5.3.1 «Еңбегі адал жас өрен» жобасы

Адал еңбек пен еңбекқорлық мәдениетін кеңінен насихаттау мақсатында «Еңбегі адал жас өрен» жобасы жүзеге асырылады.

Жоба еңбек адамының мәртебесін көтеруге, еңбек культін дәріптеуге бағытталады. Жоба шеберінде білім алушылардың кәсіптік бағдарын анықтауға қолдау көрсетуді, өз міндетін адал және жауапкершілікпен атқаруға баулуды және еңбек адамын құрметтеуге үйретуді көздейді.

Білім алушыларға өзіне жүктелген міндетті орындау үшін барын салып еңбек ететін білікті маман нағыз еңбек адамы екендігін дәріптеуді қажет етеді. Нағыз еңбек адамы әр ісіне, әр қадамына жауапкершілікпен қарайтын, өзегінің еңбегін бағалайтын адал азамат екендігін түсіндіру қажет.

Жоба шеңберінде атқарылатын іс-шаралар мазмұнында білім алушыларға өз уақытын дұрыс, тиімді жоспарлау, қаржылық сауаттылық, шешім қабылдау, мақсатты әрекет ету дағдыларын дамытуға бағытталуы қажет. Жас ұрпақтың бойында еңбекқорлықтың арқасында жетістікке жеткен адамдардың беделін арттыру арқылы еңбекке деген сүйіспеншілікті қалыптастыруды және қоғамдағы әлеуметтік инфантилизмді азайтуды, өмірде табандылықпен жетістікке жеткен табысты адамдардың үлгі-өнегелерін құруды көздейді.

Бүгінде білім алушыларды еңбекті құрметтеуге баулу компьютерлік ойындарға деген құмарлықты, жалқаулықты жеңуге, лудомания дертін азайтуға ықпал етеді.

Ұлы Абай: «Еңбек - қуаныш, жалқаулық - айырылмас азап» деген. Еңбек пен адам бір-бірінен бөлінбейді. Еңбек адамды жануарлар әлемінен жоғары деңгейге көтерді, оның физикалық дамуына ғана емес, ақыл-ойы мен рухани дамуына да ықпал жасайды.

Еңбек адамның тұлға ретінде қалыптасуы, оның өзін-өзі анықтауы, өмір бойы бүкіл қоршаған әлемді біртіндеп танумен байланысты.

Қазіргі әлемдегі мектепте де еңбекке баулу мәселелері өзектілігін жоғалтқан жоқ. Соған байланысты бүгінгі таңда қоғамда ғылымның заманауи жетістіктері мен ұлттық дәстүрлерін ескере отырып, еңбек тәрбиесін жаңарту қажеттілігі туралы мәселе туындайды.

А) Еңбек тәрбиесі және кәсіби өзін-өзі анықтау:

- балалар мен жастардың еңбекке және еңбек адамдарына, еңбек жетістіктеріне деген құрмет сезімін тәрбиелеу;

- өзіне-өзі қызмет ету дағдыларын, еңбек ету қажеттілігін, әр түрлі еңбек қызмет түрлеріне, соның ішінде оқу мен үй шаруасындағы міндеттерге саналы жауапкершілікті және шығармашылық қатынасты қалыптастыру;

- өз іс-әрекеттерінің мағынасы мен салдарын дұрыс бағалай отырып, қажетті ресурстарды жұмылдыра отырып, ұжымдық жұмыс дағдыларын, өз бетінше жұмыс жасау қабілетін дамыту;

- мамандықты мақсатты таңдау үшін балалар мен жастарды әлеуметтік маңызы бар іс-шараларға тарта отырып, кәсіби өзін-өзі анықтауға ықпал ету арқылы жүзеге асады.

Ә) Бастамашылдық пен кәсіпкерлікке баулу

Дәстүрлі еңбек қызметінен басқа, қатысушылар кәсіпкерлік негіздерімен танысады, өздерінің шағын жобаларын іске асырады және командалық дағдыларын дамыту арқылы бастамашылдық пен кәсіпкерлікке баулуға болады.

Б) Әлеуметтік жауапкершілік

Білім алушыларды қарттарға көмек көрсету, аумақтарды абаттандыру және экологиялық акциялар сияқты әлеуметтік маңызды іс-шараларға тарту арқылы олардың әлеуметтік жауапкершілігі арттыруға болады.

