САБАҚ:

Мектеп: №127 жоббм

Күні: 25.09.2018ж.

Мұғалімнің есімі: Алим М. С.

СЫНЫП:8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Диуани хикмет («Даналық кітабынан» үзінді)

1, 2-аудиомәтіндер

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

көркем шығарманың тілі (А/И3);

шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысына талдау жасау (8.А/И3).

Негізгі мақсаты

Қожа Ахмет Иасауи туралы түсінік бере отырып, «Диуани хикмет» кітабындағы негізгі ойды анықтау.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

* «Диуани хикмет» кітабындағы негізгі ойды түсіну арқылы, Ахмет Иасауиді тарихи тұлға , ақын ретінде таниды.

Оқушылардың басым бөлігі:

* «Даналық кітабындағы» хикметтерінің мазмұны мен мағынасын аша отырып, болашақ ұрпаққа айтар насихатын ұғынады.

Кейбір оқушылар:

* Иасауидің өмірлік мақсат-мұратын танып, имандылық туралы ойларын қазіргі заманғы тәрбиемен ұштастыра біледі. Діни ұғымдардың мағынасын ұғынады.

Бағалау критерийі

АхметИассауидіңөміріменшығармашылығын,исламдінінесіңіргенеңбегін,хикметтерініңмазмұнын зертеу арқылы түсінеді;

Шығармашылық қабілеттері артады; шығарма бойынша білімдерін жинақтайды;

тақырыпқа байланысты түйінді сөйлем жаза алады;топпен ынтымақтастықта жұмыс жасап үйренеді.

Әр оқушыныңөзіндікой-қиялынаерікбереотырып,оқушыларды шығармашылықпенжұмысістеуінежағдайжасау

Тілдік мақсат

Оқушылар:

• Тиісті термин сөздерді ойын жеткізу барысында ұтымды қолдана алады, диалогқа түсу, кері байланыс жасау арқылы пікір алмасып, өз ойын дәлелді жеткізе алады

Негізгі сөздер мен тіркестер:

Композиция, образдар (кейіпкерлер) жүйесі, тақырып, идея, теңеу, эпитет, метафора, ұлттық өрнек, салт-дәстүр, көне мұра, әке батасы, қайғылы тағдыр, сұлулық нышаны, қатал заман құрбаны, салт-дәстүрлер көрінісі, жасампаз жыр, махаббат, сүйіспеншілік, әмеңгерлік, т.б.

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:

Талқылауға арналған тармақтар:

Бұл қандай жырау? Қандай хикметтін білдіңдер??

Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба?

Бүгінгі таңда Ахмет Ясауй не ойлар бар ?

Жазылым бойынша ұсыныстар:

Әке батасы өмір ағымында балаға дұрыс жол сілтейді.

Қатал заман құрбаны болған жастарымыз өмірде қосыла алмады.

Алдыңғы оқу

Талдай алу, сұрыптау, тұжырымдау, өз ойын дәлелдеу, түйінді ой тастау дағдылары

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

0-5 мин

Психологиялық ахуал:

1. «Сұрақты қағып ал» тренингі бойынша өткен лиро-эпостық жырлар туралы оқушылардың алған білімдері тексеріледі. Оқушылар түрткі немесе жоғары деңгейлі сұрақтар қою арқылы білім деңгейлерін көрсетеді.

2. Оқушылар берілген фигураларды (төртбұрыш, үшбұрыш, шеңбер, ромб) таңдап алу арқылы топтарға бөлінеді.

Оқушылардан үй тапсырмасын тест сұрақтарына жауап жазу арқылы тексеру.

Үй жұмысын қорытындылау үшін берілетін сұрақтар.

Доп

Фигуралар

Ортасы

6-7 минут

СТО

АКТ

ОЖЕСО

8-18 минут

ОмОЖТ

ОүБжОБ

ОЖЕСО

ОБжК

19-30 минут

СТО

ОүБжОБ

ТжДБО

ОБжК

ОЖЕСО

31-34 минут

СТО

ОЖЕСО

ТжДБО

35-39 минут

СТО

ОүБжОБ

ТжДБО

ОЖЕСО

Білу:

1. Қызығушылықтарын ояту. «Оқушылар назарынаҚожаАхметЙассауитуралывидеоролигінұсынады

«Мозайка» әдісі бойынша топ мүшелері өзге топтарға бөлініп барып, оқыған өз тақырыпшаларын түсіндіреді, үй топтарына қайтып оралып, түсінгендерін топта айтады.

