Диагностикалық зерттеуге арналған әдістемелер

1. Әдістеме атауы: «Кесінді суреттер»

Авторы: С.Д.Забрамная

Мақсаты: баланың перцептивті үлгілеуге қабілеттілігін, бөліктер мен тұтас бөліктердің мағыналық және кеңістіктік арақатынасына қабілетін пәндік деңгейде синтездеу мүмкіндігін зерттеу. Көрнекі - пәрменді және көрнекі – бейнелі ойлаудың, комбинаторлық қабілеттіліктің қалыптасуын анықтау. Қол қимылдарын және қол саусақтарының ұсақ моторикасын үйлестіру.

Жасы: орташа жасы 2.5-7 жас

Жабдықтар: балаларға таныс заттар бейнеленген, тігінен және көлденеңінен екі, үш, төрт, бес, алты бөлікке бөлінген суреттер.

Нұсқау. Баланың алдына екі бөлікке бөлінген сурет қойылады. Бөліктер оларды жылжыту және тұтас суретті алу ғана емес, аударылған түрде қажет болатындай етіп қойылады. Балаға суретті жинау ұсынылады. Сұрауға болады: «Бұл суретте не шығуы керек?» (бала бірден жұмысқа кіріспеген жағдайда). Сондай-ақ тігінен және көлденеңінен кесілген үш, төрт, бес, алты бөліктен тұратын суреттер ұсынылады.

Бағалау критерийі:

1 ұпай - тапсырманың мақсатын түсінбейді, оқыту жағдайында барабар әрекет етеді.

2 ұпай -тапсырманы қабылдайды, бірақ тапсырманың шарттарын түсінбейді, ретсіз әрекет етеді, оқудан кейін өз бетінше орындау тәсіліне ауыспайды.

3 ұпай - тапсырманың мақсатын қабылдайды және түсінеді, нұсқаларды таңдау әдісімен орындайды, оқудан кейін мақсатты сынама әдісіне ауысады.

4 ұпай - тапсырманың мақсатын қабылдайды және түсінеді, өз бетінше сынама әдісімен немесе практикалық өлшеумен әрекет етеді.

Даму деңгейінің нәтижесі:

4 ұпай – жоғары

3. ұпай – орташа

1 ұпай – төмен

2. Әдістеме атауы: «Топтарға бөл!»

Авторы: Л.А. Венгер

Мақсаты: баланың бейнелі-логикалық ойлауын бағалау.

Жасы: 4-7 жас

Жабдықтар: фигуралар, белгілер бейнеленген суреттер.

Нұсқау. Төменде бейнеленген суретті көрсетеді және келесі тапсырманы ұсынады: «Суретке мұқият қарап, онда ұсынылған фигураларды барынша көп топтарға бөліңіз. Осындай әрбір топқа олар үшін ортақ бір белгіден бөлінетін фигуралар кіруі тиіс. Бөлінген топтардың әрқайсысына кіретін барлық фигураларды атаңыз және олар бөлінген белгіні атаңыз».

Барлық тапсырманы орындауға 3 минут беріледі.

Бағалау критерийі:

10 ұпай - бала барлық сандар топтарын 2 минуттан аз уақыт ішінде бөлді. Бұл сандар топтары: үшбұрыштар, шеңберлер, квадраттар, ромбалар, қызыл фигуралар (олар қара түсті), көк фигуралар (сызғышта көлеңкеленген), сары фигуралар, кішкентай фигуралар. Жіктелудегі сол сан бірнеше түрлі топтарға кіруі мүмкін.

8-9 ұпай - бала 2,0-ден 2,5 мин дейінгі уақыт ішінде фигуралардың барлық топтарын бөлді.

6-7 ұпай - бала 2,5-тен 3,0 минутқа дейінгі уақыт ішінде фигуралардың барлық топтарын бөлді.

4-5 ұпай - 3 мин уақыт ішінде бала тек 5-тен 7 топқа дейін фигураларды атай алды.

2-3 ұпай – 3 минут ішінде бала тек 2-ден 3-ке дейін фигураларды көрсете алды.

0-1 ұпай - 3 мин уақыт ішінде бала бір топ фигураларды бөле алды.

