×
Сертификат алу үшін



Эссе жазудың ерекшеліктері
Автор: Мырзахмет Балқия Серікбайқызы
Бағыты: Қазақ тілі Бөлімі: Коучинг жоспары Сыныбы: Барлық сыныптар
Жарияланған уақыты: 2018-07-11





Материал туралы қысқаша түсінік

Эссе жазудың ерекшеліктерін меңгерту және оның құрылымы мен ерекшеліктері туралы әдістемелік көмек ретінде усынылып отыр.


Жамбыл облысы Сарысу ауданы әкімдігі білім бөлімінің Жарылқасын Отарбаев атындағы орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Мырзахмет Балқия

Серікбайқызы

Тақырыбы Эссе жазудың талаптары мен құрылымы
Жалпы мақсатыМұғалімдер топтық жұмысты ұйымдастыра отырып, эссе жазудың талаптары мен құрылымын оқушыларға үйрету жолдарының әдістемесіне талдау жасайды .
Оқу нәтижесіМұғалімдер топта эссе жазудың құрылымының ерекшелігін, эссе мен шығарма жазудың арасындағы айырмашылықты ескере отырып, шағын топтағы жұмыс моделін құрады және оқыту мен оқу әдістемесіне өзгеріс енгізу керектігі жөнінде негіздеме айтады.
Түйінді идеяларБілім беру бағдарламасы бойынша 11сыныптарда қалыптасқан жазылым дағдыларына сүйене отырып, эссе жазу қалыптастырылады. Жазылым - тілдік тұлғалардың графикалық, фонемалық жүйесіне негізделген; лингвистикалық, психологиялық, физиологиялық, әдістемелік ерекшеліктерге қатысты тілдік материалдың мазмұны мен формасын бірдей қамтитын, адамдардың ұзақ мерзімдегі қарым-қатынасына мүмкіндік жасайтын күрделі тарихи әрекет. ЭЫДҰ есептері мен білім беру саласындағы әлемдік көшбасшы елдердің нәтижелері негізінде әлемнің қарқынды өзгеруі жағдайында оқушыларға эссе жазуға қойылатын жаңа талаптар жөніндегі түсінігін қалыптастыру.Мұғалімдердің оқушыларды эссе жазуға дайындау және өмірлік жағдайларда олардың бәсекелестікке қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін инновациялық кәсіби дағдылар мен білімдерді ұсыну.
Қажетті құралдар Компьютер, интерактивті тақта, постер, маркерлер, үлестірмелі парақшалар.
Коучинг барысы
Психологиялық ахуал«Қызыл гүлім-ай» би билеуСергіту сәтінде мұғалімдер би билейді.
Топқа бөлу«Коучинг кассасы» бойынша топқа бөлінеді. Мұғалімдерді коучинг кассасынан билеттер алуға шақырады

Билеттердегі тілектер бойынша топқа бөлінеді. «Жұлдызың жансын!», «Бақыт тілейміз!», «Сыйластық тілейміз!».
Ой шақыру «Эссе» деген сөзді естігенде сіздердің ойларыңызға бірден не келеді?(ассоциация)Бүгін біз не жайлы айтамыз деп ойлайсыздар? 1.Эссе дегеніміз не? Шығарманың эсседен айырмашылығы қандай?2.Эссе жазу барысында қатаң сақталынуы тиіс талаптар .3.Эссені бағалау талаптары .Оқушыларды эссе жазуға дайындаудың жолдары (таныстырылым көру)Топта талқылайды.Әр топ мүшесі өз ойын ортаға тастайды .Өз ойларын ортаға салады, сұрақтарға жауап береді.



