Сынып: 8 Пән: Қазақ тілі
Тақырыбы: Жай сөйлемнің түрлері жайында түсінік
Сабақтың түрі: Жаңа білім беру
Сабақта қолданылатын әдістер: Ассесмент техникасы, өзін-өзі бағалау, жеке істесу, бірге істесу, «Шапыраш пышқы», Блиц сұрау, Рефлексия
Сабақтың көрнекіліктері: Тарқатпа материалдар 15 оқушы үшін жеке ассесмент, 15 оқушы үшін блиц сұрақтары, 15 оқушы үшін тақырапқа сай мәтіндер
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Жай сөйлемнің құрамына қарай түрлері мен олардың ерекшелігі бойынша түсінік алады.
Тәрбиелік: Оқушылардың тақырыпта берілген тапсырмалар арқылы таным дүниесі кеңейеді және жауапкершілік сезімдері нығаяды.
Дамутышылық: Сабақта белсенділік қабілетілігі, бірге істесу, сөйлеу мәдениеті, жеке жұмыс алып дағдылары дамиды
Қалыптасатын компетенциялар:
-
Қатысымдылық компетенция
-
Жеке тұлға ретінде өзін өзі дамыту компетенциясы
-
Әлеуметтік белсенді бұқаралық компетенциясы
Сабақтың барысы:
|
Ұйымдастыру |
Үй тапсырмасын сұрау |
Жаңа тақырыпты түсіндіру |
Тақырыпты бекіту |
Бағалау |
Үйге тапсырма беру |
|
2 минут |
8 минут |
10 минут |
20 минут |
2.5 минут |
2.5 минут |
I.Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу,түгендеу,тазалыққа назар аудару. II.Үй тапсырмасын сұрау: «Ассесмент» техникасы 1- қосымша. Оқушы жеке орындайды. Орындау үшін оқушыларға ассесменттер беріледі және уақыт белгіленеді
Мұғалім сөзі:Оқушылар міне қазір сіздерге үй тапсырма сұраудың басқаша әдісінен пайдаланамын.Сіздер бір уақыттың өзінде төрт түрлі тапсырма орындайсыңыз.Тапсырмамен таныстырып,қолдарына тапсырманы беремін.
|
ТЕСТ
1.Сөйлемнің басында тұрған қаратпа сөзді
көрсетіңіз. В) Сенің атын қалай, балам? С) Қап, әттеген-ай! *Д) Асқар, бүгін күн жылы ма?
.2. Қыстырма
сөзді табыңыз. В) Қызыл С) Балам Д) Жеті |
|
СИМПТОМ Қаратпа сөз дегеніміз – сөйлеуші біреудің назарын өзіне аудару мақсатында қолданылатын оқшау сөз. |
|
ЖАҒДАЯТ Қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құраңыздар
|
|
ПРАКТИКА Түсіріліп қалған тыныс белгіліерді қойыңыздар Ұялма, қалқам, бiр сайра, бiз де алалық үлгiнi.
|
III.Жаңа сабақ: Жай сөйлемнің түрлері жайында түсінік
Мини лекция: Сөйлем дегеніміз- сөздердің әр алуан тұлғада өзара тіркесіп, біршама тиянақты ойды білдіру. Сөйлем жай және құрмалас болып ажыратылады. Жай сөлем өзі мына түрлерге бөлінеді: жақты, жақсыз, толымды, толымсыз, жалаң, жайылма, атаулы.
Жай сөйлем-бір немесе бірнеше сөз бен сөз тіркестерінен құралып, тиянақты бір ғана ойды білдіретін сөйлем. Жай сөйлемнің негізгі ерекшелігі - құрамындағы сөздер өзара бір-бірімен семантикалық бірлікте болады, екпін тұтастығы, сөздердің орын тәртібі сақталады. Құрылымы жағынан жай сөйлем бір сөзден де, екі не одан да көп сөзден де тұрады
-
Жақты сөйлем-бастауышы бар,жасырын тұрғанда да баяндауышы арқылы табуға болатын сөйлем түрі.Мысалы:Арада сүт пісірімдей уақыт өтеді.Кенет отқа көзі түсіп кеткен т.б.
