Дарынды балалармен жұмыс істеу мазмұны

• Мектептегі айрықша қабілетті, дарынды оқушыларды анықтау, қолдау.

• Дарынды балалармен тұрақты, жүйелі жұмыс жасап, олардың табиғи қабілетін ашу, дамыту.

• Дарынды балалардың күнделікті сабақта алған білімі мен іскерлігін үнемі назарда ұстау.

• Дарынды баланың пәнге қызығушылығы қаншалықты деңгейде екендігін анықтап, пән олимпиадаларына қатыстыру.

• Оқушының білім-біліктілігін анықтай отырып, деңгейлік тапсырмалар беру.

• Шығармашылық ізденісін шыңдау бағытында қандай қосымша әдебиеттер пайдалану қажеттігіне кеңес беріп отыру.

Дарынды бала – ол кім?

Еліміздің дамуындағы стратегиялық міндеттерді шешуде білім беру саласына тың жаңалықтар, ұтымды шешімдер енгізу қажеттілігі- заман талабы болып тұр. Себебі 21 ғасыр ғылым мен техника ғасыры екендігі баршамызға мәлім. Осындай ауқымды мәселені шешудің негізгі тетіктерінің бірі-балалардың дарындылығын дамыту. Қазақстан әлем аренасына шығып, халықаралық деңгейде экономикалық және мәдени байланыстарды дамыту үшін, дамыған мемлекеттермен терезесі тең болып қарым-қатыныс жасауы үшін интеллектуалды элитаны қалыптастыру ісін қолға алуда.

Дарындылық- адам қоғамында және бір құндылық ретінде қаралатындықтан дарынды балалармен жұмыс істеу адам ресурсын барынша жақсы пайдалану болып табылары сөзсіз. Бұл бағытта мемлекет тарапынан жас талаптылар қолдау бағдарламасы және Президенттің «Дарынды балаларға арналған мектептерді қолдау мен дамыту» қаулысы. Дарын республикалық ғылыми практикалық орталығы жасаған Консепция қызмет етуде. Осыншалық маңызды істе жалпы білім беру мекемелерінің алар орны орасан зор, себебі онда барша бала білім алады да оның ішінде дарынды балаларда отырады. Оны байқамау, оның потенциялын дамытуға мүмкіндік бермеу қылмыспен тең әрекет. Ал соншама баланың ішінде табиғи дарынын қалай байқауға, дамытуға болады.

Бұл сұраққа жауап беру үшін негізгі екі аспектіні назарда ұстау қажет: Дарынды баланы анықтау және жұмыс істеуді ұйымдасьтыру. Дарынды балалардың бір-бірінен айырмашылығы болғаны мен, кейбір ерекшеліктеріде бар.

Дегенмен ғылымда бала дарындылығын анықтайтын кейбір әдістер бар

Олар:

• Аналитикалық (Жаппай әдіс)

• Түрлі тесттер

• Анкеталар

• Ата-ананың әңгімесі

• Мұғалімнің мінездемесі

• Диагностикалық ідіс

Дарындылықты анықтау, дамыту және ұйымдастыру

«Қазақстан ұлы держава

болуы үшін бізге күш- куаты,

қажыр-қайраты мол,

ақылды да ойлы дарынды

жастар керек»

Дарынды балаларды анықтау жолдары

1. Дискуссия туындайтын жағдай жасау

2. Сабақ үстінде экстемальдық жағдайлар (ситуациялар) туғызу

3. Ойындар ұйымдастыру

4. Топтық жұмыс ұйымдастыру

5. Творчествалық потенциалын зерттейтін тәсілдер жүргізу

6. Әр оқушыға өсу деңгейін көрсететін монитоингтер жасау

7. Деңгейлеп оқыту

8. Жеке тапсырмалар беру

Дарынды балалармен жұмыс істеуде нені ескеру керек?

Баланың пәнге қызығушылығын білуге құштарлығын нақты анықтау

Балаға тапсырманы деңгейлеп беріп, зейінін тұрақтандыру қажет

Баланың мінез-құлқын ерекшелігін жетік білу. (Нені ұнатады, нені ұнатпайды, қай кезде білімді жақсы меңгереді, қай кезде шаршайды? т.б.)

Баланың бірқалыпты, жүйелі жұмыс жасауына көңіл бөлу.

Берілген тапсырманы бірлесе талдау.

Бала қызығушылығына қолдау көрсету, орынды бере білудің маңызы зор.

