|
Бөлім: Координация және реттелу Сабақ тақырыбы: |
Мектеп С. Сейфуллин атындағы №2 жалпы білім беретін орта мектебі . Шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі. |
|||||||||||||||
|
Күні:22.02.2021ж |
Мұғалімнің аты-жөні: Нарымбет Жанар |
|||||||||||||||
|
Сыныбы: 7Е - сынып |
Қатысқан оқушылар саны: |
Қатыспағандар: |
||||||||||||||
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары |
7.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру,шартты және шартсыз рефлекстерді сипаттау |
|||||||||||||||
|
Сабақтың мақсаты |
|
|||||||||||||||
|
Бағалау критерийлері |
«Рефлекс» ұғымын дұрыс анықтап, мысал келтіре алады Шартсыз және шартты рефлекстерді |
|||||||||||||||
|
Тілдік мақсаттар |
Лексика, терминология Рефлекторлық табиғатын түсіндіре алады Пәндік лексика мен терминологиясы нейрон, импульс, рефлекторлық әрекет, еркін жауап беру, шартты және шартсыз рефлекстер, түшкіру, жыпылықтау, бағдарлау, жүре бара пайда болған, туа біткен. Диалог құруға / жазылымға қажетті сөз тіркестері Түшкіру ..................... рефлекске жатады. Шартсыз рефлекс ................... және тұқым қуаладйдіы. .................... өмір бойы қалыптасады. |
|||||||||||||||
|
Пәнаралық байланыстар |
Импулстардың берілуі туралы айтылғанда физика пәнімен байланыстар жасау, нейромедиаторлар туралы айтылғанда химия пәнімен байланыстар жасау |
|||||||||||||||
|
Құндылықтарды дарыту |
1.Оқушылар жинақылыққа, тәртібке, реттіліккке баулу 2. Басқалардың пікірін сыйлауды, құрдастарымен және үлкендермен дұрыс қарым-қатынас құру қабілетін дамыту (жұптық, топтық жұмыстар кезінде) 3. АКТ-ны дұрыс пайдаланып ақпараттарды іздей білу , оқушылардың денсаулығын қалай сақтауы және маңындағылардың қауіпсіздігін қалай қамқорлыққа алуы керектігін үйретеді. |
|||||||||||||||
|
Алдыңғы білім |
Жүйке жүйесінің әр түрлі түрлерін салыстыру Тері сезімталдығы Сезу органдарының құрылымы |
|||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|
Сабақ барысы |
||||||||||||||||
|
Сабақ қезеңдері |
Сабақта орындалуы тиісті іс - әрекеттер |
Оқыту ресурстары |
||||||||||||||
|
Басы 0-2 минут
3-11 минут
12-20 минут
Ортасы (20-25мин)
26-30 минут
31-38 минут
38-40 минут |
1.Ұйымдастыру кезеңі . Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Сабаққа деген көңіл күйін анықтау мақсатында көңіл –күй смайликтерін белгілеу арқылы оқушылардың сабаққа зейінін шоғырландыру. |
Смайликтер |
||||||||||||||
|
I. Үстел үстінде кеседе шай тұрған еді. Сіз барып ұстап көріп едіңіз, ыссы болғасын бірден қолыңызды алдыңыз. Сұрақ: сіз неге бірден ойланбастан қолыңызды алдыңыз? Оқушылар өз ойларын айтады. Сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. РЕФЛЕКС - дегеніміз организмнің ішкі және сыртқы орта әсерінен орталық жүйке жүйесі арқылы жауап қайтаруы. Рефлекс типіне байланысты: шартты және шартсыз рефлесктер болып бөлінеді. Шартсыз рефлекстер туа пайда болады. Оның негізгі маңызы организмнің сыртқы орта жағдайына бейімделуін қамтамасыз етуі. Шартсыз рефлекстер: көздің қарашығының жарыққа жауабы ,ыстық затқа саусақ тигенде қолды тез арада тартып алу жауабы, шөлдеу, ашығу, жұтыну т.б Қоршаған жағдайларға жақсы бейімделу үшін өмір тәжірибесін пайдалануға мүмкіндік беретін, өмір бойы қалыптасумен болатын бұл дағдылар шартты рефлекстер деп аталады. Оқушылар кестеге шартты және шартсыз рефлекс мысалдарын жазады.
