Батыс қазақстан облыстық білім басқармасының
Білім беруді дамыту орталығы

«ФИЗИКА ЖӘНЕ ЗАМАНАУИ ЭНЕРГЕТИКА»
(11-сыныпқа арналға элективті курс бағдарламасы)

Орал, 2020

1

Батыс Қазақстан облысы Білім басқармасының Білім беруді дамыту
орталығының сараптама кеңесінде қаралып, облыс педагогтарына
таратуға ұсынылды.
Хаттама №4 26.10.2020жыл

Құрастырушы:

Сын пікір беруші:

Капезова С.С.
№47 ЖОББМ-нің педагог-зерттеуші санатты
физика пәні мұғалімі
Мамыр А.Р.
№41 ЖМБМЛ-нің педагог-сарапшы санатты
физика пәні мұғалімі, физика магистрі
Кушеккалиев А.Н.
М.Өтемісова атындағы БҚУ,
физика кафедрасының ф.-м.ғ.к., доцент
Еслямова А.К.
№42 «Ақ ниет» гимназиясының
педагог-зерттеуші санатты физика пәні мұғалімі

11-сыныпқа арналған элективті курстың бағдарламасы мемлекеттік білім
беру стандарты бойынша физика курсының мектеп бағдарламасына сай
құрылған.
Курстың бағдарламасы берілген әрбір тақырыптағы мамандықтардың
физика ғылымымен байланысын түсініп, оқып үйрену, есептерді шығаруға
және оқушылардың мамандыққа өзі икемділік дағдыларын қалыптастыру
бағытында жасалған. Сонымен бірге оушылардың физика ғылымын өз
мамандықтарына сәйкес меңгеруіне және қабылдауына септігін тигізеді. Бұл
элективті курс бағдарламасын физика пәні мұғалімдеріне ұсынуға болады.
2

МАЗМҰНЫ
Түсінік хат............................................................................................................4
Оқу бағдарламасының қысқаша мазмұны........................................................6
Күнтізбелік-тақырыптық жоспар.......................................................................7
Сабақ жоспары.....................................................................................................9
Дидактикалық материалдар...............................................................................32
Пайдаланылған әдебиеттер................................................................................43

3

Түсінік хат
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың еліміздің өркендеп дамуы үшін «2050 жылға
арналған стратегиялық бағдарламасы» халық талдауына түсіп, еліміздің
болашағына айқын-сара жолға бағыт-бағдар беріп отырғаны белгілі.
Стратегиялық бағдарлама еліміздің болашағын жеті күрделі бөлімдерге
бөліп, осы салада жастарға білім беру мәселесіне ерекше тоқталды.
Курстың өзектілігі:
Стратегиялық бағдарлама бойынша атқаралып отырған жұмыстар көп.
Елбасымыздың жолдауына сүйене отырып, физика пәнін
таңдаған
оқушылардың болашақ мамандықтарын таңдауына көмек беретін арнайы
бағдарлама жасақталынды. Бұл бағдарламада 11-сынып оқушыларының
болашақ мамандықтарын терең меңгеруіне және мемлекетіміздің
энергетикалық жағдайын зерттеп білуіне септігін тигізеді. Сондықтанда 11сыныпқа арналған элективті курс негізінде оқытудың тиімді тұстары
оқушыларды ҰБТ және қорытынды аттестацияға даярлауға мүмкіндік береді.
«Физика және заманауи энергетика» атты 11-сыныпқа арналған элективті
курсы Физика және География пәндерінің интеграциясы болып табылады.
Физика және география пәндері мектеп түлектері үшін маңызды болып
табылады себебі ҰБТ кезінде осы екі пәнің интеграциясы арқылы көптеген
мамандықтарға түсуге мүмкіндік алады. Сондықтан бұл курсты мектеп
бітірушілеріне арналып жасалынды.
Курстың мақсаты:
 физиканың энергияны дамытудағы маңыздылығын көрсету;
 негізгі курстан алған білімдері мен дағдыларын жетілдіру;
 мектептің физикалық мәселелерін тұжырымдау, жіктеу, техникасы
мен әдістері туралы түсініктерді қалыптастыру.
Сабақтың тәрбиелік міндеті:
 Оқушыларды ғылыми-техникалық мамандықтарға баулу;
 Заман талабына сай жасөспірімдерді өмірге дайындау, олардың жеке
тұлғалық даму және қалыптасу жолында жетістіктерге жету үшін
мамандық таңдауына ықпал жасау.
Дамытушылық міндеті:
 Оқушылардың танымдық және логикалық ойлау қабілеттері
 Тоериялық білімдерін практика іс-жүзінде еркін қолдана білу
Бағдарламаның мазмұнының негізігі принциптері
Сабақтың түрі мен тәртібі:
Теориялық: дәріс, инновациялық технологияларды қолданып
тапсырма беру
4

Практикалық: Деңгейлік есептер шығару, дидактикалық
материалдарды меңгеру
Күтілетін нәтиже:
 жаңа білімді өз бетінше алу, жаңа ақпаратты талдау және бағалау
тәжірибесі негізінде интеллектуалды және шығармашылық
қабілеттерін дамыту;
 табиғатты тану мүмкіндігіне сенімділік;
 танымдық қызығушылықты, интеллектуалды және шығармашылық
қабілеттерді қалыптастыру;
 қосымша білім немесе кәсіби қызмет профиліне қатысты студенттің
саналы түрде өзін-өзі анықтауы
Сабақтың мерзімі: 1 сағат, жылына 34 сағатқа арналған.
Оқу тәжірибенің жүзеге асуы:
 Интеллектаулды ойындар, Ғажайып физика, Жас ғалым, Инженер
байқау. Конференциялар, семинарлар және ғылыми жоба т.б.

