Қазақстан Республикасының Білім және
ғылым министрлігі
Атырау облысы Исатай
ауданы
Жалпы білім беретін Исатай орта
мектебі
Болатова Жайна
Болатқызы
10-сынып
оқушысы
Ғылыми жұмыстың
тақырыбы: Амал атауларындағы этномәдени
мәнділіктер және амалдардың ақын жазушылар шығармаларында көрініс
табуы
Бағыты:
Қазақстанның тарихи ескекрткіштері және болашақ дамуы
бар
саяхат
маршруттары
Cекция:
Этномәдениеттану
Жетекшісі: Нұрмұхан Бибігүл
Байболатқызы
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің
мұғалімі
Исатай
ауданы
2019
жыл
Атырау облысы Исатай ауданы Исатай ауылы
Жалпы білім беретін Исатай орта мектебінің 10-сынып оқушысы
Болатова Жайнаның «Амал атауларындағы этномәдени мәнділіктер және
амалдардың ақын жазушылар шығармаларында көрініс табуы»
тақырыбындағы ғылыми
жұмысына
Пікір
Зерттеу жұмысы өте қызықты, күрделі
тақырыпқа арнаған. Кіріспе
бөлімде қазақ халқының байырғы астрономиялық
түсінігіне шолу жасалған. Негізгі бөлімде ертеде ата-бабаларымыздың
қазіргі кезеңдегідей ауа райын бақылайтын құралы болмағанның өзінде
жұлдызды, жануарлар мен өсімдіктердің тіршілігін бақылай отырып
құбылысты алдын ала болжай білгенін көрсеткен. Күнтізбедегі аталған
ай амалдарының көшпелі қазақ тұрмысы мен дүниетанымында маңызды рөл
атқарғанын дәлелдеген. Кей жерлерде халықтық болжамдарды өзі
жүргізген ауа райын бақылау күнделігімен салыстыра білген. Осындай
болжамдардан барып ел арасында болған оқиғаларға
тоқталған.
Қорытынды бөлімде ауа райын алдын ала болжаудың
өмірге қажеттілігі туралы
айтылады.
Әсіресе, жыл маусымдары туралы халық түсініктерін
бүгінгі жас ұрпақ зердесіне насихаттау жолындағы талпынысы
құптарлық іс. Алдағы ууақытта бұл жұмысты әрі қарай дамыта
зерттеуге мүмкіндігі мол.
Қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі:
Гумарова Агзия
Аңдаухат:
Зерттеу
мақсаты: 1. Қазақ халқының ата-бабадан келе жатқан
таным түйсігін, өз бойындағы ерекше қасиеттерін, өзгелерден ерекше
табиғи қабілеті арқылы биіктерден көрінгенін өмір қажеттілігі
ретінде пайданағанын
дәлелдеу.
2.
Табиғаттың тылсым құбылыстарының сырын танып біле отырып, көпшілік
қажеттілігіне жарату.
Зерттеу жұмысының
өзектілігі: Жыл он екі айдағы әлем бейнесін өз
дүниетанымында зерделеп, он екі ай ішіндегі
әртүрлі амалдарды атадан балаға мирас етіп, сабақтастыра
білгенін ұлт мәдениетіндегі
аса
маңызды
рухани құндылықтармен танысу. Практика
жүзінде ауа райын болжаудың дәстүрлі және ғылыми әдістерін
үйрену.
Зерттеу
кезеңдері: 1. Табиғаттағы амал құбылыстары туралы қазақ
ұғымындағы түрлі болжамдар негізінен мағлұмат
алынды.
2.
Көнекөз қариялардан көрген-білгендері мен естігендерінен мәліметтер
жинақталды.
Зерттеу
әдістері: 1. Зерттеу барысында
амал атауларының шығу төркініне үңілу, ауа
райы туралы халықтық болжамдар мен ғылыми мәліметтерді
жинақтау.
2. Ауа райын практикалық түрде зерттей
отырып, халық болжамымен
салыстыру.
3. Ақын-жазушылар шығармаларындағы амал
құбылыстарының суреттелуін оқып
білу.
Зерттеу
жұмысының жаңалығы:
Ауа райының халықтық әдістерін кеңінен
алдын-ала зерттеп, оны өз қадесіне жаратуға
үйрету.
Болжам:
Ұлттық сана-сезіміміздің көкжиегін
кеңейте және ұлттық болмыстың өзегін сақтай
отырып, халқымыздың ата
кәсібі мал шаруашылығы, халық шаруашылығы үшін
ауа райын болжаудың маңыздылығын
үйрену.
Мазмұны:
І. Кіріспе
................................................................................................3
ІІ. Негізгі бөлім
.......................................................................................
Он бес тоғыс, жеті амал - табиғаттың
таңғажайып құбылысы
2.1. «Арасы Көктем, Жаздың
үзілместен
Дүние өтіп жатыр ұзын көшпен...»
..........................................5
2.2. «Отамалы – ойылған қыс, сәуір – сәнді
қыс...» .....................
8
2.3. «Таразыда таң суыр , сүмбіледе су суыр»
..............................16
2.4. «Кейде аяз, кейде бұрқақ, кейде
қырбақ…»...........................19
ІІІ. Қорытынды
........................................................................................22
ІV. Ұсынымдар
.......................................................................................23
V. Пайдаланылған әдебиеттер
..............................................................24