Даму деңгейінің нәтижесі:

10 ұпай - өте жоғары

8-9 ұпай - жоғары

4-7 ұпай - орташа

2-3 ұпай - төмен

1. ұпай - өте төмен

3.Әдістеме атауы: «Пирамиданы жинау»

Авторы: С.Д. Забрамная

Мақсаты: көлемді, түстерді қабылдаудың қалыптасу деңгейін анықтау. Іс-әрекет сипатын (жұмыс тәсілінің барабарлығы мен ұтымдылығы; өзін-өзі бақылау), моториканың жай-күйін белгілеу.

Жасы: орташа жасы 1.5-5 жас

Жабдықтар: бір түсті сақинасы бар пирамида және түрлі түсті сақинасы бар пирамида

Нұсқау. Баланың алдында бір түсті сақинасы бар пирамида қойылады. Тапсырма беріледі: «Пирамида жина». Егер бала оны қатесіз жасаса, түрлі түсті сақиналары бар екінші пирамида ұсынады. Қосымша нұсқаулық: қызыл сақинаны алып бер. Көк сақина алып бер. Ең үлкен сақина және ең кішкентай сақина қандай түсті?.

Бағалау критерийі:

1 ұпай - мақсатты түсінбейді, барабар әрекет етеді.

2 ұпай - мақсатты түсінеді, мөлшерін ескермей сақиналарды жалғайды, оқудан кейін сақиналардың мөлшерін ескермейді.

3 ұпай - мақсатты түсінеді, мөлшерін ескермей сақиналарды құрастырады, оқудан кейін тапсырманы өз бетінше орындауға көшеді.

4 ұпай - мақсатын түсінеді, сақиналардың мөлшерін ескере отырып, пирамида жинайды.

Даму деңгейінің нәтижесі:

4 ұпай – жоғары

2-3 ұпай – орташа

1 ұпай – төмен

4. Әдістеме атауы: «Пошта жәшігі»

Авторы: А.А.Венгер, Т.Л.Выготской, Э.И.Леонгарт

Мақсаты: балада форманы қабылдаудың қалыптасу деңгейін, көлемді формадан жазық форманы бөліп, оны ойықпен байланыстыра білу; кеңістіктегі фигуралардың орналасуына талдау жасау қабілетін анықтау.

Жасы: орташа жасы 3 - 7 жас

Жабдықтар: «пошта жәшігінің» түрлі нұсқалары

Нұсқау. Баланың алдында фигуралар салынған қорапты қояды; фигуралар алынады. Кеңесші фигуралардың бірін алады, оның негізін көрсетеді. Пішін бойынша сәйкес кескінді айналдырады және оған фигураны түсіреді. Қимылмен жұмысты жалғастыруды ұсынады. Ауызша нұсқау берілуі мүмкін: «Барлық фигураларды қорапта таста». Көріністі пішін бойынша қарапайым фигуралардан бастау керек.

Бағалау критерийі:

1 ұпай - мақсатты түсінбейді, тіпті оқыту жағдайында да барабар емес әрекет етеді.

2 ұпай - мақсатты түсінеді, ойыққа фигураларды түсіру кезінде ебедейсіз әрекет етеді, оқудан кейін басқа іс-қимыл деңгейіне өтпейді.

3 ұпай - мақсатты түсінеді, тапсырманы орындау кезінде нұсқаларды таңдау әдісін пайдаланады, оқудан кейін мақсатты сынама әдісімен немесе көру ара қатынасы әдісімен әрекет етеді.

4 ұпай - мақсатты түсінеді, тапсырманы мақсатты сынама әдісімен өз бетінше орындайды.

Даму деңгейінің нәтижесі:

4 ұпай – жоғары

3. ұпай – орташа

1 ұпай – төмен

5. Әдістеме атауы: «Маған қарай жүгіріңіз!»

Авторы: Д.И. Цвет

Мақсаты: үлгі бойынша түс таңдауды жүзеге асыруды, түс сигналы бойынша әрекет етуді, зейінді дамыту.