5

ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ ҚЫСҚАША МАЗМҰНЫ
І. Кіріспе
Адам өміріндегі физика ғылымының маңызы.
ІІ. Физикалық құбылыстар
Қоршаған ортадағы тербелістер. №1. Практикалық жұмыс. Тербелістерге
есептер шығару. Табиғаттағы электрлік құбылыстар және адам өміріне әсері.
Табиғаттағы магниттік құбылыстар
ІІІ. Биосфера
Жердің магнит өрісі. Метеорология. №2. Практикалық жұмыс. Диффузия
құбылысың тірі организімдерге әсер ететін анықтау. Күн мен ғарыштық
сәулеленудің Жердегі тіршілік үшін маңызы. №3. Практикалық жұмыс. Күн
сәулесінің спектрінің суреттер арқылы зерттеу. Биосфералық қысым және
энергетика. Ауа ылғалдылығы. Ылғалдылықты өлшейтін құрылғылар. №4.
Практикалық жұмыс. Ылғалдылық есептер шығару
ІV. Қоршаған ортаның физикалық ластануы
Атмосфераның ластануы. Дыбыстық резонанс және биоритмдер.
№5.Практикалық жұмыс.
Резонанс құбылыстарын зерттеу. Ядролық
энергетиканы пайдалану кезіндегі қоршаған ортаның ластануы.
№6.Практикалық жұмыс.Су сапасының физикалық көрсеткіштерін зерделеу.
V.Энергетика
Қазақстанның бірыңғай энергетикалық жүйесі. Жылу энергетикасы. Ядролық
энергетика. Дәстүрлі емес энергетика және баламалы энергия көздері.
«Энергетика» READx жоба.
VI. Әлемнің қазіргі бейнесі
Ғарышты игеру, әлемдегі тіршілік және сана. Физика және астрономияның
дүниетанымдық маңызы. Экологиялық мәдениет.
VII. Қорытынды
Қорытынды сабақ.

6

КҮНТІЗБЕЛІК-ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР
«Физика және заманауи энергетика»

№

1

1

2
3

1
2

4

3

5

4

6

5

7
8
9

1
2
3

10

11
12

4

5
6

13

7

14

8

15

9

Сағат Мерзімі
саны

Тақырып
І. Кіріспе
Адам
өміріндегі
физика
ғылымының маңызы
ІІ. Физикалық құбылыстар
Қоршаған ортадағы тербелістер
№1. Практикалық жұмыс.
Тербелістерге есептер шығару
№1. Практикалық жұмыс.
Тербелістерге есептер шығару
Табиғаттағы электрлік
құбылыстар және адам өміріне
әсері
Табиғаттағы магниттік
құбылыстар
ІІІ. Биосфера
Жердің магнит өрісі
Метеорология
№2. Практикалық жұмыс.
Диффузия құбылысың тірі
организімдерге әсер ететін
анықтау
№2. Практикалық жұмыс.
Диффузия құбылысың тірі
организімдерге әсер ететін
анықтау
Күн мен ғарыштық сәулеленудің
Жердегі тіршілік үшін маңызы.
№3. Практикалық жұмыс.
Күн сәулесінің спектрінің
суреттер арқылы зерттеу
Биосфералық қысым және
энергетика
Ауа ылғалдылығы.
Ылғалдылықты өлшейтін
құрылғылар.
№4. Практикалық жұмыс.
Ылғалдылық есептер шығару
7

Сабақ түрі
Дәріс практи
калық

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1
1

1
1

1

1

1

1

1

1

1
1

1
1

1

1

1

1

16

10 №4. Практикалық жұмыс.
Ылғалдылық есептер шығару

17
18

1
2

19

3

20

4

21

5

22

1

23
24
25
26
27

2
3
4
5
6

28

7

29
30

8
9

31

1

32

2

33

3

34

1

1

ІV. Қоршаған ортаның физикалық
ластануы
Атмосфераның ластануы
Дыбыстық резонанс және
биоритмдер
№5. Практикалық жұмыс.
Резонанс құбылыстарын зерттеу
Ядролық энергетиканы пайдалану
кезіндегі қоршаған ортаның
ластануы.
№6. Практикалық жұмыс.
Су сапасының физикалық
көрсеткіштерін зерделеу.
V.Энергетика
Қазақстанның бірыңғай
энергетикалық жүйесі
Жылу энергетикасы
Жылу энергетикасы
Ядролық энергетика
Ядролық энергетика
Дәстүрлі емес энергетика және
баламалы энергия көздері.
Дәстүрлі емес энергетика және
баламалы энергия көздері.
«Энергетика» READx жоба
«Энергетика» READx жоба
VI. Әлемнің қазіргі бейнесі
Ғарышты игеру, әлемдегі
тіршілік және сана.
Физика және астрономияның
дүниетанымдық маңызы
Экологиялық мәдениет
VII. Қорытынды
Қорытынды сабақ

8

1

1

1

1

1

1
1

1
1

1

1

1

1

1
1
1
1

1

1

1

1
1
1

1

1

1
1

1
1

1

1

1

1

1

1

1

1

САБАҚ ЖОСПАРЫ
Сабақ тақырыбы:
Сабақтың
мақсаты

Қоршаған ортадағы тербелістер
Тербелістер, тербелмелі қозғалысты сипаттайтын шамалар
туралы түсінік алады беру
Тербелмелі қозғалыс жайлы жан-жақты түсінік
беру,қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар туралы білім
қалыптастыру.