Ахмет Иасауидің өмірінен мәлімет, «Даналық кітабы» жайлы мәлімет беру.
«Даналық кітабынан» келтірілген үзінділерден өз өмірлеріңе пайдалы нәрсені таптыңдар ма? «Конверт-сұрақ» әдісі арқылы жаңа сабағымның негізгі идеясын ашамын.

Кубизмәдісі негізіндетапсырмалар:

1-топ:зерттеу«Зерттеу –зерделеукілті»

Тапсырма:Ақынөміріменшығармашылықжолытуралыізденіп,мәліметбереді

ҚожаАхметЙасауи- - ақын,ойшыл,ұстаз, түркіжұртынаимандылықнұрыншашқандіниағартушы,сопылардыңпірі(ұстазы).

ЙасауиСайрамқаласындатуып,Йасыда(Түркістан) тұрған, сондықтанәлемгеЙасауидегенатпентанымал.Йасауидіңәкесі--ШайхыИбраһимсопылықжолдыұстағандіндарадамболыпты.АхметтіңанасыҚарашашпенәкесіИбраһимніңмазары- - Сайрамда. Ұстазы -Арыстанбаб(Арыстанбаба)пенЙасауижөніндееларасындакөптегенаңыздартараған. Онда:МұхаммедпайғамбарАрыстанбабқа біртүйіркұрмаберіп,оны ҚожаАхметкетабысетуінсұраған.Арыстанбабсолқұрманыұртында600 жылсақтапжүріпті.

ЙасауиАрыстанбабұстазынадегензорқұрметінөзінің"Хикметтер"("Диуанихикмет")кітабындабаяндайды.

Диуан" - жинақ,"хикмет" - Алланың ақжолыдегенұғымдыбілдіреді.Йасауидіңжүзгежуықхикметтері бар.Кітаптабесжасынандінжолына түскенін, жеті жасындаАрыстанбабтыіздептапқанынайтады. Өзөмірініңәрбіржылынсанамалап, Алланытанужолдарынбаяндапбереді.Аузымен"Аллалаған",бірақкөңілітазаемеспенделерденжоғарыболғанынмедететеді.Имандыболуғаүндейді,адалдықжолынүлгіетеді,ізгіліккешақырады.

АхметЙасауидің 90 мыңшәкіртіболған. ОларұстазыныңсопылықілімінОртаАзия,Анадолы-- Түркияғадейінтаратыпалыпкеткен.

Йасауи63 жасқакелгенненкейін,Мұхаммедпайғамбардыңжасынанартықөмір сүрудіқажетсінбей,жер астына- - қылуеткетүсіпотырады.Баруақытындіникітаптароқуга, шығармажазуғаарнайды. Ол дүние,байлықжинамаған,адамдардыазғындықтансақтаужолына қызмететкен,жанытазаадамболған.

Қылуетте өміркешіп,бабамыздыңмәңгіөшпес асылмұрасы-«Диуанихикмет»(«Даналықкітабы») қыпшақдиалектілеріменкөнетүркітіліндежазылған. Яғни, АхметЙасауисопылық-философиялықдүниетанымдарынөзінің«Даналықкітабы»еңбегіндебаянетеді. Түпнұсқасысақталмаған.

БізгежеткеніХҮ-ХҮІғасырлардағыкөшірмесіғана.

Диуан-жинақ,хикмет-алланыңқұдіреткүші,яғни «алланыңақжолынбаяндайтынкітап» дегенмағынаныбілдіреді.

А.Иассауидіңбіздіңзаманғажеткенкөлемдішығармасы149хикметтентұратын«Диуанихикмет»/Даналықкітабы/кітабы.Бұлкітаптүріктіліндеарабәліпбиіменжазылған.Еңбеккішіпейілдікке,адалдыққа,имандылыққашақырады.1878жылыалғашжекекітапболыпбасылыпшықты.СоданкейінЫстамбұл,Қазан,Ташкентқалаларындабірнешеретбасылды.Соныңбірі1901жылыҚазандаТыныштықұлыныңқазақтарғаарнапшығарғаннұсқасыболатын.Иассуидіңбұдан басқа«Көңілайнасы»,

«Пақырнама»деген еңбектері бар .

