Қазбаева Айгүл Сатбайқызы

БҚО. Қаратөбе ауданы

Мұхит атындағы ЖОББМ

Тарих пәні мұғалімі

Инклюзивті білім беруде ақпараттық технологияларды қолдану және оның тиімді әдістері.

Бұл мақалада ақпараттық білім беру ортасын жасаудың маңыздылығы талқыланады, инклюзивті білім беру үшін ақпараттық білім беру ортасын жасаудың пайдасы, инклюзивті білім беру үшін ақпараттық білім беру ортасын жасауда кездесетін негізгі қиындықтар мен оны шешу жолдары көрсетіледі.

Бала кемістігінің даму деңгейі

неғұрлым төмен болса,

соғырлым мұғалімнің білім

деңгейі жоғары болу керек.

Неміс педогог-дефектолог Шуман.

Инклюзивті білім беру – ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды жалпы білім беру үдерісіне қосу. Бұл бағытта ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдану маңызды рөл атқарады, себебі АКТ құралдары оқушылардың қажеттіліктеріне сәйкес оқу материалдарын бейімдеуге мүмкіндік береді . Әр оқуышының білім алуда өз ерекшеліктері бар. Мәселен әр оқушының эмоционалдық және психикалық таным процестерінің дамуы деңгейі әртүрлі.

АКТ технологияларының маңызы

Қолжетімділік: АКТ арқылы білім беру контенті барлық оқушыларға, соның ішінде ерекше қажеттіліктері бар балаларға да қолжетімді бола алады.

Жеке тәсіл: АКТ оқушының деңгейіне, қабілеттеріне және қажеттіліктеріне бейімделген жеке оқыту бағдарламаларын жасауға мүмкіндік береді. жеке тапсырмаларды беруде білім алушылардың ақпаратты қабылдау мүмкіндігі бойынша қарастыру қажет : Визуалдар үшін тапсырмалар суретті кестелер арқылы беріліп, аудиалдарға тапсырманы бірнеше рет қайталау арқылы, ал кинестетиктер үшін заттарды қолмен ұстауды көздейтін тапсырмаларды дайындау керек.

Интерактивтілік: АКТ құралдары оқыту үдерісін қызықты әрі интерактивті етеді, бұл оқушылардың оқу мотивациясын арттырады.

Коммуникацияны жеңілдету: АКТ ерекше қажеттіліктері бар балалардың мұғалімдермен және сыныптастарымен қарым-қатынас жасауын жеңілдетеді.

АКТ құралдарын қолдану әдістері

1. Мультимедиялық құралдар

Оқытуға арналған бейне сабақтар, анимациялар және интерактивті презентациялар.

Дауыстық және бейне қолдау (аудиокітаптар, мәтінді дауысқа айналдыру бағдарламалары).

2. Интерактивті тақталар

Оқушылардың сабаққа белсенді қатысуына жағдай жасайды.

Визуализацияны жақсартып, материалды тез түсінуге көмектеседі.

3. Электрондық оқыту платформалары

Google Classroom, Microsoft Teams, OnlineMektep , BilimLand

сияқты платформалар.Ерекше қажеттіліктері бар оқушылар үшін бейімделген тапсырмалар мен бағалау құралдарын ұсынады.

4. Мобильді қосымшалар

Логикалық ойлау мен зейінді дамытуға арналған ойындар.Дислексия немесе есту қабілеті бұзылған балаларға арналған арнайы қосымшалар. Тарих пәні бойынша логикалық ойлау мен зейінді дамытуға арналған мобильді қосымшалар оқушылардың тарихи білімін қызықты әрі интерактивті тәсілмен жетілдіруге көмектеседі. Төменде осындай қосымшалардың бірнешеуін ұсынамын:

1. Kahoot!

Сипаттамасы:Викториналар мен сұрақ-жауап ойындарын жасауға және өткізуге арналған танымал платформа. Мұғалімдер тарихи сұрақтар дайындап, оқушылармен интерактивті түрде қолдана алады.

Мүмкіндіктері:Тарихи викториналарды ұйымдастыру.Оқушылардың зейінін шоғырландыру үшін уақыт шектеулері.