Дарынды баланың сипаттамасы

1. Интелектуалдық сферасы

2. Білімділік өрісі

3. Ойлау қабілеті ерекшесі тұрақты, мол кейде бір іспен айналысса тоқтай алмайды, өз ойын ерте жеткізеді

Дарындылық үш параметрмен анықталады

1. Танымдық жеке дамуы

2. Психологиялық дамуы

3. Физикалық дамуы

Дарынды оқушыларды таңдау барлығы назар аударатын ерекшеліктер

1. Дарынды бала өзгеше және шапшаң ойлайды

2. Дарынды оқушылардың ішкі сезімі жағынан өзгешелігі өте сезімтал, ықылас қойған нәрсесін, тақырыбын әр жерде негізгі мәселе етіп ұсынады

3. Дарынды оқушылардың физикалық тұлғадан ерекшелігі дамудағы шапшандылық ақындарша сөйлеуі, жиі-жиі ойға берілуі, қиял-күйінің басыи түсуі

4. Әлеуметтік тұрғыдан ерекшелігі адамгершілік сезімдерінің ерте дамып жоғары моральдық қасиеттерге ие болуы

Дарындылықты анықтағанда төмендегі факторларды ескеру керек

1. Жас ерекшелігі

2. Тұлғалық ерекшелігі

3. Экспериментатордың тұлғалық ерекшелігі

Дарындылықты анықтау

Міндеттері:

1. Баланың жеке тұлғалық ерекшеліктерін дамыту, оны қоғамда өмір сүруге психологиялық тұрғыдан дайындау

2. Балалардың кәсіби және жеке даралық қабілетін анықтай алуына психологиялық- педагогикалық көмек көрсету

Негізгі принципттері: Баламен жеке сыйластық және қарым-қатынас орнату

Болжап отырған нәтиже: Оқу бағдарламасына сай білімді терең меңгерген жеке шығармашылық қабілеті дамыған, ұлттық сана сезімі жетілген және ішкі дүниесін тануға, өзін өзгелермен салыстыра алатын, іс-әрекетке талдау жасай алатын, жоспарлау мүмкіндігін қалыптасқан тұлға

Дарындылық анықтамасы:

1. Іс-әрекетінің сәтті орындалуын қамтамасыз ететін істің өзара сәйкестік сапалығын айтады

2. Іс-әрекеттіңжағдайдағы ерекшелігі кеңінен қамтылған адам мүмкіндігі

3. Ақылды потенциалы немесе интелект. Оөуға, білімге жалпы танымдық мүмкіндіктер және қабілеті

4. Баланың табиғаты арқылы дамыған қабілет туралы

5. Таланттылық және адамгершілігінің жоғары жетістіктерге жеткізетін іс-шаралар

«Балалар құқығы конвенциясының» баптары туралы мәлімет

1-4 бап. «Бала» туралы түсінікті анықтайды. (Әрбір адамдық тұлға 38 жасқа дейін) конвенция бекіткен принциптердің бірі шыңырау биік бала.... Қоғамды да қызықтырады, міндетті түрде дискреминициялық байланыс және әкімшілік заңдық тұрғыдан конвенциялық құқық- мемелекеттің қарауында екендігі ескертіледі.

5-11 бап. Бала құқылы өмір сүзруге сол елдің азаматы болуын, ылғи жеке бала бостандығының сақталуын, өзінің құқығын білуін , ата-анасының құқығын, міндеттерін ( жеке немесе екеуінің ) жанұя бірлігі құқығы сақталады.

12-17 бап. Ерекше міндеттерді немесе жеке бас құқықтары өзінің көзқарасымен өткізіледі, пікірі, ой бостандығы, ар-ұяты әлемдік ассоциялық жиындар, балаға жеткізілетін хабарлар. Бұл бапта өтелгендер бұрын ережеде жарияланбаған халықаралық акт.

20-26 бап. Бала құқығы жоғарғы дәрежеде міндетті мемелекетік қорғауда және көмек беру мақсатында жетім балалар, ата-аналық құқығынан айырылған, қашқындар толық емес, Ауыл есік тән саулығына байланысты және сонымен қатар балаға оған жеткілікті дәрежеде медициналық әлеуметтік көмекті қажет ететін балаларға көмек беру қажет.

28-31 бап. Балаға тегін білім беру керек. Мектепте болатын жеке тұлға деп қарастыруы керек. Бала негізгі білімді ала отырып, Өзінің этикалық, әдет-ғұрыпын, тіл мәдениетін сақтауы керек.

32-36 бап. Бала құқығын мемелекет тарапына қорғау. Экономикалық және сексуалдық және басқа да жағдайлардан, наркотикалық, психотропикалық, ұрлап кету, сату туралы түрлерінен қорғау.

37-40 бап. Бала құқығы құқық бұзушылық, қылмыстан, түрлі қысымдық жала беруге қарсылық, әскери қақтығыс немесе соғыс кезінде құқықтары қорғалуы керек.

41-43 бап. Бала...... екінші бөлімі туралы түсінік оның мазмұны, мемелекеттік басшылығы айтылады. Халықаралық комитетте баланың құқығы және оның жоғарғы биік орындалуы қамтамасыз етіледі.

_____________сыныбының_______________________пәні

бойынша дарынды оқушылармен жұмыс жоспары

202___- 202____ оқу жылы

Мақсатты:

Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын нақты анықтау, балаға тапсырманы деңгейлеп беріп, зейінін тұрақтандыру, баланың міне-құлық ерекшелігін жетік білу, дарындылыққа тәрбиелеу.

