Мұғалімнің аты жөні:

Сынып: 6

Пәні: қазақ әдебиеті

Сабақ тақырыбы

Доспамбет жырау «Қоғалы көлдер, қом сулар», «Айналайын, Ақ Жайық»

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сәйкес)

6.3.3.1 -әдеби туындыдағы кейіпкердің типтерін тек тұрғысынан сипаттау;

6.3.4.1 - көркем шығарма лардан орта көлемді үзінділерді мәнерлеп оқу, жатқа айту

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар орындай алады:

ХV ғасырдың жырауы Доспамбет  жырау шығармаларын меңгерту, жырау шығармаларының қазақ әдебиетіндегі орнының ерекшелігін көрсету, көркемдік ерекшеліктерін танып оқи білуге үйренеді.

Оқушылардың көпшілігі орындай алады:

- Шығармадан бейнелеу құралдарын ажыратады.

Кейбір оқушылар орындай алады:

- Шығармадан дәйек келтіре отырып, бейнелеу құралдарын ажыратып, қолдана алады.

Ойлау дағдыларының деңгейі:

Талдау, жинақтау

Бағалау критерийі

Жыраулар поэзиясының ерекшеліктерін  түсінуге машықтанады.

Ойлау қабілеттері тереңдеп, шығармашылық ізденістерге дағдыланады.

Топтық жұмыста белсенділік таныта отырып, жыраулар поэзиясының үлгілеріне тереңінен үңіліп, сырын ашуға ынталанады.

aнықтaлған бейнелеу құралдарының мағынасына талдау жасайды.

Тілдік мақсаттар

Пәнге қатысты көріктеу, бейнелеу құралдары: метафора, мегзеу (синекдоха), ауыспалы мағыналы сөз, эпитет

Құндылықтарға баулу

Айналадағыларға қамқорлық көрсету; шығармашылық пен сын тұрғысынан ойлау

Пәнаралық байланыс

Жаратылыстану, өзін-өзі тану

Алдыңғы білім

Әл Фараби

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

Сабақтың ортасы

Оқушылардың сабаққа дайындығын қадағалау.

Психологиялық ахуал тудыруда бейнелеу сөздерді пайдаланып, бір-біріне ізгі ниет білдіру (1 мин.).

Қазақстандық кәмпиттер арқылы топқа бөлу (1 мин.) (Дәйектеме: ынталандыру үшін қолданылған)

Ширату жаттығуы:

Үш минут ішінде әдебиеттен таныс көріктеуіш құралдар туралы білетіндерін айтады (3 мин.)

(Дәйектеме: ширату жаттығуды орындату барысында шығармаға тілдік талдауда көріктеуіш, бейнелеуіш сөздерді еске түсіру арқылы тақырыпқа шығу)

1-тапсырма:

Өткен сабақпен байланыстыру (алдыңғы тақырып – 1-сабақ «Әл Фараби» байланысы) – 8 мин. (жеке жұмыс) – барлық оқушылар орындай алатын тапсырма.