Қолжетімділік:Android, iOS.

2. Quizlet

Сипаттамасы:Тарихи терминдер мен даталарды есте сақтауға арналған жүйесі.

Мүмкіндіктері:Карточкалар арқылы тарихи фактілерді жаттау.

Тест және ойын режимдері

Қолдану:Тарих пәніндегі маңызды оқиғаларды, даталарды, тұлғаларды есте сақтау үшін.

Қолжетімділік:Android, iOS.

3. TimeMaps

Сипаттамасы:Әлем тарихын уақыт және кеңістік бойынша зерттеуге арналған қосымша.

Мүмкіндіктері:Тарихи карталарды интерактивті түрде зерттеу.Әртүрлі тарихи оқиғалар арасындағы байланыстарды түсіну.

Қолдану:Уақыт сызығы бойынша оқиғаларды логикалық ретпен орналастыруға көмектеседі.

Қолжетімділік:iOS, Android.

4. BrainPOP

Сипаттамасы:Әртүрлі пәндер, соның ішінде тарих бойынша білім беретін ойындар мен видеолар платформасы.Мүмкіндіктері:Интерактивті ойындар арқылы зейінді дамыту.Тарихи оқиғаларды визуализациялау.

Қолдану:Қызықты тарихи деректерді зерттеу.

Қолжетімділік:iOS, Android.

5. History Quiz.

Сипаттамасы:Тарихи викторина ойыны, онда әртүрлі тарихи оқиғалар мен тұлғалар туралы сұрақтар беріледі.

Мүмкіндіктері:Әлем тарихының барлық кезеңдерін қамтиды.

Тапсырмалар арқылы логикалық байланыстарды түсінуге көмектеседі.

Қолжетімділік:Android, iOS.

6. Duolingo ABC (тарих контекстінде)

Сипаттамасы:Тіл үйрену қосымшасы, бірақ тарихи оқиғаларды қарапайым мәтіндер арқылы зерттеуге де болады.

Мүмкіндіктері:Оқушыларға тарихи фактілер мен терминдерді үйренуге арналған жаттығулар.Зейінді шоғырландыруға бағытталған тапсырмалар.

Қолжетімділік:Android, iOS.

7. Google Earth (тарихи қабат)

Сипаттамасы:Әлем карталарын зерттеуге арналған қосымша. Онда тарихи жерлерді және оқиғаларды карта арқылы зерттеуге болады.

Мүмкіндіктері:Тарихи оқиғалардың болған жерлерін көру.

Географиялық және тарихи байланыстарды түсіну.

Қолдану:Оқушылардың тарихи оқиғаларға кеңістіктік көзқарасын дамыту.

Қолжетімділік:Android, iOS.

8. World History Atlas

Сипаттамасы:Әлем тарихының карталары мен хронологиясын интерактивті түрде зерттеуге арналған қосымша.

Мүмкіндіктері:Уақыт және аймақ бойынша тарихи карталарды зерттеу.

Зейін мен логиканы дамыту үшін тапсырмалар орындау.

Қолжетімділік:Android, iOS.

9. Civilization VI (оқыту режимі)

Сипаттамасы:Стратегиялық ойын, онда оқушылар тарихи өркениеттерді дамыта отырып, олардың мәдениеті мен оқиғаларын зерттейді.

Мүмкіндіктері:Стратегиялық ойлауды дамыту.Тарихи оқиғалар мен өркениеттер арасындағы байланыстарды түсіну.

Қолжетімділік:Android, iOS.

10. Тарихи сөзжұмбақтар (Crossword Apps)

Сипаттамасы:Тарих бойынша сөзжұмбақтар шешуге арналған қосымшалар.

Мүмкіндіктері:Тарихи терминдер мен фактілерді жаттауға көмектеседі.

Зейінді шоғырландыруды арттырады.

Қолдану:Ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға да тиімді.

Қолжетімділік:Android, iOS.

5. Арнайы құрылғылар

Экрандық оқу бағдарламалары (screen reader).

Брайль дисплейлері және тактильді құрылғылар.