2-топ:талдау«Талдау-табыскілті»

Хикметтердіңтақырыбыменнегізгіойын,поэтикалықтілінеталдау

ҚұлҚожаАхмет,әрбірсөзіңдерткедәрмен,Тәліптерге(шәкірттерге)баян етсем қалмасарман.

Төртмыңтөрт жүз хикметайтхақпәрменімен,Пәрменболса өлгеншежырласаммен, деп,даналықсөздерінің4 мың400жолекендігінескерткен.Абайайтқанасылсөзбар:«Мұныжазғанбілгенқұл,атынбілме,сөзінбіл».Ұлықтектіұлы Өситенамасындай«Диуанихикмет»турасындатүркістандықғұлама:Ескерткішқалдырдымменежеттіге,Қастерлеп,аруағымнанмедеттіле,-депті.Яғни,бізгебағыштағанаманатындай.

Сөздікжұмыс

Зікір-бұлқұдайдымадақтап айтылатын өлеңдер.

Тақуа-діндар,діншіл.

Ақырет- о,дүние,машхар

Тамұқ-діни ұғымбойынша,күнәһар адамға о дүниедеазап көрсететінжер,тозақ.

Нақақ-бостан-бос, жазықсыз.

АхметИассауи////АбайҚұнанбайұлы

1.Алланыңақжолынмойындамаудансақтан

Менментәкәппарболма.

Дүние- мүлік үшінарыңдысатпа.

Арамдықтанаулақбол .

Еріншекболма.

4-топ:байланыстыр«Бүгінжәнекеше.Ойыңдыортаға сал»Н.Назарбаев«Руханижаңғыру»бағдарламасыменбайланыстыруМұғалімніңқорытындысөзі:Демек, Имандыадамкүнсекілді. Күнбойынанжылуменжарықбөліп, жер бетіннұрландырып,жанбітіреді.Кемеңгербабамыз өз заманыныңшындығыменқоса, өз өмірініңбүкілболмысын,ғұмырлықтәжірибесін,ізденістеріменқұлшыныстарын,Алланыңақжолын,Ақиқатжолынтабумен тануүшіннеістеукерекекендігінөлеңдікөрнекпен,ғұламалықтереңдікпен,шынмұсылмандықұғымменайтыпотырған.

Интербелсенді тақта, «Гәкку» әні

Флипчарт, маркер, қарындаш, қалам, скотч, қайшы, т.б.

Сөздер мен сөз тіркестері

Аяқталуы

40-45 минут

ОүБжОБ

СТО

ОЖЕСО

ОБжК

1-топ:«Имандылық -адамбойындағыеңүлкенқасиет»тақырыбынаэссежазу;

2. -топ:ақынғахатжазу;

3. -топ:замандастарынахатжазу;

-топ:жарнама ( Йассауишығармаларыннасихаттау)

Дескрипторбойыншабағалау

Зерттеутобыныңбағалау дескрипторы:

-нақтыақпараткелтіруі-2балл

-қосымшаақпарат немесеАКТпайдалану-2 балл

Талдаутобыныңбағалау дескрипторы:

-тақырыппеннегізгіойдыашуы-2баллпоэтикалықтілінеталдау-2 балл

Салыстырутобыныңбағалау дескрипторы:

-ұқсастықпенайырмашылығынанықтауы-2балл

-өлеңжолдарынандәлелкелтіруі-2 балл

Байланыстырушылардыңтобыныңбағалаудескрипторы:

-екізамандыбайланыстырасуреттеуі-2 балл

-өзіндікнақтыойынжеткізуі-2 балл

Рефлексия:

«Еркінмикрофон»әдісіарқылысабақтақырыбыбойыншабір-бірінесұраққойып,жауапбереді

2. «Екі жұлдыз, бір ұсыныс»

Стикерлер таратылып, сабақтағы жеткен екі жетістікті және бір ұсынысты жазу тапсырылады.