Бағалау
критерийлері

тербелмелі қозғалысқа мысалдар келтіре алады және
анықтамасын айта алады.
тербелмелі қозғалысты сипаттайтын физикалық
шамаларды айта алады.
формулаларын жаза алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар тербелмелі жүйені құраушы денелерді айта
алады. Математикалық және серіппелі маятникте тербеліс
тудыра алады.
...
(істей) алады
Негізгі сөздер мен тіркестер: механикалық тербелістер,
тербеліс периоды, тербеліс жиілігі, тербеліс амплитудасы,
тербеліс фазасы
Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік
біліктер:
Талқылауға арналған тармақтар: (тыңдалым)
Тербелмелі қозғалысты қандай шамалар сипаттайды?
Анықтау формулаларын қалай жазу қажет?
Тербелісті сипаттайтын теңдеу түрін қалай жазамыз?
Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба? (айтылым)
Период пен жиілік неліктен кері шамалар?
Механикалық тербелістер теңдеуі неліктен косинус не
синус функциясымен сипатталады?
Жазылым бойынша ұсыныстар:
Механикалық тербелістер – бұл дәлме-дәл не жуықтап
қайталанатын қозғалыстар.
Тербелістің периоды – бұл бір тербеліс толығымен
қайталанатын ең аз уақыт аралығы.
Тербелістің жиілігі – бұл 1 сек уақыт ішіндегі тербелістің
саны.
Тербелістің амплитудасы – бұл тербелістегі шаманың
ауытқуының ең үлкен мәні.
Ығысу – бұл дененің тепе-теңдіктен ауытқуы.
9

Тербелістің фазасы – тербелістегі шаманың күйін
сипаттайтын физикалық шама.

Пәнаралық
байланыстар
АКТ қолдану
дағдылары
Сабақ кезеңдері
Жоспарланған
уақыт

Басталуы

Математика.География.
Әртүрлі географиялық ендіктегі аспан сферасының
қозғалысы жайлы мәліметтер жинау;
Жоспар
Жоспарланған жаттығулар (төменде
жоспарланған жаттығулар мен қатар,
ескертпелерді жазыңыз)
Ұйымдастыру кезеңі
Сәлемдесу. Психологиялық ахуал
а) Топшамалар арқылы ережелерді сұрау
1) Денелердің қозғалыс энергиясы кинетикалық
энергия деп аталады.
2) Дененің импульсі деп дененің массасы мен
қозғалыс жылдамдығының көбейтіндісіне тең
шаманы айтады. Оның векторы қозғалыс
жылдамдығымен бағыттас.
3) Күш импульсі деп күш пен оның әрекет ету
уақытының көбейтіндісіне тең физикалық
шаманы айтады. Оның векторы кушпен бағыттас.
4) Энергияның сақталу заңы: Табиғаттағы энергия
жоғалып кетпейді, не жоқтан пайда болмайды.
Ол тек бір түрден екінші түрге айналады.
5) Денелердің өзара әрекеттесу энергиясы
потенциалдық энергия деп аталады.
6) Дененің бір бөлігі одан қандайда бір
жылдамдықпен бөлінген кездегі қозғалысы
реактивті қозғалыс деп аталады.
Ә) Сәйкестендіру
Кинетикалық энергия
Дененің импульсі
Толық энергия
Потенциалдық энергия
Деформацияланған дененің потенциалдық
энергиясы
«Сөйлемді толықтыр» жеке орындау
1) Күш пен оның әрекет ету уақытының
көбейтіндісі ----------- деп аталады.
10

Ресурс
тар

Интерб
елсенді
тақта

Ортасы

2) Кг* м/с --------------өлшем бірлігі.
3) Өлшем бірлігі Дж (джоуль) физикалық
шамалар:
4) Е= mgh --------- энергия формуласы.
5) Импульстің сақталу заңы ----------------жүйеде орындалады.
1. Дене импульсі дегеніміз не?
2. Күш импульсі дегеніміз не?
3.
Импульстің
сақталу
заңы
қалай
тұжырымдалады?
4. І және І ғарыштық жылдамдық неге тең?
5. Зымыранның
құрылысы және олардың
қозғалуы.
6. Энергия, энергия түрлері.
6. Энергия мен жұмыс арасында байланыс
қандай?
7. Энергияның сақталу және айналу заңы қалай
тұжырымдалады?
Топтық жұмыс. Мағынаны тану:
оқулық
Механикада тербелістер деп дененің бірдей
уақыт аралығында дәлме-дәл немесе жуықтап
қайталанып отыратын қозғалысын айтады.
Мысалдар:

Ығысуға пропорционал және оған қарамақарсы бағытталған күштің әрекетінен болатын
механикалық тербелістер гармоникалық тербелістер
деп атайды. F=-kx (Гук заңы)
Дене қозғалысы толығымен қайталанып
отыратын ең аз уақыт арадығы тербеліс периоды
деп аталады.
Бірлік уақыт ішінде жасалатын тербелістер
саны тербеліс жиілігі деп аталады.

11

n 1

t T
t 1
T 
n 



Тербелістер амплитудасы деп дененің тепетеңдік күйінен ең үлкен ығысуының мәнін айтады.

