Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Мәдениеттану мамандығы 1 курс студенті: Орынғали Ақжан

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы:

Аликбаева Маржан Башановна

Ежелгі Рим тарихы

Ежелгі Рим – адамзат өркениетінің маңызды бөлігіне айналған ұлы империя. Оның тарихы б.з.д. 753 жылы Ромул мен Рем аңызына байланысты Рим қаласының құрылуынан басталып, б.з. 476 жылы Батыс Рим империясының құлауына дейін созылды. Археологиялық деректерге сүйенсек, Рим Тибр өзенінің жағалауында шағын ауылдардан бастау алған. Бұл кезеңде қала патшалар арқылы басқарылды, ал алғашқы қоғамдық институттар мен салт-дәстүрлер қалыптаса бастады.

Б.з.д. 509 жылы патшалық жүйе құлап, республика орнады. Бұл кезеңде Рим азаматтарының құқықтары мен міндеттері заңды түрде бекітіліп, саяси жүйе сенат пен халық жиналысына сүйенді. Республика кезеңінде Рим Апеннин түбегін толығымен бағындырып, Жерорта теңізіндегі басты державаға айналды. Пуни соғыстары Карфагенді жеңіп, Римнің сауда мен әскери үстемдігін нығайтты. Сонымен қатар бұл уақытта Рим мәдениеті, әдебиеті және философиясы өркендеді, бірақ әлеуметтік теңсіздік пен ішкі саяси қақтығыстар мемлекеттің тұрақтылығына әсер етті.

Б.з.д. 27 жылы Октавиан Август билікке келіп, Рим империясын құрды. Бұл Римнің ең тұрақты және гүлденген кезеңі болып саналады. Империяда бейбітшілік пен экономикалық өрлеу орнады, көптеген құрылыс жобалары жүзеге асырылды. Колизей, Пантеон, жолдар мен акведуктер секілді ғимараттар осы кезеңде салынды. Рим империясы өз аумағын қазіргі Ұлыбританиядан Парсы шығанағына дейін кеңейтті. Императорлар билігі күшті орталықтандыру арқылы мемлекеттегі тәртіпті қамтамасыз етті.

Дегенмен, III ғасырдан бастап Рим экономикалық дағдарыс, сыртқы шабуылдар және ішкі тұрақсыздықтарға тап болды. Мемлекеттің көлемі басқаруды қиындатып, әкімшілік жүйе әлсіреді. 395 жылы Рим империясы Шығыс және Батыс болып екіге бөлінді. Батыс Рим империясы б.з. 476 жылы варварлардың шабуылынан кейін құлады, ал Шығыс Рим империясы – Византия бірнеше ғасыр бойы өмір сүрді.

Ежелгі Рим өз заманының өркениетінің шыңы болып қана қоймай, қазіргі заманғы әлемнің көптеген аспектілеріне әсер етті. Оның заңдары, саяси жүйесі, сәулет өнері және мәдени мұрасы адамзат тарихындағы ұлы жетістіктердің бірі ретінде мәңгі сақталады.