“БЛУМ таксономиясы бойынша бағалау”

Блум таксономиясы бойынша бағалау қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың оқу жетістіктерін жан-жақты анықтауға бағытталған маңызды педагогикалық тәсіл болып табылады. Қазіргі заманғы білім беру үдерісі тек дайын ақпаратты меңгертумен шектелмей, білім алушылардың ойлау, талдау, шешім қабылдау және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталады. Осы тұрғыда Блум таксономиясы оқыту мен бағалауды жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік беретін тиімді әдістемелік негіз ретінде қолданылады. Бұл таксономия оқушылардың тек білім деңгейін ғана емес, сол білімді түсінуін, оны практикалық жағдайда қолдануын, ақпаратты талдауын, жинақтауын және бағалауын анықтауға мүмкіндік береді.

Блум таксономиясының ғылыми негізін 1956 жылы америкалық педагог әрі психолог Бенджамин Блум қалады. Кейінірек, 2001 жылы Л. Андерсон мен Д. Кратволь бұл таксономияны жаңартып, оны заманауи білім беру талаптарына сәйкестендірді. Жаңартылған нұсқада оқушының танымдық әрекеті белсенді етістіктер арқылы сипатталып, оқыту үдерісіндегі білім алушының рөлі күшейтілді. Блум таксономиясы ойлау дағдыларының күрделену ретін көрсететін алты негізгі деңгейден тұрады: білім, түсіну, қолдану, талдау, жинақтау және бағалау.

Білім деңгейінде оқушы негізгі ұғымдарды, деректерді, терминдер мен анықтамаларды еске түсіреді және таниды. Бұл деңгей оқушының бастапқы білім қорын анықтауға мүмкіндік береді. Түсіну деңгейінде білім алушы ақпараттың мағынасын ашып, оны өз сөзімен жеткізе алады, мәтінді мазмұндайды және мысалдар арқылы түсіндіреді. Қолдану деңгейі оқушының алған білімін практикалық жағдайда пайдалану қабілетін көрсетеді, яғни ережелерді қолдану, есептер шығару және жағдаяттық тапсырмаларды орындау арқылы көрініс табады.

Талдау деңгейінде оқушы ақпаратты құрамдас бөліктерге бөліп, олардың арасындағы байланыстарды, себеп-салдарлық қатынастарды анықтайды және салыстыру жүргізеді. Бұл деңгей оқушылардың сыни ойлау дағдыларының дамуын көрсетеді. Жинақтау деңгейі білім алушының әртүрлі ақпарат көздерінен алған білімдерін біріктіріп, жаңа идея, жоба немесе шығармашылық өнім жасауымен сипатталады. Бағалау деңгейінде оқушы белгілі бір критерийлерге сүйене отырып, өз пікірін білдіреді, шешімдердің тиімділігін бағалайды және негізделген қорытынды жасайды.

Блум таксономиясы бойынша бағалау оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, олардың оқу үдерісіне саналы түрде қатысуына ықпал етеді. Бұл тәсіл мұғалімге оқу мақсаттарын нақты анықтауға, бағалау критерийлерін дұрыс құрастыруға және сараланған тапсырмалар дайындауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар формативті бағалау барысында оқушылардың жетістіктері мен қиындықтарын дер кезінде анықтап, оқу үдерісін түзетуге жағдай жасайды.

Қазіргі Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде Блум таксономиясы жаңартылған оқу бағдарламалары мен критериалды бағалау жүйесінің негізгі әдістемелік тіректерінің бірі болып табылады. Оқу мақсаттары осы таксономия деңгейлеріне сәйкес құрылып, бағалау тапсырмалары оқушылардың жоғары деңгейлі ойлау дағдыларын дамытуға бағытталады. Нәтижесінде Блум таксономиясы бойынша бағалау білім беру сапасын арттыруға, оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға және алған білімін өмірде тиімді қолдана алатын тұлға тәрбиелеуге мүмкіндік береді.