Фейк ақпаратпен күрес: медиасауаттылық неге маңызды?

Фейк ақпаратпен күрес: медиасауаттылық неге маңызды?

Бүгінде ақпарат алу бұрынғыдан әлдеқайда жеңілдеді. Телефонды қолға алып, бірнеше секунд ішінде әлемнің кез келген түкпірінде болып жатқан жаңалықпен танысуға болады. Алайда ақпараттың жылдам таралуы оның бәрі шынайы дегенді білдірмейді. Әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде және түрлі интернет-платформаларда жалған ақпараттың көбеюі қоғам үшін маңызды мәселеге айналып отыр. Осындай жағдайда медиасауаттылық – әр адамның күнделікті өмірінде қажет негізгі дағдылардың бірі.

Фейк ақпарат – шындыққа сәйкес келмейтін, адамдарды жаңылыстыру немесе белгілі бір пікір қалыптастыру мақсатында таратылатын мәлімет. Кейде мұндай ақпарат әзіл немесе қауесет ретінде басталғанымен, көпшілік оны тексермей бөлісетіндіктен, ол қысқа уақыт ішінде мыңдаған адамға жетеді. Соның салдарынан қоғамда үрей пайда болып, адамдар қате шешім қабылдауы мүмкін.

Әсіресе жастар әлеуметтік желілерді белсенді қолданатындықтан, жалған ақпараттың ықпалына жиі ұшырайды. Әдемі безендірілген жазба немесе эмоцияға құрылған бейнеролик көп жағдайда сенімді болып көрінеді. Бірақ оның артында нақты дерек немесе ресми ақпарат болмауы мүмкін. Сондықтан кез келген мәліметті қабылдамас бұрын оның қайдан алынғанын, кім жариялағанын және басқа сенімді ақпарат көздерінде расталғанын тексеру маңызды.

Медиасауаттылық дегеніміз – ақпаратты дұрыс іздеу, талдау, салыстыру және оған сыни көзқараспен қарау қабілеті. Бұл тек журналистерге ғана емес, барлық азаматқа қажет. Медиасауатты адам эмоцияға берілмейді, ақпараттың түпнұсқасын іздейді, бірнеше дереккөзді салыстырады және дәлелсіз мәліметті таратудан бас тартады. Осындай қарапайым әрекеттер жалған ақпараттың таралуын азайтуға көмектеседі.

Қазіргі таңда мектептер мен жоғары оқу орындарында медиасауаттылықты дамытуға көбірек көңіл бөлінгені жөн. Себебі бұл – цифрлық дәуірдің маңызды дағдысы. Егер жастар ақпаратты саралай білсе, қоғамда жалған жаңалықтың әсері азайып, адамдардың ақпараттық мәдениеті қалыптасады. Сонымен қатар ата-аналар да балаларымен әлеуметтік желідегі қауіптер туралы ашық сөйлесіп, сенімді ақпарат көздерін таңдауға бағыт беруі қажет.

Фейк ақпаратпен күрес тек мемлекеттік органдардың немесе бұқаралық ақпарат құралдарының міндеті емес. Бұл – әрбір интернет қолданушысының жауапкершілігі. Себебі жалған мәліметті таратпау арқылы әр адам қоғамдағы ақпараттық қауіпсіздікке өз үлесін қоса алады.

Қорытындылай келе, ақпарат ғасырында шынайы мәліметті жалғанынан ажырата білу – білімді адамның маңызды қасиеттерінің бірі. Медиасауаттылық бізді тек жалған жаңалықтан ғана қорғамай, саналы шешім қабылдауға, сыни ойлауды дамытуға және ақпараттық мәдениетті қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сондықтан «көрдім – сендім» емес, «көрдім – тексердім» қағидасын ұстану бүгінгі қоғам үшін аса маңызды.

Фатима ЕРБОЛ