзара будандастырса ұрпағы қызғылт түсті жемісті болған. Сонда гендердің әсер етуі қалай жүргеңдегісі? Егер қызғылт түсті формаларды будандастырса, қандай ұрпақ шығар еді? Ал қызыл түсті жемісті қызғылт түспен, қызғылт түстіні ақ түсті жеміспен будандастырса ше?

Берілген тапсырманы орындайды



































Қосымша деректер

жинақтайды.



















Нәтижеге бағытталған білім алады.















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»




































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»




















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»
















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар


































карточкалар, ғаламтор ресурстары


















презентация, таратпа материалдар


















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






25-26

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

ЯМР спектроскопиясы. Ядролық магниттік резонанс (ЯМР) тарихы мен физикасы туралы жалпы мәліметтер. Спин-торлы релаксация. Лармор жиілігі.

Оқу мақсаты:

ЯМР спектроскопиясы. Ядролық магниттік резонанс (ЯМР) тарихы мен физикасы туралы жалпы мәліметтер беру

Сабақ мақсаты:

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. ЯМР спектроскопия өзінше және басқа физикалық әдістермен қатар қолданылғанда молекулалардың химиялық құрылысын, олардың стереохимиялық конфигурациясын және конформацияларын зсрттеу үшін өте эффективті әдіс болып табылады. Кері есептерді шешу үшін ең алдымен спектрдің келесі параметрлері пайдаланылады:


Shape53


Тапсырма №2. «Биологиялық диктант» әдісі. Мәтінді оқып, асқорыту мүшелері туралы мәліметті пайдаланып, бос орынға қажетті сөздерді жазыңдар.


  1. ----------------------------дегеніміз- ағзаның қоректік заттарды сіңіруі.

  2. Асқорытуға -------------------------шайнау және --------------------арнайы -----------------------------------------------------әсерінен ыдырау жатады.

  3. ---------------------------------------------бұл астың ыдырау реакциясын тездететін, яғни органикалық заттарды қорытатын нәруыздар.

  4. --------------------------ыдыратуға қабілетті –әртүрлі заттарды бұзатын, қорытатын органоид.

  5. Сіңіру -----------------------,бұл қорыту барысында түзілетін органикалық заттардың ұсақ молекулаларының ішек қабырғасы арқылы -----------және --------------өтетін физиологиялық үдеріс.

  6. Асқорыту мүшелері үлкен екі топқа бөлінеді:бұл ----------------және --------------------------------------------.

  7. Ауызда ас ------------------------көмегі арқылы ұсақталады, ---------------------шыланады, кебір --------------------жойылады, астың ----------------мен --------------------------анықталады.

  8. Ең бастысы бұл жерде сілекей ферменті ---------------------әсерінен -----------------ыдырайды.

  9. --------------------әсерінен кейбір бактериялар жойылады.

  10. Асқазанда фермент -----------------------белсенді қызмет атқарады.

  11. Панкреатин сөлінің басты ферменті-------------------------. Сонымен қатар нәруыздарды қорытатын ----------------ферменті мен көмірсуларды қорытатын -------------------ферменті бар.


Қажетті сөздер: Химиялық, асқорыту, асқорыту жол, адсорбция, сілекеймен, бактериялар, липаза, амилаза, трипсин, қанға, тістердің, лизоцим, механикалық, асқорыту ферменттері, лизосома, асқорыту бездері, дәмі, температурасы, пепсин,




Тапсырма №3. «Мылқау сурет» әдісі

Суретте көрсетілген ас қорыту мүшелерін кестеге жазыңдар.


Shape54

1


Shape55

2



Shape56

3




Shape58 Shape57

6

4



Shape59

5








Аты

1


2


3


4


5


6



Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


Адамда тұқым қуалайтын саңырау-мылқаулықтың бір формасын тарататын ген, қалыпты есту геніне қарағанда рецессивті. Егер екі ата-ананың генотиптері гетерозиготалы болса, мұндай некеден қандай ұрпақ күтуге болады? Саңырау-мылқау әйелдің сау еркекпен некесінен саңырау әрі мылқау бала өмірге келген. Осы екі атаананың генотиптерін анықта.