Жасы: 7 жасқа дейін

Жабдықтар: үш түсті жалаушалар, бубен

Нұсқау. Тәрбиеші балаларға үш түсті жалауша береді. Бубен сигналы бойынша олар бөлмемен қозғалады. Тәрбиеші былай дейді: "Маған қарай жүгіріңіз" және қызыл жалаушаны көтереді. Қызыл жалаушалары бар балалар тәрбиешіге қарай жүгіріп, оларды жоғары көтереді. Ойын қайталанады. Барлығы қайтадан жүгіреді. Тәрбиеші басқа түсті жалаушаны немесе ақ және қызыл түсті жалаушаны бірден көтереді. Осындай жалаушалары бар балалар оған жүгіріп, оларды жоғары көтереді. Ойын соңында тәрбиеші барлық үш жалаушаны көтереді және балалар оған жүгіріп кетеді.

Бағалау критерийі:

4 ұпай - бала түстерді дұрыс ажыратып, сол бойынша іс-әрекет жасайды.

3 ұпай - бала түстерді ажыратады, іс-әрекет барысында аздаған қателіктерге жол береді.

2 ұпай – бала түстерді ажырату барысында қателеседі.

1 ұпай – бала түстерді шатастырады және орнынан қозғалмайды.

Даму деңгейінің нәтижесі:

4 ұпай – жоғары

2-3 ұпай – орташа

1 ұпай – төмен

6. Әдістеме атауы: «Қуыршақ моншақтарын сыйлаймыз!»

Авторы: Е. Е. Молодцова

Мақсаты: үлгі бойынша түстерді кезектестіруді орындауға, тапсырманы орындау кезінде мақсатты және зейінді дамытуға үйрету.

Жасы: 5-6 жас

Жабдықтар: Қуыршақтар, қонжықтар, балалар саны бойынша қояндар, екі түсті ірі моншақтар, моншақтарды тізугеарналған жіңішке сым, балалар саны бойынша подностар.

Нұсқау. Тәрбиеші балаларға келесі түстер бойынша (мысалы, қызыл және көк немесе АҚ және көк) 6-8 ірі моншақ көрсетеді. Қарау кезінде балаларға екі түсті моншақтан (шариктерден) тұратын моншақтарды тізуге көмектеседі. Содан кейін қуыршақты алып, оған моншақтардыкигізеді. Қуыршақтар қуанады, алғыс айтады, әдемі болды дейді. Тәрбиеші ойыншыларға басқа ойыншықтарды таратады және балаларға осындай моншақтар жасап, оларды қуыршақтар мен аңдарға сыйлауды ұсынады. Әрбір балаға екі түсті моншақпен, сым беріледі. Тәрбиеші тағы да дайын моншақты қарастыруды және дәл солай етуді сұрайды. Балалар тапсырманы орындайды. Тәрбиеші қажет болған жағдайда оларға қателерді көрсетіп, үлгімен салыстыра отырып көмектеседі. Балалар оларды қуыршаққа киген кезде, тәрбиеші моншақты байлауға көмектеседі. Қуыршақтар балаларға алғыс білдіреді.

Бағалау критерийі:

4 ұпай - бала түстерді дұрыс ажыратып, моншақтарды дұрыс тізіп, тапсырманы дұрыс орындайды.

3 ұпай - бала түстерді ажыратады, моншақтарды тізу барысында қателеседі .

2 ұпай – бала моншақтарды дұрыс тізе алмайды, бірақ қуыршақтарға дұрыс сыйлайды.

1 ұпай – бала түстерді шатастырады және моншақтарды тізуге икемі келмейді.

Даму деңгейінің нәтижесі:

4 ұпай – жоғары

2-3 ұпай – орташа

1 ұпай – төмен

7. Әдістеме атауы: «Әңгіме ойлап тап!»

Авторы: Р.С.Немов

Мақсаты: баланың ойлау қабілетін және қиялын дамыту.

Жасы: 5-9 жас

Нұсқау.Балаға біреу немесе бір нәрсе туралы әңгіме ойлап табу тапсырмасы беріледі, оған небәрі 1 минут уақыт беріледі. Одан кейін оны екі минут ішінде баяндау тапсырылады. Бұл әңгіме емес, мысалы, тарих немесе ертегі болуы мүмкін.