Стикерлер

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс. Құндылықтардағы байланыс

• Көмек қажет ететін оқушыларға түрткі сұрақтар арқылы жауап аламын; берілген тірек сөздерді қолданып сөйлемдер құрауда көмек көрсетемін;

• Қабілеті жоғары оқушыларды түйінді ой айтуды, кешегі мен бүгінгіні салыстыруда дәлелдер келтіруді талап етемін

• Қошеметтеу, бас бармақ - уәж.

• «Екі жұлдыз, бір ұсыныс»

• Тест

• «Бағдаршам»

• Музыка, тарих, қазақ тілі

• АКТ – интербелсенді тақта

Рефлексия

Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарланған саралау шаралары тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшық сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау:

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1.

2.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1.

2.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге не көмектесетінін білдім? (балаға, өзіңе қоюға болады)

Хикметтер

Даналардыңайтқаныкелерболды,

Қияметтіңқияпатытөнерболды,

Ақымақтарайқайменжеңерболды,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Халайықтанмейірімменрақымкетті,Момынғателі-тентекзақыметті,

Талтүстеталапайдаақылкетті,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Үлкен-кішіадамнанибалықәдеткетті,

Қыз-бозбалажастарданәдепкетті,

Мінез-құлықтыбұзатынәлекжетті,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Мұсылмандымұсылмантүтіпжейді,

Бірін-біріұқпайды,түсінбейді,

Мұриттер піргекөзқырынтүсірмейді,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Жамағаттыңжақсығақұрметі жоқ,

Кішілердіңүлкенгеізеті жоқ,

Патшаларғаәділдікміндетіжоқ,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Дәруіштердұғасыныңшипасы жоқ,

Тым болмасаүстінделыпасыжоқ,

Құнарсыз қутақырдайбұтасыжоқ.

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Азғанзаманғалымызалымболар,Қошаметшілқулықпенмәлімболар,

Анығынайтқанадалдаржазымболар,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Айтылғансөз,уәденіңбайламы жоқ,Жалғандыққашындықтыңқайраны жоқ,Шындықтыайтыпосылайшырқыраған

ҚұлҚожаАхметсөзініңжалғаны жоқ.

2. Қысырсөздіайтпамағандән-нәріжоқ,Ғашықтығыңбекерғойкөзқаны жоқ,

Жанбермегенмахаббаттыңбайламыжоқ,

Қысқа өмірінұзартаржалғауыжоқ.

Құштарлықтыңбейнетінкөрмесболсаң,

Қорлық тартып,сұмнәпсіңдіжеңбесболсаң,

Аллабасқасалғандакөнбесболсаң,

Олла-білла,сендеышқыныңайғағыжоқ.

Зікірайтып,зареңіреп-еміренбесең,

Иіпүш жүз алпыс тамырың,тебіренбесең,

Төртжүзқырықтөрт сүйегіңсөгілерде сенҚиналмасаң,құрсөзіңніңсалмағыжоқ.

Нәпсіңтыйып,көңіліңтойсақанағатқа,

Сағанразы боларбүкілжамағатта.

Жақсыларғақызметқып, ие боладалатқа,Машһардаондайғашықтыңарманы жоқ.

Рақатемес,бейнеттенқашпағандар,

Таңсәріденжанынқинапқасқаярлар,

Ит дүниеніқызықтырмайтастағандар-

Шынғашықтардепайтсам,жалғаны жоқ.

Безбүйріктерқайтсініште дертіңбарын,

Ұқпайды оларышқылықтыңтөркін,мәнін,Сатылмасынсуайтқакөркің,бағың,

Бейхабардыңоны ұғарсаңлауыжоқ.

Ынтазарбопотқатүстің, күйіп-жандың,

Шамайналғанкөбелектейжүріптеалдың,

Дертің деауыр,қайғыңда ауыр, естентандың,Қасіретіңніңтолақояраңғары жоқ.

Қиынжолдақиылыпбасыңкетер,

Бұл жайындаайтаберсеңболарбекер,

Жөніңбар ғойпіргеадалқызмет етер,Қызметіңніңеленбейқалғаны жоқ.