В) Өзін-өзі дамыту мәдениетін насихаттау.

Білімнің, іскерліктің және дағдылардың жаңа салаларын өз бетінше зерттеуге қызығушылықты ынталандыру, сондай-ақ үздіксіз білім беру мәдениетін дамыту.

Г) Ата-аналар мен қоғамды тарту

Ұрпақтар арасындағы диалогты қалыптастыруға жәрдемдесу, сондай-ақ ересектер мен жастар арасында тәжірибе мен білім алмасу платформасын құру.

Жалпы, «Еңбегі адал жас өрен» жобасы жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, еңбектің маңыздылығын мойындау және жастардың белсенді өмірлік ұстанымын қалыптастыру үшін жағдай жасау міндеттейді.

Жобаны жүзеге асыру үшін білім алушыларға өзі тұратын ауылдағы, қаладағы табысты еңбек азаматтарымен бірлескен шеберлік сағаттарын, қолөнершілер фестивальдерін, кәсіптік бағдар берудің ғылыми жобаларын, конкурстарын және өңірдегі өндірістік орындар мен кәсіпорындарда тәжірибе алаңдарын ұйымдастыруды қамтамасыз ету қажет.

5.3.2 «Ұрпаққа аманат» жобасы

Мемлекетшілдік пен отаншылдық идеясын кеңінен насихаттау мақсатында «Ұрпаққа аманат» жобасы жүзеге асырылады.

Жоба ұлттық мүдде, ар-ұят, талап құндылықтарын дәріптеуге тұғыр болады. Бұл – адамның туған жеріне, Отанына деген сүйіспеншілігін, қоғам игілігіне адал қызмет етуге баулитын жоба.

«Ұрпаққа аманат» жобасы балалар мен жасөспірімдерді туған жер, атамекен, Отан деген қасиетті ұғымдармен сабақтастыру маңызды. Атамекен – бұл ата қоныс. Атамекенін, туып, өскен елін, жерін жан-тәнімен сақтау, ата-бабадан қалған атамекен жерімізге иелік ету, ұрпаққа аманат екенін түсіндіру.

Өскелең ұрпақты «Мен қазақпын» деп аса мақтаныш сезіммен айтуға жетелей отырып, олардың өмір-тәжірибесіне еркіндік, бабалар ерлігі, ұлыларды ұлықтау, береке, ата-баба дәстүрі, әдет-ғұрып т.б дәріптеуді жүйелі енгізу қажет.

Мемлекет басшысы ағымдағы жылдың маусым айында Түркістан қаласында өткен Ұлттық құрылтайдың «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты екінші отырысында сөйлеген сөзінде «...Қазақтың тағы бір ерекшелігі – көне дәуірден бері келе жатқан өмір салты. Өзге елдер бізді көшпенділердің ұрпағы ретінде біледі. Бұл да – халқымыздың басты брендінің бірі...», - деген болатын. Демек, білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысында ұлттық құндылықтарымызды дарыту көшпенділер өркениетінің мәдениетімен сабақтасады. Ұлттық тәрбие тамыры алып Ер Тоңғаның «Ақи немесе жомарттық», әл-Фарабидің парасатты адам, Жүсіп Баласағұнидің «Құтты білік», Яссауидің хәл туралы, Абай Құнанбаевтың «Толық адам», Шәкәрім Құдайбердіұлының «Ар-ұждан» ілімдерінде және басқа да қазақ халқының ағартушыларының еңбектерінде үздіксіз жалғасып келді.

Демек, қазіргі таңда біздің алдымызда көшпелі өркениеттің терең және бірегей мәдениетіне ену және оның құндылықтарын брендинг арқылы қалай жеткізуге болатынын түсіну міндеті тұр.

Ең алдымен, брендингтің не екеніне тоқтала кетейік. Брендинг жай ғана имидж немесе бренд жасау шеңберіне қарағанда ауқымды. Брендинг – танымал және мағыналы символ жасау өнері. Бұл символ терең мағынаға ие әрі негізгі құндылықтарды, мәдени және тарихи мұраны бейнелейді.