Тиімді әдістер

1. Жеке оқу жоспарын әзірлеу

АКТ-ны оқушының жеке қажеттіліктеріне бейімдеп, әр бала үшін арнайы жоспар құру.

2. Командалық жұмыс

АКТ-ны қолдана отырып, оқушыларды шағын топтарда жұмыс істеуге ынталандыру.

3. Жас ерекшеліктерін ескеру

Оқыту материалдарын оқушының жасына және қабілетіне сәйкес бейімдеу.

4. Тұрақты бағалау және кері байланыс

АКТ арқылы оқушының жетістіктерін бақылау және уақытылы кері байланыс беру.

5. Оқушылардың шығармашылығын дамыту

АКТ құралдарын пайдаланып, оқушыларды шығармашылық жобаларға тарту.

АКТ технологиялары инклюзивті білім беруде ерекше қажеттіліктері бар балаларды оқыту сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл құралдар оқу үдерісін қолжетімді, қызықты және тиімді етеді. Мұғалімдердің АКТ құралдарын дұрыс қолдануы оқушылардың білім алуға деген ынтасын арттырып, олардың мүмкіндіктерін толыққанды ашуға жағдай жасайды.

Тиімді әдістер

1. Дифференциацияланған оқыту әдісі

Әр оқушының қабілетіне қарай оқу тапсырмаларын бейімдеу.

АКТ арқылы ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға жеңілдетілген нұсқаларды ұсыну.

Дифференциациялап оқыту — білім алушылардың мүдделерін, бейімділігі мен қабілеттерін ескере отырып, оқытуды саралау және даралау процесі, яғни білім беру процесін ұйымдастыру.

Дифференциациялап оқыту жалпы оқыту процесінің құрылымын, мазмұны мен ұйымдастырылуын өзгерту арқылы оқушылардың қызығушылығын неғұрлым толық ескеруге, олардың қабілетін дамытуға, жоғары сынып оқушыларына өздерінің кәсіби қызығушылығы мен оқуын жалғастыруға қатысты ұстанған бағыт-бағдарына сәйкес білім беру үшін жағдай туғызуға мүмкіндік береді.

2. Ойын технологиялары

Оқыту үдерісіне мотивацияны арттыру үшін ойын түріндегі бағдарламаларды қолдану (мысалы, Kahoot!, Quizizz).

Әр оқушы өзіне тән жылдамдықпен және әдіспен білім алады.

Тарих пәні бойынша логикалық ойлау мен зейінді дамытуға арналған ойындар оқушылардың тарихи фактілерді, оқиғаларды, себеп-салдар байланыстарын терең түсінуіне және қызығушылығын арттыруға көмектеседі. Төменде осындай ойындардың бірнеше түрі берілген.

1. Таймлайн (Уақыт сызығы)

Мақсаты:Оқушылардың тарихи оқиғаларды хронология бойынша дұрыс орналастыру қабілетін дамыту.

Қалай ойнауға болады:Тарихи оқиғалар немесе даталар жазылған карточкалар дайындаңыз.Оқушыларға бұл карточкаларды хронологиялық тәртіппен орналастыру тапсырмасы беріледі.Қателіктерді талқылап, дұрыс жауаптармен түсіндірме беріледі.

Мысалы:Карточкалар: "Ұлы Жібек жолының қалыптасуы," "Моңғол шапқыншылығы," "Қазақ хандығының құрылуы."

2. Тарихи детектив

Мақсаты:Зейінді және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Қалай ойнауға болады:Оқушыларға тарихи оқиға туралы қысқаша ақпарат беріледі, бірақ мәліметтің кейбір бөліктері жетіспейді.Олар қосымша сұрақтар қойып немесе дәлелдер іздеп, оқиғаның толық суретін қалпына келтіреді.

Мысалы:"Абылай ханның жорықтары туралы жазбаның жартысы жоғалып қалған. Сізде болған деректерге сүйене отырып, оның қандай елдермен байланыс жасағанын анықтаңыз."

3. Тарихи пазл

Мақсаты:Тарихи оқиғаларды, тұлғаларды және олардың маңызын зерттеуге үйрету.

