Жарасхан Әбдірашев атындағы

№ 62 мектеп-лицейінің

дене шынықтыру пәнінің

спорт нұсқаушысы

Досмамбетов Асылбек

Дене шынықтыру пәнінің маңызы мен қоғамдағы рөлі

Дене шынықтыру – жас ұрпақтың жан-жақты дамуына ықпал ететін маңызды пәндердің бірі. Қазіргі таңда технология дамып, адамдардың көп уақыты компьютер мен смартфон алдында өтетіндіктен, қозғалыс белсенділігі азайып барады. Осындай жағдайда дене шынықтыру сабағы оқушылардың денсаулығын нығайтып, салауатты өмір салтын қалыптастыруда ерекше рөл атқарады. Бұл пән тек спорттық жаттығулар жасаумен шектелмей, тәртіпке, жауапкершілікке, төзімділікке және командалық рухқа тәрбиелейді.

Дене шынықтырудың тарихи дамуы

Адамзат тарихында дене тәрбиесі әрқашан маңызды орын алған. Ежелгі Грекия мемлекетінде дене тәрбиесі білім берудің негізгі бөлігі болған. Олимпиадалық ойындар алғаш рет Олимпия қаласында ұйымдастырылып, жастардың күшін, шапшаңдығын және ептілігін сынауға мүмкіндік берген. Кейіннен бұл дәстүр жалғасып, қазіргі заманғы Олимпиада ойындары дүниеге келді. Бүгінгі күні Олимпиада – әлем елдерін біріктіретін ірі спорт мерекесі.

Қазақ халқы да дене тәрбиесіне ерекше мән берген. Ұлттық ойындар – «көкпар», «қазақша күрес», «тоғызқұмалақ» сынды спорт түрлері жастарды батылдыққа, ептілікке және зеректікке баулыған. Бұл ойындар ұрпақ тәрбиесінің бір бөлігіне айналған.

Дене шынықтырудың денсаулыққа әсері

Дене шынықтыру сабағы ең алдымен адамның физикалық денсаулығын нығайтады. Үнемі қозғалыс жасау жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысын жақсартады, тыныс алу қабілетін арттырады, бұлшық еттерді дамытады. Ғалымдардың зерттеуінше, тұрақты түрде спортпен шұғылданатын адамдардың иммунитеті мықты болады және олар түрлі ауруларға сирек шалдығады.

Сонымен қатар дене белсенділігі артық салмақтың алдын алады. Қазіргі таңда семіздік мәселесі әлем бойынша өзекті болып отыр. Қозғалыстың аздығы, дұрыс тамақтанбау көптеген созылмалы аурулардың пайда болуына әкеледі. Сондықтан мектеп қабырғасынан бастап дене шынықтыру сабағына жауапкершілікпен қарау – болашақ денсаулық кепілі.

Психологиялық және әлеуметтік маңызы

Дене шынықтыру тек физикалық дамумен шектелмейді. Ол адамның психологиялық жағдайына да оң әсер етеді. Жаттығу кезінде ағзада қуаныш гормондары – эндорфиндер бөлінеді. Бұл күйзелісті азайтып, көңіл-күйді көтереді. Әсіресе жасөспірімдер үшін бұл өте маңызды, себебі олар өтпелі кезеңде түрлі эмоциялық қиындықтарды бастан кешіреді.

Сонымен бірге спорт командалық жұмысқа үйретеді. Футбол, волейбол, баскетбол сияқты ойындарда оқушылар бір-бірімен тығыз қарым-қатынас жасап, өзара түсіністікке келеді. Командада ойнау жауапкершілік пен тәртіпті қалыптастырады. Әрбір ойыншы ортақ мақсатқа жету үшін өз үлесін қосады.

Мектеп бағдарламасындағы рөлі

Мектептегі дене шынықтыру сабағы арнайы бағдарлама бойынша өткізіледі. Онда жеңіл атлетика, гимнастика, спорттық ойындар, қысқы спорт түрлері қамтылады. Сабақ барысында мұғалім оқушылардың жас ерекшелігі мен физикалық мүмкіндігін ескере отырып, жаттығуларды дұрыс ұйымдастырады.

Қазақстан мектептерінде дене шынықтыру пәніне ерекше көңіл бөлінеді. Елде спорт инфрақұрылымы дамып, жаңа спорт кешендері мен алаңдар салынуда. Мемлекет тарапынан бұқаралық спортты дамытуға арналған бағдарламалар жүзеге асырылуда. Бұл – ұлт денсаулығын нығайтудың маңызды қадамы.

Салауатты өмір салтын қалыптастыру

Дене шынықтыру пәні оқушыларды салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелейді. Салауатты өмір салты – дұрыс тамақтану, күн тәртібін сақтау, зиянды әдеттерден аулақ болу және үнемі қозғалыста болу дегенді білдіреді. Спортпен айналысатын жасөспірімдер зиянды әрекеттерден алшақ жүреді, себебі олар өз денсаулығына жауапкершілікпен қарайды.

Таңертеңгілік жаттығу жасау, таза ауада серуендеу, белсенді демалыс түрлерін таңдау – денсаулықты сақтаудың қарапайым әрі тиімді жолдары. Мектептегі дене шынықтыру сабағы осы әдеттерді қалыптастыруға негіз болады.

Ұлттық рух пен патриотизм

Спорт – ел абыройын асқақтататын сала. Халықаралық жарыстарда жеңіске жеткен спортшылар жастарға үлгі болады. Қазақстандық спортшылардың жетістіктері жастарды жігерлендіріп, отансүйгіштік сезімді арттырады. Мысалы, бокс, ауыр атлетика, күрес саласында ел намысын қорғаған спортшылар көптеген жетістіктерге жетті.

Спорт арқылы ел бірлігі нығаяды. Жарыс кезінде халық бір мақсатқа жұмылып, спортшыларға қолдау көрсетеді. Бұл – қоғамдағы ынтымақтастықтың көрінісі.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, дене шынықтыру пәні – білім беру жүйесінің ажырамас бөлігі. Ол оқушылардың физикалық және рухани дамуына ықпал етеді, денсаулығын нығайтады, мінез-құлқын қалыптастырады. Дене белсенділігі – ұзақ әрі сапалы өмір сүрудің кепілі. Сондықтан әрбір адам спортпен шұғылдануды өмірінің бір бөлігіне айналдыруы қажет.

Дене шынықтыру сабағы арқылы біз тек мықты денені ғана емес, сонымен қатар жігерлі, тәртіпті, жауапты тұлғаны тәрбиелейміз. Болашақтың дені сау, білімді ұрпағын қалыптастыру үшін бұл пәннің маңызы зор.