Жұптық жұмыс: Есеп шығару
№409.
Серіппеде тербеліп тұрған жүк 8с ішінде 32
тербеліс жасады. Тербелістің периодын және
жиілігін анықтаңдар.
№410.
Масаның қанат қағу тербеліс жиілігі 600Гц, ал
араның қанат қағу тербеліс периоды 5мс. 1 мин
ішінде қай жәндік қанатын көп қағады және қанша
көп қағады?
№411.
Шекті өшпейтін тербеліс жасайтын нүктесінің
амплитудасы 1мм, жиілігі 1 кГц. Нүкте 0,2с ішінде
қандай жол жүреді?
Жеке жұмыс
Тапсырмалар орындау.
1.Суретте дене координатасының уақытқа
тәуелділік графигі берілген. График бойынша а)
тербеліс периодын, ә) тербеліс жиілігін анықтаңдар.

12

2. Сурет бойынша дененің тербеліс периодын,
жиілігін, амплитудасын табыңдар.

3. Жердің, сағаттың минуттық тілінің, Күннің
тербеліс периоды неге тең?

Аяқталуы

Келесі оқуға
арналған
тапсырмалар
(үй тапсырмасы)

Рефлексия. Кері байланыс «Сөйлемді аяқтау» әдісі
«Мен үшін ... қиын болды».
«Мен ... түсіндім»
«Мен ... үйрендім»
«Мені ... таң қалдырды»
«Алдағы уақытта ...»
Оқу мен оқытуды бағалау «Менің шыққан
шыңым»
«Табиғаттағы тербелістер» эссе

13

Стикер
лер
Интерб
елсенді
тақта

Сабақтың
тақырыбы

Метеорология

Сабақтың
мақсаты

Барлық оқушылар: Метеорологиялық элементтермен
танысып айта алады.
Оқушылардың басым бөлігі: Географиялық далалық
зерттеу әдістерін қолданып, температураны өлшейді.
Орташа температураны, желдің бағытын анықтай
отырып жұмыстар істей алады.
Кейбір оқушылар: Оқушылар метеорологиялық
элементтерді сипаттайды, маңыздылығын түсіндіреді

Бағалау критерийі Түсіну:Ауа райы және метеорологиялық элементтер
ұғымдарын түсінеді .
Қолдану:Климаттық карта, метеорологиялық құралжабдықтарды ауа райына болжам жасауға қолданады.
Талдау: Жергілікті ауа райының тәуліктік
амплитудасын салыстырып талдау жасайды.
Жинақтау: Жергілікті ауа райына қорытынды
жасайды.
Тілдік мақсаттар

Оқылым: Мәтін арқылы метеорологиялық элементтерін
(қысым, бұлттылық, температура, жел, жауын- шашын,
ылғалдылық) оқиды.
Тыңдалым: Бейнематериалдарды, бір-бірінің пікірлерін
тыңдайды.
Айтылым, жазылым: Кестені, диаграмманы, суреттерді
қолдана отырып, метеорологиялық көрсеткіштерді
ауызша айтып, жазбаша сипаттайды.
Пән бойынша терминдер мен сөздер: Термометр,
гигрометр, барометр, анероид, анемометр,
флюгер,синоптика, аэрология.

Пәнаралық

Физика, математика, жаратылыстану, биология.
14

байланыс
Алдыңғы білім

Жердің магнит өрісі
Жоспар

Сабақтың
жоспарланған
кезеңдері

Сабақта жоспарланған жаттығу
түрлері

Сабақтың басы

Амандасу.
Түгендеу.
Тренинг : «Жүректен жүрекке»
шеңбері арқылы оқушылар бір-бірінің
жақсы қасиеттерін айтып шығады.
Оқушылар әрбір күндерің шуақты,
бүгінгі сабақтарың сәтті өтсін

7 мин

Сыныпты тақырыпқа байланысты
суреттермен 2 топқа бөлемін.
1.Топ Барометр
2.Топ Термометр

«Сұрақтары бар қорап» әдісі
Сұрақтар:
1.Ауа температурасының таралуы.
2.Ауадағы су буы.
3.Ауа райын бақылау.

15

Ресурстар

Сабақтың ортасы «Галереяға саяхат» әдісі .
Суреттегі
метеорологиялық
құралдардың
аттарын
жазыңыз,
қолданылуын түсіндіріңіз
30 мин
А. атаулары
В. Қолданылуы
А
1
2
5
3
4
В
«Джигсо» әдісі оқушылар мәтінді
түсініп оқып, постер қорғайды.
1.Бриз желінің бағытын анықтап
сипаттама береді.
2. Изотерма сызықтарын каратадан
анықтайды.
Дескриптор
Бирз желінің бағытына сипаттама
берді,құрлықтық және теңіздік бриздің
өзіндік ерекшелігін түсіндірді.
1»Барометр тобы». Бриз желіне
ауаның алмасуын түсіндіретін сызба
жұмысын жасау.

