Ішкі (Бөкей) ордадағы шаруалар көтерілісі 1836 – 1838 ж

Сабақтың тақырыбы: Ішкі (Бөкей) ордадағы 1836 – 1838 ж

шаруалар көтерілісі.(панорамалық сабақ. 8-сынып)

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділік: Ресей империясының отарлық саясатының тереңдеуі.

Бөкей Ордасының құрылуы.Ордадағы саяси-экономикалық, әлеумметік жағдайының шиеленісуі,1836-38ж көтеріліс-XIX ғасырдың ең ірі шаруалар көтерілісі екендігін,көтерілістің зерттелуі туралы түсіндіру.

2.Дамытушылық: Сабақты түрлендіре жүргізіп,дамыта оқытуға назар аудару,оқушылардың тез ойлану,шешен сөйлеуін,оқиғаларды салыстыра отырып,өз пікірін айта білуін дамыту.

3.Тәрбиелік: Исатай,Махамбет,Жәңгір хан өмірлерін айта отырып,тұлғаны бағалай білуге,ерлікке,Отанды сүюге тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі:

1. Қазақстан Республикасының картасы.

2. Букелт-“Махамбет Өтемісұлына 200жыл”

3. Тірек плакат-“Бөкей ордасының құрылымы”

4. Баспа сөз материалдары “Қазақ тарихы”2002№2,4:2003 №1,3

“Жас алаш”,”Хан тағының соңғы мұрагері” 22.07.2003ж

“Махамбет 200”13.09.2003ж.

“Ағайындықтан аламандыққа дейін” 15.01.2003ж.

Сабақтың жүрісі:

І. Ұйымдасытыру

ІІ. Жаңа сабақ: баяндау, сұрақ-жауап әдісі.

1.Кіші жүз-850000 шақырым.

Оңтүстік-Хиуа,Қоқан,Түрікмен,Қарақалпақ иеліктері.

Солтүстік-Астрахань,Саратов,Орынбор губерниялары.

Батыс-Каспий теңізі .

Шығыс-Ұлы жүз,Орта жүз.

1801ж.11 науырыз IПавел. Бөкей Ордасы.Еділ-Жайық

Бөкей-хан 1801-1815жыл..

Шығай хан 1815-1824жыл.

Жәңгір хан 1824-1845жыл.

2.Көтерілістің себебі.

1.Кіші жүзден бөлінуі.

2.Шұрайлы қоқыс-граф Безбородка,князь-Юсупов.

3.Жәңгір-400мың десятина жер, Қарауылқожа-700мың дес.

4.Салық жинау,қамыс дайындау т.б.

5.1831ж.дистанциялық(бекініс аралық) басқару енгізілді.

Кезеңдері:

1.1833-36ж.-көтерілістің алғышарттарының қалыптасуы.

2.1837ж.қаңтар-шілде-көтерілістің қызған шағы.

3.1838ж.қаңтар-шілде-көтерілістің жеңілуі.

Қозғаушы күші: шаруалар, старшын, би.

Басшылары:Исатай Тайманұлы1812ж. Старшын

Махамбет Өтемісұлы 1834ж (беріш руы)

Мақсаты: Патша өкіметінің жерді тартып алған отарлық саясатын тоқтату, ханның өктемдігін шектеу, халықтың жағдайын жақсарту.

1836ж.ақпан - Исатай мен Махамбетті ордаға шақыру.

1836ж.17 наурыз-Қарауылқожа бастаған қолды жіберу.

1836ж.желтоқсан - Жайықтан шығысқа қарай Кіші жүз жеріне өту

(Орта жүз Кенесары,Кіші жүз батысы-Қ.Есімов көтерілісі).

1838ж.12 шілде-Ақбұлақ шайқасы,Исатай өлімі.

1846жыл - Махамбет өлімі (Ықылас Төлеев)

Көтерілістің жеңілуі,маңызы.

Зерттелуі:

1.Г.Сербаринов «Исатай Тайманов» 1925ж

2.Х.Досмұханбетұлы «Исатай-Махамбет»1925ж.

3.А.Ф.Рязанов «Восстание И.Тайманова».

4.В.Ф.Шахматов «Ішкі Орда және И.Тайманов көтерілісі»

5.С.Асфендияров «Қазақстан тарихы»

6.С.Бекмаханов.

7.З.Алдамжар «Тарих:пайым мен тағылым» 2002ж.

8.Ә.Саран «Исатай-Махамбет» 1997ж.

Көркем әдебиет:

1.І.Жансүгіров.

2.Ы.Шөреков.

3.М.Әуезов.

Сабақты қортындылау.