ТА САМАЯ ГЕРА АПАЙ
Instagram: @geraaaaam_
ҚҰРМЕТІ ЖАС ТҮЛЕК!
ГЕОГРАФИЯ ӘЛЕМІНЕ ҚОШ КЕЛДІҢ! ҰБТ ТАПСЫРУШЫ
ТҮЛЕКТЕРДІҢ ЖИІ ҚАТЕЛЕСЕТІН ТАҚЫРЫПТАРЫ:
ҒАЛЫМДАР,ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕР,КАРТАҒА БАЙЛАНЫСТЫ
СҰРАҚТАР. СОЛ СЕБЕПТІ СІЗДЕРГЕ ЖАҢА ФОРМАТТАҒЫ ҰБТҒА АРНАЛҒАН ЧЕК-ЛИСТТІ ҰСЫНАМЫН.

Ежелгі және ҰГА заманының ғалымдары
Атақты грек ғалымы Клавдий Птоломей (б.з.б ІІ ғ.) география ғылымы
жайлы құнды деректер қалдырды. Птоломейдің материалдары негізінде 4ғ-да
әлем картасы жасалды.
Грек тарихшысы және географы Геродот Қара теңіз бен Каспий теңізі
жағалауы,Кіші Азия,Месопотамия және Египет жерлерінде болып, олар
туралы жазбалар қалдырды.
Ғалым, саяхатшы Пифей Батыс Еуропаның жағалауларында жүзіп, өзінің
көргендерін сипаттап жазды.
Жердің шар тәріздес екендігін алғаш рет негіздеген Аристотель.
«Шығыс Африка» еңбегінің авторы Әл-Масуди
Геодезияның дамуына үлес қосқан хорезімдік ғалым Әл-Бируни.
Арабтардың картогаф ғалымы Әл-Идриси
«Үш теңіздің арғы жағына саяхат» еңбегінің авторы Афанасий Никитин.
Үндістан туралы толық мәлімет жазған алғашқы еуропалық саяхатшы
Афанасий Никитин.
1271жылы Қытайға саяхаты Венециядан бастаған итальяндық көпес Марко
Поло.
Христофер Колумбтың алғашқы экспедициясы 1492 жылы 3 тамызда
Пиреней түбегінде басталды.
Жер шарындағы ең үлкен мұхитпен жүзген алғашқы саяхатшы Ф.Магеллан
Дүниежүзілік біртұтас мұхит туралы ұғым орнатқан ғалым Ф.Магеллан
Фернан Магелланның саяхаты 1519-1522.
Жер- шар тәріздестігін дәлелдеген ғалым Ф.Магеллан

ҚАЗАҚСТАНДЫ ЗЕРТТЕГЕН ҒАЛЫМДАР
Орталық Тянь-Шаньды зерттеген алғашқы еуропалық ғалым П.П.Семенов
1856-1857жылдары Іле өлкесін зерттеген ғалым П.П.Семенов
В.А.Обручев пен В.В.Сапожников зерттеген аймақтар Жетісу мен ТяньШань.
Жер қырытысының қалыптасуындағы негізігі заңдылықтарды зерттеген
ғалым С.С.Неустров
Маңғыстау түбегін зерттеген ғалым- Н.Н.Андрусов
XVIII ғасырда Арал теңізі мен Сырдария бойын зерттеген ғалымдарИ.Муравич, А.И.Бутаков
XVIII ғасырда Каспий теңізінің жағалауын зерттеген ғалым- Г.С.Карелин
1946 жылы Қазақ КСР ҒА алғаш президенті болған –Қ.Сәтбаев
Қазақстан геологиясына зор еңбек сіңірген ғалым- Қ.Сәтбаев
1952 жылы Қазақстанда География қоғамы құрылды.
Жоңғария очерктері, Алтыншар Туралы еңбектерінің авторы: Ш.Уәлиханов
Ш.Уәлихановтың Орыс географиялық қоғамына мүше болған сайланған жыл
1857 ж 21 ақпан
ХХ ғасырдың екінші жартысында геоморфологиялық зерттеулер жүргізген
ғалым Г.Ц.Медоев
ХХ ғасырдың екінші жартысында климотология мен гидрология мәселелерін
зерттеумен айналысқан ғалым М.Х.Байдал
1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш Президенті болып
сайланған Қ.И.Сәтбаев
1956 жылы гляциология саласы бойынша Халықаралық геофизикалық жыл
үздігі болған Н.Н.Пальгов