Дескриптор.
1.Изотерма сызықтарын каратадан
анықтап,кескін картаға түсірді.
2»Термометр тобы» . Дүниежүзілік
температуралардың сызықтық
графигін құру.
16

Жылдар

Орташа
температур
а
-0,4
1850
-0,7
1870
0
1890
-0,6
1910
-0,4
1930
-0,3
1950
-0,2
1970
0
1990
0,3
2010
-оқушылар бірін-бірі смайликтер
арқылы бағалайды.
3.Картамен жұмыс.
1-топ.Ауа температуралары бірдей
аймақтарды кескін картаға белгілейді.
2-топ.Шартты белгілерді қолданып қай
аймақта жауын-шашын мол түсетіндігін
тауып белгілеу
3. « Сәйкестендіру кестесі» .
Флюгер

температураны
өлшеуге
арналған аспап
Ауа райын
зерттеу орталығы
атмосфералық
қысымды
өлшеуге
арналған құрал

Барометр
Термометр

желдің бағыты
мен
жылдамдығын
анықтайтын
аспап
ауаның жер
бетіне қатысты
көбінесе
горизонталь

Анемометр

Қалыпты
атмосфералық
қысым
17

Смайликтер:
тамаша
жақсы
қанағат.

бағытта қозғалуы
желдің
жылдамдығын,
кейде бағытын
өлшеу үшін
қолданылатын
аспап
атмосфераның
жер бетіне
түсіретін қысымы
760мм сын.бағ.

Жел

Метеостанция

Сабақтың

Үйге тапсырма: Ауа райы

соңы

Кері байланыс.

8 мин

Оқушыларға сабақ барысында
қалыптастырушы бағалау жүргізілді,
топ басшысына бағалау парағы
таратылды.
Топтар өзін-өзі бағалады, мұғалімнің
мадақтауы.

Топтар өзін-өзі бағалады, мұғалімнің
мадақтауы.
Саралау - Сіз
қандай тәсілмен
қолдау
көрсетпексіз?

Бағалау – Сіз оқушылардың
материалды игеру деңгейін қалай
тексеруді жоспарлап отырсыз?

Сіз басқаларға
қарағанда
қабілетті
оқушыларға
қандай тапсырма
18

Денсаулық
және
қауіпсіздік
техникасын
сақтау

бересіз?
Бүгінгі сабақта
саралап оқытудың
мынадай тәсілдері
қолданылды:

Оқушыларға сабақ барысында
қалыптастырушы бағалау жүргізілді,
топ басшысына бағалау парағы
таратылды.
Топтар өзін-өзі бағалады
Тапсырма тәсілі: Смайликтер
Жұлдызша.
«Галереяға
саяхат» әдісі.
Қарқын тәсілі:
«Картамен жұмыс
».
Жіктеу тәсілі:
Джигсо әдісі
Қорытынды
тәсілі.
«Сәйкестендіру
кестесі»
Сабақ бойынша
рефлексия
Сабақ мақсаттары
немесе оқу
мақсаттары
шынайы
қолжетімді болды
ма?

Бұл тарауды сабақ туралы рефлексия жасау үшін
пайдаланыңыз.
Сол бағандағы өзіңіз маңызды деп санайтын сұрақтарға
жауап беріңіз.
Оқу мақсаты шынайы және қол жетімді болды.
Сабақта уақытты тиімді пайдалана алдым.
Сабақ жоспарында ауытқулар болған жоқ.

Барлық оқушылар
оқу мақсатына қол
жеткізді ме?
Егер оқушылар
оқу мақсатына
жетпеген болса,
неліктен деп
19

ойлайсыз? Сабақта
саралау дұрыс
жүргізілді ме?
Сабақ
кезеңдерінде
уақытты тиімді
пайдаландыңыз
ба?
Сабақ
жоспарынан
ауытқулар болды
ма және неліктен?
Жалпы бағалау
Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқыту мен оқуға қатысты)?
1. Сын тұрғысынан ойлау әдісі арқылы менің сабағымда саралау дұрыс
жүргізілді.
2.Джигсо әдісі арқылы оқушылардың қаншалықты дайын екендігін білдім.
Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді ( оқыту мен оқуға
қатысты )?
1.География, физика және жаратылыстану пәніндегі педагогикалық түрлі
тәсілдерді жүйелі түрде қолданамын.
Осы сабақтың барысында мен сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың
жетістіктері/қиыншылықтары туралы нені анықтадым, келесі сабақта назар
аудару қажет.
Сабақ барысында оқушыларға тиімді әдіс-тәсілдерді пайдаланамын.

20

Сабақтың
тақырыбы:
Сабақ
мақсаты:
Пәнаралық
байланыс:
АКТ-ны
қолдану
дағдылары:
Бағалау
критерийлері:
Дифференциац
ия

Тілдік
мақсаттар:
Осыған дейін
меңгерілген
білім

Баламалы энергия көздері
Баламалы энергия көздеріне сипаттама береді
География ,физика пәндерінен алған білімдерін пайдаланады
Презентация

Ғылыми стильде (мақала, баяндама, презентация) жазылған
еңбектердің тілдік және жанрлық ерекшелігін анықтап,
талдау жасайды.
Барлық оқушылар: берілген тақырыпқа сай сөздерді
орынды қолдана отырып, мақсатты аудиторияға арналған
ауызша мәтіндер құрайды;
Оқушылардың көпшілігі: берілген тақырыпқа сай сөздерді
орынды қолдана отырып, мақсатты аудиторияға арналған
ауызша мәтіндер құрайды және мысал келтіреді
Кейбір оқушылар: берілген тақырыпқа сай сөздерді
орынды қолдана отырып, мақсатты аудиторияға арналған
ауызша мәтіндер құрайды, мысал келтіреді және өз пікірін
білдіредіТапсырмалар арқылы саралау
Баламалы энергия, толқын, электр қуаты, жарық, сәуле,
биогаз , метан, көмірқышқыл газы, сутегі т.б.
Болашақтың энергиясы

Жоспар
Жоспарла
натын
уақыт
Сабақтың
басы

10 мин

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер

Қызығушылықты ояту
Психологиялық ахуал орнату.
Топқа бөлу
Сыныпты
сабақ тақырыбына байланысты сурет
қиындылары
арқылы 3топқа бөлу.