Алған әсерлерімен бөліседі.
Негізгі бөлім



Топтық жұмыс туралы постер жасау1-топ. Эссе ұғымы.Эссе жазуға қойылатын талаптар.2-топ. Эссе қалай жазылады? Эссені не үшін жазамыз?3-топ. Эссенің құрылымы. Рефлексия жасаудың бір түрі ретінде эссе алынып, оны жазудың ерекшелігі көрсетіледі. Соңғы жылдарда эссе жазуға кеңінен көңіл бөлініп отырғаны және оның тіліне, көлеміне қойылатын талаптар көрсетіледі.Қазіргі таңда адамның өз әрекетіне рефлексия жасаудың көптеген түрлері бар. Соның бірі ретінде эссені қарастыруға болады. Жалпы, «эссе» сөзі орыс тіліне француз тілінен енген және оның тарихы латынның exagium (өлшеу, таразылау) сөзінен бастау алады. Француздың «еззаi» сөзін тура аударғанда тәжірибе, сынама, қадам, очерк деп беруге болады. Эссе – бұл еркін композицияға құрылған, көлемі шағын прозалық шығарма. Нақты бір мәселеге байланысты адамның жеке әсерін және түсінігін білдіретін, сонымен қатар, пәнді анықтайтын трактовканы беруге тырыспайтын туынды. Л.П. Крысинның "Толковый словарь иноязычных слов" деген еңбегінде эссе "жүйеленген ғылыми түрде емес, еркін үлгіде қандай да бір мәселені сөз ететін очерк» деп берілген. Ол – ауызекі сөйлеу тіліне бағытталған, ерікті түрде , көбінде пародаксалды мазмұндалатын автордың дара ұстанымын танытатын проза түріндегі философиялық, әдеби-сын, тарихи-библиографиялық, публицистикалық жанр. " Әдебиеттің қысқаша энцикпедиясында" («Краткая литературная энциклопедия»): "Эссе – бұл жеке тақырыпты түсіндіретін және соған байланысты әсері мен түсінігін беруге тырысатын шағын көлемді және еркін композициялы прозалық шығарма»,-деп берілген. Эссе соңғы жылдары танымал бола бастады. Бұл жанрды қалыптастырушы ретінде М.Монтень ("Опыты", 1580 г.) саналады. Бүгінгі таңда эссе жиі қолданылатын тапсырма түрі ретінде ұсынылады. Ол құжат пакеттерінің негізгі компоненттерінің бірі (оқу орнына түскенде немесе жұмысқа орналасқанда) болып табылады. Эссе байқауы көпшіліктің ішінен ең үздігін таңдап алуға көмектеседі [1,41]. Эссе жазу жас мамандар үшін де маңызды. Себебі, кандидат өзін қалай көрсеткені, өз жетістіктері мен жеңіліс тапқан сәттерін қалай суреттегені жұмыс берушіге немесе байқауға қатысушыны бағалауға, оның компания үшін қандай пайда әкелетінін анықтауға мүмкіндік тудырады.Эссенің кейбір белгілері:- нақты тақырып немесе мәселенің қойылуы;- мәселені кең көлемде талдауға арналған туынды эссе бола алмайды;- нақты мәселе немесе сұрақ бойынша адамның жеке әсері мен түсінігін білдіреді;- белгілі бір пәнді анықтап түсіндіріп беруге тырыспайды; - эсседе бір нәрсе туралы субъективті реңк алған, жаңа сөздер беріледі, атап айтатын болсақ, бір мәселе төңірегінде айтылып жүргеннен басқа ой айтылып, басқа сөз қолданысы көрініс табады;- эссенің мазмұнында бірінші кезекте автордың тұлғалық ерекшелігі – оның дүниетанымы, ойы мен сезімі бағаланады. Эссе құрылымы мен жоспары: Эссе құрылымы оған қойылған талаптарға сай анықталады: 1) белгілі бір мәселеге қатысты эссе авторының ойы қысқаша тезис үлгісінде беріледі (Т);2) ой дәлелдермен бекітіліп отыруы қажет, сол үшін тезистен соң дәлелдер (аргументтер) (А) беріледі. Дәлелдер (аргументы) — бұл қоғамдық өмір фактілері, құбылыстары, оқиғалар, өмірлік жағдаяттар мен тәжірибелер, ғылыми дәлелдемелер, ғалымдар пікіріне жасалған сілтемелер және т.б. Әрбір тезиске қатысты екі дәлел жазған жөн: бір дәлел сенімсіздеу шығуы мүмкін, ал үш дәлел қысқалық пен бейнелілікке бағытталған жанр түрінде орындалған шығарма үшін тым көптік танытуы ықтимал [2,16]. Сонымен, эссе бірінен бірі туындайтын сақиналы құрылымды болады (тезистер мен дәлелдердің саны тақырыпқа, таңдалып алынған жоспар мен логикаға, ойдың дамуына байланысты). Сонымен, эсседе ой айтылады, ол дәлелденеді, сосын тұжырымдалады.Дәстүрлі қалыптасқан ережелерден эссе жазу кезінде оның тақырыбын таңдап алып жазуды ғана атауға болады. Эссенің ішкі құрылымы ерікті түрде жазылады. Бұл жазба жұмысының шағын үлгісі болғандықтан, қорытындыны оның соңында қайталаудың қажеті жоқ, ол негізгі мәтінде немесе тақырыпта айтылып кетуі ықтимал. Дәлелдемелер мәселенің тұжырымдамаларын негізге алуы мүмкін. Мәселенің тұжырымдалуы соңғы қорытындымен сәйкес келуі ықтимал. Кез келген оқырманға бағытталған рефераттан эссенің айырмашылығы – ол белгілі бір адамның оқуына арналады. Сондықтан, «Мен ... туралы айтқым келеді» деп басталып, «Мен ... қорытындыға келдім» деп аяқталады. арналған реплика. Сондықтан, авторға қызметтік жағдайларды егжей-тегжейлі баяндамай, жаңа ой жазуға, оны ашуға мүмкіндік береді. Эссе жазудағы мақсат өзіндік шығармашылық ойлауды дамыту мен өз ойын жазбаша түрде бере білуге үйрету.