Берілген тапсырманы орындайды





























Қосымша деректер

жинақтайды.



































































Нәтижеге бағытталған білім алады.





Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»



































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»

































































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»






ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар




























карточкалар, ғаламтор ресурстары




































































презентация, таратпа материалдар










карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.















27-28

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Топтар теориясынан және топтарды көрсету теориясынан негізгі ақпарат берілген, бұл сферада берілген функцияларды түрлендіру мәселелерін қою үшін жеткілікті. Топтық өкілдіктер. Матрицалық көрініс элементтері. Өкілдіктің қысқартылуы. Инвариантты ішкі кеңістіктер. Глобулярлы молекулалардың спектрлік көрінісі.

Оқу мақсаты:

Топтар теориясынан және топтарды көрсету теориясынан негізгі ақпарат берілген, бұл сферада берілген функцияларды түрлендіру мәселелерін қою үшін жеткілікті. Топтық өкілдіктер. Матрицалық көрініс элементтерін зерттеу.

Сабақ мақсаты:

Өкілдіктің қысқартылуы. Инвариантты ішкі кеңістіктер. Глобулярлы молекулалардың спектрлік көрінісін анықтайды.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Суретті сөйлет» әдісі

Суретті пайдаланып фермент субстраттың құрылымын анықтаңдар.


Shape61 Shape60

Shape66 Shape65 Shape64 Shape63 Shape62








А -субстрат;

В –белсенді орталық;

С -фермент;

Д -субстрат;

Е –фермент-субстрат комплексі;

К -өнім;

М-фермент+өнім;


Тапсырма №2. «Дұрыс тұжырымды тап» әдісі

Бауыр мен өттің қызметіне байланысты берілген дұрыс тұжырымдарды анықтап, құс тұмсық белгісін қой.


  1. Бауыр адам ағзасындағы ең ірі без

  2. Асқорыту жолының кеңейген бөлігі-асқазан

  3. Адам бауырының массасы 1,5кг

  4. Бауырдың секретіне өт жатады

  5. Ұйқы безі ішекке асқорытатын панкреатин сөлі-липаза бөледі

  6. Ашы ішектің ұзындығы 5-6м

  7. Өт пигменті-билирубин

  8. Сілекей –тұтқыр, түссіз сұйықтық.

  9. Бауыр жеке мүше ретінде ең алғаш ұлуларда пайда болды

  10. Өттің басты қызметі –асқорытуға қатысу.


Тапсырма №3. Матрицалық құрылымның артықшылықтары

мен кемшіліктерін жазыңыз


Артықшылықтары

Кемшіліктері
















Тапсырма №4. Матрицалық құрылым екі құрылымды болып бөлінеді


Shape67

Берілген тапсырманы орындайды




















Қосымша деректер

жинақтайды.
























Нәтижеге бағытталған білім алады.













Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»


























ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»


























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»














ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар



















карточкалар, ғаламтор ресурстары























презентация, таратпа материалдар
















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.












29

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Фракталдық құбылыстар. Уақыт қатарын талдау. динамикалық хаос. Лоренц үлгісі. біртүрлі аттракторлар. Ренье өлшемі және оның ерекше жағдайлары. Ляпуновтың сипаттамалық көрсеткіші.

Оқу мақсаты:

Фракталдық құбылыстар. Уақыт қатарын талдау. динамикалық хаос. Лоренц үлгісін зерттеу

Сабақ мақсаты:

Әр түрлі биологиялық есептерді шығарып үйренеді

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Биологиялық есепті шығарыңыз


Амавротикалықжанұялық нақұрыстылықтың балаларда болатын формасы (ТэйСакса) аутосомды рецессивті белгі ретіңде тұқым қуалап, бала 4-5 жасқа келген кезіңде өлімге душар етеді. Бір жанұядағы алғашқы бала осы аталмыш аурудан өлген кезінде, анасы екіншісіне жүктіліктің соңғы айларында болған. Екінші дүниеге келетін баланың осы ауруға ұшырауының мүмкіңдігін қалай анықтауға болады?