21

Дереккө
здер

Сабақтың
ортасы

Назарын шоғырландыру

20 мин

Сұрақтар:
1.Экспо 2017 көрмесінің басты тақырыбы қандай ?
2.Қалай ойлайсыңдар болашақ энергия көздеріне
қандай энергия көздері жатады?
3.Неліктен бүкіл әлем баламалы энергия көздерін
қолдануды мақсат етіп отыр
4..ОЭК-дегеніміз?(отын энергетикалық кешен)
5.Отын энергетикалық кешен құрамына байланысты
қалай бөлінеді?(қалпына келетін,қалпына келмейтін)
6.Қалпына келмейтін отындар?(минералдық отындармұнай,табиғи газ,көмір)
1 тапсырма.

2-тапсырма.
Оқылым тапсырмасы. Мәтіндерді оқыңыз. Сол
бойынша сыни тұрғыда баға беріңіз.
2017ж елімізде Астана қаласында ЭКСПО көрме өтті
(10 маусымнан 10 қыркүйекке дейін). Көрменің
тақырыбы: «Болашақ энергиясы»
22

https://w
ww.twig
bilim.kz/
film/de
mograp
h

ЭКСПО көрмесі
бүкіл әлемде 1851 ж бастап
өтілуде және әлемде үлкен шара болып саланады
Олимпиада
ойындарынан,әлемдік
футбол
Кубогі ойынан кейін үшінші орында тұр.
1930 жылы бүкіл әлемде 300 млрд кВт-сағат энергия
өндірілсе,
ал
қазір60
000
млрд
кВт-сағат
энергия өндірілуде. Бұл өте үлкен көрсеткіш.
Адамның энергетикалық сұранысы күннен-күнге өсуде.
Бүгін біздің пайдаланып отырған энергия көздері —
жер асты пайда қазба қорлары — мұнай, көмір, табиғи
газ
барлық
энергоқорлардың
90%
құрайды.
Американдық зерттеушілердің айтуынша жер бетіндегі
мұнай 2025 жылға дейін жетеді. Қашан болса да, ол
бітеді және әрі қарай не болады?
Жаһандану
дәуірінде энергетикалық сұранысты қанағаттандыра
алатын энергия көзі – күн энергиясын қолдану.
Күн – энергияның аса қуатты көзі, оның энергиясы
электромагниттік толқындар спектрінің барлық
бөлігінде – рентген және ультракүлгін сәулелерден
бастап радиотолқындарға шейін ұдайы сәуле шығарып,
таратып тұрады. Бұл сәулелер Күн жүйесіндегі барлық
денелерге күшті әсер етеді: оларды қыздырады,
планеталардың атмосферасына әсер етеді, жердегі
тіршілікке қажетті жарық пен жылу береді. Күннің
орташа температурасы 8·106 К-ге жақын, ал Күн
бетінде 6000 К-ге тең.
Күн әр секунд сайын жүздеген миллион ядролық
бомбаның жарылысына тең энергия бөліп шығарады.
Күннің ірі болғаны соншалық, оның ішіне біздің
Жеріміз сияқты 1 300 000 планета сиып кете алады.
Күннің бір килограмм затының бір секундта
шығаратын энергиясы, бір қарағанда 2·10-4 Вт/кг – ға
тең.
‘Ф’ сұрақ және жауап
Ф’ топтық кері байланыс
Дескриптор
Мәтіннің мазмұнына сәйкес сұрақтар
құрастырыңыздар.
Берілген сөздердің синонимін табыңыздар.
Берілген сөйлемдерді перифраза әдісімен өзгертіп
жазыңыздар
3 тапсырма. Баламалы энергияның артықшылықтары
23

мен кемшіліктері.
1- топ: Күн энергиясы
2- топ: Су энергиясы
3- топ: Жел энергиясы

Сабақтың
соңы
10мин

Рефлексия
1.Жаңа 3 маңызды ақпарат
2.Қиындық келтірген 2 мәселе
3.Тапсырмадағы ұнаған 1 мәселе
4.Оқығым келетін ақпарат
Үйге тапсырма беру. ПОПС формуласын қолданып,
алынған ақпараттар бойынша, баламалы энергия
көздері туралы өз пікірлеріңді дәлелдеп жазыңдар.

Қосымша ақпарат
Дифференциация – Сіз
Бағалау –
оқушыларға көбірек қолдау
Оқушылардың
көрсету үшін не істейсіз?
ақпаратты
Қабілеті жоғары оқушыларға
қаншалықты
қандай тапсырма беруді
меңгергенін
көздеп отырсыз?
қалай тексересіз?
Дифференциацияны берілетін Бұл бөлімді
тапсырма, күтілетін нәтиже, оқушылардың
қолдау көрсету, бөлінетін
сабақ барысында
уақыт, қолданылатын
алған білімдерін
дереккөздер арқылы жүзеге
бағалау үшін
асыруға болады.
қолданылатын
Дифференциация сабақтың кез әдіс-тәсілдеріңізді
келген бөлімінде қолданылады. жазу үшін
пайдаланыңыз.