Оқушылар мен бірге мысалдарды талқылау. III. Тапсырма. Дәлелдемелер арқылы шартсыз рефлекстің негізгі қасиеттерін анықтаңыз. Ерікті оқушылармен шартсыз және шартты рефлекстерді демонстрациялау. Рефлекстерді алу. Кез-келген затты түсіріп алу, немесе бірден тақылдату, немесе оқушының иығына бірден қолды қою. Осылайша а)жыпылықтатқыш рефлексін; б)бағыт – бағдар алу рефлексін (басты қоздырғыш жаққа бұру); в)баяу қорғаныс (басты бұру) рефлекстерін алу Оқушылардың рефлекстердің классификациясы, шартты және шартсыз рефлекстер және шартты және шартсыз рефлекстердің негізгі белгілері туралы не білетінін анықтау. Рефлекстің маңызы туралы видео қарап, өз ойларын білдіреді. Кері байланыс Инсерт тәсілі арқылы сабақты түсінгенін анықтау. «Жетістік баспалдағы»- рефлексия Менің бұрыннан білетін нәрсем - Менің білгеніме қайшы – Мен үшін жаналық – Мен үшін маңызды деп ойлаймын – Үйге тапсырма- шартты және шартсыз мысал келтіру |
Слайд 1
Слайд/2,3 Шартты және шартсыз рефлекс http://bilimland.kz/kk/content/category/search#p=1&pn=6&s=%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81&lesson=12688
Шартты және шартсыз рефлекс мысалдары- слайд 5-10 http://bilimland.kz/kk/content/category/search#p=1&pn=6&s=%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81&lesson=12688 елорда.кz-
видеобейне
Рефлекс маңызы
видео көру – «Шартты және
шартсыз»
кесте орындау
Презентация –слайд 16 |
|||||||||||||||
|
Қосымша ақпарат |
||||||||||||||||
|
Дифференциалды оқыту – Көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз?
|
|
Пәнаралық байланыс Денсаулық және қауіпсіздік ережелері АКТ Құндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент) |
||||||||||||||
|
Барлық оқушылар: жүйке жүйесінің маңызын түсіндіреді Оқушылардың көбі: Рефлекс», «рефлекторлық доға» түсініктеріне дұрыс анықтама бере алады Кейбір оқушылар: Рефлекторлық доғаның құрамдас бөліктерін дұрыс анықтап, қарапайым рефлекторл ық доғаларды құрастыра алады |
(1) ЖЖ-нің маңызын сипаттай алса 2) Рефлекс33)Рефлекторлық доғас бөліктері |
Оқушылар жинақылыққа, тәртібке, реттіліккке баулу Жұппен және топпен жұмыс істеу және олардың жұмысын басқа оқушылармен және оқытушымен талдау басқалардың пікірін сыйлауды, құрдастарымен және үлкендермен дұрыс қарым-қатынас құру қабілетін дамытады.
Аппаратты пайдалану, нұсқауларды мұқият сақтау жауапкершілікті көрсетеді, және белгілі дәрежеде басқалармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз ету қабілетін көрсетеді, оқушылардың денсаулығын қалай сақтауы және маңындағылардың қауіпсіздігін қалай қамқорлыққа алуы керектігін үйретеді.
|
||||||||||||||
|
Рефлексия Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жүзеге асырымды болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?
|
Төменде берілген бос орынды өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз. |
|||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|
Қысқаша бағалау
Қандай екі мезет ең табысты (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)? 1:
2:
Қандай екі мезет Сабақты жақсартты (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)? 1:
2:
Мен сабақтан топ пен жекелеген адамдар туралы не білдім, келесі сабақта не айтамын?
|
||||||||||||||||
Адам ағзасы баска тірі ағзалар сиякты өзінің
биологиялық қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылады. Осы арқылы ағза
өзінің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтап отырады. Адам ағзасы өз
қажетін қанағаттандыру үшін үнемі тамақтанады, тыныс алады және
т.б. Соған байланысты өседі, дамиды жөне тіршілігін жалғастырады.
