Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Қазақ тілінің әдеби тіл ретіндегі қызметі.

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

а) Оқушыларға ұлттық тіліміздің өркендеп оянуына ана тілімізді сүюге,ана тілін аяққа баспай мәртебесін биік ұстау жөнінде түсіндіру.

ә) Оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық, қарапайымдылық қасиеттерін қалыптастыру.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,іздендіру т.б.

Сабақтың көрнекілігі : үлестірмелі кеспе қағаздар т.б. Халықтық педагогика нақыл сөздер

элементтерін қлдану :

Пәнаралық байланыс : әдебиет.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

1. Оқу – білім туралы қандай мақал – мәтелдер білесіңдер ?

2. Қандай ақын – жазушылардың оқу – білімге шақырған өлеңдерін білесіңдер ?

Мағынаны тану

Қазақ ұлтының тілі - қазақ тлі. Қазақ тілі қазақ халқының тілі ретінде таным,дәстүр,рухани құндылықтарды сақтаушы,ұрпақтан – ұрпаққа жеткізуші қызметін де атқарып келеді.Кез келген ұлт,халық ең бірінші рухани өресімен, жан байлығымен өлшенеді.Ал халықтың өнері,мәдениеті –тілінде.

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау.

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығуоңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

1. Түбір сөзді тап.

а) әнші

ә) кітап

б) кәсіпкерден

 2. Туынды сөзді белгіле.

а) көлшік

ә) өрнек

б) өнер

3. Жуан буынды сөзді тап.

а) үлгілі

ә) қуаныш

б) көршілер

 4. Жіңішке буынды сөзді тап.

а) достық

ә) көлігі

б) бағала

5. Қосымшалы сөз қайсы?

а) жалқаулық

ә) жиек

б) қонақ

6. Зат есімді тап.

а) үлкен

ә) ақын

б) бесеу

7. Қосымшалы зат есім қайсы?

а) үйлер

ә) Әсел

б) адам

Үй тапсырмасы

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Əдебитілнормалары

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

а) Түрлі әдістерді пайдалана отырып,балаларды тапқырлық,жылдамдық,есте сақтау қабілеттерін арттыру.Сөйлеу тілін жетілдіре отырып,шешеендік өнерге балу.

ә) Оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық қасиеттерін қалыптастыру.

б) Оқушыларды сауатты жазуға дағдыландыру.

Сабақтың түрі : Аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,түсіндіру т.б.

Сабақтың көрнекілігі : ребус,кеспе қағаздар т.б. Халықтық педагогика мақал – мәтелдер

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Пазл арқылы топтарға бөлу

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Арива » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Арива» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

1. Зат есім дегеніміз не ?

2.Сын есім дегеніміз не ?

3.Қазақ тілінде неше әріп бар ?

Үй жұмысы дәптерлерін тексеру.

Мағынаны тану

Тілді бір адам жасамайды және әркім өз білгенінше сөйлей бермейді.Тіл өзі қызмет ететін адамдардың бәріне ортақ,түсінікті болу керек. Ондай жалпыға ортақ тіліді әдеби тіл дейді.

Әдеби тіл екі түрде өмір сүреді.Оның – бірі ауызша тіл,екіншісі – жазбаша тіл.Ауызша тіл деп үй ішінде,теле – радио хабарларында сөйлеген сөзді айтады.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Бір біріне сұрақ қойдыру арқылы өздеріне бағалату

Үй тапсырмасы

1-топ

1. Әдеби тіл дегеніміз не ?

2-топ

2. Әдеби тіл нешеге бөлінеді ?

3-топ

3. Ауызша тіл дегеніміз не ?

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Орфографиялық, орфоэпиялықнормалар.