24

Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтармен
байланыс (тәрбиелік
элемент)
Сабақ жоспарын құру
үшін сізге өзге пән
мұғалімдерінің көмегі
керек пе?
Берілген
тапсырмалардың
қайсыбірі
оқушылардың
қауіпсіздігіне немесе
денсаулығына қауіп
төндіре ме?
Оқушылар сабақ
барысында өздерінің
АКТ дағдыларын
дамыта ала ма?
Осы сабақ барысында

НЗМ құндылықтарын
дамытуға қандай
мүмкіндік бар?

Сабақтың
тақырыбы

Дыбыстық резонанс және биоритмдер

Сабақ мақсаттары

Резонанс құбылысын түсіну. Физикалық мағынасын
түсіну. Резонансқа мысалдар қарастыра алу, зиянды
және пайдалы жақтарын ажырата алу.
Сызба бойынша еркін тербелістердің бірқатар
ерекшеліктерін сипаттайды;

Жетістік
критерийлері

Сызба бойынша резонанс құбылысы өтетін
жағдайларды сипаттайды;
Резонанс құбылысын сипаттайтын шамаларды
қолданады;
Резонанс құбылысының сыртқы белгілерін анықтайды
(сол бойынша құбылыс анықталады);
Құбылыс болмысын түсінеді;
Резонанс құбылысының туындауына тәжірибеде
мысалдар келтіреді;
Құбылыстың адам жаратқан техникалық құрылғылар
мен қоршаған ортаға зиянды әсерін алдын алу әдістерін
ұсынады;
Резонанстың тәжірибеде оңтайлы түрде туындауына
мысалдар келтіреді.
Құндылықтарды
дарыту

Оқушылардың пәнге деген қызығушылқтарын арттыру,
алғырлыққа,
зеректікке
шапшандыққа
баулу,
ізденімпаздық қасиеттерге жетелеу, шығармашылық
қабілетін дамыту, өз ойын нақты жеткізе білуге үйрету.

Пәнаралық
байланыстар

Математика, синус және косинус графигі.

25

Презентация.

АКТ қолдану
дағдылары

http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
сабағының сілтемесі.
Бастапқы білім

Атмосфераның ластануы
Сабақ барысы

Сабақтың
жоспарлан
ған
кезеңдері
Ұйымдаст
ыру
4 мин

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурст
ар

Сәлемдесу. Сабақ барысымен таныстыру.
Жағымды ахуал туғызу үшін және сабақ
тақырыбына байланысты Ф.И. Шаляпиннің «Вдоль по
Питерской» әуенін қоямыз. Оқушылар шеңбер
бойымен тұрады. Өткен сабақтың тақырыбы бойынша
бір-бірлеріне сұрақтар қояды. Сынып оқушылары бірбірлеріне доп лақтыру арқылы сұрақтар қойып, допты
қағып алған оқушы сұраққа жауап береді. Дұрыс жауап
бермеген жағдайда сұрақ қойған оқушы өзі жауап
береді.

Әуен.
Ф.И.
Шаляпи
ннің
«Вдоль
по
Питерс
кой»

- Гормоникалық тербелістер дегеніміз не?
- Тербеліс жиілігі?
- Тербеліс периоды?
- Еркін тербелістер?
- Еріксіз тербелістер? т.с.с.
Ой қозғау
4 мин

Ой қозғау:
Оқушыларға 2010 жылдың 20 мамырында орын алған Жаңалы
Волга өзені арқылы өткен көпірдің тербелісі туралы қтардан
жаңалықтан үзінді көрсетеміз.
үзіңді
26

Неліктен осындай жағдайлар орын алуы мүмкін қарасты
екендігін сұрау, осы жағдайға ұқсас тағы қандай ру
жағдайлардың орын алғандығын сұрастыру.
Сабақ
тақырыбы
мен
оқу
мақсатын
ұсыну

6 мин

Мағынаны ашу:
Тақырыптың мәнін әрі қарай ашу үшін, оқушылардың
әр қайсыларына жеке нотбуктар таратылады.
http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
ссылкасы арқылы Еркін, өшетін және еріксіз
тербелістер. Резонанс бөліміне өтеді. Осы тақырыптың
5 тақырыбынан бастап.
- Резонанс қай кезде пайда болады?

- Резонансты қалай тудыруға болады?

Сұрақтарға жауап береді. 5 беттегі 1-ші жаттығуды
орындайды.

27

Биоритмдер – тірі ағзадағы биологиялық процестер
мен құбылыстардың сипаты мен қарқындылығының
жиі (периодты) қайталанатын өзгерістері. Бұл циклдер
адам денсаулығының үш жағын сипаттайды:
физикалық,
эмо-ционалдық
және
интеллектуалдық. Биоритмдер біздің көңіл күйіміздің
көтерілуін және төмендеуін көрсетеді. Синусоидалық
тәуелділікті білдіретін графаның «көтерілуі» неғұрлым
қолайлы күндерге сәйкес келеді делінеді.
Сынып оқушыларын топқа біріктіру үшін түстер
арқылы біріктіруді қолданамыз.
Сыныпта үш топ болады (3-3 тен және бір топта 4
оқушы).