Көшпенділер өркениетінің брендингі – ұлттық тәрбиенің басты құралына айналуы тиіс. Ол ұлттық идеяның негізгі өзегі, ұлт сапасын арттыратын және тарихи сананы жаңғыртатын басты факторлардың бірі. Ұлттық идея – туған жер, өскен орта әсерлерінен қалыптасып, халықтың тілі, ауыз әдебиеті, өнері, күйлері, жырлары, салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары, ырымдары мен тыйымдары арқылы жүйеленген сезім. Ол – ұлттың болмысын, психологиялық өзіндік ерекшелігін түсінуге мүмкіндік береді. Сондықтан көшпенділер өркениетін брендингілеу маңызды.

Көшпенділер өркениетін брендингілеу құндылықтарды айқындаудан басталады. Осы тұрғыда қазақ халқының «ұят болады, жаман болады, обал болады» ұлттық тәрбиесінің негізгі феномені екендігін ескеру қажет. Бұл тәрбиенің қайнар бұлағы, ал, ар, ұят, намыс қасиеттері баланың бойында адамилықты қалыптастырудың арқа сүйер құндылығы. Сондықтан да көшпенділер өркениетін тарихи артефакт ретінде емес, қазіргі білім беру контекстіне бейімделуге және түсіндіруге болатын ұлттық болмысымыз ретінде қарастыру қажет.

Сонымен қатар, көшпенділерге тән қасиеттер еркіндік, табиғатпен үйлесімділік және өзгерістерге жылдам бейімделу қабілеті. Яғни бұл номадтардың бойындағы ең басты қасиеттер. Бұл «номадттар тек мал бағып, малды жайлауға қажетті жерді іздеп көшіп-қонып жүрген» деген ойлан аулақ болуымызға басты шарт. Себебі, олар мобильді, әрқашан қозғалуға дайын, бір жерге байланбаған. Тез өзгеретін жағдайларға – климатқа, рельефке немесе сыртқы қауіптерге жылдам бейімделген. Ең бастысы, олар табиғатқа деген терең құрметке ие болған және бұл олардың шешімдері мен өмір салтын анықтауға ықпал еткен.

Табиғатпен үйлесімділік, әр қадам, әр шешім қоршаған әлеммен өзара әрекеттесуге негізделген. Бұл тәрбие жұмысын ұйымдастыруда білім алушыларды табиғатпен етене жақын етіп тәрбиелеуге бағытталуы қажеттігін көрсетеді. Демек, білім алушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған жобалардың көптеген түрлерін қолданысқа енгізуді қолға алуға керектігін көрсетеді. Мысалы: «Таза аула», «Жасыл мектеп», «Эковолонтерлер», «Экологиялық мониторинг», «Экологиялық туризм», «Үнемді тұтыну», «Қалдық заттарға екінші өмір сыйла», «Мектептегі энергияны үнемдеу», «Судың да сұрауы бар», т.б.

Көшпенділерге тән тағы бір ерекшелік табиғат жағдайларына тез бейімделу. Демек, қазіргі BANI әлемге сай жылдам шешімдер қабылдау, сыни ойлау қасиеттерінің біздің тарихи қалыптасуымыздан бері жалғасып келе жатқан түйінді құзіреттіліктердің бірі екендігін көрсетеді. Бұл номадтан knowmads-қа дейінгі сабақтасты түсінуге ықпал етеді.

Білім беру ұйымдарында көшпенділер өркениетін брендингілеуді іске асыру тетіктері:

- «Тарих беттерінен», «Менің өлкемде көшпенділер мәдениетінен

қалған із», «Көшпенділер өркениетінің мұрагерлері» және т.б. іс-шаралар ұйымдастыру;

- Бұл жоба көшпелі халықтардың тарихын, олардың мәдениеті мен

өмір салтын зерттеуді және қазіргі заман талабына сай қалай жаңғыртуды дәріптейтін идеяларды жүзеге асыруға қолдау көрсетеді. Жоба шеңберінде ұлттық болмысымызға тән қасиеттерді, игі істерді балалар мен жасөспірімдер ортасында танымал әлеуметтік желілер арқылы ұлттың рухын және ата-бабадан қалған мирастарды заман талабына сай жаңғыртуды насихаттау;

- Туған жердің қайталанбас ерекшелігін және оның бірегей болмысын танитын, дәстүрді білетін, оны сақтайтын, ұлттық мәдениетін меңгерген және оны болашаққа дәріптейтін тұлға қалыптасуына ықпал ететін «Ұрпаққа аманат» жобасы шеңберінде көшпелі өркениетпен байланысты мұражайларға, тарихи орындарға баруды ұйымдастыру.

