Интарсия өнерін оқытудағы тәжірибелік жұмыс: теория мен практика интеграциясы

Кіріспе
Интарсия өнері – бұл ағашты әртүрлі текстура және түстерді пайдаланып, сәндік және функционалды композицияларға айналдыруға негізделген көркем еңбек технологиясы. Қазіргі білім беру жүйесінде интарсия техникасын меңгеру оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, қол еңбегіне шеберлігін және кәсіби бағдарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Интарсия өнерін мектептік бағдарламаларда енгізу, әсіресе технология пәні шеңберінде, оқушылардың эстетикалық талғамын дамытуға, дәлдік пен шыдамдылыққа үйретуге, құралдар мен материалдардың қасиеттерін түсінуге мүмкіндік береді.

Қазақстанның білім беру стандарты – «Орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» (МЖБМС) – оқушылардың шығармашылық және практикалық дағдыларын қалыптастыруды міндеттейді. Интарсия сабақтары осы талаптарға толық сәйкес келеді: оқушы теорияны меңгерумен қатар, практикалық тәжірибе жинайды, нәтижесінде кәсіби құзыреттіліктер дамиды.

Интарсия техникасының өзектілігі қазіргі заманда да артып келеді. Өнеркәсіптік дизайн, интерьер, ағаш өңдеу салаларына мамандардың сұранысы жоғары. Сондықтан мектепте интарсияны оқыту тек эстетикалық құндылықты дамыту ғана емес, сонымен қатар болашақ мамандықтарға дайындық негізі ретінде қызмет етеді.

Теориялық негіздеме
Интарсия өнері тарихы ежелгі дәуірлерден бастау алады. Ежелгі Египет, Италия мен Азия елдерінде ағаш пен түрлі материалдарды қолдана отырып, сәндік композициялар жасау дәстүрі қалыптасқан. Қазақ дәстүрлі қолөнерінде де ағаштан жасалған бұйымдар ерекше рөл атқарған, әсіресе зергерлік және құрылыс элементтерінде. Интарсия техникасын оқыту барысында оқушыларға тарихи және мәдени контекстті түсіндіру маңызды.

Теориялық негізде интарсия өнері бірнеше бағытқа бөлінеді: композициялық жоспарлау, материалдық сипаттар, құралдарды қолдану және эстетикалық бағалау. Композициялық жоспарлау кезеңінде оқушылар эскиздер жасап, бөліктерді үйлестіруді үйренеді. Материалдық сипаттар бойынша әр ағаштың қаттылығы, текстурасы және өңдеуге жарамдылығы қарастырылады. Құралдарды қолдану теориясы – бұл қауіпсіздік техникасы, аралау, пышақпен жұмыс, желімдеу және лак жағуды үйрету.

Интарсия өнерін оқытудың педагогикалық негізі – тәжірибелік әрекет арқылы білімді меңгеру. Мұғалім теориялық білімді нақты практикалық тапсырмалармен ұштастырады: эскиз жасау, нобай құрастыру, кесу, жинақтау, тегістеу, лактау және ұлттық ою элементтерін енгізу.

Жетекші педагогикалық идея
Интарсия техникасын оқытудағы жетекші педагогикалық идея – теория мен практиканы біріктіру арқылы оқушының шығармашылық және кәсіби құзыреттілігін дамыту. Оқушы бір мезгілде өнер тарихын, композицияны құру принциптерін, материалдарды дұрыс таңдау мен өңдеу дағдыларын меңгереді. Бұл педагогикалық тәсілдің негізгі идеясы: әрбір практикалық әрекет оқушының ойлау қабілетімен, дәлдігімен және шығармашылығымен үйлесуі тиіс.

Педагогикалық тәжірибе барысында мұғалім алдымен тақырыпты теориялық тұрғыдан түсіндіреді, иллюстрациялар, презентациялар және бейне материалдар арқылы композициялық шешімдерді көрсетеді. Кейін практикалық кезеңде оқушы нобай дайындап, ағашты кесу, жинақтау, желімдеу, тегістеу және лактау жұмыстарын орындайды. Мұндай тәсіл оқушыны кәсіби тәжірибеге дайындайды, жұмысқа жауапкершілік пен еңбекқорлықты қалыптастырады.

