Инклюзивті білім берудің мәні мен маңызы

Инклюзивті білім беру – бұл барлық балаларды, олардың физикалық, психологиялық, әлеуметтік және мәдени ерекшеліктеріне қарамастан, бір ортада оқытуға бағытталған білім беру жүйесі. Бұл жүйе ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды қоғамға бейімдеп, оларды оқшауламауды көздейді.

Мәні:

• Инклюзия әр баланың жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, білім алуға тең құқық береді.

• Ол баланың әлеуметтік ортада өзін еркін сезінуіне, қоғамға бейімделуіне ықпал етеді.

• Инклюзивті білім беру тек ерекше қажеттіліктері бар балалар үшін емес, жалпы балаларды бір-бірін түсініп, құрметтеуге тәрбиелейді.

Маңызы:

• Заманауи қоғамда әлеуметтік әділдік пен теңдік ұстанымдарына негізделген жүйе.

• Ерекше қажеттіліктері бар балалардың білім алудағы кемсітушілікті жоюға бағытталған қадам.

• Инклюзивті орта баланың әлеуетін толық ашуға мүмкіндік береді, олардың қоғамның белсенді мүшесі болуына ықпал етеді.

Инклюзивті білім берудің қағидаттары

Инклюзивті білім берудің тиімді жүзеге асуы үшін оның негізгі қағидаттарын түсіну маңызды:

• Тең құқықтылық: барлық балалардың білім алуға тең қолжетімділігі қамтамасыз етілуі қажет. Ерекше қажеттіліктері бар оқушылар үшін жағдай жасау – қоғамның маңызды міндеттерінің бірі.

• Қатысу: барлық оқушылар білім беру үдерісіне толыққанды қатысуы керек. Ерекше қажеттіліктері бар балалардың да мектептегі барлық шараларға атсалысуына мүмкіндік беріледі.

• Жеке тәсіл: әр баланың жеке қабілеттерін, қызығушылықтарын, мүмкіндіктерін ескере отырып оқыту. Бұл әдіс оқушылардың білім алу үдерісін жеңілдетеді.

• Ынтымақтастық пен өзара түсіністік: инклюзивті білім беруде тек мұғалімдер мен оқушылар ғана емес, ата-аналар, қоғам мүшелері де белсенді қатысуы керек.

Бұл қағидаттарды сақтау балалардың бойында толеранттылық, өзара құрмет пен әлеуметтік жауапкершілікті қалыптастырады.

Жаңа тәсілдер мен әдіс-тәсілдер

Инклюзивті білім беру заман талабына сай жаңа әдістерді талап етеді. Бұл әдістер оқушылардың қажеттіліктерін ескеріп, оларға қолайлы білім беру ортасын құруға бағытталған:

• Дифференциация әдісі:

Мұғалім әр оқушының жеке қабілетін ескере отырып, тапсырмаларды бейімдейді. Мысалы, оқу жылдамдығы баяу оқушыларға жеңілдетілген тапсырмалар берілсе, білім алуға қабілеті жоғары балалар үшін күрделі тапсырмалар беріледі.

• Ойын технологиялары:

Ойын арқылы оқыту ерекше қажеттіліктері бар оқушыларды оқытуда тиімді. Мысалы, визуалды немесе аудио ойындар, логикалық тапсырмалар оқушылардың зейінін арттыруға көмектеседі.

• Ақпараттық технологиялар:

Инклюзивті білім беруде IT құралдар үлкен рөл атқарады. Мысалы:

• Дыбыстық немесе мәтіндік оқыту бағдарламалары;

• Интерактивті тақталар мен қосымшалар;

• Оқыту үшін арнайы бейімделген гаджеттер.

• Тьюторлық қолдау:

Әр оқушыға жеке көмек көрсету арқылы білім алуға жағдай жасалады. Тьюторлар ерекше қажеттіліктері бар балалардың материалды меңгеруіне, сабаққа қатысуына және әлеуметтік бейімделуіне көмектеседі.

• Құндылыққа негізделген оқыту:

Балаларды толеранттылыққа, әртүрлілікке құрметпен қарауға және өзара көмек көрсетуге тәрбиелеу басты мақсаттардың бірі болып табылады.

Инклюзивті білім беруді іске асырудағы қиындықтар мен оларды шешу жолдары

Инклюзивті білім беру жүйесін енгізу барысында түрлі қиындықтар туындайды:

Қиындықтар:

1. Мұғалімдердің біліктілігінің жеткіліксіздігі:

Инклюзивті білім беру бойынша арнайы даярлықтан өткен мұғалімдер саны аз. Оларға ерекше қажеттіліктері бар балалармен жұмыс жасау әдістерін үйрету қажет.

2. Материалдық-техникалық базаның әлсіздігі:

Мектептерде арнайы бейімделген құралдардың (мысалы, тифлотехникалық құрылғылар, арнайы оқу құралдары) жетіспеушілігі білім беру сапасына әсер етеді.

3. Ата-аналармен жұмыс:

Кейбір ата-аналар инклюзивті білім беруге сенімсіздікпен қарайды, ал кейбіреулері оны қолдауға дайын емес.

4. Қоғамның дайындығы:

Ерекше қажеттіліктері бар балаларға қатысты стигма мен кемсітушілік әлі де бар.

Шешу жолдары:

• Мұғалімдерге арналған арнайы курстар ұйымдастыру, олардың кәсіби деңгейін арттыру.

• Мектептерді қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету үшін мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру.

• Ата-аналармен түсіндіру жұмыстарын жүргізу, инклюзивті білім берудің артықшылықтарын түсіндіру.

• Қоғамды ақпараттандыру және инклюзивті орта құруға шақыру, толеранттылыққа тәрбиелеу.