-
Жақсыз сөйлем-баяндауыштың бір өзі сөйлемге негіз болатын жай сөйлемнің түрін жақсыз сөйлем деп атайды.Мысалы:Менің айтқаным келді.Бір жерде көргенім бар т.б.
-
Жалаң сөйлем -тұрлаусыз мүше қатыспаған сөйлемді атайды.Мысалы:Ойын қызық.Үй жылы.Қарағың келеді т.б.
-
Жайылма сөйлем-тұрлаусыз мүше қатысқан сөйлемді атайды.Мысалы:Едіге ұзақ жол жүрді.Алыстан мұнар тау көрінеді т.б.
-
Толымды сөйлем-ойға қатысты сөйлем мүшелерінің барлығы қатынасқан сөйлемді атайды.Мысалы:Шашубай мерген еді.Ол шиті мылтықпен кешке киік атып әкелді т.б.
-
Толымсыз сөйлем-ойға қатысты сөйлем мүшесінің біреуі түсіп қалған сөйлем түрі. Мысалы:Қарлығаштар тағы келді.Қайта-қайта келе берді т.б.
-
Атаулы сөйлем-кейбір жай сөйлемдер іс-оқиғаны баяндамайды,тек заттың,құбылыстың,мезгілдің,мекеннің атауын ғана білдіреді ондай сөйлемдер атаулы сөйлем деп аталады.Мысалы:Дала.Егін даласы рақат құшағында т.б.
IV. Жаңа тақырыпты бекіту: «Шапыраш пышқы» 2- қосымша әдісі бойынша оқушылар тапсырма орындау үшін төрт топқа бөлініеді.
Тапсырма орындау басқыштары:
-
Топқа бөлінеді
-
Әр топқа тақырыбына сай мәтін беріліп 2 минут өз бетінше оқу тапсырылады
-
Әр топтан эксперт сайланады және сол эксперт өз тақырыбы бойынша басқа топтарды карусель тәсілінде оқытып шығады, эксперттердің уақыты әр топта 2 минуттан
-
Эксперт өз тобына қайта оралады, енді тобымен ойласып өз тақырыптары бойынша бір сұрақ жазады
-
Әр топ сұрақтарын карусель тәсілінде 1-топ 2-топқа; 2-топ 3-топқа;
3 топ 4-топқа; 4-топ 1- топқа береді
-
Сұрақтарға жауап беретін топ мүшелері қол көтеріп жауап беруі керек, мұғалім кімнің қалай жауап бергеніне назар аударып тыңдап тұруы тиіс
-
Мұғалім топ жұмысын бағалайды
-
Оқушылардың жек іскерлігін анықтау мақсатында Блиц сұрақтар 3- қосымша парағын тарқатады
Жақты және жақсыз сөйлем
1-топ
Бастауыштың қатысу-қатыспауына қарай жай
сөйлем жақты және жақсыз болып
бөлінеді. Бастауышы қатысқан немесе жасырын
тұрғанда баяндауышы арқылы қиыстыра
байланыстырып табуға болатын
сөйлем жақты сөйлем деп аталады.
Қайсардың
шешесі Бәден
апай – шалқып сөйлейтін
адам.
Бастауыш қатыспайтын, сөйлемге баяндауыш негіз болатын сөйлем жақсыз сөйлем деп аталады. Мысалы: Менің Тортайдың қасынан кеткім келмеді.
Жалаң және жайылма сөйлем
2-топ
Тұрлаусыз мүшелердің қатысу-қатыспауына қарай жай сөйлем жалаң және жайылма болып бөлінеді.
Тұрлаусыз мүше қатыспайтын, тек тұрлаулы мүшеден – бастауыш пен баяндауыштан – ғана құралған сөйлем жалаң сөйлем деп аталады.
Мысалы: Есіл тасып жатыр. Жағасы – бал-құрақ. Аты жүйрік екен.
Тұрлаулы мүшемен бірге тұрлаусыз мүше қатысқан сөйлем жайылма сөйлем деп аталады. Мысалы: Жақпар тастың арасында сарымсақ өседі. Түні бойы ақ жауын сіркіреп тұрды.
Толымды және толымсыз сөйлем
3-топ
Ойға қатысты айтылатын сөйлем мүшелерінің қатысу-қатыспауына қарай жай сөйлем толымды және толымсыз болып бөлінеді.
