Конспект тақырыбы: Тиристорлар
Үш не одан да көп р-n өтпесінен тұратын және өткізетін (ашық), ток
өткізбейтін (жабық) екі күйі бар жартылай өткізгішті аспап тиристор деп
атайды. Тиристор электрлік вентильдің қасиеттеріне ие.
Тиристорлар негізінен екі электродты немесе үш электродты болып келеді.
Екі электродты тиристорды динистор немесе диодтық тиристор деп, ал үш
электродты тиристорды тринистор немесе триодтық тиристор деп атайды. Үш
электродты тиристордың ашық не жабық күйлерін баскарып тұруға
болатындықтан өнеркәсіптік электроникада осы тиристор көп тараған.
Егер тиристорды электр тізбегіне қосса, онда нөлдік сигналдағы басқарушы
электрод жағдайында тізбелікте ток болмайды. Бұл тікелей жабық күйде
тиристор кедергісі өте аз болатындығымен байланысты. Егер енді басқарушы
электродқа оң өрісті итеруші импульс беретін болса, онда тиристор қосылады
және жүктемесі арқылы ток өте бастайды.
Тиристордың маңызды ерекшелігі, ол - оны қосқаннан кейін басқарушы
электродтағы сигналдың болуынан тәуелсіз түрде ашық күйі сақталады.
Тиристорды анодты кернеуді нөлге дейін немесе теріс мәнге дейін төмендету
нәтижесінде немесе анодты токты үзу нәтижесінде өшіруге болады. Мұндай
аспаптың басқарушы тізбелігі тек қана бір операцияны – тиристорды өшіруді
орындайды. Тиристордың мұндай түрі аса кең таралған, бұл тиристорлар бір
операциялы деген атауға ие болды.
Тиристорлар бірнеше мА-ден ондаған (күштік тиристорлар) кА-ге дейін және
кернеуі бірнеше В-тан 10 кВ-қа дейін, кейде одан да жоғары етіп шығарылады.
Олардағы тура токтың өсу жылдамдығы 109 А/с-қа, кернеудікі 109 В/с-қа
жетеді; ПӘК-і 99%-ды құрайды. Тиристордың сенімділігі жоғары, жұмыс істеу
мерзімі ұзақ. Жұмыс істеу принципіне байланысты тиристорлар жабылатын
(басқару электроды тізбегі бойынша қосылатын), тез
әрекетті, импульстік, симисторлар, бинисторлар, т.б. түрлерге бөлінеді.
Тиристорлар түрлендіргіш техникада (басқарымалы түзеткіштер мен
инверторларда және қосып-ажыратып тұратын құрылғыларда), қуатты
импульстер генераторларында, автоматты басқару жүйелерінде, т.б.
қолданылады.
Екі тиристорды қарама-қарсы паралель қоссақ онда айнымалы токты екі
бағьггта да өткізіп, оны реттей алатын симметриялық тиристорды, яғни
симистордыаламыз. Шетел әдебиеттерінде оның екі электродтысы - диакдеп,
үш электродтысы триакдеп аталады.


а) б) в) г) д)
Сурет 3. Тиристорлардың шартты белгіленулері: а) динистор; б) бір
операциялық тиристор; в) екі операциялық тиристор; г) фототиристор; д)
симистор

Бақылыау сұрақтары:
1. Тиристор дегеніміз не?
2. Жұмыс істеу принципіне байланысты тиристорлар
3. Тиристорлардың негізгі сипаттамалары