Адам қоғамдағы өз мінез-құлығы аркылы әлеуметтік және рухани
қажетін қанағаттандырады. Мұндай қажеттіктерге еңбек етуі, білім
алуы, шығармашылық жүмысы, білгенін баскаларға үйретуі және т.б.
жатады. Адам өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін міндетті түрде
алдына мақсат қояды. ішкі сезімге беріліп, ойлайды, қиялданады,
есіне түсіреді. Мұның бәрі әр адамның жеке ішкі сезімі арқылы
миында алдын ала бейнеленеді. Бұлар адамның психикасына тән
қасиеттер. И. М. Сеченов адам психикасы мен жоғары жүйке қызметінің
рефлекстік сипатының ұқсастығына ерекше мән берді. Психология
ғылымының физиологиямен өте тығыз байланысты екенін атап
көрсетті.
Әрбір адам белгілі бір өлеуметтік ортада тіршілік ететіндіктен, сол ортаның тыныс-тіршілігімен санасады. Адам қоғамда басқа адамдармен қарым-қатынас жасамай, өмір сүре алмайды. Отбасында, ұжымда, қоғамда тіршілік етіп, сол аркылы психикасы қалыптасады. Осын- дай қарым-қатынастың нәтижесінде өрбір адам жеке түлға ретінде өмір сүреді. Адамның психикасының қалыптасуында сөздің де маңызы зор. Өз қажетін қанағаттандыру максатында қалыптасқан күрделі психикалық және физиологиялық үдерістер жиынтығы - мінез-құлықты білдіреді.
Адамның мінез-қүлығын және жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылымды этология (гр. «еtһоs» - мінез, «logos» - ілім) дейді. Рефлекс — жүйке кызметінің негізі, оның түрлері. Адам денесіндегі барлык тіршілік үдерістердің тікелей жүйке жүйесінің басқаруымен жүретіні өздеріңе белгілі (жүйке жүйесін, рефлексті естеріңе түсіріңдер). Ағзага сыртқы және ішкі ортаның өзгерістері тітіркендіргіш ретінде өсер етіп, рефлекс пайда болады. Рефлекс аркылы ағза үнемі өзгеріп түратын сыртқы ортаның өзгерістеріне бейімделеді. ішкі мүшелермен мүшелер жүйелері қызметтерінің үйлесімді жүруі рефлекс арқылы реттеледі. Рефлекс кезінде үлкен ми сыңарларының қыртысында сырткы жөне ішкі ортадан келетін тітіркендіргіштердің өсері талданады. Рефлекс үғымын ғылымға алғаш рет енгізген француз ғалымы - Р.Декарт (1596-1650).
Рефлекстерді шығу тегіне сәйкес шартсыз жөне шартты рефлекстер деп екі топка бөледі. Шартсыз рефлекс орталык жүйке жүйесінің төменгі бөлімдері (жұлын, сопақша, ортаңғы ми, мишық) аркылы жүзеге асады. Алдыңғы мидың үлкен ми сыңарлары алып тасталған жануарларда шартсыз рефлекс сақталады. Шартсыз рефлекстер адамның жасына сәйкес үнемі өзгеріп отырады. Туа пайда болған ретті тізбек арқылы бірімен-бірі байланысқан шартсыз рефлекстер жиынтығы - түйсік - инстинкт (лат. «instictus» - түйсіну) деп аталады. Түйсік - едәуір күрделі мінез-құлықтың бір түрі. Түйсік көбінесе топтасып тіршілік ететін бунақденелілерде де айқын байқалады. Түйсік арқылы ағзаның ішкі ортасының қажеті қанағаттандырылады.
