Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті

Асылбеков Аяп ФКС-311

Өзіндік жұмыс

Тақырыбы: “Грек-рим күресі спортының адам бұлшықетіне тигізер пайдасы”

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім

2.2 Грек-рим күресінің шығу тарихы. Қазақстанда дамуы

2.3 Грек-рим күресіне оянған қызығушылық

(менің спортқа келуім)

2.4 Грек-рим күресі спортының физиологиялық пайдасы

3.Қорытынды

4.Пайдаланылған әдебиеттер

1. Кіріспе

• Грек-рим күресі, эллиндер мен латындар (гректер мен латындар) заманында пайда болған күрес түрі. Белдесу қарсыластар түрегеліп төрттағанға түскенде аударылып, домалатып әдістер қолдану арқылы өткізіледі. Мұнда балуандардың бір- бірлерін белден төмен ұстауына, аяғынан шалуына, қағуына рұқсат етілмейді. Грек-рим күресінің мақсаты лақтырған немесе төрттағаннан аударған, домалатқан кезде қарсыласының екі жауырынын бір мезетте немесе бірінен соң бірінің қайтарымынан кілемге тигізу. Мұндай басымдылық таза жеңіс деп есептеледі де белдесу тоқтатылады.

2.Негізгі бөлім

2.2 Грек-рим күресінің шығу тарихы. Қазақстанда дамуы

Жауынгерлік өнердің бұл түрі классикалық күрес, француз күресі деп аталады, бірақ дұрыс атау грек-рим күресі деп саналады. Ол Ежелгі әлемде пайда болды және сол уақыттан бері грек-рим күрес ережелері көп өзгерген жоқ. Және олардың мәні қарсыласын тепе-теңдікке жету үшін және кілемде иық жүздерін кілемге қою үшін белгілі бір әдістер мен әрекеттерді қолдану үшін қайнайды. Демек, «иық пышақтарына жатқызу» деген сөз пайда болды. Мұнда әртүрлі ілгектер, іздер, қадамдар тыйым салынған, қолдармен аяқтарын қолдана алмайды.

Грек-рим күрес техникасы - бұл белдеуден төмен емес, күрескердің негізгі міндеті - қарсыласын кілемге басу. Техника мен əрекеттер нүктелік шкала бойынша бағаланады, ал спортшылар белгілі бір санын жинап, олар ұтып алады, мысалы, ұстап тұру, ұстап алу немесе қабылдау. Ұпайлар төрешімен беріледі, бірақ кез-келген жауынгердің әрекеттерінің басты факторы болып табылатын бас төреші бар. Мысалы, көзілдірік заңсыз әрекеттер үшін есептелмейді, сондай-ақ күресті жүргізудегі пассивтілікке, яғни спортшының өзі күресуден аулақ болған кезде болуы мүмкін. Грек-рим күресінен ерекшеленеді, мұнда жүгірудің ұзақтығы - екі минут, бірақ үш кезең. Яғни кейбір үзілістермен тек алты минут. Егер жеңімпаз анықталмаса, онда ұтыс ойыны жасалады. Бұдан кейін балуандардың бірі шабуыл жасауға мүмкіндік береді.

Киім балуандары біршама ерекшеленеді. Бұл трюкстер, трикотаждар, балдастар деп аталатын жұмсақ кроссовкалар, шұлықтар. Балуандар, әдетте, жабық бөлмелерде жұмыс істейді, онда температура режимі мұны жасауға мүмкіндік береді, дегенмен кейбір жарыстар ашық алаңдарда өткізіледі.

Әрине, балуандар бірден бірнеше рет спаррингте кілемге барулары керек. Бірақ спортшылар манекендермен айналысады, кейде маникеннің салмағы адамның салмағынан асып түседі. Бұл грек-рим күресі жаттығулар кезінде дамып келе жатқан төзімділікті қамтамасыз етеді. Ең бастысы, спортшы жеңіске жету үшін және ештеңеден қорықпау керек, сонда ол сөзсіз жеңіске жетеді!

2.2

XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында Еуропа елдерінде грек–рим күресі пайда болды. Жекпе-жек Франция жерінен бастау алған. Сол кездегі жергілікті қала және ауыл тұрғындарының ынтасы күреске ауып, олар біртіндеп осы өнермен айналыса бастады. Грек-рим күресі бірден халықтың қызығушылығын арттыра бастады. Күшті саңлақтар көше циркында өнер көрсетті. Қалың жұрт жиналатын жерлерде белдесулер ұйымдастырылды. Кейін Франция қалаларының біріншілігі, біраздан соң әлем чемпионаттары өткізіле бастады. Белдесуден әлем чемпионатын жақсы деңгейде ұйымдастырып өткізу, кәсіпқой күрестің болашағына үлкен жол ашып, оның өсіп- Франция астанасы Парижде 1848 жылы алғаш рет кәсіпқой күресшілер белдесетін арена бой көтерді. Франция жеріне өзге де шет елдерден бәйгеге қатысу мақсатымен балуандар келе бастады. Немістер, түріктер, италияндықтар және орыстар әлем чемпионатына қатысып, жарыстың ережесін үйренді. Ақырында француз күресі әлемдік мәртебеге ие болып, өзге мемлекеттерге тарап кетеді. Францияның аты шығып, бүл күрес түрі халықтың сүйікті спорт түріне айналған. Әрине, күрес өнері дүниежүзінде әртүрлі бағытта дамыды. Бұл әр халықтың әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлеріне байланысты болды. Еуропада француз күресі (грек–рим күресі) Азия елдері мен шығыста және Америкада еркін күрес жақсы дамыды.

