ЕМЛЕ ЕРЕЖЕСІ -КЕСТЕ (1) ҰБТ 2024 бойынша ең негізгі сұрақтарға жауап

ЕРЕЖЕСІ
Х әрпімен аяқталған сөздерге қосымша
үнемі жуаннан жалғанады

ФОРМУЛАСЫ
Х + жуан қосымша

МЫСАЛДАРЫ
ЦеХ -цеХқа
ТариХ - тариХтың
әрдайыым жуан

Лл, мм, сс, тт қосарлы дыбыстарына
аяқталған сөздерге қосымша
жалғанғанда бір сыңары түсіп қалады
ЕСКЕРТУ:
Жалқы есімдерде(бас әріппен
жазылатын сөздерде) бұл дыбыстар сол
қалпы сақталып жазылады

ст, сть, зд дыбыстар тізбегіне біткен
сөздерге қосымша жалғанғанда, қосар
дыбыстың соңғысы немесе соңғы т, ть,
д дыбыстары дыбыстары түсіріліп
жазылады

ЛЛ + қосымша = Л
ММ + қосымша = М
СС + қосымша = С
ТТ + қосымша = Т
Бас әріппен жазылатын сөздерде:(жалқы
есімдер)
ЛЛ + қосымша = ЛЛ
ММ + қосымша = ММ
СС + қосымша = СС
ТТ + қосымша = ТТ

ст + қосымша = с
сть + қосымша = с
зд + қосымша = з

металл+дар = металдар
стресс+тің = стрестің
грамм+дап = грамдап
прогресс+тер - прогрестер

Кирилл(адамның есімі) + ге = Кириллге
Кузбасс(қала атауы) + қа = Кузбассқа

Тест+ке = теске
Трест+ті = тресті
Ведомость+қа = ведомосқа
Журналист+ке = журналиске
Съезд+ге = съезге
яғни, қосымша жалғанғанда текк бірінші
әріптері саған сақталады

нд, нг, мп, мб, кт, ск, фт, сияқты
дыбыстар тіркесіне біткен сөздерге
дауыссыз дыбыстан басталатын
қосымша жалғанғанда, түбір мен
қосымшаның арасына дәнекер ретінде
қысаң ы не і дыбысы жазылады

нд + дауыссыз қосымша = нд + ы немесе і

Фонд+қа = фондыға
Лифт+ке = лифтіге
Киоск+тен = киоскіден
Факт+ті = фактіні
Митинг+ке = митингіге
Объект+лер = объектілер
Штамп+ті = шамбіні
яғни ы/і арқылы жасалады

ог, уг және рк, рг, кс, кт, ск, нкт, брь,
кль, бль, сияқты дыбыстар тіркесіне
біткен сөздерге косымшалар жіңішке
түрде жалғанады

ог, уг + жіңішке қосымша

рк, рг, кс, кт, ск, нкт, брь, кль, бль,+
жіңішке қосымша

ь (жіңішкелік белгісіне) аяқталған
сөздерге қосымша дауыстыдан
жалғанса ь түсіп қалады
ь (жіңішкелік белгісіне) аяқталған
сөздерге қосымша дауыссыздан
жалғанса ь сақталады

Округ+тік/тық = округтік (округтық емес)
Педагог + тың/тің = педагогтің (тың емес)
Парк + қа/ке = паркке(паркқа емес)
Ббинокль + ды/ді = бинокльді
(қосымша әрдайым жіңішке жалғанады)

ь + дауыстыдан басталатын қосымша = ь
түсіп қалады

Руль + і = рулі
Роль + і = ролі
Медаль + ы = медалы

ь + дауыссыздан басталатын қосымша = ь
сақталады

Руль + ға = рульға
Роль + ге = рольге
Медаль + мен = медальмен