Қалай ойнауға болады:Тарихи оқиға немесе тұлғаға қатысты бөлшектерді (сурет, мәтін, фактілер) қиып дайындаңыз немесе арнайы платформаға салып құрастыру. Оқушылар осы бөлшектерді біріктіріп, дұрыс ақпаратты жинайды.

Мысал:"Тәуке ханның заңдары" туралы пазл.

4. "Кім? Не? Қайда? Қашан?" ойыны

Мақсаты:Зейін мен есте сақтау қабілетін дамыту.

Қалай ойнауға болады:Оқушы төрт сұраққа жауап беру керек:

Кім? (тұлға немесе халық).

Не? (оқиға немесе әрекет).

Қайда? (орны).

Қашан? (мерзімі).

Тапсырманы дұрыс орындау үшін логикалық байланыс орнату қажет.

Мысал:"Кім: Әбілқайыр хан. Не: шайқас. Қайда: Аңырақай даласы. Қашан: 1729 жылы."

5. Тарихи "Кім жылдам?"

Мақсаты: Зейінді шоғырландыру және жылдам ойлану қабілетін арттыру.

Қалай ойнауға болады:Мұғалім тарихи оқиғалар туралы сұрақтар қояды.

Оқушылар сұраққа жылдам әрі дұрыс жауап беруі керек.

Мысал:"Қазақстан тәуелсіздігін қашан алды?"

"Алтын Орда қай ғасырда құрылды?"

6. "Жоғалған сөзді тап"

Мақсаты:Оқушылардың зейінін және сөздік қорын дамыту.

Қалай ойнауға болады:Тарихи мәтін дайындап, кейбір сөздерді алып тастаңыз.Оқушылар сол сөздерді контекстке қарап табуы керек.

Мысалы:Мәтін: "1465-1466 жылдары Керей мен Жәнібек хандар __ хандығын құрды."

Жауап: "Қазақ."

7. "Тарихи лабиринт"

Мақсаты:Логикалық ойлау мен тарихи оқиғалар арасындағы байланысты түсіну.

Қалай ойнауға болады:Оқушыларға бірнеше тарихи оқиғаларды көрсетіңіз.

Дұрыс оқиғаны таңдау арқылы лабиринттен шығу керек.

Мысалы:"Ұлы Жібек жолы қандай елдерді байланыстырды?"

Жауаптар: Қытай - Орта Азия - Еуропа.

8. Тарихи суреттер викторинасы

Мақсаты:Тарихи оқиғаларды визуалды түрде тану қабілетін дамыту.

Қалай ойнауға болады:Тарихи суреттер немесе ескерткіштердің фотосуреттерін көрсетіңіз.Оқушылар оларды танып, қандай оқиғаға немесе кезеңге қатысты екенін түсіндіреді.

3. Жеке жұмыс жоспарларын әзірлеу

Google Classroom немесе Moodle арқылы әр оқушыға жеке тапсырмалар мен материалдар жіберу.

Нәтижелерді тұрақты бағалап, кері байланыс беру.

4. Интерактивті әдістер

Интерактивті тақталар немесе планшеттер арқылы оқу.

Виртуалды зертханаларды пайдалану.

5. Қолдау топтарын құру

Оқушыларды шағын топтарға бөлу және бірлескен жобалар жасау және

Microsoft Teams немесе Zoom арқылы топтық талқылау ұйымдастыру.

Ата-аналарды тарту: Оқушылардың оқу үдерісіне ата-аналарды қосу арқылы қолдау көрсету.

Қорытындылай келе инклюзивті білім беруде ақпараттық- коммуникациялық технологияларды мүмкіндігі шектеулі балалардың жас ерекшелігіне сай дайындап, пайдаланып, пәндер бойынша бағдарламаларын құрастырып, түзете- дамыту жұмыстарын жүргізсе, мүмкіндігі шектеулі жандардың заман талабына сай тұлға қалыптастыруға септігі зор екендігі белгілі. Инклюзивті оқытуда мұғалім жаңа технологияларды игеріп, оқушы танымы мен қызығушылығын арттыруда ақпараттық технологияларды қолданудың тиімділігі зор.