5.3.3 «Жеткіншектің жеті жарғысы» жобасы

«Жеткіншектің жеті жарғысы» жобасы құқықтық мәдениетті қалыптастыру, азаматтық пен мемлекеттілікке ерте тәрбиелеу мақсатында жүзеге асырылады.

Жоба құқықтық сананы, құқықтық қатынастарды, белсенді заңды мінез-құлық дағдылары мен әдеттерін, құқықтық мәдениетті қалыптастыратын адамға мақсатты, ұйымдасқан және жүйелі әсер етуді көздейді.

Жоба шеңберінде «Жеке қауіпсіздік», «Буллингке қарсы тұру мәдениеті» шараларымен қатар келесі мәселелерге назар аудару қажет:

А) Елінің тарихы мен дәстүрлеріне құрмет: Елдің мәдени мұрасын, тарихи оқиғалары мен жетістіктерін зерттеу және құрметтеу. Ата-бабамыздың ұлт дамуына қосқан үлесін бағалау.

Ә) Заңдарды сақтау және басқалардың құқықтарын құрметтеу: Ата Заңды, елінің, білім беру ұйымының заңдары мен кодексін білу, оларды сақтау және өз құқықтары мен айналасындағылардың құқықтарын қорғауды үйрену.

Б) Әлеуметтік және қоғамдық өмірге қатысу:

- азаматтық жауапкершілік сезімін қалыптастыруға ықпал ететін

мектеп және қоғамдық іс-шараларға белсенді қатысу;

- адамдарға деген құрмет көрсету, өзгелердің сөзін бөлмеу, мазақ

етуден, қорлаудан және дөрекіліктен аулақ болу.

В) Табиғи ресурстар мен мәдени мұраға ұқыпты қарау: Табиғи және

мәдени ресурстардың елдің болашағы үшін маңыздылығын түсіну және оларды сақтау үшін қолдан келгеннің бәрін жасау.

Г) Құқық және азаматтық саласындағы өзін-өзі тәрбиелеу: Өзекті

мәселелер мен оқиғалардан хабардар болу үшін құқық, тарих және мәдениет туралы материалдарды үнемі таныс болу, оқып отыру.

Д) Құрдастар арасында патриоттық құндылықтарды насихаттау:

- өз білімдері мен сенімдерін достарымен және сыныптастарымен бөлісу, оларды азаматтық өмірге белсенді қатысуға шабыттандыру;

- қауіпсіз мінез-құлық және қауіпсіз жайлы орта құруға белсенділік таныту, іс-шараларда және жұмыс кеңістігінде қауіпсіздік ережелерін сақтау, айналасына зиян келтіруі немесе ыңғайсыздық тудыруы мүмкін физикалық байланыстан аулақ болу.

Е) Өз міндеттеріне жауапкершілікпен қарау: Ата-ана, қоғам және Отан алдындағы міндеттерін түсіну, оларды жауапкершілікпен орындауға ұмтылу; өзінің сөздері мен іс-әрекеттері үшін жауапкершілікті қабылдау, өзгенің пікірін құрметтеу, туындаған қақтығыстарды бейбіт жолмен шешуге талпыну арқылы жүзеге асыру.

Жалпы жоба шеңберінде ынтымақтастық орната білу, құрдастарының идеялары мен ұсыныстарын құрметтей отырып, топта жұмыс істей алу, ортақ мақсаттарға жету үшін ымыраға келу, ресурстарды ұқыптылықпен пайдалану, өзгенің көзқарастарына құрметпен қарау.

Бұл жоба азаматтық білім берудің, елдің заңдары мен мәдениетін құрметтеудің және жастардың қоғамдық өмірге белсенді қатысуының маңыздылығын көрсетеді.