Қосымша ақпаратты толтыру кестесі

Жаңа сабақ

Доспамбет жырау (1490 – 1523) — жырау, қолбасшы, батыр. Доспамбет жырау қазақ халқының қалыптасу кезеңінде өмір сүрді. Кіші Ноғай ордасында әскери қолбасшы болды. Дешті Қыпшақты көп аралаған, Бақшасарайда, Стамбұлда болған. Қырым ханының жағында көптеген әскери жорықтарға қатысқан. Доспамбет жырау тайпааралық ұрыстардың бірінде 1523 жылы Астрахан маңында қаза тапты. Доспамбет жырау жырларынан оның мұрат - мақсаты, түсінік - талғамы, дүниеге көзқарасы анық аңғарылады. Отан қорғау, елге, жерге деген сүйіспеншілікті бейнелейтін жырларында қырым, ноғай, қазақ жұртының іргесі бүтін, ешкімге бас имейтін ел болып отырған заманды аңсау сарыны байқалады. Жырау ол заманды қайтып келмес бақытты өмір ретінде толғайды. «Айнала бұлақ басы таң», «Тоғай, тоғай, тоғай су», «Азау, азау дегенің», «Арғымаққа оқ тиді», «Қоғалы көлдер, қом сулар», «Айналайын, Ақ Жайық» т. б. шығармалары бар. Жырау өткен өмірді жырлағанда туған ел, өскен жерге деген ыстық махаббатын келер ұрпақ болашағымен байланыстыра сипаттайды. 
Олардың да ертең еліне қорған, тірек болуын қалайды. Доспамбет жырау өз басын өлімге тігіп, сан рет қанды шайқастарға қатысқан ата қонысын үлкен сүйіспеншілікпен толғайды. Жырау ел қорғау, жорық тақырыбына арналған жырларында елі мен жері үшін өлген ердің арманы жоқ деп, отаншылдық рухты бәрінен биік қояды. Ол серілік пен сақилықты, дарқандықты, қонақжайлылықты ата - бабадан келе жатқан асыл дәстүр ретінде дәріптейді. Доспамбет жырау шығармалары қазақ поэзиясы тарихында өзгеше көркемдігімен, екпінді ырғағымен ерекшеленеді. Жырау айтайын деген ойының қуатын еселеп арттыру үшін қайталауларды жиі қолданады. Сөйтіп, оларды ұтымдылықпен пайдаланып, ойдың әсерлілігі һәм өткірлігін күшейте түседі. Доспамбет жыраудың ерлік пен елдікке үндейтін толғаулары Бұқар жырау, Махамбет сынды өзінен кейінгі ақындарға елеулі әсер еткені байқалады. Бұл дәстүр толыса, кемелдене келе жаңа сипатқа ие болды. Жыраудың шығармалары біздің заманымызға толық жетпеген. Оның жырларының көпшілігі жорық үстінде қолма - қол айтылған. Сондықтан ел жадында сақталғандары ғана бізге жеткен. Осы аз ғана жырларының өзінен - ақ оның жырды түйдек - түйдегімен ағытатын дауылпаз жырау болғаны аңғарылады. Доспамбет жыраудың жырлары ертеректе 1893 жылы М. Османовтың «Ноғай уа құмық шығырлары» атты жинағына енген. Кейін 1896 жылы
В. Радловтың «Халық әдебиетінің үлгілері» деген жинағына басылды. Оның жырлары «Ертедегі әдебиет нұсқалары», «Алдаспан», «XV - XVIII ғасырлардағы қазақ поэзиясы», «Бес ғасыр жырлайды», т. б. сан алуан хрестоматия, жинақтарда үздіксіз жарияланып келді.

Дескриптор

Білім алушы: - қосымша ақпаратты анықтау;

• оқиға мәтінін ашатын сөздерді анықтау

Дескриптор

Білім алушы: - шығармадағы 5 түрлі бейнелеу, суреттеу

құралдары кездесетін сөз бен сөз тіркесін

анықтап, жырдағы қолданылу мағынасын өз

сөзімен түсіндіреді (өте жақсы);

- шығармадағы 4 түрлі бейнелеу, суреттеу

құралдары кездесетін сөз бен сөз тіркесін

анықтап, жырдағы қолданылу мағынасын

түсінеді (жақсы);

- шығармадағы 2-3 түрлі бейнелеу, суреттеу

құралдары кездесетін сөз бен сөз тіркесін

табады, мағынасын ашпайды (жақсартуды қажет

етеді);

Бағалау:

Геометриялық фигуралар арқылы бағалау.

Әр топқа Доспамбет  жырау өмірі мен шығармасынан сұрақтар мен тапсырма беріледі.

І-топ «Доспамбет - тарихи тұлға»

ІІ-топ «Доспамбет көркемсөз құдіретін танушы»

Интерактивті тақтаның

көмегімен кестені

қолдану

Үлестірме материал. Графикалық органайзерлер, 147-бет

Толық жауап Толықтыруды

қажет етеді

https:

//www.google.kz/

Түсіндірме сөздікпен жұмыс.

(дереккөз: https://kk.wikipedia.org/wiki/)

Дереккөз: Оқушыларға қолдау көрсету. Үлестірме материал, 60-бет

Сабақтың соңы

-тапсырма:

«Сен маған, мен саған» (жұптық жұмыс) – 7 мин.

Шығармадағы бейнелеу, суреттеу сөздерге ұқсас өздерің білетін бейнелеу сөздерді дәптерге теріп жазып, жұппен талқылаңдар. Қолданылған бейнелеу сөздерді не мақсатта қолданғанын түсіндіріңдер.

(Дәйектеме: бейнелеу, суреттеу сөздердің мағынасын қаншалықты түсінетіндерін анықтау үшін алынған тапсырма)

Дескриптор

Білім алушы: - бейнелеу, суреттеу сөзге 4 мысал келтіреді;

не мақсатта қолданғанын түсіндіру.

Шөл – жақсартуды қажет етеді.

Үлестірме материал. Басқа

сөздермен айту, 99-бет

Өте жақсы Жақсы Жақсартуды

қажет етеді

Интерактивті тақтаның

көмегімен қорытынды дескрипторды тақтада көрсету.