ТА САМАЯ ГЕРА АПАЙ
Instagram: @geraaaaam_
ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕР
ҰБТ-да кем дегенде 3-4 есеп келеді. Жиі кездесетін есептерді талдайық.
1.Қызылорда қаласында буланушылық мөлшері 900 мм, жауын-шашын 150
мм болса, ылғалдану коэффициенті қаншаға тең болады ?
Шешуі:
Ылғалдану коэффициентінің формуласы: Ык=жауын-шашын/ буланушылық
Жауабы:
Ык=150/900=0,16
2.Жер беті ауданы 149 млн. км2, ал Африканың ауданы 30,3 млн. км2 алып
жатыр. Барлық Жер беті бойынша Африканың алып жатқан үлесі қанша?
Шешілуі:
Жердің ауданына байланысты есептерді пропорция арқылы шығарамыз.
Жалпы жердің ауданы 510 млн км2, оның ішінде құрлықтың үлесі 149 млн
км2.
149млн км2_______100%
30 млн км2________ х%
Х=30млн км2*100%/149млн км2=20,1%
Жауабы: Африканың үлесі 20,1%
3. Егер ұзындығы 9 метр , ені 6 метр, биіктігі 4 метр десек, сынып
бөлмесіндегі ауаның салмағы қанша болатынын есептеп шығарыңыз?
Шешілуі:
Тіктөртбұрыштың көлемін табу формуласы арқылы шығарамыз.Ауаның 1м2
түсіретін салмағы 1кг 300г. Бұл шама тұрақты.
V=a*b*h
V=9 м ×6 м × 4 м =216 м3;
1 кг 300 г × 216м3 = 280 кг 800 г.
Жауабы: 280кг 800г
4. Ауаның температурасы — 20 °С , салыстырмалы ылғалдылық 40%,
абсолюттік ылғалдылықты табыңыз.

Шешуі:
Ауадағы су буының мөлшері абсолют және салыстырма ылғалдықпен
анықталады. Абсолют ылғалдылық – 1 м ³ ауадағы су буының нақты
мөлшері, ол граммен есептелінеді (г/м 3).Салыстырмалы ылғалдылық– 1 м ³
ауадағы су буының нақты мөлшерінің сол температудағы ауаны
қанықтыратын су буы мөлшеріне қатынасы; пайызбен (%) есептелінеді
Кестені пайдалана отырып есепті шығарамыз.

Температура
-30С
-20С
-10С
0С
+10С
+20С
+30С
-20С-да 1 г су бар.

Су буы
0,5г
1г
2г
5г
9г
17г
30г

1г/м3_____100%
Х г_______40%
Х=1г/м3*40%/100%= 0,4г/м3
Жауабы:0,4 г/м3

ҰБТ-да жиі кездесетін сұрақтар
ҰБТ-да жиі кездесетін оқушылардың 80%-ы сасқалақтап дұрыс жауап бере
алмай қалатын сұрақтар.Бұл сұрақтардың негізі логикаға сүйене отырып
құрастырылады.
1.Аралдағы ылғал ең аз түсетін нүкте

ТА САМАЯ ГЕРА АПАЙ
Instagram: @geraaaaam_
A) А
B) В
C) С
D) D
E) дұрыс жауап жоқ
2. Жер қыртысының қозғалмалы белдеуі
Иран
таулы
қыраты

ТяньШань

Кавказ

Памир

?
A) Еуразиялық
B) Альпі-Карпат
C) Альпі-Гималай
D) Шығыс Тынық мұхиттық
E) Батыс Тынық мұхиттық
3. Альпі-Гималай белдеуінде орналасқан Африка тауы

?

A) Шығыс Африка
B) Кап
C) Атлас
D) Айдаһар
E) Эфиопия