Тапсырма №2. «Кестені толтыр» әдісі. Өсімдіктердегі транспирация үдерісіне іші және сыртқы факторлардың әсерін сипатта.


Ішкі факторлар

Сыртқы факторлар


















Тапсырма №3. «Мылқау сурет» әдісі. Берілген суреттен белгісіз мүшелердің атын тап.












1-

2-

3-

4-

5-

6—

7—

8—


Тапсырма №4. Берілген есепті шығарыңыз


Альбинизм (теріде, көз торы мен шашта пигменттің болмауы) адамда аутосомды рецессивті белгі ретінде тұқым қуалайды. Біреуі альбинос, екіншісі сау жанұяда дүниеге келген екі жұмыртқалық егіздердің біреуі - сау, екіншісі - альбинос болған. Келесіде өмірге келетін балалардың ішіңде нешеуі альбинос болуы мүмкін?


Берілген тапсырманы орындайды

















Қосымша деректер

жинақтайды.



















Нәтижеге бағытталған білім алады.















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»























ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»





















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»
















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар
















карточкалар, ғаламтор ресурстары


















презентация, таратпа материалдар


















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






















30

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ақпараттық энтропия. Стохастикалық сигналдардың параметрлерін есептеу. Такенс теоремасы. Грассбергер-Прокачия әдісі.

Оқу мақсаты:

Ақпараттық энтропия. Стохастикалық сигналдардың параметрлерін есептеу.

Сабақ мақсаты:

Биология және оның маңызын ашу биологиялық білімдер жүйесіндегі орнын біледі.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Биологиялық есепті шығарыңыз


Алты саусақты (полидактилия) еркек бес саусақты сау әйелге үйленген. Бұл некеден өмірге келген 4 баланың бәрінің саусақтары алтаудан болған. Осы 4 баланың біреуі болашақта 5 саусақты әйелге үйленсе, олардың балаларының алты саусақты болуының мүмкіңдігі қаңдай?


Тапсырма №2. «Салыстырмалы кестені толтыру» әдісі. Біліміңді пайдаланып бос орындарды сәйкесінше толтыр.




Аэробты тыныс алу

Сипаттама

Анаэробты тыныс алу


Өтетін жері



Жылдамдығы



АТФ саны



Ақырғы өнімдері



Тапсырма №3. «Дұрыс тұжырымды тап» әдісі. Бұлшықеттің қажуының үш себебін көрсетілген дұрыс тұжырымды тап.


  1. Оттектің жетіспеушілігі, соның салдарынан сүт қышқылының жетіспеушілігі.

  2. Оттектің артуы, соның салдарынан сүт қышқылының көбеюі.

  3. Сіңірдің созылуы.

  4. Көмірқышқыл газының жетіспеушілігі, соның салдарынан сүт қышқылының жетіспеушілігі.

  5. Көмірқышқыл газының артуы, соның салдарынан сүт қышқылының көбеюі.

  6. Бір қалыпты жұмыс істейтін бұлшық ет топтарын бақылайтын жүйке орталықтарының «қажуы»


Тапсырма №4. Нефрон арқылы заттардың дұрыс өту ретін анықтап, кестеге сандарды енгізіңіз.


















жинағыш түтікше


Дистальді ирек өзегі


Алып келетін артериолла


Генле ілмегі


Проксималды ирек өзек


Каппилярлар торы


Боумен капсуласы


Алып шығатын артериолла


Берілген тапсырманы орындайды











Қосымша деректер

жинақтайды.













Нәтижеге бағытталған білім алады.



















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»

















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»
















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар










карточкалар, ғаламтор ресурстары













презентация, таратпа материалдар






















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.
















31

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Күрделі жүйелерді зерттеуге арналған комбинаторлық топология әдістері. Байланыстың топологиялық параметрлері, циклділігі. Биологиядағы қолданбалар.