Осы әдістемедегі баланың қиялы келесі белгілермен бағаланады:

1. Оқиғаны ойлап табу жылдамдығы.

2. Ерекше, әңгіме сюжетінің бірегейлігі.

3. Әңгімеде қолданылатын бейнелердің әртүрлілігі.

4. Әңгімеде ұсынылған бейнелердің пысықталуы және нақтылануы.

5. Әңгімедегі бейнелердің әсерлі, эмоционалды болуы.

Бағалау критерийі:

10 ұпай – әңгіме барысында қиялдың барлық белгілері көрсетілген.

8-9 ұпай – әңгіме барысында қиялдың 4 белгісі көрсетілген.

6-7 ұпай – әңгіме барысында бірнеше белгілері сәйкес келеді.

4-5 ұпай – көрсетілген белгілер бойынша 2-3 белгісі байқалады.

2-3 ұпай – белгілер бойынша 1-2-еуі ғана баяндалады.

0-1 ұпай – көрсетілген белгілердің ешқайсысы көрсетілмеген.

Даму деңгейінің нәтижесі:

10 ұпай – өте жоғары

8-9 ұпай — жоғары

4-7 ұпай — орташа

2-3 ұпай – төмен

0-1 ұпай — өте төмен

8. Әдістеме атауы: «Толымсыз фигуралар»

Авторы: Е. П. Торренс

Мақсаты: балалардың қиялын және ұсақ қол моторикасын дамыту.

Жасы: 4-7 жас

Жабдықтар: геометриялық фигуралар бейнеленген суреттер, карандаш, өшіргіш, сызғыш

Нұсқау. Балаға геометриялық фигуралардың бөліктері (шеңбер, квадрат) бейнеленген суреттермен танысу ұсынылады. Әдістемені жүргізу кезінде нұсқаулық берілді: «Осы параққа қараңыз! Мұнда фигуралардың бөліктері салынған. Толық сурет шығу үшін осылай сал!»

Бағалау критерийі:

5 ұпай – мысалға қарамастан екі фигураны аяқтайды.

4 ұпай – мысалға қарамастан, тек бір фигураны аяқтайды.

3 ұпай – үлгіге қарап екі фигураны немесе бір фигураны өздігінен, ал екіншісі үлгіге сүйеніп аяқтайды.

2 ұпай – мысалға байланысты бір фигураны аяқтайды.

0-1 ұпай – бөлінген уақыт ішінде бала ештеңе сала алмады немесе тек жеке сызықтарды салды.

Даму деңгейінің нәтижесі:

5 ұпай —өте жоғары

4 балл —жоғары

3 балл —орташа

2 балл— төмен

0-1 балл - өте төмен

9. Әдістеме атауы: «Сөздерді үйрену»

Авторы: Р. С.Немов

Мақсаты: оқыту процесінің динамикасын анықтау, есте сақтау жағдайын, зейін белсенділігін зерттеу.

Жасы: мектеп жасы

Нұсқау. Мұнда бір-бірімен байланысы жоқ сөздер пайдаланылады және оларды сыналушыға «+» және «-» белгілерінің көмегімен хаттамада кейіннен атауы жазылады. Бала сөздерді бірнеше кезеңде ойнатады.

Бірінші кезең: «Қазір мен 6 сөзді оқимын. Мұқият тыңдау керек. Қашан аяқтаймын, әрі қарай, есіңде қалған сөздерді бірден қайталайсың! Кез келген тәртіпте қайталауға болады. Түсінікті ме?» - тәрбиеші нақты сөздерді оқиды, содан кейін сыналушы оны бірден атауға тиіс.

Екінші кезең: «Қазір мен тағы да сол сөздерді оқимын және сен оларды қайтадан қайталауың керек және бірінші жіберіп алған сөздеріңді де - бәрін бірге, кез келген тәртіппен». Келесі 3-6 оқу алдында тәрбиеші «тағы бір рет» дейді.Оқу үшін бірқатар сөздер:

Машина Ит

Құс Балық

Төсек Мысық

Бағалау критерийі:

10 ұпай -