Цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздік мәдениеті

Каспий өңірі «Болашақ» колледжі студенттерінің цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздік мәдениеті

Аңдатпа. Мақалада Ақтау қаласындағы жетекші оқу орындарының бірі – Каспий өңірі «Болашақ» колледжі студенттерінің желілік қауіпсіздік мәселелері талданған. Заманауи жастардың күнделікті виртуалды белсенділігі мен олардың интернет-алаяқтыққа қарсы тұру деңгейі зерттелді. Автор мамандық бейінін (заңгерлік, IT және экономикалық бағыттар) ескере отырып, колледж қабырғасында «цифрлық гигиенаны» қалыптастырудың практикалық ұсыныстарын ұсынады.

Түйін сөздер: Каспий өңірі «Болашақ» колледжі, киберқауіпсіздік, фишинг, әлеуметтік инженерия, Ақтау жастары, цифрлық сауаттылық.

Кіріспе

Каспий өңірінің қарқынды дамып келе жатқан білім беру орталықтарының бірі – Каспий өңірі «Болашақ» колледжі заманауи нарық сұранысына сай бәсекеге қабілетті мамандар даярлап келеді. Бүгінгі таңда колледж студенттері білім алу, өндірістік практика және күнделікті қарым-қатынас барысында ақпараттық технологияларды кеңінен қолданады. Дегенмен, Каспий аймағында да, жалпы ел көлемінде де киберқылмыстың, әсіресе интернет-алаяқтықтың белең алуы жастар арасында киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруды талап етеді. Студенттердің виртуалды әлемдегі қауіпсіздігі – олардың тек жеке деректерін ғана емес, болашақ кәсіби беделін де қорғаудың негізі.

Колледж студенттері үшін киберқауіптердің өзектілігі

Колледжде білім алатын болашақ IT мамандары, заңгерлер мен есепшілер үшін бұл тақырыптың практикалық мәні зор. Бүгінгі таңда студенттердің жиі кездесетін қателіктеріне мыналар жатады:

1. Стипендиялық карталар мен төлем жүйелеріндегі фишинг: Шұғыл қаржылық операциялар кезінде немесе әлеуметтік көмек туралы жалған хабарламаларға сеніп, банк карталарының мәліметтерін алаяқтық сайттарға енгізу. [6]

2. Әлеуметтік инженерия құрбаны болу: Колледж студенттері арасында танымал чаттар мен әлеуметтік желілерде таныс адамдардың атынан келетін «шұғыл ақша қарызға бере тұршы» деген сияқты манипуляциялық хабарламаларға алдану.

3. Оқу процесіндегі пираттық бағдарламалар: Техникалық мамандық студенттерінің қажетті бағдарламалық жасақтамаларды ресми емес, күмәнді сайттардан жүктеуі нәтижесінде құрылғыларға шпиондық вирустардың жұғуы.

«Болашақ» студенттеріне арналған кибер-қорғаныс тетіктері

Маңғыстау өңіріндегі цифрлық қауіпсіздікті нығайту мақсатында әрбір студент мынадай негізгі алгоритмдерді меңгеруі тиіс:

• Екі факторлы сәйкестендіруді (2FA) міндеттеу: Электрондық пошта, EDUS платформасы немесе жеке әлеуметтік желілер болсын, барлық жерде екі деңгейлі қорғанысты қосу қажет. [8]

• Веб-мекенжайларды верификациялау: Кез келген ақпараттық сілтеменің домендік атауын мұқият тексеру. Ресми ұйымдардың атауында қате жіберілген сілтемелерден бас тарту.

• Ақпараттық шектеу (Жеке ақпаратты сақтау): Интернет желісіне құжаттардың (жеке куәлік, студенттік билет, заңдық келісімшарттар) суретін жүктемеу.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, Каспий өңірі «Болашақ» колледжінің студенттері заман ағымына сай тек өз мамандығының шебері ғана емес, сонымен бірге киберкеңістіктегі өз құқықтары мен қауіпсіздігін қорғай алатын сауатты азамат болуы қажет. Интернеттегі алаяқтықпен күресу – техникалық шектеулермен ғана емес, әрбір жастың бойындағы сыни ойлау мен жауапкершілік сезімінен басталады. Цифрлық гигиена ережелерін сақтау «Болашақтың» әрбір білім алушысының басты дағдысына айналуы тиіс.

Әдебиеттер тізімі:

1. Каспий өңірі «Болашақ» колледжінің ішкі білім беру және ақпараттық қауіпсіздік ережелері. – Ақтау, 2024.

2. Ибрагимов Н.Б. Қазақстандағы киберқылмыстың даму тенденциялары // Вестник академии. – 2025. – №2.