Оқу мақсаты:

Күрделі жүйелерді зерттеуге арналған комбинаторлық топология әдістерін үйрену

Сабақ мақсаты:

Байланыстың топологиялық параметрлері, циклділігі. Биологиядағы қолданбаларды анықтайды

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады

Сабақтың

мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Иә», «Жоқ» ойыны


Сұрақтар

Иә

Жоқ

1

Пиелонефрит- өкпенің қабынуы



2

Жас балаларда жиі кездесетін зәр тоқтамайтын ауру-энурез



3

Цистит –қуықтың жұқпалы қабынуы



4

Бүйректе ерімейтін тұздардың бөлшектерінің жиналуы бүйректас ауруын туғызады.



5

Уролог – жүрек дәрігері



6

«Өрлеме жұқпа» зәр шығару өзегін, несепағарды, қуықты, зақымдайды



Тапсырма №2. Құрамында азот бар органикалық заттардың ыдырауының соңғы өнімдері берілген, шаршыға аттарын тауып жаз.








_ _____ ______ ______







______________


Тапсырма №3. Биологиялық есепті шығарыңыз


Теңіз шошқасының жүнінің бұйралығы тегістілігіне доминанттылық көрсетеді. Мына төменде көрсетілген шағылыстырулардағы барлық жануарлардың генотиптерін жаз: а) Р ♀ бұйра жүңді х Р ♂-тегіс жүнді—► Ғ ұрпақтары бұйра жүнді; б) Р ♀-бұйра х Р ♂-тегіс →Ғ 1 /2 бұйра: 1 /2 тегіс; в)Р ♀-тегіс х Р ♂-тегіс →Ғ тегіс.







Тапсырма №4. Биологиялық есепті шығарыңыз


Тышқандар да генотиптері вв - сұр, Вв - сары, ВВ - эмбриональды сатыда өлетіні белгілі. Егер сары мен сұр, сары мен сары тышқандар будандасса қандай ұрпақ шығады? Осы шағылысулардың қайсысынан көп ұрпақ шығатынын алдын-ала болжауға болады?

Берілген тапсырманы орындайды


























Қосымша деректер

жинақтайды.
















Нәтижеге бағытталған білім алады.





Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»
































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»


















ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»



ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар

























карточкалар, ғаламтор ресурстары















презентация, таратпа материалдар













карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.























32

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Үлгіні тану мәселесіне синергетикалық көзқарас. Ақпараттық мүмкіндіктерді таңдау. Максималды ақпарат принципі. Кархунен-Лев ыдырауы. Динамикалық жүйенің синтезі – үлгіні тану алгоритмі. Синергиялы компьютер.

Сабақ мақсаты:

Үлгіні тану мәселесіне синергетикалық көзқарас. Ақпараттық мүмкіндіктерді таңдау. Максималды ақпарат принципі. Кархунен-Лев ыдырауын анықтау

Оқу мақсаты:

Әдістеменің негізгі математикалық және есептеу мәселелерін тұжырымдай алады

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.


Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Қызықты сұрақтарға жауап беріңіз


1.Д.И.Менделеевтің кестесінде латын тілінін қай әріпі кездеспейді?

Жауабы:J


2.Бұрынғы заманда бір ағылышын ғалымы өз қанында бір химиялық элементтін бар екенін анықтап сүйіктісіне сол элементтен жүзік жасамақшы болып қан кетуден қайтыс болады, ол қандай элемент?

Жауабы: темір


3.Неліктен темір мен марганец рудалары кен орындарында ғана емес көптеген батпақтар мен көлдердің түбінде кездеседі?

Жауабы: темір мен магнийдің ондай жерлерде кездесуі бактериялардың арқасында олар осы элементтерді сіңірің су түбіне шөгеді.


4. Қазіргі кезде химиялық өндіріс саласы ауыл шаруашылығындағы насекомдармен күресетін көптеген химикаттар ойлап табуда неліктен олардың көзін түпкілікті жойып жіберетін препараттар жасамасқа және қандай насекомдарды құртып жіберуге болады? Жауабы:Барлық ауылшаруашылығына зиян келтіретін насекомдарды жойып жіберуге болмайды ,себебі табиғаттағы қоректік тізбек бұзылады тек қана «қолға үйректілген » бит, бүрге тарқан т.б зиянкестерде түпкілікті жоюға болады.