Жаңа туған нәрестенің алғаш рет анасын емуі - тағамдық шарт сыз рефлекске жатады. Көзге бір затты жақындатқанда көзді жұму - қорғаныштық шартсыз рефлекс. Сәбиге таные емес затты көрсеткенде соған карай басы мен көзін бұруы - бағдарлаушы шартсыз рефлекс. Шартсыз рефлекстер арқылы ағзаның ішкі ортасының түрактылығы қамтамасыз етіледі. Ішкі мүшелер мен мүшелер жүйесінің кызметі үйлесімді түрде жүреді.
Шартты рефлекстер
Шартты рефлекстер. Ми қыртысында шартты рефлексті жүзеге асыратын жүйке - рефлекс орталықтары орналасады. Жүйке орталығы мен жүйкелер арасында шеңбер түрінде үнемі байланыстар болып тұрады. Шартты рефлекстер кезінде ми қыртысы мен мидың басқа бөлімдерінің арасында уақытша байланыстар түзіледі. Шартты рефлекстер - ағза мінез-құлығының ең қарапайым көрінісі. Шартты рефлекстер бірімен-бірі белгілі бір реттілікпен жүзеге асатын бірнеше кезеңдерден түрады. Шартты рефлекстер аркылы адам тамағын табуға, кауіпті жағдайлардан қорғануға әрекет жасайды. Мүның бәрі де жоғары жүйке қызметі аркылы жүзеге асады.
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Биология пәнінен ашық сабақ - "Шартты және шартсыз рефлектері"
Биология пәнінен ашық сабақ - "Шартты және шартсыз рефлектері"
|
Бөлім: Координация және реттелу Сабақ тақырыбы: |
Мектеп С. Сейфуллин атындағы №2 жалпы білім беретін орта мектебі . Шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі. |
|||||||||||||||
|
Күні:22.02.2021ж |
Мұғалімнің аты-жөні: Нарымбет Жанар |
|||||||||||||||
|
Сыныбы: 7Е - сынып |
Қатысқан оқушылар саны: |
Қатыспағандар: |
||||||||||||||
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары |
7.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру,шартты және шартсыз рефлекстерді сипаттау |
|||||||||||||||
|
Сабақтың мақсаты |
|
|||||||||||||||
|
Бағалау критерийлері |
«Рефлекс» ұғымын дұрыс анықтап, мысал келтіре алады Шартсыз және шартты рефлекстерді |
|||||||||||||||
|
Тілдік мақсаттар |
Лексика, терминология Рефлекторлық табиғатын түсіндіре алады Пәндік лексика мен терминологиясы нейрон, импульс, рефлекторлық әрекет, еркін жауап беру, шартты және шартсыз рефлекстер, түшкіру, жыпылықтау, бағдарлау, жүре бара пайда болған, туа біткен. Диалог құруға / жазылымға қажетті сөз тіркестері Түшкіру ..................... рефлекске жатады. Шартсыз рефлекс ................... және тұқым қуаладйдіы. .................... өмір бойы қалыптасады. |
|||||||||||||||
|
Пәнаралық байланыстар |
Импулстардың берілуі туралы айтылғанда физика пәнімен байланыстар жасау, нейромедиаторлар туралы айтылғанда химия пәнімен байланыстар жасау |
|||||||||||||||
|
Құндылықтарды дарыту |
1.Оқушылар жинақылыққа, тәртібке, реттіліккке баулу 2. Басқалардың пікірін сыйлауды, құрдастарымен және үлкендермен дұрыс қарым-қатынас құру қабілетін дамыту (жұптық, топтық жұмыстар кезінде) 3. АКТ-ны дұрыс пайдаланып ақпараттарды іздей білу , оқушылардың денсаулығын қалай сақтауы және маңындағылардың қауіпсіздігін қалай қамқорлыққа алуы керектігін үйретеді. |
|||||||||||||||
|
Алдыңғы білім |
