Жабайы сауда бизнес пе,әлде күнкөріс пе?

Жабайы сауда қазіргі уақытта қоғамдағы шешімді қажет ететін мәселелер қатарында.Күнделікті өмірде көше бойлары мен саябақ тардың маңынан сауда жасайтын саудагерлерді күнделікті кездестіруге болады. Бұл өз кезегінде қаланың көркін ғана бұзып қоймай, санитарлық талаптарға да сәйкес келмейді.Жабайы сауда күнкөріс пе,әлде бизнес пе бірге анықтайық!

Статистика бойынша елімізде 123 мыңға жуық сауда орындары бар. Оның 761 ге жуығы базар орталықтары.

Осыған қарамастан,Қазақстанның мегаполистерінде көше саудасымен айналысатын халық көп .Солардың бірі Алматы қаласында Розыбакиева көшесінің қиылысында сауда жасайтын Жәмила ханым.Жәмила ханым жалғыз басты ана,көше бойында жеміс-жидек сатады.Жалдамалы пәтерде тұрады.Жасының егде тартқандығына, денсаулығына байланысты көптеген жерде жұмысқа алмайтын көрінеді.Күнделікті өмір сүруге қажетті қаражатты,осы жұмысынан табады.Арнайы орындар да сауда жасайтын десе,базар ішінде сауда жасайтын арнайы орындардың жалға алу құны өте қымбат,жалға алу құнымен қатар қоқысқа төленетін арнайы салық бар,менің оның бәрін төлеуге қалтамКөтермейді,сол үшін осылай көше бойында тұрып сауда жасаймын дейді. Тәртіп сақшылары келіп,үнемі ескерту жасайды, тіпті айыппұл да салды, бір кездері осы шарасыздығымнан ашынғандықтан көлік астына жүгіргенім де бар деп тәртіп сақшылары мен болатын жағдайды айтты..Бірақ арнайы бақылау органдары үнемі ескерту беріп, айыппұл сала бермесе керек,себебі жол бойында сауда жасайтын саудагерлер тұрған орынынан кетпеу үшін ауызбастырғы ретінде ақша беретіндерінде жасырмады.Оның бірі Тимирязев көшесіндегі жаяу жүргіншілер жолыңда сауда жасайтын Айгүл ханым..

Ол жеміс – жидек сатады.Сөзінше ай сайын болатын тексерістен ақша беріп тұрады,солай саудасын емін&- еркін жалғастырады. Ал бұл қала ішіндегі заңсыздықтың жылдар бойы жойылмауының бірден бір себебі.

АРнайы белгіленбеген орындарда құжатсыз сауда жасау заңға қайшы іс,ал оның жазасы Қылмыстық Кодекстің 204 бабы бойынша 5айлық көрсеткішті құрайды.Бірақ,жабайы саудамен айналысатын саудагерлерге бұл жаза да тосқауыл болмай тұр.

Әлем елдері заңсыз көше саудасымен қалай күресетін жөнінде талдау жасап көрейік.Еуропа елдері көше саудасын жою үшін арнайы лицензия мен рұқсат берілсе,Қытай мен Жапония секілді елдерде арнайы технологиялық бақылау жүйесі қолданылады екен Камералар мен мониторинг арқылы көше саудагерлерін анықтайды.

Экономикалық-әлеуметтік қолдау мысалы Үндістанда арнайы сауда жасау үшін жерлер бөлініп кәсіпкерлерге шағын несие ұсынады екен.Жалпы анықтағанымыздай көше саудасының өршуіне елдің әлеуметтік жағдайы себеп болып тұр Кейбір елдерде заңсыз сауда жүйесін реттеу үшін арнайы уақыттарда көше саудасына рұқсат етеді.

Анықтағанымыздай заңсыз сауданың өршуінің басты себептері экономикалық,әлеуметтік деңгейдің төмендігінен ,әкімшілік кедергіле мен салықтардың көптігі заңсыз саудаға жол беретін көрінеді,сондай-ақ заңдардың тиімсіздігі,құқық қорғау органдарының тексерістің аздығы, урбанизация,миграция да ,сондай-ақ арзан қолжетімді тауарлардың сұранысқа ие болуы жабайы сауданың өршуіне алып келеді.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ.Журналистика факультеті,ЮНЕСКО Халықаралық журналистика мамандығының 4 курс студенті Тастанбек Аяулым

Қабылдаған:ЮНЕСКО-ның журналистика және коммуникация кафедрасының аға оқытушысыМухамедиева Назым Бейсембаевна