5.Колумбияда бір аумақта насекомдармен күрес шараларында өте уытты химикаттар пайдаланыпты, нәтижесінде сол маңдағы өзендердің барлығында ақсерке балығы жоқ болып кетіпті, неліктен?

Жауабы: Уытты химикаттар балықтар оның ішінде ақсеркелер қоректенетін омыртқасыздарды да жойып жіберген.


Тапсырма №2. Бақылау сұрақтары



  1. Г.Мендель негізін қалаған гибридологиялық әдістің мәні неде?

  2. «Гаметалардың» тазалығы» деген не?

  3. Гаметалардың тазалық заңдылығы қандай құбылысқа негізделген ?

  4. Қандай гендерді аллельді гендер деп атаймыз?

  5. Моногибридті будандастыру бойынша алынған нәтижелерге талдау жасай отырып қандай қорытынды жасауға болады?

  6. Талдаушы будандастыру дегеніміз не? Бұл будандастыруды белгілердің тұқым қуалауына талдау жасау кезінде қолдануға бола ма?


Тапсырма №3. Қай тұжырым дұрыс?


  1. Цитоплазма-тұтқыр қоймалжың зат.

  2. Рибосома күрделі көмірсуларды түзеді

  3. Клетка орталығы клетканы энергиямен қамтамасыз етеді

  4. Лизосома клеткаішілік қорыту проце,сін қамтамасыз етеді.

  5. Хромосома ядрода орналасқан

  6. Жыныс жасушасында 23 хромосома бар

  7. Майлар-жасушадағы биохимиялық реакцияларды тездетеді.

  8. 1г май ыдырағанда - 38,9 кДж энергия бөлінеді.

  9. Гликоген - жануар крахмалы

  10. Митохондрияда белок түзеді.


Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз

Балықшы бекіре, шабақ, сазан және шортан аулады. Бекіре шабактан ?екі есе көп, шабақ сазаннан үш есе көп, ал шортан 15-тен кем екені белгілі. Барлық үхынылған балықтың саны 41 болса, балықшы әр түрінен жеке алғанда қанша балықтан ұстады? Шешуі: Есептің шарты бойынша сазан көп болмауы керек, сондықтан ;«соңғы» ретте, әрине сазанның санын аламыз. Айталық, балықшы бір ғана сазан ұстады дейік, онда шабақ - үшеу, бекіре алтау, ал шортан отыз бір болып, есептің шартына қайшы келеді. Енді сазаннан екеу болсын дейік, онда шабақ - алтау, бекіре он екі, ал шортан - жиырма бір. Бұл да есептің шартына сай келмейді. Ендеше үш сазан ұстады дейік, бұдан шабак тоғыз, бекіре он сегіз, ал шортан - он бір. Енді төрт сазан ауланды делік, яғни шабак он екі, бекіре жиырма төрт, шортан - біреу. Сонымен есептің екі жауабын алдық.

1. 3 сазан, 9 шабақ, 18/ бекіре, 11 шортан.

2. 4 сазан, 12 шабақ, 24 бекіре және бір шортан.


Берілген тапсырманы орындайды



























































Қосымша деректер

жинақтайды.






















Нәтижеге бағытталған білім алады.



















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»

































































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»




















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар


























































карточкалар, ғаламтор ресурстары























презентация, таратпа материалдар






















карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.






33

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ең қарапайым химиялық реакциялардың модельдері. Михаэлис-Ментен бойынша фермент-субстрат реакцияларын модельдеу. Гликолиздің жеңілдетілген моделі. Джейкоб пен Монодтың генетикалық триггері.

Оқу мақсаты:

Ең қарапайым химиялық реакциялардың модельдері. Михаэлис-Ментен бойынша фермент-субстрат реакцияларын модельдеу.