Жүйке жүйесінің әр түрлі түрлерін салыстыру Тері сезімталдығы Сезу органдарының құрылымы |
|||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|
Сабақ барысы |
||||||||||||||||
|
Сабақ қезеңдері |
Сабақта орындалуы тиісті іс - әрекеттер |
Оқыту ресурстары |
||||||||||||||
|
Басы 0-2 минут
3-11 минут
12-20 минут
Ортасы (20-25мин)
26-30 минут
31-38 минут
38-40 минут |
1.Ұйымдастыру кезеңі . Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Сабаққа деген көңіл күйін анықтау мақсатында көңіл –күй смайликтерін белгілеу арқылы оқушылардың сабаққа зейінін шоғырландыру. |
Смайликтер |
||||||||||||||
|
I. Үстел үстінде кеседе шай тұрған еді. Сіз барып ұстап көріп едіңіз, ыссы болғасын бірден қолыңызды алдыңыз. Сұрақ: сіз неге бірден ойланбастан қолыңызды алдыңыз? Оқушылар өз ойларын айтады. Сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. РЕФЛЕКС - дегеніміз организмнің ішкі және сыртқы орта әсерінен орталық жүйке жүйесі арқылы жауап қайтаруы. Рефлекс типіне байланысты: шартты және шартсыз рефлесктер болып бөлінеді. Шартсыз рефлекстер туа пайда болады. Оның негізгі маңызы организмнің сыртқы орта жағдайына бейімделуін қамтамасыз етуі. Шартсыз рефлекстер: көздің қарашығының жарыққа жауабы ,ыстық затқа саусақ тигенде қолды тез арада тартып алу жауабы, шөлдеу, ашығу, жұтыну т.б Қоршаған жағдайларға жақсы бейімделу үшін өмір тәжірибесін пайдалануға мүмкіндік беретін, өмір бойы қалыптасумен болатын бұл дағдылар шартты рефлекстер деп аталады. Оқушылар кестеге шартты және шартсыз рефлекс мысалдарын жазады.
Оқушылар мен бірге мысалдарды талқылау. III. Тапсырма. Дәлелдемелер арқылы шартсыз рефлекстің негізгі қасиеттерін анықтаңыз. Ерікті оқушылармен шартсыз және шартты рефлекстерді демонстрациялау. Рефлекстерді алу. Кез-келген затты түсіріп алу, немесе бірден тақылдату, немесе оқушының иығына бірден қолды қою. Осылайша а)жыпылықтатқыш рефлексін; б)бағыт – бағдар алу рефлексін (басты қоздырғыш жаққа бұру); в)баяу қорғаныс (басты бұру) рефлекстерін алу Оқушылардың рефлекстердің классификациясы, шартты және шартсыз рефлекстер және шартты және шартсыз рефлекстердің негізгі белгілері туралы не білетінін анықтау. Рефлекстің маңызы туралы видео қарап, өз ойларын білдіреді. Кері байланыс Инсерт тәсілі арқылы сабақты түсінгенін анықтау. «Жетістік баспалдағы»- рефлексия Менің бұрыннан білетін нәрсем - Менің білгеніме қайшы – Мен үшін жаналық – Мен үшін маңызды деп ойлаймын – Үйге тапсырма- шартты және шартсыз мысал келтіру |
Слайд 1
Слайд/2,3 Шартты және шартсыз рефлекс http://bilimland.kz/kk/content/category/search#p=1&pn=6&s=%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81&lesson=12688
Шартты және шартсыз рефлекс мысалдары- слайд 5-10 http://bilimland.kz/kk/content/category/search#p=1&pn=6&s=%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81&lesson=12688 елорда.кz-
видеобейне
Рефлекс маңызы
видео көру – «Шартты және
шартсыз»
кесте орындау
Презентация –слайд 16 |
|||||||||||||||
|
Қосымша ақпарат |
||||||||||||||||
|
Дифференциалды оқыту – Көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз?
