Дәрілердің дұрыс
қолданылуы
Заманауи медицинада фармакотерапия – ауруларды
емдеудің негізгі компоненттерінің бірі. Дегенмен дәрілік заттарды
дұрыс қолданбау әлем бойынша дәріге байланысты асқынулардың
көбеюіне, антибиотиктерге төзімділіктің артуына, созылмалы
аурулардың асқынуына әкеліп отыр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау
ұйымының мәліметінше, өзін-өзі емдеу мен қате дәрі қабылдау жыл
сайын миллиондаған пациенттің жағдайының нашарлауына себеп болады.
Сондықтан дәрілерді рационалды, яғни дәлелді медицина қағидаларына
сүйене отырып қолдану – қазіргі фармакологияның басты талаптарының
бірі.
1.
Дәрілерді рационалды қолдану түсінігі.
Рационалды фармакотерапия — бұл пациенттің
клиникалық жағдайына сәйкес ең тиімді, қауіпсіз, қолжетімді және
тиісті дозадағы дәріні қолдану. Оның негізгі
принциптері:
1.
дұрыс диагноз қою;
2.
тиімді препаратты таңдау;
3.
дұрыс дозаны белгілеу;
4.
препаратты дұрыс уақыт пен режимде қабылдау;
5.
ем нәтижесін бақылау;
6.
жанама әсерлерді алдын алу.
Бұл
принциптердің кез келгенін бұзу фармакотерапия тиімділігінің
төмендеуіне әкелуі мүмкін.
2.
Өзін-өзі емдеудің ғылыми тұрғыдан
қауіптілігі. Өзін-өзі емдеу – қоғамда кең
таралған құбылыс. Оның қауіптілігі:
•
клиникалық диагноздың дәл қойылмауы;
•
дәрілердің өзара жағымсыз әсерлерінің
ескерілмеуі;
•
созылмалы аурулардың асқынуы;
•
дәрілік аллергия және улану қаупі.
Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, өзін-өзі емдеу
нәтижесінде пациенттердің 35–40%-ында асқынулардың даму қаупі
жоғарылайды.
3.
Антибиотиктерді дұрыс қолданбау және резистенттілік
мәселесі.
Антибиотиктер — ерекше фармакологиялық топ. Олар
бактерияларға қарсы әсер етеді, бірақ вирустық инфекцияларда
тиімсіз. Антибиотиктерді орынсыз қолдану әлемдік деңгейде
антибиотикорезистенттіліктің өсуіне әкелуде.
Антибиотиктерді дұрыс қолданбаудың
салдары:
•
микробтардың дәріге төзімді штаммдарының
қалыптасуы;
•
емнің әсері төмендеуі;
•
ұзаққа созылған аурулар;
•
агрессивті, қымбат антибиотиктерді қолданудың
қажеттілігі.
Сондықтан антибиотиктер тек дәрігердің нақты
көрсеткіші бойынша тағайындалуы керек.
4.
Дозалау мәселесі және қауіпсіздік.
Дәрінің дұрыс дозасы – фармакокинетика (дәрінің
ағзаға сіңуі, таралуы, метаболизмі, шығарылуы) және фармакодинамика
(дәрінің әсер ету механизмі) заңдылықтарына сүйене отырып
анықталады.
Артық дозаның қауіптілігі:
•
бауыр мен бүйректің уыттық зақымдалуы;
•
жүрек-қан тамыр жүйесінің бұзылыстары;
•
жедел дәрілік улану;
•
балалар мен қарттарда өмірге қауіпті асқынулардың жоғары
қаупі.
Төмен доза да тиімділікке қол жеткізбеуге және
аурудың созылмалы түрге ауысуына себеп болуы
мүмкін.
5.
Дәрілердің өзара әрекеттесуі.
Фармакологиялық препараттар бір-бірімен
әрекеттесіп, әсерін күшейтуі немесе әлсіретуі мүмкін. Кейбір
комбинациялар уыттылықты арттырады.
Мысалы:
•
антикоагулянттар мен кейбір аналгетиктер бірге қолданылғанда қан
кету қаупін арттырады;
•
макролид тобының антибиотиктері жүрек ырғағының бұзылыстарын
күшейтуі мүмкін;
•
алкоголь көптеген дәрілердің метаболизмін
өзгертеді.
Сондықтан дәрілерді бірге қолданғанда дәрігерлік
кеңес міндетті.
6.
Нұсқаулықтың маңыздылығы және фармакологиялық
сауаттылық. Препарат нұсқаулығы —
дәрілік зат туралы ғылыми тұрғыдан дәлелденген ақпараттың негізгі
көзі. Онда:
•
көрсетілімдер;
•
қарсы көрсетілімдер;
•
жанама әсерлер;
•
дозалау режимі;
•
дәрінің сақталу шарттары
және басқа маңызды деректер
беріледі.
Дәрілерді дұрыс қолдану – медициналық тәжірибеде
ғана емес, жалпы қоғамда денсаулықты сақтау мәдениетінің маңызды
бөлігі. Рационалды фармакотерапия принциптерін сақтау, өзін-өзі
емдеуден бас тарту, антибиотиктерді орынсыз қолданбау, дозаны нақты
сақтау және дәрілердің өзара әсерін ескеру – қауіпсіз емделудің
негізгі шарттары.Дұрыс қолданылған дәрі — ем.
Дұрыс қолданылмаған дәрі —
қауіп. Сондықтан заманауи медицинада дәрілік заттарды
жауапкершілікпен қолдану — денсаулықты қорғаудың ең тиімді және
дәлелді жолы.