Ғашық емесқұштарынажанбермесе,

Диханемес кетпеншауыпнанбермесе,

Ақыретті ойлапәуелденқамжемесе,

ҚұзырынанҚұдіреттіңалмағыжоқ.

Ей, бейхабар, ғашықтарданжөнсұрама,

Дарутілеп, дәрі-дәрмек, емсұрама,

Ғашық болсаң, тақуаларданкемшыдама,Екеуінің де дауаіздеп, таңдауыжоқ.

Тақуаболма, тентекболма,ғашықболғын,

Бейнетшегіп, бүкпесіжоқашықболғын.

Нәпсіңтыйып,күнәдәнқашықболғын,

Ышқы жоқтыңиманіздербағдарыжоқ.

*Басқатүссе,құштарлыққайғыболар,

Аллаалдындатәубасызайғыболар.

Есіл дертіМәжнүнгеауғанЛәйліболар,

Құдайақы,бұлсөздіңешжалғаны жоқ.

ҚұлҚожаАхмет,көпойланыпжөнгекелгін,Бұрынғыларайтқансөзгекөңілбөлгін,

Алланыңақжолынтұтып, жаныңбергін,

Бұданөзгежүрержолдыңқайраны жоқ.

Эпитет

Теңеу

Метонимия

Қайталау

ҚысырсөзҚысқа өмірҚұрсөз

Шам айналғанкөбелектей

Ит дүние

Болар,жоқ,болсаң(эпифора)

САБАҚ:

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің есімі: Алим М. С.

СЫНЫП:8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақыры

Ақтамберді Сарұлы

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

шығармашылық жұмыс (А/И4);

шығармадағы оқиға желісін өзіндік көзқарас тұрғысынан дамытып жазу (8.А/И4).

Негізгі мақсат

Ақтамберді    жыраудың –өмір   жолы мен  еңбектеріне   тоқтала отырып,    шығармаларының  идеялық  мазмұнынын ашу, талдау

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

: ХҮІІІ ғасырдағы аса көрнекті жырауы Ақтамберді Сарыұлы туралы білім беру, толғауларын талдау,

Оқушылардың басым бөлігі:

Оқушылар бір-біріне түсіндіре отырып, образдарды салыстырып, талқылап өз ойын дәлелдей алады

Кейбір оқушылар:

Берілген сұрақтар бойынша зерттеу, суреттеу сұрақтарына жауап бере алады, ой толғау жазуда ойын жүйелі, тиянақты, тұжырымды етіп көркем тілмен жеткізе алады (ТжДО))

Жырдағы кейіпкерлердің образдарын топтастыра алады, кейіпкер бойындағы қасиеттерден нені үйренгенін, нені өзіне үлгі етуге болатынын өз ойымен айта алады (КҚЕО)

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар:

Зерттеу, суреттеу, салыстыру, қолдану, талқылау барысында жұппен, топпен диалогқа түсу арқылы пікір алмасып, өз ойын дәлелді жеткізе алады, түйінді ойларын ортаға сала алады

Негізгі сөздер мен тіркестер:

XVIII ғасыр тарихындағы жаңа бетбұрыстар, Ақтамберді туралы мәлімет. (Күлдір-күлдір кісінетіп) толғауының мазмұны, ерлік, батырлық туралы толғаулары. 
(Жағалбай деген ел болар,

Жағалтай деген көл болар,

Жағалтайдың жағасы

Жасыл да байтақ ну болар.

Атадан алтау туғанның

Жүрегінің бастары

Алтынменен бу болар,

Атадан жалғыз туғанның

Жүрегінің бастары

Сары да жалқын су болар,

Жалғыздық ,сені қайтейін

Алдыңғы оқу

Талдай алу, салыстыру, сұрыптау, тұжырымдау, өз ойын дәлелдеу дағдылары

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

0-3 мин

Психологиялық ахуал:

1. «Бумба-юмга» сергіту жаттығуын жасату. Оқушылар қарама-қарсы тұрып бір-бірінің оң құлағын ұстап «сәлем» деп амандасады, мұрындарын түйістіру арқылы «қалайсың?» деп қалдарын сұрасады, содан соң арқаларын түйістіру арқылы «жақсымын» дегенді білдіреді.