Эссе жазу кезінде мына сәттерді ескеру де маңызды: Кіріспе және қорытынды ой негізгі мәселеге шоғырланғаны жөн (кіріспеде ол мәселе ретінде қойылса, қорытындыда түйінделеді).Кейбір абзацтарды, негізгі ойды бөліп көрсету, абзацтардың логикалық байланысын сақтау, міне, осылай жұмыстың тұтас құрылымы туады. Мазмұндау стилі: эссеге эмоционалдылық, экспрессивтілік, көркемдік тән. Мамандар қысқа, ұғынықты, екпіні бойынша әртүрлі сөйлемдер мен сәнге айналған заманауи тыныс белгісі – сызықшаның қойылуын эссе жазудың тиімді құралы деп санайды, яғни айқындауыш мүше, сөйлемдердің көп болуын айтады. Жалпы, стиль тұлғаның ерекшелігін танытып тұруы шарт екенін есте ұстаған жөн. Эссенің негізгі белгілерінің бірі - көлемінің шағындығы.Қандай да бір қатаң шек қойылмайды, әрине. Эссе көлемі компьютермен тергенде 7-10 беттей болуы керек. Гарвард бизнес мектебінде көбінесе екі-ақ бетке жазылады. Ресей университеттерінде 10 бетке дейін жаза беруге боладыАл эссе тақырыбы әрқашан нақты. Оның көп тақырыбы және идеясы болуы мүмкін емес. Онда бір ғана нұсқа, бір ғана ой беріледі және сол әрі қарай өрбітіледі. Бұлбір ғана сұрақ жауабыЕрк ін композицияға құрылуыэссенің маңызды ерекшелігі. Зерттеушілердің айтуына қарағанда жақсы эссені тақырыпты жақсы білетін, оны әр қырынан көре алатын, оқушысына түрлі идеялар ұсынып, оның ойлануына түрткі жасай алатын адам ғана жаза алатын көрінедіЭссе оқушысын таң қалдыруы тиіс. Адамды ой салатын шығармадағы кейбір пікірлер көбінесе афоризмге айналып кетеді. Эсседе, міне, осындай белгілер және оғаш пікірлер болуы тиіс. Сөйтіп, оқушысын ойландырып, жаңа идея тудырып отыруы абзалБұл жанр оғаштығының бірі болуы ықтимал. Себебі, еркін композицияға құрылған, автордың субъективті көзқарасына құрылған эссе ішкі мағыналық бірлікті талап етеді. Ол дегеніміз негізгі тезистер мен дәлелдемелер, фактілер мен ассоциациясының үйлесімділігі барлығы ішкі бірлікте болуы тиісЭсседе қалыптасқан шаблондарды, сөздерді қысқартуды, жеңіл-желпі ой қорытуларды қолданудан аулақ болған жөн. Эссе тілі байсалдылықты талап етеді. Сонымен: эссе тақырыбын нақтылау, көлемін және оны жазудағы мақсатты анықтап алу басты мәселе болып табыладыНегізгі идеядан немесе қанық фразалардан басталғаны дұрыс. Мұндағы міндетоқырман назарын бірден аударуЭссе жазудағы қателер деп мыналарды айтуға болады:- тексеру жұмысын дұрыс жүргізбеу;- емле қателерін тексерумен шектеліп қалу ;- екіұшты ойлар, сәтсіз алынған фразалардың жоқтығына көз жеткізбеу.- кіріспе сөздің тым ұзақтығы. Детальдардың жетіспей тұруы. Мысалы, негізсіз деректерді келтіре беру; - көпсөзділік. Эссе белгілі сөз көлемімен шектелгендіктен, ойыңды сол көлемге сыйдыра білу керек. Кейбір кезде кейбір идеялардан, тәптіштеп түсіндірулерден бас тартуға тура келеді, әсіресе, ондай ойлар бір рет айтылып кетсе, оны әрі қарай айта берудің қажеті шамалы.Ұзақ фразалардан гөрі қысқа сөйлемдер көп болғаны жөн. Кейде ұзақ фразалар мен қысқа сөйлемдердің ауысып келіп отырғаны да ұтымды шығуы мүмкін. Эссені қайта-қайта оқыңыз. Сосын оқуға ыңғайлы абзацтарға бөліңіз. Энциклопедия, кітаптардан алынған дұрыс қолданылып тұрмаған фразалар, мәліметтермен сықитып қойсаңыз эссенің көркемдігі, нанымдылығы азаядыЭссе жаза отырып та, адам өзінің әрекетіне есеп беріп, алдына жоспар құрады. Сондықтан, оны рефлексия түрінде қарауға болады.



Постермен жұмыс жасайды. Өз жұмыстарын ортаға шығып, қорғайды.
Ой толғанысБекіту тапсырмалары1-топ.Эссенің критерийлері мен дескрипторын құру. (Әр сынып бойынша)2-топ.Қазақ тілі және менің мамандығым. (Эссе жазу) 3-топ. Эссе жазу барысында жүргізілетін қатемен жұмыс .Тапсырмаларды орындайды.
Рефлексия«Ұялы телефон» әдісіҰстаздар өз пікір, тілектерін телефонға жазады. Постерлерге жабыстырады.


Материалды сайттан тегін жүктеу
Жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!



Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.