Ойға қатысты айтылуға тиісті сөйлем мүшелері толық қатысқан сөйлем толымды сөйлем деп аталады. Мысалы: Жайлаудың жадыраған ашық күндерінің бірінде Тортай екеуміз бұзау бағуға шықтық. Бұл сөйлемде ойға қатысты айтылуға тиіс сөйлем мүшелері толық қатысып тұр.
Айтылатын ойға қатысты сөйлем мүшесінің бірі түсіп қалған сөйлем толымсыз сөйлем деп аталады. Толымсыз сөйлемдер диалог жағдайында көп кездеседі. Мысалы:
– Атыңды сатамысың? – Сатамын.
Түсіп қалған немесе қажет сөзді орнына қойғанда толымсыз сөйлем толымды сөйлемге айналады.
Атаулы сөйлем
4-топ
Бастауыш пен баяндауыштан құралмай, заттың, құбылыстың, мезгілдің, мекеннің атауын білдіретін сөзден, сөз тіркесінен жасалған сөйлем атаулы сөйлем деп аталады. Мысалы: Қоңыр күз. Жол лайсаң. 16 желтоқсан. 1986 жыл. Автобекет. Сапырылысқан халық.
Блиц тапсырмасы
|
№ |
Мысалдар |
Жақты сөйлем |
Жақсыз сөйлем |
Жалаң сөйлем |
Жайылма сөйлем |
Толымды сөйлем |
Толымсыз сөйлем |
Атаулы сөйлем |
Балл |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1 |
Ғашық от. |
|
|
|
|
|
|
* |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
Ендігі сауықтың әрбір түрін тың қонақ бастады. |
|
|
|
|
* |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
3 |
Әбдірахманды тағы да құшақтады. |
* |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
4 |
Таныстым.Көп кездесіп жүрмін. |
|
|
|
|
|
* |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
5 |
Бұл сырды білмейтін Абайдан жастар қысылып отыр. |
|
|
|
|
* |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
6 |
Ұлжан отыратын үлкен үйге кіріп келді. |
* |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
7 |
Ойбай-ау,не деп отыр? |
|
|
|
|
|
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз Сынып: 8 Пән: Қазақ
тілі Тақырыбы: Жай сөйлемнің
түрлері жайында түсінік Сабақтың
түрі: Жаңа білім
беру Сабақта қолданылатын
әдістер: Ассесмент техникасы, өзін-өзі
бағалау, жеке істесу, бірге істесу, «Шапыраш пышқы», Блиц сұрау,
Рефлексия Сабақтың
көрнекіліктері: Тарқатпа материалдар 15
оқушы үшін жеке ассесмент, 15 оқушы үшін блиц сұрақтары, 15 оқушы
үшін тақырапқа сай мәтіндер
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Жай сөйлемнің құрамына қарай
түрлері мен олардың ерекшелігі бойынша түсінік
алады.
Тәрбиелік: Оқушылардың тақырыпта берілген
тапсырмалар арқылы таным дүниесі кеңейеді және жауапкершілік
сезімдері нығаяды.
Дамутышылық: Сабақта белсенділік қабілетілігі,
бірге істесу, сөйлеу мәдениеті, жеке жұмыс алып дағдылары
дамиды
Қалыптасатын
компетенциялар:
Қатысымдылық
компетенция
Жеке тұлға ретінде өзін өзі
дамыту компетенциясы
Әлеуметтік белсенді бұқаралық
компетенциясы
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру Үй
тапсырмасын сұрау Жаңа
тақырыпты түсіндіру Тақырыпты бекіту Бағалау Үйге
тапсырма беру 2
минут 8
минут 10
минут 20
минут 2.5
минут 2.5
минут
I.Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу,түгендеу,тазалыққа назар
аудару. II.Үй тапсырмасын сұрау: «Ассесмент»
техникасы 1-
қосымша.
Оқушы жеке орындайды. Орындау үшін оқушыларға ассесменттер беріледі
және уақыт белгіленеді
Мұғалім сөзі:Оқушылар міне қазір сіздерге үй тапсырма
сұраудың басқаша әдісінен пайдаланамын.Сіздер бір уақыттың өзінде
төрт түрлі тапсырма орындайсыңыз.Тапсырмамен таныстырып,қолдарына
тапсырманы беремін.