6 мин

Үш топқа бірнеше математикалық маятниктер мен Шегер
жиынты
камертондар жүйесі беріледі.
ғы,
Тапсырма: Кез келген тербелетін дене дәл сондай штативт
ұзындықтағы дененің тербелісін тудырады. Мұндай ер,
резонанстық тербеліс кезінде маятниктер өздерінің серпімд
тербеліс энергиясын бір-біріне беретіндігін білесіздер. і
Сіздер қолдарыңыздағы құрал-жабдықтарды қолдану жіптер,
арқылы осындай жүйелерді жасап көріңіздер.
жиілігі
бірдей
Күтілетін нәтиже: оқушылар бір жүйеде болатын екі
камерто
математикалық маятникті көрсетеді. Бір камертонды
ндар.
балғамен қағу арқылы дәл сондай жиілікте тербелетін
екінші
камертонның
дыбыс
шығарытындығын
қарастырады.
Жасалған
жүйелерді
қарастыру.
Ол
үшін
http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
сілтемесіне өтіп, Симулятор арқылы өздері жасаған
маятниктің ұзындығына қалай байланысты екендігін
зерделейді.

6 мин

28

2 жаттығуды орындайды, жауаптарын сақтап қояды.

6 мин

3 мин

3 мин

Тапсырма: оқушылар жұптарға бірігеді, бірінші
нұсқада отырған оқушылар резонанстың пайдасын
қарастырады, екінші нұсқа зиянды жақтарын
қарастырады.
Ол үшін
http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116Камерт
erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
сілтемесімен
өтіп,
Резонанс
мысалдарын он
қарастырулары тиіс. Әр оқушы бір мысалдан таңдап,
резонанстың пайдалы және зиянды жағын жұптарына
түсіндіреді.
Көрсетілім: Дыбыстық резонанс. Камертоннан шыққан
дыбысты қалай күшейтуге болады. Қолымызға
камертон аламыз. Оны түрлі заттардың жаңына
жақындатып соғып көреміз. Кейбір труба тәріздес
заттар оның дыбысын күшейтетіндігін бақылауға
болады.
(http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
ауа
бағанының резонансы видеосы).
7 және 8 беттің соңындағы жаттығуды орындайды.
Оқушылармен
сабақтың
басында
қандай
ән
тыңдағанымызды еске түсіреміз, портретін көрсетеміз.
Бұл кісі кім? Біздің өтіп жатқан тақырыбымызға бұл
кісінің қандай қатысы бар?
- Дауыс арқылы резонанс тудыру, оның дауысының
ерекшелігі, жұқа шыны бокалдарды сындырып
жіберетіндей қабілеті бар екендігі талданады.
Қорытынды шығару:

29

Әр оқушының жаттығуды орындау бағасы анықталады.
http://bilimland.kz/kk/content/lesson/11116erkin_oshetin_zhane_eriksiz_terbelister_rezonans
сабағының қорытынды бөлімінде анықталады.
Резонанс
Маятниктердің
резонансы
Резонанс мысалдары
Дыбыс жәшігі
Барлығы:
Оқушылар өз-өздерін
бағалайды.
Сабақтың
соңы
2 мин

0%
0%

0
0

0%
0
0%
0
0%
0
оқу мақсаттары

0/0
0/0
0/0
0/0
0/0
бойынша

Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді:
Нысана бойынша оқушылар өз аттарын жазып
жапсырма қағаздарды нысанаға орнатады.

Үй тапсырмасы.
Жер сілкінісі жағдайында ғимараттарда резонансты
кеміту мүмкіндіктерін қарастырып келу. Жоғарыда
қарастырылған 2010 жылдың 20 мамырдағы Волга
өзені бойынша өтетін көпірдің мәселесін қалай
шешкендігін қарастыруды ұсыну.
Саралау – оқушыларға
Бағалау –
Денсаулық және қауіпсіздік
қалай көбірек қолдау
оқушылардың
техникасының сақталуы
көрсетуді
материалды меңгеру
жоспарлайсыз? Қабілеті деңгейін қалай
жоғары оқушыларға
тексеруді
30

қандай міндет қоюды
жоспарлап отырсыз?

жоспарлайсыз?

Саралау іріктелген
тапсырмалар, нақты
бір оқушыдан
күтілетін нәтижелер,
оқушыға дербес қолдау
көрсету, оқу
материалдары мен
ресурстарын
оқушылардың жеке
қабілеттерін есепке
ала отырып іріктеу
(Гарднердің жиындық
зият теориясы)
түрінде болуы мүмкін.

Бұл бөлімде
оқушылардың сабақ
барысында үйренгенін
бағалау үшін
қолданатын әдістәсілдеріңізді
жазасыз

Саралау уақытты
ұтымды пайдалануды
есепке ала отырып,
сабақтың кез келген
кезеңінде қолдана
алады

31

Денсаулық сақтау
технологиялары.
Сергіту сәттері мен
белсенді іс-әрекет түрлері.
Осы сабақта
қолданылатын Қауіпсіздік
техникасы ережелерінің
тармақтары

ДИДАКТИКАЛЫҚ МАТЕРИАЛДАР
Физиканың тұрақты шамалар кестесі
Физикалық тұрақты
Белгілеулері
Қалыпты еркін түсу үдеуі
g
Авогадро тұрақтысы
NА
Больцман тұрақтысы
k
Элементар заряд
е
Электрон массасы
me
Вакуумдағы жарық жылдамдығы
с
Электрлік тұрақты
e0
Магниттік тұрақты
m0
Стефан–Больцман тұрақтысы
s
Виннің ығысу заңы
b
Планк тұрақтысы
h
Ридберг тұрақтысы
R
Бор радиусы
а0
Сутегі
атомының
иондану
Ei