Информатика пәнінде ағылшын терминдерін пайдалану

Құрметті әріптестер және оқушылар!

Информатика – заман талабына сай үздіксіз дамып келе жатқан ғылым. Бұл салада ағылшын терминологиясын пайдалану ерекше маңызды, өйткені бүгінгі күнде ақпараттық технологиялар мен бағдарламалау негізінен ағылшын тілінде дамиды. Осы баяндамада информатикадағы ағылшын терминдерін қолданудың маңызы, олардың қажеттілігі және қазақ тіліне бейімдеудің артықшылықтары мен қиындықтары туралы ой бөлісемін.

Ағылшын терминдерінің қолданылу себептері

Информатика пәні бойынша негізгі ұғымдар мен құралдардың басым бөлігі ағылшын тілінде әзірленген. Бұл бірнеше негізгі себепке байланысты:

1. Ғылым мен технологияның халықаралық сипаты

Информатика – жаһандық ғылым. Оның дамуы мен жетістіктері көбіне ағылшын тілді ортада қалыптасқан. Мысалы, Microsoft, Google, Apple сияқты ірі компаниялар жаңа технологияларды ағылшын тілінде әзірлеп, оларды бүкіл әлемге танытты. Жаңа бағдарламалау тілдері мен платформалар (Python, Java, HTML) да ағылшын тілінде жасалған.

2. Бағдарламалау тілдеріндегі терминдердің ерекшелігі

Бағдарламалау тілдерін үйретуде ағылшын терминдері негізгі рөл атқарады. Код жазу кезінде оқушылар мынадай негізгі сөздерді жиі кездестіреді:

• If – «егер»,

• Else – «әйтпесе»,

• Loop – «цикл»,

• Function – «функция».

Бұл терминдерді аудару бағдарламалау логикасын қабылдауды қиындатуы мүмкін.

3. Терминдердің стандартты болуы

Ағылшын терминологиясы әлем бойынша бірыңғай стандартқа айналған. Algorithm, Database, Artificial Intelligence (AI) сияқты ұғымдарды барлық елдер өзгеріссіз қолданады. Бұл ғалымдар мен мамандардың бір-бірімен еркін қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді.

Ағылшын терминдерін қолданудың артықшылықтары

1. Оқушылардың IT саласындағы мүмкіндіктерін арттыру

Ағылшын терминологиясын меңгеру арқылы оқушылар IT саласындағы заманауи технологияларды тез үйреніп, өздерін әлемдік нарыққа бейімдей алады.

2. Ақпаратқа қолжетімділікті кеңейту

Интернеттегі заманауи материалдар, ғылыми мақалалар мен зерттеулердің басым бөлігі ағылшын тілінде жарияланады. Терминдерді меңгерген оқушы бұл ақпараттарды еркін оқып, түсіне алады.

3. Кәсіби дамуға ықпал ету

Халықаралық деңгейде жұмыс істейтін IT мамандар ағылшын тілін және осы тілдегі терминдерді жетік білуі тиіс. Бұл – олардың кәсіби жетістігінің негізгі шарты.

Қазақ тіліне бейімдеу мәселелері

Информатика саласында ағылшын терминдерін қазақшаға аудару күрделі процесс болып табылады. Кейбір терминдердің қазақша баламасы бар болғанымен, олардың аудармасы көбінесе мағынасын толық жеткізе алмайды.

1. Терминдердің баламасын табу қиын

• Мысалы, Cloud Computing – «Бұлттық есептеу технологиясы». Аударма мағынасы бар болғанымен, бастапқы ұғымның нақтылығын жеткізу қиын.

2. Күрделі аудармалар

Кейбір терминдерді аударған кезде олардың ұзақ әрі түсініксіз болуы мүмкін. Мысалы, Big Data терминін «Үлкен деректер» деп аудару оның бастапқы мәнін толық аша алмайды.