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

Сабақтың мақсаты: Білімділік: Оқушылардың грамматикадан оқып, үйренген ережелерін ойындар арқылы қайталап бекіте түсу. Сөздердің айтылу және жазылу нормаларымен таныстыру, мысалдар келтіру арқылы дәлелдеу.
Дамытушылық: Жауапты тез таптырып, тапқырлыққа дағдыландыру. Жаттығу жұмыстары арқылы мағынаны таныту. Есте сақтау, ойлау қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік: Тіл дамыту жұмыстарын жүйелі әрі қызықты етіп ұйымдастырудың тиімділігін сезіндіру, ұқыпты, таза сауатты жазуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: баяндау, талдау, сұрақ - жауап
Пәнаралық байланыс: әдебиет, математика
Сабақтың көрнекілігі: плакаттар, кеспе қағаздар.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Тәтті кәмпиттер арқылы топтарға бөлу

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Қызығушылықты ояту

Жұмбақ шешу.
1. Фонетикалық екі ұғым,
Бірімен - бірі сыбайлас.
Бірі айтылады да естіледі,
Екіншісі жазылады да көрінеді
(Дыбыс, әріп)
2. Бір ағашта отыз жеті алма,
Оны жемек болсаң,
Он шақтысы еркін өтіп кетеді,
Қалғандары қақтығысып барып өтеді.
(Дауысты, дауыссыз дыбыстар)

Мағынаны тану

ОРФОГРАФИЯ МЕН ОРФОЭПИЯ
Қазақ тілінде сөздердің жазылу заңдылығы мен айтылу заңдылығы бар.
Орфография – сөздердің дұрыс жазылу заңдылығы.
Орфоэпия – сөздердің дұрыс айтылу заңдылығы
Дыбыс үндестігі орфоэпияның негізгі нормаларының бірі болып табылады.
Орфоэпиялық норма бойынша сөз бен қосымшаның шегіндегі, сөз бен сөздің аралығындағы дыбыстар бір - біріне үндесіп айтылуы керек.
Ілгерінді ықпал
Жазылуы ----------- айтылуы
Көрікбай ------------ Көрікпай
Көк гүл -------------- Көк күл
Қас жау ------------- Қаш жау
Ашса ----------------- Ашша
Ішсе ------------------ Ішше
Қашса --------------- Қашша
Ала көз ------------- Ала гөз
Алып бер ---------- Алып пер
Тоқ бала ------------- Тоқ пала
Кейінді ықпал
; азылуы ------------- айтылуы
Жанболат ------------ Жамболат
Кек алу --------------- Кег алу
Қара ала ------------- Қарала
Сақ адам ------------ Сағ адам
Он бес ---------------- Ом бес
Есенбай -------------- Есембай
Көп бала ------------- Көп пала
Тоқ екен ------------- Тоғ екен

Оқулықта берілген тапсырмаларды топтарда бөліп орындау.

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

1. Орфография дегеніміз не?
2. Киіз үйді жабатын киіз түрлерін ата.
3. Дыбыс үндестігі дегеніміз не?
4. Ілгерінді ықпал деген не? 
5. Асадал қандай үй жиһазы?
6. Кейінді ықпал деген не?
7. Қатар тұрған екі дыбыс бір-біріне қалай әсер етеді?
8. Адалбақан неге арналған жиһаз?
9. Жазылуы «көзілдірік» болса, айтылуы қалай?
10. Сәтбай сөзі қандай ықпал?
11. Орфоэпия дегеніміз не?
12. Жүкаяқ қандай бұйым?
13. Сөздің соңғы дыбысы дауысты немесе үнді дауыссы болса, қосымша неден басталады?
14. Сөз қатаң қ,к,п дыбыстан аяқталып, оған дауысты дыбыстан басталатын қосымша жалғанса, қандай дыбысқа айналады? Қандай ықпал? /кейінді/.
15. Тоғыспалы ықпал дегеніміз не?
16. Бозжан, жүз жыл сөздері қандай ықпал? /кейінді/.