Сабақ мақсаты:

Қарапайым тапсырмалар арқылы балалардың ойлау қабілетін жетілдіреді, биологиялық білімдерін шыңдайды

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтыңмақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. Қызықты сұрақтарға жауап беріңіз

1.Д.И.Менделеевтің кестесінде латын тілінін қай әріпі кездеспейді?

Жауабы:J

2.Бұрынғы заманда бір ағылышын ғалымы өз қанында бір химиялық элементтін бар екенін анықтап сүйіктісіне сол элементтен жүзік жасамақшы болып қан кетуден қайтыс болады, ол қандай элемент?

Жауабы: темір

3.Неліктен темір мен марганец рудалары кен орындарында ғана емес көптеген батпақтар мен көлдердің түбінде кездеседі?

Жауабы: темір мен магнийдің ондай жерлерде кездесуі бактериялардың арқасында олар осы элементтерді сіңірің су түбіне шөгеді.


4. Қазіргі кезде химиялық өндіріс саласы ауыл шаруашылығындағы насекомдармен күресетін көптеген химикаттар ойлап табуда неліктен олардың көзін түпкілікті жойып жіберетін препараттар жасамасқа және қандай насекомдарды құртып жіберуге болады? Жауабы:Барлық ауылшаруашылығына зиян келтіретін насекомдарды жойып жіберуге болмайды ,себебі табиғаттағы қоректік тізбек бұзылады тек қана «қолға үйректілген » бит, бүрге тарқан т.б зиянкестерде түпкілікті жоюға болады.


5.Колумбияда бір аумақта насекомдармен күрес шараларында өте уытты химикаттар пайдаланыпты, нәтижесінде сол маңдағы өзендердің барлығында ақсерке балығы жоқ болып кетіпті, неліктен?

Жауабы: Уытты химикаттар балықтар оның ішінде ақсеркелер қоректенетін омыртқасыздарды да жойып жіберген.

Тапсырма №2. Бақылау сұрақтары

  1. Г.Мендель негізін қалаған гибридологиялық әдістің мәні неде?

  2. «Гаметалардың» тазалығы» деген не?

  3. Гаметалардың тазалық заңдылығы қандай құбылысқа негізделген ?

  4. Қандай гендерді аллельді гендер деп атаймыз?

  5. Моногибридті будандастыру бойынша алынған нәтижелерге талдау жасай отырып қандай қорытынды жасауға болады?

  6. Талдаушы будандастыру дегеніміз не? Бұл будандастыруды белгілердің тұқым қуалауына талдау жасау кезінде қолдануға бола ма?


Тапсырма №3. Қай тұжырым дұрыс?


  1. Цитоплазма-тұтқыр қоймалжың зат.

  2. Рибосома күрделі көмірсуларды түзеді

  3. Клетка орталығы клетканы энергиямен қамтамасыз етеді

  4. Лизосома клеткаішілік қорыту проце,сін қамтамасыз етеді.

  5. Хромосома ядрода орналасқан

  6. Жыныс жасушасында 23 хромосома бар

  7. Майлар-жасушадағы биохимиялық реакцияларды тездетеді.

  8. 1г май ыдырағанда - 38,9 кДж энергия бөлінеді.

  9. Гликоген - жануар крахмалы

  10. Митохондрияда белок түзеді.

Тапсырма №4. Есепті шығарыңыз


Балықшы бекіре, шабақ, сазан және шортан аулады. Бекіре шабактан ?екі есе көп, шабақ сазаннан үш есе көп, ал шортан 15-тен кем екені белгілі. Барлық үхынылған балықтың саны 41 болса, балықшы әр түрінен жеке алғанда қанша балықтан ұстады? Шешуі: Есептің шарты бойынша сазан көп болмауы керек, сондықтан ;«соңғы» ретте, әрине сазанның санын аламыз. Айталық, балықшы бір ғана сазан ұстады дейік, онда шабақ - үшеу, бекіре алтау, ал шортан отыз бір болып, есептің шартына қайшы келеді. Енді сазаннан екеу болсын дейік, онда шабақ - алтау, бекіре он екі, ал шортан - жиырма бір. Бұл да есептің шартына сай келмейді. Ендеше үш сазан ұстады дейік, бұдан шабак тоғыз, бекіре он сегіз, ал шортан - он бір. Енді төрт сазан ауланды делік, яғни шабак он екі, бекіре жиырма төрт, шортан - біреу. Сонымен есептің екі жауабын алдық.