 Грек-рим күресі әр заманда жаңа атауға ие болған. Нағыз кәсіпқой күресшілер «француз күресі»  деп атаса, әуесқойлар «грек-рим» деп атады. Біздің елімізде 1948 жылы Бүкілодақтық денешынықтыру мен спорт комитеті спорттық күрес түрлеріне екі бірдей атауды бекітті. Француз немесе грек-рим күресі «классикалық» деп, ал «еркін-американдық» «еркін күрес» деген атауға ие болса, сол кезегі «еркін» күрес "самбо"- деген атауға ие болды. Нәтижесінде 1991 жылы «классикалық» күрестің атауы «грек-рим» болып өзгертілді.

Француз күресінде бәсекелесті белден жоғары қапсыра құшақтап, оны жығу керек. Аяқтан ұстауға бағытталған әдіс-тәсілдерді қолдануға болмайды. Еркін күрес тәсілінде балуан қарсыласының кез келген жерінен ұстап, әдіс орындауда еш шектелмейді. Бұған қоса, аяқтан ұстап алып,  шалып құлатуға  рұқсат.

 Кейін 1912 жылы (FILA) Халықаралық күрес түрлері федерациялары құрылып, әлемдегі ең үлкен және беделді спорттық ұйымдардың біріне айналды.

XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында Еуропа елдерінде грек–рим күресі пайда болды. Жекпе-жек Франция жерінен бастау алған. Сол кездегі жергілікті қала және ауыл тұрғындарының ынтасы күреске ауып, олар біртіндеп осы өнермен айналыса бастады. Грек-рим күресі бірден халықтың қызығушылығын арттыра бастады. Күшті саңлақтар көше циркында өнер көрсетті. Қалың жұрт жиналатын жерлерде белдесулер ұйымдастырылды. Кейін Франция қалаларының біріншілігі, біраздан соң әлем чемпионаттары өткізіле бастады. Белдесуден әлем чемпионатын жақсы деңгейде ұйымдастырып өткізу, кәсіпқой күрестің болашағына үлкен жол ашып, оның өсіп-өркендеуін жылдамдатты.

Жақсылық Үшкемпіров грек-рим күресінің чемпионы

Қазақстандағы грек-рим күресі, ХХ ғасырдык екінші жартысынан бастап жаппай дами бастады.

Бірақ одан бұрын да Қ.Мұңайтпасов, В.Ярков сияқты жекелөнген балуандар болды. Көз көргендердің айтулары бойынша республиканың алғашқы чемпионаты 1934ж. өткізіліпті. Алматыда күрестен спорт мектебі 1936ж.ашылған. Қазақстандықтар Бүкілодақтық жарысқа тұңғыш рет 1937ж.қатысты. Сонда Б. Елқондиев, А. Сыздықов т.б. балуандар республиканың спорттық намысын қорғады. 1948жылдан бастап Қазақстан чемпионаты өткізіліп келеді. Қазақстандағы грек-рим күресінен қазақстандық А. Колесов тұңғыш рет КСРОчемпионы болды.Эссен қаласында еткізілген жарыста Б. Бакулин Еуропа чемпионы атанып, 1968 ж Мексика олимпиялық ойындарда күміс медальды жеңіп алды. А. Назаренко мен В. Резанцев КСРО-ның Еуропаның және дүниежүзінің чемпионы атанды. Бұлар 1972ж.Мюнхен олимпиялық ойындарда алтын және күміс медалдармен оралды.Сондай-ақ, 1970ж.Жапонияда еткізілген дүниежүзінің жастар арасындағы Әлем чемпионатында чемпионатында Н. Лященко, Қ. Ахметов, А. Бытков жеңімпаз атанды. Ал алғашқы чемпиондардың есімдері 1937жылдан белгілі. 2003д.Алматыда Әлем кубогы үшін жарыс өтті. 2003ж.Азия кубогын республиканың құрама командасы жеңіп алды. Республиканың атақты балуандарының қатарына А.Колесов, В.Анесимов, В.Ракулин, В. Резанцев, А.Назаренко, А. Быков, Ж.Үшкемпіров,Қ.Байсейітова, М.Манукян, Ю.Мельниченко, Г.Сурцумия және т.б. жатады.

2.4 Грек-рим күресі спортының физиологиялық пайдасы

Спорттық күреспен жастар 10-нан 18 жастың аралығында айналысуға мүмкіндігі бар. Бұл кезеңде организмнің өсуі әрі қарай жалғасады. Мүшелердің және организмнің жүйелерінің дамуы бір-бірінен бөлек өтілмейді, бір-бірімен өзара қимылмен, олар біртұтас бүтіндей процесс.