5.3.4 «Ұлттық мектеп лигасы» жобасы

«Ұлттық мектеп лигасы» жобасы сапалы ұлт болашағын қалыптастырудағы жеке тұлғаның салауатты өмір салтын ұстану мәдениетін арттыру, дене шынықтыруды кеңінен насихаттау мақсатында жүргізіледі.

Жоба аясында келесідей міндеттер іске асырылады:

- Білім алушыларды дене шынықтырумен және спортпен жүйелі түрде айналысуға тарту;

- Білім алушылар арасында бұқаралық және ұлттық спорт түрлерін танымал ету, спортта дарынды балаларды анықтау.

- Алаш жұртының әйгілі перзенті, көрнекті қазақ ақындарының бірі, фольклоршы, ғұлама ғалым Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің «Денсаулықтың 6 шарты» қағидатын ұстану (таза ауа, дұрыс тамақтану, қозғалыс, тыныш ұйқы, көтеріңкі көңіл-күй, күйзеліске түспеу) ұсынылады.

5.2 Проект «Өр талапты, озық ойлы ұлан»

В рамках национальных ценностей осуществляются пути и методы привития ценностей детям и подросткам через проект «Өр талапты, озық ойлы ұлан» с целью развития у человека красноречия, тяги к учебе, коммуникативной языковой культуры, читательской грамотности.

Кроме того, существуют следующие способы воспитания детей через привитие ценности как национальный интерес, совесть и стремление согласно их возрасту:

А) Привитие через пример

Дети и подростки учатся, наблюдая и копируя поведение взрослых. Вот почему родители дома и учителя в школе должны соответствовать этим качествам, постоянно повторять и показывать их в своих делах и поступках, что является самым большим примером для подрастающего поколения.

Б) Введение в учебную программу

Очень важно преподавать воспитание на ценностях, интегрируя его в образовательный процесс и формальную учебную программу. По формату, ведение дискуссии, постановка задачи на ситуационное исследование, беседу и т.д. может быть реализован через введение в учебную программу ценности воспитания.

В) Обучение навыкам критического мышления

Практика критических ответов на этические дилеммы и моральные вопросы, адаптация к обсуждениям, дебатам и рефлексивным упражнениям разовьют их навыки критического мышления и позволят им оценивать ценности в различных контекстах.

Г) Приводить примеры из жизни

На конкретных примерах из истории, известных событий, литературы и личного опыта можно понять, как реализуются ценности воспитания и их влияние на личность и общество в целом. Рассматривая исторические события и приводя примеры развития из прошлого казахского народа, дается возможность детям и подросткам понять практическую значимость этических качеств личности, формируемые на основе национальных и общечеловеческих ценностей воспитания.

Д) Возможность размышлять и оценивать себя

Обучающихся следует поощрять на оценивание своих действий и поведения на основе национальных и общечеловеческих ценностей воспитания. Их нужно поощрять, помогать ставить личные цели и следить за их прогрессом через реализацию данных качеств.

Е) Приглашаем родителей к сотрудничеству

Лучше работать вместе с родителями и влиять на них, чтобы организовать семейные мероприятия (беседы и т.д.), прививающие национальные и общечеловеческие ценности дома. Или пригласить гостя с опытом и идеями, либо организовать встречи таких людей с детьми.

Ж) Создание приятной атмосферы в классе

На уроках необходимо создавать позитивную среду, готовую к взаимной поддержке, а не тотальную, одностороннюю обстановку. Это должна быть среда, в которой обучающиеся чувствуют себя в безопасности, чтобы выражать свои мысли, задавать вопросы и обсуждать различные точки зрения.

В рамках проекта формируется информационная грамотность и навыки распознавания языка и литературы у обучающихся путем проведения литературных марафонов, квестов, буккроссингов, челленджей, буктрейлеров и дебатов, интеллектуальных конкурсов.

5.3.1 Проект «Еңбегі адал жас өрен»

В целях широкой пропаганды культуры и ценности честного труда и трудолюбия реализуется проект «Еңбегі адал жас өрен».

Проект направлен на формирование ценности как человеческий труд и прославление культа труда. Проект призван поддержать обучающихся в определении их профессиональной направленности, научить их честно и ответственно выполнять свои обязанности, трудиться и научить уважать чужой труд.