ТЕСТ
1.Сөйлемнің басында тұрған қаратпа сөзді
көрсетіңіз.
В) Сенің
атын қалай, балам?
С) Қап,
әттеген-ай!
*Д) Асқар,
бүгін күн жылы ма?
.2. Қыстырма
сөзді табыңыз.
В)
Қызыл
С)
Балам
Д)
Жеті
СИМПТОМ Қаратпа сөз дегеніміз –
сөйлеуші біреудің назарын өзіне аудару мақсатында қолданылатын
оқшау сөз.
ЖАҒДАЯТ
Қыстырма сөздерді
қатыстырып сөйлем құраңыздар
Менiңше, жаңағы оты
көрiнген – зауыт.
Менiң бұлай ашық мойындап
отырғаныма, байқаймын, кейбiр бала
қайран. Өзi осында келiп
пе, сiрə?
ПРАКТИКА
Түсіріліп қалған тыныс
белгіліерді қойыңыздар Ұялма, қалқам, бiр
сайра, бiз де алалық үлгiнi.
III.Жаңа сабақ: Жай сөйлемнің түрлері жайында
түсінік
Жай сөйлем-бір немесе
бірнеше сөз бен сөз тіркестерінен құралып, тиянақты бір ғана ойды
білдіретін сөйлем. Жай сөйлемнің негізгі ерекшелігі - құрамындағы
сөздер өзара бір-бірімен семантикалық бірлікте болады, екпін
тұтастығы, сөздердің орын тәртібі сақталады. Құрылымы жағынан жай
сөйлем бір сөзден де, екі не одан да көп сөзден де
тұрады
Жақты
сөйлем-бастауышы бар,жасырын
тұрғанда да баяндауышы арқылы табуға болатын сөйлем
түрі.Мысалы:Арада сүт пісірімдей
уақыт өтеді.Кенет отқа көзі түсіп кеткен
т.б.
Жақсыз
сөйлем-баяндауыштың бір өзі сөйлемге
негіз болатын жай сөйлемнің түрін жақсыз сөйлем деп
атайды.Мысалы:Менің айтқаным
келді.Бір жерде көргенім бар т.б.
Жалаң
сөйлем -тұрлаусыз мүше
қатыспаған сөйлемді атайды.Мысалы:Ойын қызық.Үй
жылы.Қарағың келеді т.б.
Жайылма
сөйлем-тұрлаусыз мүше қатысқан
сөйлемді атайды.Мысалы:Едіге ұзақ жол жүрді.Алыстан
мұнар тау көрінеді т.б.
Толымды
сөйлем-ойға қатысты сөйлем
мүшелерінің барлығы қатынасқан сөйлемді
атайды.Мысалы:Шашубай мерген еді.Ол
шиті мылтықпен кешке киік атып әкелді
т.б.
Толымсыз
сөйлем-ойға қатысты сөйлем мүшесінің
біреуі түсіп қалған сөйлем түрі.
Мысалы:Қарлығаштар тағы
келді.Қайта-қайта келе берді т.б.
Атаулы
сөйлем-кейбір жай сөйлемдер
іс-оқиғаны баяндамайды,тек заттың,құбылыстың,мезгілдің,мекеннің
атауын ғана білдіреді ондай сөйлемдер атаулы сөйлем деп
аталады.Мысалы:Дала.Егін даласы рақат
құшағында т.б.
IV.
Жаңа тақырыпты бекіту: «Шапыраш пышқы»
2- қосымша әдісі бойынша оқушылар тапсырма
орындау үшін төрт топқа бөлініеді.