к/с	Оқу жылы	Оқушының аты - жөні	Жеке жұмыс жүргізудің тақырыптары	Мерзімі
1	I жарты жылдық			Қыркүйек
2				Қазан
3				Қараша
4				Желтоқсан
5				Жұмыс нәтижесі
6
7
8
9
10
1	!I жарты жылдық			Қаңтар
2				Ақпан
3				Наурыз
4				Сәуір
5				Мамыр
6				Жұмыс нәтижесі
7
8
9
10

Пән жетекшісі:

_____________сыныбының_______________________пәні

бойынша дарынды оқушылармен жұмыс жоспары

202___- 202____ оқу жылы

Мақсатты:

Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын нақты анықтау, балаға тапсырманы деңгейлеп беріп, зейінін тұрақтандыру.

к/с	Оқу жылы	Оқушының аты - жөні	Жеке жұмыс жүргізудің тақырыптары	Мерзімі
1	II жарты жылдық			Қыркүйек
2				Қазан
3				Қараша
4				Желтоқсан
5				Жұмыс нәтижесі
6
7
8
9
10
1	II жарты жылдық			Қаңтар
2				Ақпан
3				Наурыз
4				Сәуір
5				Мамыр
6				Жұмыс нәтижесі
7
8
9
10

Пән мұғалімі:

Дарынды оқушыларды педагогикалық қолдаудың

тақырыптық күнтізбелік жоспары

202___- 202____ оқу жылы

№	Тақырыбы	Сағат саны	Сабақ түрі	Білімділігі
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

Пән мұғалімі:

Жасау және дамыту

Дарынды оқушыларды анықтау және дамыту қолдау жасау	Дарынды оқушыларды жаңа оқыту технологиялары мен әдістерін қолдану
Ресурстар	Психологиялық қызмет. Барлық деңгейдегі педагогтардың мамандардың қолдауы
Басқару шешімдері	Ғылыми – ұйымдастырушылықты басқару. Дарынды оқушыларды әлеуметтік қолдау. Педагогтардың стимулын арттыру. Дарынды оқушыларды жан-жақты қолдап,еңбегін бағалау.
Жұмыс асыру жолдары	Дамытушылық бағдарламаларды қалыптастыру. Дарындыларды дамуын қолдауда оқу технологиялардың тиімділерін таңдау, қолдауда дарынды оқушылардың дамуын қалыптастыру мақсатнда жоспарлар құру.
Күтілетін нәтижелер	Дарынды оқушының даму динамикасын, Әлеуметтік дамуы Дарынды оқушының жетістіктерінің өсуі

Қазақстан тарихы пәнінен дарынды оқушылар тізімі

Сыныбы: 5 1-тоқсан

к/с	Айы-күні Аты-жөні	7.09	14.09	21.09	28.09	5.10.	12.10	19.10	26.10
1
2
3
4

Сыныбы: 5 2-тоқсан

к/с	Айы-күні Аты-жөні	2.11	9.11	16.11	23.11	30.11	7.12	14.12	21.12	28.12
1
2
3
4

Сыныбы: 5 3-тоқсан

к/с	Айы-күні Аты-жөні
1
2
3
4
5

Сыныбы: 5 4-тоқсан

к/с	Айы-күні Аты-жөні
1
2
3
4
5

Дарынды оқушының педагогикалық картасы

___________________________ оқу жылы

Мұғалімнің аты-жөні:_____________________________________

Оқушының аты-жөні:______________________________________

________________________________________________________

Сыныбы:____________________

мақсаты

Оқушымен жұмыстың жемістілігі дарындыларды қолдау мен білімдерін жамыту. Білім дәрежесінің өсуіне ықпал жасау. Өз жетістіктерін өздік жұмыс жасау арқылы жетелу.

Педагогикалық колдау міндеттері.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Жұмыс нәтижесінің анализі: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Келесі оқу жылына міндеттер кою: ____________________________________________________________________________________________________________________________________

Пәнге қызығушылығын анықтаушы жұмыстар

Дарынды оқушылармен жұмыс

Олимпиадаға қатысушы оқушыларды іріктеу, саралау

Оқушылардың олимпиадаларға қатысуы

Дарынды оқушыларды анықтауда жүргізілетін анкета

1.Оқушының пәнге қызығушылығы

а) Сынып жетекшісінен

в) Ата-анасынан

с) Оқушыдан

д) Психологтан

е) Журнал бағасынан

білдім.

2.Оқушының жеке ерекшеліктерін

а) Психологпен сұхпаттан кейін

в) Сынып жетекшісімен сұхпаттан кейін

с) Оқушымен сұхпаттан кейін

д) Ата-анамен сұхпаттан кейін

е) Оқушының жеке картасынан

білдім.

3. Дарынды оқушымен мынандай жұмыстар жүргіземін

4.Дарынды оқушыға мен мынандай көмек беремін

__________________________________________________________________

5.Оқушыны олимпиадаға дайындауда .............................

бастаймын:________________________________________________________

6.Олимпиадаға дайындауға қолданамын:_______________________________

__________________________________________________________________

7.Оқушының шығармашылығын арттыруда мен қолданамын __________________________________________________________________