2. Қоржындағы заттарды таңдап алу арқылы топтарға бөлінеді. Үй тапсырмасын тексеру (5 минут) Оқушылардың үй тапсырмасына дайындығын анықтау үшін «Ыстық орындық» стратегиясын қолданамын. Бір оқушы ортаға шығып, орындыққа отырады да сол оқушыға оқушылар сұрақ қояды.

1. Әл-Фарабидің өміріне шолу жасаңыз.

2. Ол ғылымның қай салаларымен айналысқан?

3. Қандай еңбектерін білесіз?

4. Трактат дегеніміз не?

5. Өлеңдерінде қандай ой айтылған?

. Қызығушылығын ояту

1. Жыраулар поэзиясы қай ғасырларды қамтиды? XV-XVIII ғасыр
2. Жыраулар поэзиясының негізгі тақырыбы қандай?
3. Жыраулар өз заманының қандай өзекті мәселелерін жырларына арқау еткен?
4. Жыршы, жырау, толғау сөздерін қалай түсінесіңдер? 
(Толғау деп- өмір, тіршілік туралы терең ой мен толғанысқа құрылған шығарманы айтамыз.)
5. XV-XVIII ғасырларда өмір сүрген қандай жырауларды білесің?
6. Жыраулық өнер дала «Абызы»деп аталып, кімнен бастау алған? 

Қоржын, сырға, білезік, жүзік, моншақ, қапсырма, шашбау, айбалта, қалқан, кездік, жебе, қылыш, найза, тақия, қамшы, киіз үй, домбыра, таға

Ортасы

4-6 минут

СТО

АКТ

ОЖЕСО

7-12 минут

ОБжК

13-23 минут

СТО

24-33 минут

СТО

АКТ

ОЖЕСО

ОБжК

34-37 минут

СТО

АКТ

ОЖЕСО

Сарыұлы Ақтамберді (1675 - 1768)

Сарыұлы Ақтамберді (1675 - 1768) атақты жырау, қолбасшы батыр, қоғам қайраткері. Ұлы жүздің Ошақты руынан. Әкесі Сары мен шешесі Сырбикеден жалғыз туған. Жыраудың «атадан жалғыз туғанның жүрегінің бастары сары да жалқын су болар» деуінде өз өмірінің шындығы бар.
Қазақ тарихындағы аласапыран кезеңде өмір сүрген Ақтанберді «дұшпаннан көрген қорлығым, сары су болды жүрекке. Он жетіде құрсанып, қылыш ілдім білекке. Жауға қарай аттандым, жеткіз деп, құдай, тілекке» деп, өзі айтқандай, он жеті жасында ақ қолына қару алып, ел қорғауға аттанады.
Жыраудың ақындық даңқымен балуандық, батырлық даңқы қатар шығады. Орта Азия хандықтарымен, қалмақтармен арадағы ұрыстарға қатысып алғашқы кезде жеке басының ерлігімен, соңынан қолбасшылық қабілетімен көзге түседі. Сақа батырлар санатына қосылған кезде атақты «Ақтабан шұбырындының» куәгері болады.
Осы кезде ол жоңғар басқыншыларына қарсы ұлт азаттық күресін ұйымдастырушылардың және жеңісті жорықтарға дем берушілердің бірі ретінде танылады.
Жоңғар мемлекеті талқандалып, шығыстағы бұрынғы жау қолында қалған жерлер босатылған кезде сонда қайта қоныс аударған қазақтарды ата мекеніне біржола орнықтыру жолында Ақтанберді айтарлықтай роль атқарады. Өзіне қараған руларды отырықшыландырмақ болып, арық, тоған қаздырады, егін ектіреді.
Ақтанберді шығармалары негізінен нақылдық толғаныстар түрінде болып келеді. Олар көшпелі қазақтардың ой арманымен, мақсат мүддесімен астасып жатады. Жыраудың «Түйе мойнын тұз кесер», «Күлдір күлдір кісінетіп», «Жылқыдан асқан мал бар ма?» тәріздес әйгілі толғауларынан қазақ халқының мінез құлық ерекшеліктері, болмысқа өзіндік көз қарастары анық аңғарылады. Мал атаулының, оның ішінде жылқы түлігінің көшпелілер өміріндегі орыны жайында өз тұстастары арасында дәл Ақтанбердідей толғаған ақын жоқ. Ол жылқыны тіршілік көзі, жігіттің көркі деп есептейді. Әсіресе, батырдың жан серігі, жауға мінер тұлпары ретінде мадақтайды.

