БИОСФЕРА ЖЕРДІҢ ЕҢ ІРІ ЭКОЖҮЙЕСІ

«Семей қаласының ШӘКӘРІМ атыдағы университеті» КеАҚ

БИОСФЕРА
ЖЕРДІҢ ЕҢ ІРІ
ЭКОЖҮЙЕСІ
Орындаған: ЭЛ-101 тобының
студенті Қ.Самарханова
Жетекші: Сарсенбаева Г.Б.

КІРІСПЕ
Биосфера-ғаламшарымыздың ең ірі экожүйесі болып
есептеледі. Биосфера (гр. биос—тіршілік, өмір, гр. сфера —
шар) — бұл ұғым биология ғылымына XIX ғасырда ене
бастады. Ол кездерде бұл сөзбен тек жер жүзіндегі
жануарлар дүниесі ғана аталатын. Кейінгі кездерде
биосфера геологиялық мағынада да қолданылады.
Сонымен қатар,биосфера-жердің тіршілік қабаты болып
есептеледі.

Биосфераның
пайда болуы
Биосфера бірден пайда болған жоқ. Ол өте көне
заманнан бері қарай күні бүгінге дейін біртіндеп
дамып келеді. Биосфераның ертеден бері қарай
құралып келе жатқанын дәлелдейтін
палеонтологиялық материалдар қарапайым тірі
ағзалардың қалдықтары жер қыртысының әрбір
қабаттарынан табылады. Осы қабаттарға сүйене
отырып, ғалымдар биосфераның негізгі пайда болу
жолдарын анықтады. Биосфераның ең бірінші заманы
Архей деп аталады.

Э.Зюсс

БИОСФЕРАНЫ
ЗЕРТТЕУГЕ ҮЛЕС
ҚОСҚАН
ҒАЛЫМДАР

В.И.Вернадский

Биосфера — тірі азғалар өмір сүретін жер қабаты. Жер бетінен 10—15 км биікке
көтерілгенге дейінгі және 2— 3 км құрғақтан немесе мұхиттардың 10 км түбіне
дейінгі жерде азғалар тіршілік етеді. Бұл терминді 1875 жылы бірінші рет
Аустрияның атақты геологы Э. Зюсс ғылымға енгізді. Бірақ биосфера және оның жер
бетінде жүріп жатқан процестері туралы ілімнің негізін салған академик В.И.
Вернадский болды.

БИОСЕФРАНЫҢ
БӨЛІМДЕРІ
Тропосфера
Гидросфера
Литосфера
Ноосфера

БИОСФЕРА ҮШ ҚАБАТТАН ҚҰРЫЛАДЫ:

Атмосфера

Гидросфера

Литосфера

БИОСФЕРАДАҒЫ ТІРІ
АҒЗАЛАРДЫҢ ҚЫЗМЕТІ
1.Энергетикалық қызмет. Биосфераның қалыпты тіршілігі үшін және оның дамуы үшін
энергия қажет. Ондай негізгі энергия көзі — Күн.
2.Газдық қызметі. Газдардың тасымалдануы және олардың бір күйден екінші күйге өзгеруі
тірі ағзалардың қатысуымен жүреді.
3.Жинақтау қызметі
Тірі ағзалар коршаған ортадан алған, биогенді элементтерді өз мүшелерінде жинайды.
4.Тотығу-тотықсыздану қызметі
Тірі азғалар топырақ арасында және гидросферада бұл қызметін үнемі атқарып отырады.
5.Биохимиялық қызметі
Тірі ағзалардың биохимиялық қызметі қоректенуі, тыныс алуы, көбеюі және (өлген
ағзалардың) ыдырауы мен шіруі кезінде байқалады.

Биосфера — құрамы, құрылымы және энергетикасы,
негізінен, тірі ағзалардың қарекетімен байланысты
Жер қабығының (сферасының) бірі. Биосфера ұғымы
"географиялық қабық" ұғымына жақын. Заттар мен
энергия алмасуының курделі биохимиялық
циклондарымен өзара байланыстағы атмосфераның
жер беті бөлігін, гидросфераныжәне литосфераның
үстіңгі бөлігін қамтиды.

Қ

Д
Ы

О

Р

Ы
Т
Н
Ы

Биосфераның негізгі функциясы — Күн энергиясын фотосинтездейтін ағзалардың пайдалануын
және бүкіл тіршілік процестерінің динамикасын қамтамасыз ететін энергия мен заттардың
биологиялық айналысы. Тірі азғалар (тірі заттар) мен олардың тіршілік ететін ортасы ғаламдық,
аймақтық және жергілікті деңгейде динамикалық жүйелер түзе отырып, бірімен-бірі өзара тығыз
байланыста және өзара орекеттес болады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.С.К. Коштаева. Экология және тұрақты даму. Оқу
құралы. – Қарағанды: «АҚНҰР» баспасы, 2019.
2.Г.С.Оспанова,Г.Т.Бозшатева. «Экология»,Алматы-2002.

НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА
РАХМЕТ!