ХИМИЯ ПӘНІНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК КӨМЕКШІ ҚҰРАЛ.

«Колледж «Семей» мекемесі.

ХИМИЯ ПӘНІНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК КӨМЕКШІ ҚҰРАЛ.

Құрастырушы: химия пәнінің оқытушысы

Карипова Мария Мухаметкалиевна

Есеп шығара білу жаттығу

нәтижесінде қалыптасатын өнер.

Д.Пойа.

Алғы сөз

Химия пәнінен есеп шығарудың таным процесіндегі ролі өте зор. Есептер шығару кезінде оқушылардың ойлау қабілеті тез дамиды. Сол себепті де оқушының танымдық қабілетін артыруда математика есептерін шығара білуіне мән берілсе, физика, химия есептерін шығаруда білім алушы қиналмайды. Сандық және сапалық есептер шығару өте маңызды орын алады.

Химия пәнінен есеп шығара білу үшін оқушы білімі терең химиялық формулалар мен теңдеулерді қатесіз жақсы жаза алумен қатар химиялық түрлі заңдылықтарды меңгере білуі тиіс. Химиялық формулаларды еркін жаза алумен қатар олардың атауларын, қасиеттерін тани білу керек, есептің шартын түсіне отырып оған теңдеу құра білу маңызды.

Химияның есептерін шығара білу көпшілік жағдайда оқушының математикалық және физикалық сауаттылығына тәуелді болып жатады, олай дейтін себебіміз сол екі пәнге жақсы қабілетті оқушы химия есептерін тез меңгере алады. Бірақ бір қиыны химия пәнінде элементтер олардың валенттілігі бойынша формула мен теңдеулер құрастыру маңызды болғандықтан, оқушы көбіне осы жағынан қиналып қалады.

Ұсынылып отырған әдістемелік құрал бейорганикалық және органикалық химия пәндеріне берілген есептерді шығаруда мектеп оқушылары мен кәсіби білім беруде 1-2 курстың білім алушыларына арналады.

Әдістемелік құрал есептердің шығарылуда негізгі бағыт-бағдар беретін, жас оқытушылардың оқу материалдарын игертуде әдістемелік құрал болып табылады.

Бейорганикалық және органикалық химия пәндеріне берілген есептерді шығару нұсқасы.

Есеп: №1. Магний хлоридінің 10% -к 240 гр. ерітіндісіне 60 гр. тұз қосылды.Алынған ерітіндідегі MgCl₂ –нің массасы?

Шешуі: 240гр.- ның 10 пайызын табамыз: 240 х 0,1  24гр. Жалпы ерітіндінің массасын табамыз: m 24 г + 60 г = 84гр.

W = 24 / 84 x 100= 28 %

А.28 % В. 15% С. 20% Д. 12 % Е. 10 %

Есеп:№2. Массалық үлесі 0,2 натрий гидроксидінің 600 гр. ерітіндісіне массалық үлесі 0,2 азот қышқылының 800 гр ерітіндісі араластырылғанда түзілген тұздың массасы?

Шешуі:

NaOH + HNO₃ = NaNO₃ + HOH

m₁ = 0,2 x 600 = 120

m₂ = 0,2 x 800 = 160

V₁ = 120 / 40 = 3

V₂ = 160 / 63 = 2,5

m₁ = 3 x 85 = 255 гр.

m₂ = 2,5396825397 x 85 = 215,9 гр.

Жауаптар:

А. 208,9 гр В. 295,9 гр. С 251,9гр. Д 215,9 гр. Е 282,9 гр.

Есеп: №3. Құрамында 45 % күкірті бар 1 т пириттен шығымы 98 пайыз болса, түзілетін күкіртті газдың массасы ( т) ?

Шешуі: Алдымен реакция теңдеуін жазып аламыз:

4FeS₂ + 11O₂ = 2Fe₂O₃ + 8SO₂

1 т = 1000 кг. Бұдан масса тауып алсақ: 1000 кг х 0,45 = 450кг.

450 кг. -------------- Х кг.

0.480 кг. ------------- 0.512 кг.

Х = 480 кг.

480 кг. ---------- 100 %

Х кг. ---------- 98%

Х = 470, 4 кг. Тоннаға айналдырсақ : Х = 0,47 т

А 0,47 т В 0,78 т С 0,98 т Д 0,68 т Е 0,88 т

Есеп: №4. Мүсәтір спиртін алу үшін 5,6 л (қ.ж) аммиак 200 гр. суда ерітілді. Алынған ерітіндідегі аммоний гидроксидінің массалық үлесі?

Шешуі: Алдымен реакция теңдеуін жазып аламыз:

NH₃ + HOH = NH₄OH

5,6 л -------------- Х

22,4 л ------------ 17 г/ моль

Х = 4,25 гр. Бұдан жалпы сумен қосқандағы масса: 204,25 грамға тең.

4,25 гр. ------------- Х

17г/ моль ---------- 35г/моль

Х = 8,75гр.

Бұдан мүсәтірдің массалық үлесін табамыз:

W = 8,75г / 204,25 х 100 % = 4,28 %

А 4,28 % В 4,22 % С 2,80 % Д 1,83% Е 5,31%

Есеп:№ 5. Метан мен этаннан тұратын қоспаның сутек бойынша тығыздығы - 10, көлемдік үлестері.