Необходимо отметить и то, что квалифицированный специалист упорно трудится для выполнения поставленной перед ним задачи, является настоящим патриотом своего дела. Нужно пояснить, что настоящий трудящийся человек – это человек честный, который берет на себя ответственность за каждое дело, за каждый шаг, ценит труд других.

В содержании деятельности, проводимой в рамках проекта, обучающиеся должны быть направлены на развитие навыков правильного и эффективного планирования своего времени, финансовой грамотности, принятия решений, целенаправленных действий. Проект направлен ​​на формирование любви к труду и снижение социального инфантилизма в обществе, основная задача проекта – это формирование молодого поколения, добивающихся успеха благодаря упорному и честному труду, а также популяризация успешных людей, добившихся успеха в жизни упорством и собственным трудом.

Именно воспитание у обучающихся уважения к труду будет способствовать преодолению увлечения компьютерными играми, лени, снижению заболеваемости лудоманией.

Великий Абай говорил: «Труд – отрада, лень – жестокий бич». Труд и человек неотделимы друг от друга. Труд возвысил человека над животным миром, способствовал не только его физическому развитию, но и умственному и духовному. От первых каменных орудий, орудий из дерева и кости до компьютеров – таков гигантский путь развития человека. Труд создал разумного человека.

Работа связана с формированием человека как личности, его самоопределением, постепенным узнаванием окружающего мира на протяжении всей жизни.

В современной школе проблемы привития детей к труду не потеряли своей актуальности. В связи с этим сегодня в обществе стоит вопрос о необходимости обновления трудового воспитания с учетом современных достижений науки и национальных традиций.

А) Трудовое воспитание и профессиональное самоопределение реализуется через:

ü воспитание у детей и молодежи уважения к труду и людям труда, трудовым достижениям;

ü формирование умений и навыков самообслуживания, потребности трудиться, добросовестного, ответственного и творческого отношения к разным видам трудовой деятельности, включая обучение и выполнение домашних обязанностей;

ü развитие навыков совместной работы, умения работать самостоятельно, мобилизуя необходимые ресурсы, правильно оценивая смысл и последствия своих действий;

ü содействие профессиональному самоопределению, приобщению

ü детей и молодежи к социально значимой деятельности для осмысленного выбора профессии.

Б) Стимулирование инициативности и предпринимательства.

Помимо традиционных видов трудовой деятельности, участники будут знакомиться с основами предпринимательства, реализовывать свои микропроекты и развивать командные навыки.

Б) Развитие социальной ответственности.

Учащиеся будут привлекаться к социально значимым проектам, таким как помощь пожилым людям, благоустройство территорий и экологические акции.

В) Продвижение культуры саморазвития.

Стимулирование интереса к самостоятельному изучению новых областей знаний, умений и навыков, а также развитие культуры непрерывного образования.

Г) Вовлечение родителей и общества.

Содействие формированию диалога между поколениями, а также создание платформы для обмена опытом и знаниями между взрослыми и молодёжью.

В целом проект «Еңбегі адал жас өрен» направляет создавать условия для всестороннего развития личности, признания значимости труда и формирования активной жизненной позиции молодежи.

Для реализации проекта необходимо проведение совместных мастер-классов для обучающихся с успешными работниками села или города, где они проживают, фестивалей ремесла, научных профориентационных проектов, конкурсов, организация практик на производственных площадках и предприятий области.

5.3.2 Проект «Ұрпаққа аманат»

В целях широкой пропаганды идеи государственности и патриотизма реализуется проект «Ұрпаққа аманат».

Проект станет площадкой для прославления ценностей национального интереса, совести и стремления. Это проект, который прививает человеку любовь к родному краю, Родине, верное служение во благо общества.

Важно приобщать детей и подростков к таким сакральным понятиям как Родина, Отечество и Атамекен. Атамекен – это родина предков. Данный проект призывает подрастающее поколение помнить, что он должен защищать свою Родину, страну, землю, где родился и вырос.

Чтобы подрастающее поколение с большой гордостью говорило «Я – гражданин Казахстана!», необходимо планомерно внедрять в его жизненный опыт свободу, отвагу предков, прославление великих батыров, исконные традиции, обычаи и т.д.

В своем выступлении на втором заседании Национального курултая «Әділетті Қазақстан – Адал азамат», состоявшемся в городе Туркестан в июне текущего года, глава государства сказал: «...Еще одна н