Алматы қаласы, № 76 ЖББ мектептің

дене шынықтыру мұғалімі

Орманбеков М.Н.

Дене тәрбиесінде оқушы бойында рефлексивті мәдениет қалыптастырудың ерекшеліктері

«Дене шынықтыру» пәні оқушылардың ағзасын дамытуға және оның дене белсенділігін қамтамасыз етуге бағытталған бірден-бір пән. Оқушылардың түрлі жаттығуларды орындауға, дене қабілеттерін дамытуға және жетілдіруге мүмкіндік береді. Нәтижесінде оқушының бойында дене тәрбиесі жаттығуларының адам ағзасына тигізетін оң әсері туралы білім жүйесі қалыптасады. Кез келген оқушы дене шынықтыру сабағына белсенділік таныта алады. Алайда, түрлі спорттық командалық сайыстарда жетістіктерге қол жеткізу мүмкін болмай жатады. Оған түрлі себептер әсер етуі мүмкін. Саралай келе, оқушы бойына рефлексивті мәдениет қалыптастырудың ерекшелігі өте зор деп білемін. Әр оқушы «Мен бұны жасай алам ба?», «Қалай жетістікке жетуге болады?» т.б. сұрақтар қою арқылы өз іс-әрекеті мен өз-өзіне есеп бере отырып, алға жылжи алады Осы орайда, қазақ педагогтерінің негізін қалаушы М. Жұмабаев рефлексияны тұлғаның өзін өзі бақылауы деп қарастырдын мағынасы өткенді еске түсіру екендігіне тоқталады. М.Жұмабаев адамға өзін өзі тексеріп, өзіне өзі есеп беру деген оңай еместігін айтады. Өзін өзі тексеріп, қателерін көруге адамның менмендігі бөгет болады, адамның өзін-өзі тексеруі- оның түзі жолға түсуіне көмектесетін бірінші шарт. Өз қатесін білген адам келешекте сол қатені істемеске ұмтылады. Бұдан шығатын қорытынды, тұлғаның өз іс-әрекетіне рефлексия жасауды өзін-өзі тексеру, өз қатесін көре білу, сол арқылы өзін –өзі бақылау, тәрбиелеу және бағалу деп санайды.

Оқушы рефлексия арқылы оқу іс-әрекетінің тәсілін және мәселелерді шешу жолын түсініп, білімді меңгере алады. Дене шынықтыру пәнін оқыту арқылы кез келген спорттық ойындарда, спорттық іс-шараларды оқушылардың рефлексивті бағытымен анықталатын қозғалыс белсенділігі орын алады.Әрбір оқушы тек өз іс- әрекеттері туралы ғана емес, сонымен қатар командадағы серіктестердің, қарсыластардың іс-әрекеттерін жоспарлай алуы және жүзеге асыруы керек. Түрлі спорттық командалық ойындар түрлі міндеттерді шешу үшін, жедел-рефлексивті шешімдер қабылдауға даяр болуы керек.

Рефлексияның оқу әрекетінде әр түрлі дейгейлерде қолдануға болады. Командалық ойын барысында ең алдымен теориялық білім алдын ала беріліп, практикамен байланыстырылады. Ойын кезінде жіберілген қателіктер әр түрлі қадамдар арқылы оқушыға рефлексия жасауға жетелейді. Мысалы; сұрақ-жауап, диалог, видео көрсету т.б. арқылы. Осындай рефлексиялық жаттығулар мен тапсырмаларды орындау барысында оқушылар өз іс-әрекетіне баға беріп ой қорытындылар жасауға машықтанады. Оқу үдерісінде рефлексия жасау негізінде келешекте тұлғалық сапасы және өз жетістіктерін бағалауының жаңа бағыттары көрініс табады.

Оқушылар арасында рефлексивті баға беру бірдей деңгейде көрсеткіш көрсетпейді. Ол жеке тұлғааралық дамуға байланысты болуы мүмкін.

Оқушы бойына рефлексивті мәдениет қалыптастыру арқылы жеке тұлғалық қасиеттерін дамыта түсуге де болады. Сол арқылы спорттық командалық ойындарда табысты жетістіктерге жетуге мүмкіндік мол.