МАҚАЛА

ЕРЕКШЕ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ БАР БАЛАЛАРДЫ ОҚЫТУ ЖӘНЕ ТӘРБИЕЛЕУ ПРОЦЕСІНІҢ ТИІМДІ

ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНУ.

САПАРҒАЛИ ТОҒЖАН БАУЫРЖАНҚЫЗЫ, тәрбиеші

№61 «Шолпан» балабақшасы

Астана қаласы

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істеудегі ең маңызды бағыты -бұл әр баланың психикасы мен денсаулығының даму ерекшеліктерін ескере отырып, жеке көзқарас білдіру.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға білім берудің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында біздің мектепке дейінгі білім беру мекемесінде баланың даму деңгейіне, бұзылуына және денсаулық жағдайына қарамастан оның білім беру бағытын таңдау мен әзірлеуге жеке бағдарланған тәсіл жүзеге асырылады.

Мектепке дейінгі білім беру мекемесінің педагогтарына ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға психологиялық ұсыныстар әзірленеді, педагогтар ынтымақтастық әдістерін және жеке тұлғаға бағытталған тәсілді, сондай-ақ білім беру ойындары мен тапсырмаларын қолданады. Жұмыс кезінде балалардың жас ерекшеліктері де ескеріледі. Ұйымдастырылған іс-әрекет барысында жоспар бойынша әрекет ету, еріксіздікті жеңу, орындалған іс-әрекет пен нәтиженің дұрыстығын бағалау сияқты әдіс-тәсілдерді белсенді қолданамыз. Сондай-ақ, балаларда құрдастарымен достық қарым-қатынас орнату қабілетін дамытамыз. Мектепке дейінгі білім беру мекемесінің тәрбиешілері мен мамандары тәрбиелік сипаттағы жаттығуларды қолдана отырып, танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту бойынша жұмыс жүргізеді.

Жыл сайын білім беру мекемелеріне ауытқуы бар балалар көбірек келеді. Бұл тек жиі ауыратын балалар ғана емес, сонымен қатар дисграфиясы, қозғыштығы жоғарылаған, зейіні мен сақталуы бұзылған, есте сақтау қабілеті нашар, шаршағыштығы жоғары, сонымен қатар әлдеқайда күрделі проблемалары бар балалар (психикалық ауытқуы бар, аутизм, эпилепсия, церебральды сал ауруы). Оларға мамандандырылған көмек, жеке бағдарлама, арнайы режим қажет.

Педагогтар психофизикалық бұзылулар адамның мәнін, сезіну, әлеуметтік тәжірибе алу қабілетін жоққа шығармайды деген пікірге келіседі. Әрбір бала өзінің жеке білім беру қажеттіліктері мен қабілеттерін ескере отырып, қолайлы даму жағдайларын жасауы керек деген түсінік пайда болды.

Сөздікке сәйкес, еріп жүру дегеніміз-біреумен бірге серіктестік ретінде бірге жүру деген сөз.

Психологиялық қолдаудың мақсаты: қоғамдағы балалардың сәтті бейімделуіне, оңалтуына және жеке өсуіне ықпал ететін психологиялық-педагогикалық жағдайлардың кешенді жүйесін құру.

Мүмкіндігі шектеулі балаларда әлеуметтік құзыреттілікті, басқалармен қарым-қатынас дағдыларын дамыту қажет.

Әлеуметтік оқшаулануды жеңу, құрдастарымен ерікті өзара әрекеттесу мүмкіндіктерін кеңейту - мұндай балалардың дамуындағы оң өзгерістердің, олардың оқу қабілеттерін жетілдірудің маңызды шарты.

Баланың дамуына бұзушылықтың түрі, оның көріну дәрежесі, ақау пайда болған уақыт, қоршаған орта жағдайлары, өмірдің әлеуметтік және педагогикалық ортасы тікелей әсер етеді. Мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс істеу еңбекқорлықты білдіреді. Себебі, мұндай балаға дамудың бұзылуынсыз қарағанда әлдеқайда көп көңіл бөлу керек. Дамудағы ақаулардың әр нұсқасында өзіндік оқу бағдарламасы таңдалады, жұмыс әр баламен жеке жүргізіледі.

Балабақша жағдайында ерекше білім беру қажеттіліктері бар мектеп жасына дейінгі балалармен жұмысты тиімді ұйымдастыру мыналарды қамтиды:

-Жүйелі кешенді жеке психологиялық-педагогикалық түзету.

-Ізгі ниет, психологиялық қауіпсіздік атмосферасын құру.

-Баланың белсенділігін, танымдық белсенділігін барынша ынталандыратын тапсырмаларды қолдану.

-Оқытуды терапевтік шаралармен үйлестіру.

-Қарым-қатынас мүмкіндігін арттыру және құрдастарымен және ересектермен жақсы қарым-қатынаста болу.

- Оқыту мен тәрбиелеудің арнайы жағдайларын жасау (жарық, ойын қызметі, ертегі терапиясы, музыкалық терапия, қуыршақ терапиясы және т.б.).

-Есте сақтау әдістерін қолдану.

-Нұсқауларды, жаттығуларды, тапсырмаларды бірнеше рет қайталау арқылы дағдыларды бекіту.

- Ұйымдастырылған іс-әрекетінде атқарылған жұмыстарды кезең-кезеңімен жалпылау.

- Үлгілерге негізделген тапсырмалар.

-Қол жетімді нұсқауларды қолдану.

-Көрнекіліктің максимумын пайдалану-көлемді көрнекі құралдар, суреттер, табиғи нысандар, Мультимедиялық презентациялар қолайлы компьютерлік бағдарламаларды пайдалану.

Жоғарыда айтылғандардың бәріне сүйене отырып, педагогикалық болжамды педагогикалық оптимизм негізінде құру өте маңызды деген қорытынды жасауға болады. Сондықтан әр балада психомоторлық функцияларды, оның мүмкіндіктерін, жеке басының жағымды жақтарын және одан әрі педагогикалық жұмысқа сүйенуге болатын дамуды іздеу және табу қажет.

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Еромыгина, М.В. Мүмкіндігі шектеулі балалармен түзету-дамыту жұмыстарында денсаулық сақтау технологияларын қолдану бойынша әдістемелік ұсыныстар / М.В. Еромыгина // Мектепке дейінгі педагогика. - 2014. - №3. - 46-49 б.

2. Соколенко, Г.В. Мүмкіндігі шектеулі оқушыларға білім берудегі ақпараттық технологиялар / Г.В. Соколенко // Коррекциялық педагогика: теория және практика. - 2013. - №4. - 83-87 б.