Толғаулары:

“Күлдір-күлдір кісінетіп», «Түйе мойнына тұз кесер», «Жылқыдан асқан мал бар ма?», «Балпаң-балпаң кім баспас?”, “Жауға шаптым”, “От басар орны отаудай”, “Уа, қарт Бөгенбай!”, “Күмбір-күмбір кісінетіп”, “Сылпаң да, сылпаң жортармын”, “Көк көгершін, көгершін
           Жыраудың «Жағалбай деген ел болар», «Жағаға қолдың тигенін», «Жел, жел есер, жел есер» толғауларындағы жалғыздық, жарлылық мәселелерінің жырлануы. 
«Балпаң балпаң кім баспас», «Жауға шаптым», «От басар орыны отаудай» секілді біраз жырларында жұртшылықты ата жаумен айқасқа шақырады. 
Күлдір, күлдір кісінетіп», «Уа, қарт Бөгенбай», «Жауға шаптым ту байлап», «Заманым менің тар болды» және тағы да басқа өлең-толғаулары батылдыққа, ізгілікке, патриоттық күй-сезімдерге толы.
Балаларыма өсиет» деп аталатын толғауы соңғы туындыларының бірі болса керек. Жырау балаларын тірліктегі бірлікке, талап-мұратқа, татулыққа үндейді. Жас ұрпақтың бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаруы елді мақсатына жеткізерін ескертеді. Халықты алауыз мінездерден сақтандырады. 
     Ойраттармен арадағы соғыста өзінің асқан ерлігімен де, жалынды жырымен де көзге түседі, қазақ жерін жаудан аман алып қалуда ерен қызмет көрсетеді. Ақтамберді өз басынан кешірген сол қиын сәттерді жыр-толғауларында өрнектеген.

Жапанға біткен терекпін,                        

Еңсемнен жел соқса да теңселмен,         

Қарағайға қарсы біткен бұтақпын,         

Балталасаң да айырылман,

Сыртым — құрыш, жүзім — болат

Тасқа да салсаң, майырылман! —         

деген жолдардан оның ерлік, батырлық қасиетін әрі қайсар мінезін қапысыз танимыз. Ақын өзінің бар өмірін елі, халқына, оның елдігін, бүтіндігін сақтап қалу жолына арнаған. Жыраудың "ел-жұртты қорғайлап, өлімге жүрміз бас байлап" деген жолдарынан мұны айқын аңғарамыз.

Топтастыру арқылы қорыту және жаңа сабаққа кіріспе. Тақтамен жұмыс -2 мин

1.Жыраулар поэзиясын қай ғасырларға жатқызамыз?

2.Жыраулар поэзиясының қандай өкілдерімен таныстық?

Асан қайғы

Шалкиіз Доспамбет

ХҮІІІ-ХІХ ғғ. ғғордлордлрдрошщшрері

Жаңа ақпарат алу үшін

. Толғауды унтаспадан тыңдау. Хрестоматиямен жұмыс көз жүгіртіп отыру -3 мин.

. «Ротация» (ауыстыру) әдісі

1-қадам(2-мин.):дайындалады - нөмірленген 4 А-3 қағазға 4 тапсырма жазылады (слаид): 1.Ақтамберді жырау өмірі

2. Жырау толғаулары және оның тақырыбы

3. Жырдағы көркем сөз үлгілері

4. Сөздік кестені толтыру

Оқулықпен жұмыс                                                                    5 минут

1-топ

1.      Ақтамберді толғауларының басты тақырыбы не?

2.      Ойраттармен арадағы соғыс туралы не айтылған?

2-топ

3.      Ақын жігіттің жігіттігі туралы не айтқан еді?

4.      Ақынның жылқы малының қадір-қасиеті туралы айтқандары

3-топ

5.      “Күмбір-күмбір кісінетіп” толғауы не туралы?