3. Түпнұсқаны сақтаудың артықшылығы

Ағылшын тіліндегі терминдерді түпнұсқада қолдану – жаһандық стандарттардан артта қалмаудың бір жолы. Әрине, қазақша балама табуға тырысу маңызды, бірақ терминнің мән-мағынасы жоғалмауы тиіс.

Мұғалімнің міндеті: ағылшын терминдерін дұрыс жеткізу

Информатика пәні мұғалімі ретінде, біз оқушылардың жаңа ұғымдарды дұрыс меңгеруі үшін тиімді әдістерді қолдануымыз қажет. Ағылшын терминдері оқушыларға қиындық туғызбауы үшін келесі шараларды жүзеге асыруға болады:

1. Терминдердің мәнін түсіндіру

Әрбір ағылшын терминіне қазақ тіліндегі түсіндірме беру. Мысалы:

• Algorithm (алгоритм): белгілі бір тапсырманы орындау үшін берілген әрекеттер тізбегі.

Бұл тәсіл оқушылардың түсінігін жеңілдетеді.

2. Қазақша баламаларды ұсыну

Егер терминнің қазақша баламасы бар болса, оны көрсету арқылы терминнің екі тілдегі қолданысын түсіндіру қажет.

3. Ағылшын тілін үйретумен ұштастыру

Сабақ барысында ағылшын терминдерін дұрыс айтуды үйрету оқушылардың тілдік деңгейін арттырады. Бұл олардың бағдарламалау тілдерін және IT технологияларды тереңірек меңгеруіне көмектеседі.

4. Тәжірибелік тапсырмаларды қолдану

Оқушылар ағылшын терминдерін тек теория жүзінде емес, практикалық жұмыстарда қолдануы керек. Бұл терминологияны есте сақтауды жеңілдетеді.

Қорытынды

Ағылшын терминологиясы информатика пәнінің ажырамас бөлігі болып табылады. Біз, мұғалімдер, бұл терминдерді оқушыларға дұрыс түсіндіріп, олардың IT саласындағы дағдыларын қалыптастыруға жауаптымыз. Сонымен қатар, қазақ тілін дамыту мақсатында терминдерді бейімдеу жұмыстары жалғасуы қажет.

Ұсыныстар:

• Терминдерді қазақша түсіндіретін әдістемелік құралдар әзірлеу.

• Ағылшын тілін информатика сабағымен интеграциялау.

• Заманауи терминологиялық сөздіктерді жасау және оларды оқу процесінде пайдалану.

Бұл жұмыстарды жүзеге асыру арқылы біз оқушыларды IT саласындағы болашаққа дайындап қана қоймай, қазақ тілінің ғылым саласындағы орнын нығайта аламыз.

Пайдаланылған әдебиет

1. Мұхамедияр, А. (2014). Информатика және ақпараттық технологиялар. Алматы: ҚазҰУ баспасы.

2. Құдияров, М. (2017). Ақпараттық технологиялар және инновациялар. Астана: Литература.

3. Тұяқбаева, Г. (2019). Қазақ тіліндегі ақпараттық технологиялар терминологиясының мәселелері. Алматы: Қазақ университеті.

4. Баймұхамбетова, С. (2015). Информатика пәнін оқытудағы ағылшын тілінің рөлі. Алматы: «Дәуір» баспасы.

5. Алтыбаева, А. (2018). Информатика және ағылшын тілі: интеграцияланған оқыту әдістері. Жаңа Ғасыр.

6. Смайыл, Б. (2020). Қазіргі заманғы ақпараттық технологиялар және бағдарламалау. Астана: Нұрлы жол.

7. Климентьева, Е. (2021). Ағылшын тіліндегі IT терминологиясының қазақ тіліне бейімделуі. Қазақ тілі мен әдебиеті журналы, 45(3), 72-80.

8. Gough, M. & Jones, A. (2016). The Role of English Terminology in Global Informatics. International Journal of Information Technology, 12(4), 134-145.