1. 3 сазан, 9 шабақ, 18/ бекіре, 11 шортан.

2. 4 сазан, 12 шабақ, 24 бекіре және бір шортан.


Берілген тапсырманы орындайды



























































Қосымша деректер

жинақтайды.
























Нәтижеге бағытталған білім алады.




















Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»

































































ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»


























ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»





















ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар


























































карточкалар, ғаламтор ресурстары























презентация, таратпа материалдар























карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.









34

Сынып:

Қатысушылар саны: -

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Анфинсеннің гипотезасы. Рентгендік дифракциялық талдау: фазалық есеп. Жоғары ажыратымдылықтағы ядролық магниттік резонанс: деректерді интерпретациялау. Энтропия және бос энергия түсінігінің биологиялық жүйелерде қолданылуы. Макромолекулалардың денатурация процесінің екі күйінің моделі. Вант-Хофф бойынша бір сатылы денатурация процесінің критериі.

Оқу мақсаты:

Анфинсеннің гипотезасы. Рентгендік дифракциялық талдау: фазалық есеп. Жоғары ажыратымдылықтағы ядролық магниттік резонанс: деректерді интерпретациялау

Сабақ мақсаты:

Энтропия және бос энергия түсінігінің биологиялық жүйелерде қолданылуы. Макромолекулалардың денатурация процесінің екі күйінің моделі. Вант-Хофф бойынша бір сатылы денатурация процесінің критериін біледі

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Мұғалімнің оқу іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау


Ресурстар


Сабақтың басы



Ұйымдастыру кезеңі.

оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру, назарларын сабаққа аудару.

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.

Оқушылар сабаққа дайындалады


Сабақтың мақсаты мен тақырыбын біледі




Сабақтың ортасы





Тапсырма №1. «Кластерлер әдісі»

Сапалық фазалық талдаудың сезімталдығы:


Shape68


Тапсырма №2. Рентгендік Сандық фазалық талдаудың бірнеше әдістері белгілі:


1. араластыру әдісі _____

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. үлгі мен эталонды жүйелі түсіретін тәуелсіз эталон әдісі _____

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. гомологиялық бу әдісі

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4. беттеу әдісі ________

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

5. эталонсыз түсіру әдісі

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


Тапсырма №3. Берілген рентгендік аппараттарға анықтама беріңіз



________________________________________________


________________________________________________


________________________________________________


________________________________________________



Тапсырма №4.Есепті шығарыңыз


Адамда оңқайлықтың жоғары икемділігі солақайлыққа қарағанда доминантты. Шешесі солақай, бірақ өзі оңқай ер адам, үш ағасы мен апасының екеуі солақай, ал өзі оңқай әйелге үйленген. Тұрмысқа шыққан әйелдің генотипі қандай болуы мүмкін? Бұл некеден дүниеге келетін ұрпақтың қаншасы солақай болатының анықтауға бола ма?

Берілген тапсырманы орындайды
















Қосымша деректер

жинақтайды.









































Нәтижеге бағытталған білім алады.












































Берілген тапсырманы орындайды.




ҚБ «Бағдаршам»






















ҚБ: «Өзін-өзі бағалау»











































ҚБ «Екі жұлдыз, бір тілек»













































ҚБ «Бір түйін сөз» әдісі

презентация, таратпа материалдар















карточкалар, ғаламтор ресурстары








































презентация, таратпа материалдар















































карточкалар, ғаламтор ресурстары




Сабақтың соңы

5 мин


Қорытындылау.

Бүгінгі сабақтан үйренген жақсы қасиеттерін еске түсіріп, айтып береді.

Сабаққа кері байланыс береді.





19


Жүктеу
bolisu
Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Файл форматы:
docx
22.12.2025
19
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!
Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.
Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы
Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!
Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!
Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!
Министірлікпен келісілген курстар тізімі