|
|
Пәнаралық байланыс Денсаулық және қауіпсіздік ережелері АКТ Құндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент) |
||||||||||||||
|
Барлық оқушылар: жүйке жүйесінің маңызын түсіндіреді Оқушылардың көбі: Рефлекс», «рефлекторлық доға» түсініктеріне дұрыс анықтама бере алады Кейбір оқушылар: Рефлекторлық доғаның құрамдас бөліктерін дұрыс анықтап, қарапайым рефлекторл ық доғаларды құрастыра алады |
(1) ЖЖ-нің маңызын сипаттай алса 2) Рефлекс33)Рефлекторлық доғас бөліктері |
Оқушылар жинақылыққа, тәртібке, реттіліккке баулу Жұппен және топпен жұмыс істеу және олардың жұмысын басқа оқушылармен және оқытушымен талдау басқалардың пікірін сыйлауды, құрдастарымен және үлкендермен дұрыс қарым-қатынас құру қабілетін дамытады.
Аппаратты пайдалану, нұсқауларды мұқият сақтау жауапкершілікті көрсетеді, және белгілі дәрежеде басқалармен қауіпсіз жұмыс істеуді қамтамасыз ету қабілетін көрсетеді, оқушылардың денсаулығын қалай сақтауы және маңындағылардың қауіпсіздігін қалай қамқорлыққа алуы керектігін үйретеді.
|
||||||||||||||
|
Рефлексия Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жүзеге асырымды болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Менің бөліп оқытқаным өз мәнінде жүзеге асты ма? Мен өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?
|
Төменде берілген бос орынды өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақта келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз. |
|||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||
|
Қысқаша бағалау
Қандай екі мезет ең табысты (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)? 1:
2:
Қандай екі мезет Сабақты жақсартты (сабақ беру мен оқытуды қарастырыңыз)? 1:
2:
Мен сабақтан топ пен жекелеген адамдар туралы не білдім, келесі сабақта не айтамын?
|
||||||||||||||||
Адам ағзасы баска тірі ағзалар сиякты өзінің
биологиялық қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылады. Осы арқылы ағза
өзінің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтап отырады. Адам ағзасы өз
қажетін қанағаттандыру үшін үнемі тамақтанады, тыныс алады және
т.б. Соған байланысты өседі, дамиды жөне тіршілігін жалғастырады.
Адам қоғамдағы өз мінез-құлығы аркылы әлеуметтік және рухани
қажетін қанағаттандырады. Мұндай қажеттіктерге еңбек етуі, білім
алуы, шығармашылық жүмысы, білгенін баскаларға үйретуі және т.б.
жатады. Адам өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін міндетті түрде
алдына мақсат қояды. ішкі сезімге беріліп, ойлайды, қиялданады,
есіне түсіреді. Мұның бәрі әр адамның жеке ішкі сезімі арқылы
миында алдын ала бейнеленеді. Бұлар адамның психикасына тән
қасиеттер. И. М. Сеченов адам психикасы мен жоғары жүйке қызметінің
рефлекстік сипатының ұқсастығына ерекше мән берді. Психология
ғылымының физиологиямен өте тығыз байланысты екенін атап
көрсетті.
Әрбір адам белгілі бір өлеуметтік ортада тіршілік ететіндіктен, сол ортаның тыныс-тіршілігімен санасады. Адам қоғамда басқа адамдармен қарым-қатынас жасамай, өмір сүре алмайды. Отбасында, ұжымда, қоғамда тіршілік етіп, сол аркылы психикасы қалыптасады. Осын- дай қарым-қатынастың нәтижесінде өрбір адам жеке түлға ретінде өмір сүреді. Адамның психикасының қалыптасуында сөздің де маңызы зор. Өз қажетін қанағаттандыру максатында қалыптасқан күрделі психикалық және физиологиялық үдерістер жиынтығы - мінез-құлықты білдіреді.