Тапсырма орындау
басқыштары:
Топқа
бөлінеді
Әр топқа
тақырыбына сай мәтін беріліп 2 минут өз бетінше оқу
тапсырылады
Әр
топтан эксперт сайланады және сол эксперт өз тақырыбы бойынша басқа
топтарды карусель тәсілінде оқытып шығады, эксперттердің уақыты әр
топта 2 минуттан
Эксперт
өз тобына қайта оралады, енді тобымен ойласып өз тақырыптары
бойынша бір сұрақ жазады
Әр топ
сұрақтарын карусель тәсілінде 1-топ 2-топқа;
2-топ
3-топқа;
3 топ
4-топқа; 4-топ 1- топқа
береді
Сұрақтарға жауап беретін топ мүшелері қол көтеріп жауап
беруі керек, мұғалім кімнің қалай жауап бергеніне назар аударып
тыңдап тұруы тиіс
Мұғалім
топ жұмысын бағалайды
Оқушылардың жек іскерлігін анықтау мақсатында
Блиц сұрақтар 3-
қосымша парағын тарқатады
Жақты және жақсыз сөйлем
1-топ
Бастауыштың қатысу-қатыспауына қарай жай
сөйлем жақты және жақсыз болып
бөлінеді. Бастауышы қатысқан немесе жасырын
тұрғанда баяндауышы арқылы қиыстыра
байланыстырып табуға болатын
сөйлем жақты сөйлем деп аталады.
Бастауыш қатыспайтын,
сөйлемге баяндауыш негіз
болатын сөйлем жақсыз
сөйлем деп аталады.
Мысалы: Менің Тортайдың қасынан кеткім
келмеді.
Жалаң және жайылма
сөйлем 2-топ
Тұрлаусыз мүшелердің қатысу-қатыспауына қарай жай сөйлем жалаң және
жайылма болып бөлінеді.
Тұрлаусыз мүше қатыспайтын, тек тұрлаулы мүшеден –
бастауыш пен баяндауыштан – ғана құралған
сөйлем жалаң сөйлем деп аталады.
Мысалы: Есіл тасып
жатыр. Жағасы
– бал-құрақ. Аты жүйрік
екен.
Тұрлаулы
мүшемен бірге тұрлаусыз
мүше қатысқан сөйлем жайылма сөйлем
деп аталады. Мысалы: Жақпар тастың арасында сарымсақ
өседі. Түні бойы ақ жауын сіркіреп
тұрды. Толымды және толымсыз
сөйлем 3-топ
Ойға
қатысты айтылатын сөйлем
мүшелерінің қатысу-қатыспауына қарай жай
сөйлем толымды және толымсыз болып
бөлінеді.
Ойға
қатысты айтылуға тиісті сөйлем
мүшелері толық қатысқан сөйлем толымды сөйлем деп аталады.
Мысалы: Жайлаудың жадыраған ашық күндерінің бірінде Тортай
екеуміз бұзау бағуға шықтық. Бұл сөйлемде ойға қатысты
айтылуға тиіс сөйлем мүшелері толық қатысып
тұр.
Айтылатын ойға қатысты сөйлем
мүшесінің бірі түсіп қалған сөйлем толымсыз
сөйлем деп аталады. Толымсыз
сөйлемдер диалог жағдайында көп кездеседі.
Мысалы:
– Атыңды сатамысың? –
Сатамын.
Түсіп
қалған немесе қажет сөзді орнына
қойғанда толымсыз сөйлем толымды сөйлемге
айналады. Атаулы
сөйлем 4-топ
Бастауыш пен баяндауыштан құралмай, заттың, құбылыстың, мезгілдің,
мекеннің атауын білдіретін сөзден, сөз
тіркесінен жасалған сөйлем атаулы
сөйлем деп аталады. Мысалы: Қоңыр күз. Жол лайсаң. 16
желтоқсан. 1986 жыл. Автобекет. Сапырылысқан
халық.
Блиц
тапсырмасы № Мысалдар
Жақты
сөйлем
Жақсыз
сөйлем
Жалаң
сөйлем
Жайылма
сөйлем
Толымды
сөйлем
Толымсыз
сөйлем
Атаулы
сөйлем
Балл 1 Ғашық
от. * 2 Ендігі сауықтың әрбір түрін
тың қонақ бастады. * 3 Әбдірахманды тағы да
құшақтады. * 4 Таныстым.Көп кездесіп
жүрмін. * 5 Бұл сырды білмейтін Абайдан
жастар қысылып отыр. * 6 Ұлжан отыратын үлкен үйге
кіріп келді. * 7 Ойбай-ау,не деп
отыр? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||