Кейбір органдардың және жүйелерінің өсу процессі тек сан жағынан ғана өзгеруі байқалады, сондай-ақ мәнді сапалы жылжиды. Тағыда, бір жаста бола тұра мәнді жекелей айырмашылығы болуы орын алады. Физиологиялық процесстердің ағым қарқыны бірқалыпты болмауына байланысты. Сондықтан біз дене дамуы, қарқыны және салмағы әртүрлі адамдармен кездесеміз. Осылардың бәрі жасөспірімдердің әртүрлі жастағылардың арасындағы шекаралық деңгейін анықтауда жиі қиындыққа соғады. Іс-тәжірибе көрсеткендей, күреспен айналысуға жасөспірімдерді жастық ерекшеліктерін есептеп 4 топқа бөлген дұрыс: 13-14 жас және үлкен жасөспірімдер 15-16 жас және 17-18 жас. 12-18 жас жыныс жүйелерінің жетілуі кезеңіне дәл келеді. Жұмыс жүйелерінің жетілу процесіне байланысты өзгеруі, организмнің барлығына өзінің әсерін тигізеді. 12-15 жаста дененің ұзындыққа өсуі өтеді, сондай-ақ гипофиз және қалқан бездері қызметінің күшейтілуімен сәйкес келеді. Жасөспірімдердің денесінің ұзаруынан бас бейнесі сүйектердің өсуімен байланысты және жылына 9-10 см құрастырылуы мүмкін. Бірақта омыртқасының, көкірек клеткаларының, тазының және төмен жақтарының сүйектенуі бітпейді. Ересек адамдарға қарағанда байланыс аппараттары жұмсақ. Осы ерекшеліктерін есептеп, күшті және иілгіштікті дамытатын жаттығуларды абайлап қолдану қажет. Бұларды артықша қолдану сүйектердің өсуіне қарама-қайшы әсерін тигізуі мүмкін және мүсінінің дұрыстығына әсерін тигізеді. 16-18 жаста өсу қарқыны азайыңқырайды және жасөспірім жылына шамамен 3 см-ге өседі.

12-15 жастағы жасөспірімдердің ет бұлшық еттері ұзындыққа тағы да қарқынды өседі, көлденеңіне қарағанда және 15 жаста денесінің барлық салмағы 32 пайызға құрастырылады. Жасөспірімдердің ет жүйелерінің функционалдық мүмкіншілігі, ересектерге қарағанда төмен. Осыдан күшке және төзімділікке арналған жаттығуларды қолдану қатаң регламенттік болу қажет және жүктеменің ұлғаюының сатысы оған бейімделуінің өлшемінде.

Профессор В.С.Фарфельдің ізденісінде көрсетілген, 13-15 жаста қимыл анализаторларының қалыптасуы аяқталады. Осыған байланысты, 15 жастан бастап күшті мақсаттылықпен дамытуға мүмкіншілік туады. Еттердің тканьдары қуатты өседі және 17-18 жастағы жасөспірімдердің денесінің салмағының 44% жетеді, сондықтан дене қуаттылығын керек ететін техникалық қимылдарды үйренуге мүмкіндік туады. Сонымен бірге жасөспірімдердің буындарының және әсіресе іш еттерінің әлсіздігі байқалады. Мұндай жағдай жаттығуларды байқап қолдануына керек етеді, қалайда жасөспірімдердің әдістемелік сабағында олардың жүрек-сосудтық жүйелеріне (ж.с.ж) ерекшеліктерін есептеу керек. Жасөспірімдердің қан қысымының ұлғаюы белгіленеді.Артық жүктеме алғанда олардың жүрегі ауыруы және басы айналуы байқалады. Шаршау жағдайы жеңіл байқалады. Үзбей жаттығудың нәтижесінде бұл қайшылық көрініс біртіндеп ғайып болады. Үлкен шыдамдылықты керек ететін жаттығуларды қолданғанда, жүректің гипертрофиясына әкелуі мүмкін. Жүректің артық қуаттылығын қайтару үшін жүктемені қатаң біртіндеп ұлғайту қажет.

Қорытынды:

Сонымен қортындылай келе грек-рим күресі елімізде қарқынды дамып келеді. Грек-рим күресінің жарыс ережесі 1896 ж. шығарылып, содан бергі уақытта талай рет жаңартылып келеді. Ол 1986 ж. 1 -ші Олимпиялық ойындардың бағдарламасына еніп, содан бері (1900, 1904 жылдардан басқа) бағдарламадан басқа олимпиядалық жарыстан түспей келеді. Әлем чемпионаты 1897 ж. Еуропа чемпионаты 1898 жылдан бастап өтіп келеді. Күрес әуесқойларының халықаралық бірлестігі (ФИЛА)1912 ж. құрылды. ҚР- ның Грек-рим күресінің бірлестігі 1993 жылдан ФИЛА-ға мүше.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.Жолымбетов Ө.Ш,Құлназаров А.К, спорт терминдерінің түсіндірме сөздігі

2. htpp://malimetter.org/?p=9986 сайты

3. Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3