Адамның мінез-қүлығын және жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылымды этология (гр. «еtһоs» - мінез, «logos» - ілім) дейді. Рефлекс — жүйке кызметінің негізі, оның түрлері. Адам денесіндегі барлык тіршілік үдерістердің тікелей жүйке жүйесінің басқаруымен жүретіні өздеріңе белгілі (жүйке жүйесін, рефлексті естеріңе түсіріңдер). Ағзага сыртқы және ішкі ортаның өзгерістері тітіркендіргіш ретінде өсер етіп, рефлекс пайда болады. Рефлекс аркылы ағза үнемі өзгеріп түратын сыртқы ортаның өзгерістеріне бейімделеді. ішкі мүшелермен мүшелер жүйелері қызметтерінің үйлесімді жүруі рефлекс арқылы реттеледі. Рефлекс кезінде үлкен ми сыңарларының қыртысында сырткы жөне ішкі ортадан келетін тітіркендіргіштердің өсері талданады. Рефлекс үғымын ғылымға алғаш рет енгізген француз ғалымы - Р.Декарт (1596-1650).
Рефлекстерді шығу тегіне сәйкес шартсыз жөне шартты рефлекстер деп екі топка бөледі. Шартсыз рефлекс орталык жүйке жүйесінің төменгі бөлімдері (жұлын, сопақша, ортаңғы ми, мишық) аркылы жүзеге асады. Алдыңғы мидың үлкен ми сыңарлары алып тасталған жануарларда шартсыз рефлекс сақталады. Шартсыз рефлекстер адамның жасына сәйкес үнемі өзгеріп отырады. Туа пайда болған ретті тізбек арқылы бірімен-бірі байланысқан шартсыз рефлекстер жиынтығы - түйсік - инстинкт (лат. «instictus» - түйсіну) деп аталады. Түйсік - едәуір күрделі мінез-құлықтың бір түрі. Түйсік көбінесе топтасып тіршілік ететін бунақденелілерде де айқын байқалады. Түйсік арқылы ағзаның ішкі ортасының қажеті қанағаттандырылады.
Жаңа туған нәрестенің алғаш рет анасын емуі - тағамдық шарт сыз рефлекске жатады. Көзге бір затты жақындатқанда көзді жұму - қорғаныштық шартсыз рефлекс. Сәбиге таные емес затты көрсеткенде соған карай басы мен көзін бұруы - бағдарлаушы шартсыз рефлекс. Шартсыз рефлекстер арқылы ағзаның ішкі ортасының түрактылығы қамтамасыз етіледі. Ішкі мүшелер мен мүшелер жүйесінің кызметі үйлесімді түрде жүреді.
Шартты рефлекстер
Шартты рефлекстер. Ми қыртысында шартты рефлексті жүзеге асыратын жүйке - рефлекс орталықтары орналасады. Жүйке орталығы мен жүйкелер арасында шеңбер түрінде үнемі байланыстар болып тұрады. Шартты рефлекстер кезінде ми қыртысы мен мидың басқа бөлімдерінің арасында уақытша байланыстар түзіледі. Шартты рефлекстер - ағза мінез-құлығының ең қарапайым көрінісі. Шартты рефлекстер бірімен-бірі белгілі бір реттілікпен жүзеге асатын бірнеше кезеңдерден түрады. Шартты рефлекстер аркылы адам тамағын табуға, кауіпті жағдайлардан қорғануға әрекет жасайды. Мүның бәрі де жоғары жүйке қызметі аркылы жүзеге асады.
шағым қалдыра аласыз