6.      “Балаларыма өсиет” өлеңі туралы не білесің?

 Ақын өмірі туралы ассоциация құру                      3 минут

Ақтамберді өмірі мен шығармашылығын жинақтап, Топтастыру стратегиясы

Ақтамберді

 Әр топтан топ басшылары әр тапсырманы топ мүшелеріне бөліп береді.

(слаид) Тапсырма критериі – Жазылған жауаптар –

а) нақты; в) қайталанбауы тиіс; с) ғылыми негізде;

д) тез; е) қысқа да нұсқа

2-қадам: 4 топқа әр түсті бояулы қарындаш бөліп беру(қызыл,көк,жасыл,сары), әр топ 5-6 минутта плипчартқа өз түсінің қарындашымен жауаптарын жазады. (әуелі жеке, сосын топта):

3- қадам: мұғалімнің белгі беруімен оқушылар сағат тілі бойынша қағаздарын алмастырып отырады (яғни сұрақтарымен) және 5 минут шамасында өзге топтың сұрағы мен жауабын оқып, сол сұраққа өз жауаптарын жазады (әуелі жеке, сосын топта). Осылайша сұрақ ауыстыру әуел бастағы өз сұрақтары қайтып келгенше, жалғаса береді.

4-қадам: Барлық топтардың жауаптары талқыланып, ақырғы пікір түйінделуі үшін топтан басшылар шығады. 4-мин

М: Не түсіне алдық?

Толғауда қандай ой бар? - сұрақтары толық қорытылады.

. Пысықтау үшін Жоғары дәрежелі сұрақ – Ақын арманы қандай еді?

«Кластер» әдісі - тақтаға стикермен орындау

Ақын арманы

Эссе «Ақын арманы - ...»

Интербелсенді тақта, суреттер, таныстырылым

А4 қағазы, қалам, қарындаш, түрлі-түсті маркерлер, сызғыш, т.б.

.

Интербелсенді тақта, қалам

Аяқталуы

38-45 минут

СТО

ОүБжОБ

ТжДБО

ОБжК

ОЖЕСО

леңдерін көркемдік ерекшелігіне қарай  талдау                                               2 минут

Күлдір-күлдір кісінетіп,

Күреңді мінер ме екеміз?

Күдеріден бау тағып,

Қамқапты киер ме екеміз?...

Ассонанс

Аллите

рация

Қайталау

Архаизм

“Күмбір-күмбір кісінетіп”

Ақтамберді Сарыұлы шығармашылығы» тақырыбындағы тапсырмаларды орындау         Ақтамберді  кім?

Туған

жері

Қайтыс болған жері

Қай жылдары өмір сүрген?

«Күмбір күмбір кісінетіп» толғауының

 тақырыбы, идеясы

Тілі,

көркемдік өрнектер

атақты жырау, қолбасшы батыр, қоғам қайраткері

Оңтүстік Қазақстан облысы Қаратау баурайында

Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы Жүрекадыр

1675-1768

Ерлікті, батырлықты жырлаған

Рефлексия:

1. Сөйлемдердің дұрыс құрылуы, сауаттылығы.

2. Ойдың бірізділігі, жүйелілігі.

3. Көркем тілмен жазылуы.

2.«Баспалдақ» әдісі бойынша оқушылар өзін-өзі қандай деңгейде тұрғанын анықтап, бұл сабақты игере алған немесе игере алмағанын айтады.

парақшалары

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс. Құндылықтардағы байланыс

• Қосымша көмек қажет ететін оқушыларға эссе жазуда аяқталмаған сөйлемдерді ұсынамын; жұппен, топпен жұмыс барысында бағыттап отырамын;

• Қабілеті жоғары оқушылардан жоғары дәрежелі сұрақтарға жауап аламын; постерге түсіруде ерекше идеялар ұсына алады.

• Қошеметтеу, бас бармақ - уәж

• «Бағдаршам»

• Бағалау критерийлері

• «Баспалдақ»

• Өнер, қазақ тілі

• АКТ – интербелсенді тақта

Рефлексия

Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарланған саралау шаралары тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшық сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау:

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1.

2.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1.

2.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге не көмектесетінін білдім? (балаға, өзіңе қоюға болады)