Ертегі айтудың сиқыры: Баланы кітапқа қалай ғашық етеміз?

Ертегі айтудың сиқыры: Баланы кітапқа қалай ғашық етеміз?

Авторы: Серікбай Айгерім Бауыржанқызы

Қызметі: Балабақша тәрбиешісі

Қазіргі цифрлық технологиялар заманында баланың қолынан планшет пен телефонды жиі, ал көркем суретті ертегі кітапты өте сирек көретініміз жасырын емес. Алайда, ешқандай заманауи гаджет немесе ең қымбат дамытушы мультипликация ананың жылы дауысымен айтылған ертегінің, әкесімен бірге парақтаған кітаптың орнын баса алмайды.

Баланың кітапқа деген махаббаты мектеп қабырғасында емес, дәл осы мектепке дейінгі кезеңде, балабақша мен отбасы ошағында оқылатын алғашқы ертегілерден басталады. Тәрбиеші ретінде мен күнделікті тәжірибемде ертегі терапиясының бала психологиясына тигізер әсері орасан зор екеніне көз жеткізіп келемін.

1. Ертегінің бала дамуындағы «сиқырлы» рөлі

Ертегі — бұл жай ғана көңіл көтеру құралы емес, ол баланың ішкі әлемін қалыптастырушы үлкен тәрбие мектебі. Балабақшада ертегілерді оқу және сахналау арқылы біз баланың бойында келесі маңызды дағдыларды дамытамыз:

Сөздік қор мен сөйлеу мәдениеті: Ертегілер баланың сөздік қорын байытады, сөздерді байланыстырып сөйлеуге, өз ойын жүйелі жеткізуге үйретеді.

Қиял мен шығармашылық ойлау: Дайын бейнені көрсететін мультфильмге қарағанда, ертегіні тыңдаған бала өз қиялында кейіпкерлердің бейнесін, оқиға орнын өзі жасап шығады. Бұл мидың белсенді жұмыс істеуіне серпін береді.

Эмоционалды интеллект және адамгершілік: Бала ертегі тыңдау арқылы жақсы мен жаманды, мейірімділік пен зұлымдықты, адалдық пен қулықты ажыратуды үйренеді. Кейіпкерлермен бірге қуанып, бірге қайғыру арқылы эмпатия (өзгеге жанашырлық таныту) сезімі оянады.

2. Баланы кітапқа қалай ғашық етеміз? (Тәрбиеші ұсынатын 5 қадам)

Баланы кітап оқуға мәжбүрлеу мүмкін емес, бірақ оны қызықтыру әрбір ата-ананың қолынан келеді. Ол үшін мынадай қарапайым ережелерді орындау жеткілікті:

Күнделікті рәсімге айналдырыңыз (Ритуал): Ұйықтар алдында 10–15 минут ертегі оқуды әдетке айналдырыңыз. Бұл тек баланы тыныштандырып қана қоймайды, оның санасында «кітап оқу = анамның/әкемнің қасындағы ең жылы, қауіпсіз сәт» деген түсінік қалыптастырады.

Эмоциямен және рөлге бөліп оқыңыз: Кітапты құрғақ оқымаңыз. Қасқыр келгенде дауысыңызды жуандатып, қоян сөйлегенде жіңішкертіп, интонациямен, бет-әлпет ишарасымен (мимикамен) оқысаңыз, бала ертегі әлеміне еніп кетеді.

Кітапты бірге таңдаңыздар: Дүкенге барғанда баланың жас ерекшелігіне сай, суреттері ашық әрі тартымды кітаптарды баланың өзіне таңдатыңыз. Өзі таңдаған кітапқа деген қызығушылық әрдайым жоғары болады.

«Ертегіні жалғастыр» ойыны: Оқиғаның ең қызықты жеріне келгенде тоқтап: «Сеніңше, бұдан кейін не болды? Түлкі не істеді деп ойлайсың?» деп сұраңыз. Бұл баланың сыни ойлауын дамытады.

Жеке үлгі көрсетіңіз: Бала сіздің қолыңыздан телефонды емес, кітапты көргенде ғана оның кітапқа деген құрметі оянады.

Тәрбиеші жазбасы: Балабақшада біз тек ертегі оқып қоймаймыз, оларды қуыршақ театры арқылы сахналаймыз, кейіпкерлердің суретін саламыз, ертегі желісімен құрастыру жұмыстарын жүргіземіз. Осындай кешенді жұмыс қана баланың кітап әлеміне деген құштарлығын арттырады.

Қорытынды

Құрметті ата-аналар! Баланы кітапқа ғашық ету — оның болашақтағы сауаттылығына, зеректігіне және рухани байлығына салынған ең үлкен инвестиция. Балаңызға алтын уақытыңызды қиып, күнде бір мезгіл ертегі оқып беріңіз. Бүгін сіз оқыған кітап — ертең балаңыздың үлкен өмірде дұрыс жол табуына көмектесетін шамшырақ іспетті. Ертегінің сиқырлы әлемін балаларымызбен бірге ашайық!

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы. — Астана, 2022. (Балалар әдебиетімен таныстыру және тіл дамыту бөлімі).

Ахметов С. «Қазақ балалар әдебиетінің тарихы». — Алматы: Мектеп, 2016. — 180 б.

Жұмабаева А. Е. «Мектепке дейінгі жастағы балалардың көркем әдебиетке қызығушылығын қалыптастыру». Әдістемелік құрал. — Алматы, 2020. — 96 б.

Зинкевич-Евстигнеева Т. Д. «Путь к волшебству. Теория и практика сказкотерапии». — СПб.: Златоуст, 2018. — 168 с.

Қалиев С., Аюбаева С. «Антология педагогической мысли Казахстана» / Антология детской литературы. — Алматы: Рауан, 2015. — 224 б.