Тәжірибе технологиясы
Тәжірибе технологиясы кезең-кезеңімен ұйымдастырылған. Алдымен тақырыптың теориялық негіздері түсіндіріледі, сосын құралдарды және материалдарды таныстыру жүргізіледі. Кейін оқушылар эскиз жасап, нобайға бөліп, интарсия элементтерін кесу, жинақтау, желімдеу және өңдеу жұмыстарын орындайды. Практикалық жұмыстар топтық және жеке жобаларға бөлінеді, бұл оқушыларға ынтымақтастық пен коммуникативтік дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

Тәжірибе технологиясында әр кезеңде бағалау критерийлері енгізіледі: дәлдік, композициялық үйлесімділік, эстетикалық сапа, қауіпсіздік техникасын сақтау. Мұғалім бақылау мен кері байланыс арқылы оқушылардың жетістіктерін анықтап, қажетті түзетулер енгізеді.

Тәжірибемен жұмыс істеу ұзақтығы және ауқымы
Интарсия техникасы бойынша тәжірибе бір оқу жылына жоспарланған, аптасына бір сағаттан – жалпы 34 сағат. Сабақтар теориялық және практикалық бөліктерге бөлінеді. Теориялық бөлім иллюстрациялар мен презентациялар арқылы өтсе, практикалық бөлімде нобай дайындау, ағашты кесу, жинақтау, тегістеу және лактау жұмыстары жүргізіледі.

Тәжірибенің ауқымы кең: жеке, жұптық және топтық жұмыстардан тұрады. Оқушылар интарсия тарихын зерттеп, ұлттық ою элементтерін композицияға енгізеді, жеке шығармашылық жобалар жасайды және топтық композициялық жұмыстар орындап, оларды қорғайды. Бұл тәжірибе оқушылардың шығармашылық қабілетін, кәсіби құзыреттілігін және эстетикалық талғамын қалыптастырады.

Тәжірибенің тиімділігі
Тәжірибелік жұмыс нәтижесінде оқушылар:

• интарсия өнерінің тарихын және қолдану салаларын біледі;

• ағаш материалдарының қасиеттерін, құралдарды және олардың қолдану әдістерін меңгереді;

• қауіпсіздік техникасын сақтауды үйренеді;

• нобай құрастыру, интарсия элементтерін кесу, жинақтау, тегістеу және лактау дағдыларын меңгереді;

• шығармашылық ойлау қабілетін дамытып, эстетикалық талғамын қалыптастырады;

• топтық және жеке жобалар арқылы жауапкершілік, еңбекқорлық сияқты тұлғалық қасиеттерін дамытады;

• болашақ кәсіби бағыттарын айқындайды.

Практикалық нәтижелер көрсеткендей, оқушылар интарсия техникасының әр кезеңінде дербес шешім қабылдауды, композициялық үйлесімділікті сақтауды, эстетикалық бағалау мен шығармашылық қадамдарды іске асыруды үйренеді. Тәжірибе оқушылардың техникалық сауаттылығын арттырып, заманауи өнер мен ұлттық дәстүр арасындағы байланысқа көзқарасын кеңейтеді.

Қорытынды
Интарсия өнерін оқытудағы тәжірибелік жұмыс мектеп технология пәнінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл тәжірибе оқушылардың теориялық білімін практикалық іс-әрекеттермен ұштастырады, шығармашылық және кәсіби дағдыларын дамытады, эстетикалық талғам мен еңбек мәдениетін қалыптастырады. Тәжірибенің құрылымы мен мазмұны ҚР МЖБМС талаптарына толық сәйкес келеді және оқушыларды болашақ техникалық, өндірістік және дизайн салаларына бейімдеуге мүмкіндік береді.

Қолданылған әдебиеттер

1. Қожахметов, С. Ағаш өңдеу технологиялары және интарсия өнері. – Алматы, 2018.

2. Мәметов, Т. Технология пәнін оқыту әдістемесі. – Нұр-Сұлтан, 2020.

3. Сәрсенбаев, Ә. Көркем еңбек пен дизайн. – Алматы, 2019.

4. Омарова, Г. Интарсия техникасы: теория мен практика. – Шымкент, 2021.

5. Нұрғали, Ж. Мектептегі шығармашылық жұмыс: әдістемелік нұсқаулық. – Қызылорда, 2020.