Шешуі: Метан мен этанның орташа молярлық массаларын оның сутегі бойынша тығыздығын пайдаланып анықтаймыз.(жүйе құру)

М_орт(СН₄; С₂Н₆;) = Мн₂ * Дн₂ = 2г/моль * 10 = 20г/моль

{ M₁ * Y₁ + M₂ * Y₂ = М_орт(СН₄; С₂Н₆;)

{Y₁ + Y₂ = 1

Орындарына қоямыз:

{ 16 * Y₁ + 30 * Y₂ = 20

{ Y₁ + Y₂ = 1 Y₁ = 1 - Y₂

16 * ( 1 - Y₂ ) + 30 Y₂ = 20

14 Y₂ = 4 Y₂ = 0,29 немесе 29%

Y₁ = 0, 71 немесе 71%

А. 70,4 % В. 55,5 % С. 71,0 % Д. 29,0 % Е. 69 % F. 41% G. 29,6 % H. 44,5 %

Есеп:№ 6. 32 гр. темір (III) оксидін көміртекпен тотықсыздандырғанда 21,28г темір түзілді. Темірдің шығымын есептеңдер?

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

Fe₂O₃ + 3C = 2Fe + 3CO

32г. ------- X x = 22,4 г.

160 г/моль ----- 112 г /моль

 = 21,28 / 22,4 x 100 % = 95%

А. 90 % В 95 % С 75 % Д 80 % Е 85 %

Есеп:№ 7. Метанолдың массалық үлесі 0,2 – ге тең 300 гр. ерітіндісін даярлауға қажетті судың массасы?

Шешуі: Метанолдың формуласы: СН₃ ОН

m = m₁ * w = 300 г * 0,2 = 60 г.

m = m₁ - m₂ = 300 г. – 60 г. = 240 г.

А 240 г. В 450 г. С 280 г. Д 300 г. Е 60 г.

Есеп:№ 8. 4,6 г. Қаныққан бір атомды спирт натримен әрекеттескенде ( қ.ж.) 1,12 л сутек бөлінген. Спирттің молярлық массасы?

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

2C_nH_{2n+ 1}OH + 2Na = 2 C_nH_2n+1 ONa + H₂

4,6 г. 1,12 л

X 22,4 л

X = 92 г.

Реакциятеңдеуібойыншаекіеселенгендіктенекігебөлеміз.

А..46 г. В 56 г. С 76 г. Д 87 г. Е 62 г.

Есеп:№ 9.Көмірқышқылгазынтолықкетіргенше 46 г. ДоломиттіCaCO₃ * MgCO₃қаттықыздырғанда жоғалтатын массасы ?

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

CaCO₃ * MgCO₃ = CaCO₃ + MgCO₃

CaCO₃ = CaO + CO₂

46 г -----------X

184 г/моль -------- 44 г/моль

Х = 11г.

А 5,5 г. В 24 г. С 44 г. Д 11 г. Е 66 г.

Есеп:№ 10. 1 моль азот пен 3 моль сутек әрекеттескенде 2 моль аммиак түзілген.

Азот пен сутектің әрекеттескендегі қатынасы және аммиактың массасы...

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз сол бойынша молдік қатынастарын анықтаймыз.

N₂ + 3H₂ =2 NH₃

1 3 2

28г/моль 6г/моль 34 г.моль

A) 3:1:3 51г. NH₃

В) 3:1:2 17 г. NH₃

С) 3:1:1 17 г. NH₃

Д) 1:1:3 34 г. NH₃

Е) 3:1:2 17г. NH₃

Есеп:№ 11. Массасы 0,7 г екі валентті металл қышқылмен әрекеттескенде 280 мл. Сутегі газы бөлінген. Металдың формуласы?

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

Me + 2HCl = MeCl₂ + H₂

0,7 г 280 мл 0,28 л.

Х 22,4л

Х = 0,7 г * 22,4 л / 0,28л = 56 г/моль

А) FeB) CaC) ZnD) AlE) K

Есеп:№ 12. Бейтараптанукезінде 5,3 г. Сусызсоданыалмастыраалатынсақардыңмөлшері?

Шешуі: Формула бойынша:

Na₂CO₃ = 5,3 г./ 106 г/моль = 0,05 моль

А 0,05 моль В 0,15 моль С 1,07 моль Д 1,04 моль Е 1,08 моль

Есеп:№ 13. 190 г. 2 пайыздық амин сірке қышқылының ерітіндісімен әрекеттесетін пропанолдың массасы:

Шешуі: Реакция теңдеуін жазамыз:

H₂N – CH₂COOH + C₃H₇OH = H₂N – CH₂-CООC₃H₇ + HOH

m = m₁ * w = 190 г * 0,02 = 3,8 г.

3,8 г. --------------- Х

75 г/ моль. ---------- 60г/моль Х = 3,8 г * 60г.моль / 75г/моль = 3,04 г.

А 3 г. В36 г. С 12 г. Д 6 г. Е 56 г. F. 48 г. G. 9 г. H. 24 г.

Есеп:№ 14. Ацетиленнің жану реакциясының термохимиялық теңдеуі:

2С₂Н₂ + 5О₂5СО₂ +2Н₂О + 2600 кДж

25 % қоспасы бар 36 л. ацетиленді (қ.ж. ) жаққанда бөлінетін жылу мөлшері?

Шешуі: Берілген реакция теңдеуі бойынша прапорция құрастырамыз:

2С₂Н₂ + 5О₂ 5СО₂ +2Н₂О + 2600 кДж

100 % - 25 % = 75 % қалады, 0,75 * 36 л = 27 л.

Бұдан прапорция