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы қалған тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Орфографиялықнормаданауытқуамалдары

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

Білімділік: Оқушылардың грамматикадан оқып, үйренген ережелерін ойындар арқылы қайталап бекіте түсу. Сөздердің айтылу және жазылу нормаларымен таныстыру, мысалдар келтіру арқылы дәлелдеу.
Дамытушылық: Жауапты тез таптырып, тапқырлыққа дағдыландыру. Жаттығу жұмыстары арқылы мағынаны таныту. Есте сақтау, ойлау қабілеттерін арттыру.
Тәрбиелік: Тіл дамыту жұмыстарын жүйелі әрі қызықты етіп ұйымдастырудың тиімділігін сезіндіру, ұқыпты, таза сауатты жазуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: баяндау, талдау, сұрақ - жауап

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Қызығушылықты ояту

Семантикалық картамен жұмыс.
Сөз---дауысты---жуан---жіңішке---ашық--- қысаң---еріндік---езулік---дауыссыз--- қатаң---ұяң --- үнді
Б
ұ
л 
а 
қ

Мағынаны тану

орфоэпиялық норма, орфографиялық норма, лексика-фразеологиялық норма, грамматикалық (сөзжасамдық, морфологиялық, синтаксистік) нормалар. Екі немесе одан да көп вариант болғанда, олардың біреуін талғап, таңдап қолдану қажеттілігінен бірнеше варианттың біреуі ғана норма деп танылады: көбі – көбісі емес, туралы – турасында емес, т.б. Кей жағдайда екі немесе үш вариант та норма деп танылады мұны/бұны, келуімен байланысты/келуіне байланысты. Алайда бұлардың ішінде қайсыбіріне артықшылық берілетін нұсқалары болады.

Сөйлеу тілінің әдеби тілдің құрамына кіретін бөлігі болады. Сөйлеу тілінің кодификацияланған нормалардан бөлек, өзіне тән нормасы бар: саған бірдеңелерді ала кеп едім тәрізді қолданыстар жазба тіл мәтіндеріне жат болып есептеледі. Бірақ сөйлеу тілі үшін норма деп танылады. Сондай-ақ Қазақстанның экономикасы тұрақты дамуда десек, сөйлеу тілі мәтініне жат, сөйлеу тілінің нормасы емес.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

1. Орфоэпиялық заңдылықпен жазылған сөзді табыңыз:
А) жұлын
В) құман
С) жұлұн
2. Қай сөз орфографиялық нормаға сай жазылған?
А) Біріңғай
В) Жаңғожа
С) Жанпейіс
3. сөз бен қосымша арасындағы кейінді ықпалды табыңыз:
А) Менің қазақ тілін үйренгім келеді
В) Менің сұрағаным бола қоймады.
С) Су айнадай тап - таза екен.
4. Естілуі бойынша жазылған сөзді табыңыз
А) хайуан
В) тайаныш
С) жиналыс
5. Орфоэпия бойынша жазылған сөзді табыңыз:
А) күндүз
В) Сарыағаш
С) кемеңгер

Үй тапсырмасы

Орфографиялық норма туралы мәліметтер жинақтау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Мəтін. Ауызша əдеби тілге қатысты мəтіндердің үлгілері.

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

а) Оқушылардың ойлау қабілетін сабаққа деген қызығушылығын арттыру және негізгі мәселелерге аса көңіл бөлуге үйрету ;

ә) Өз бетінше ізденуге,ойлау қабілетін арттыруға ықпал ету,өз ойын еркін жеткізуге баулу,жылдам жауап беруге дағдыландыру,тіл,сөйлеу тілдерін етілдіру,сөйлеумашықтарын,шығармашылық қабілеттерін дамытуға жол ашу,ойлау қабілеттерін,сөздік қорларын дамыту ;

б) Мақал – мәтел арқылы оқушылардың рухани байлығын қалыптастыру,адамгершілікке тәрбиелеу,тапқырлық,іздемпаздық қасиеттерін қалыптастыру,адамгершілік қасиеттерге,ұлттық құндылықтарды сүйе білуге дағдыландыру.

Сабақтың түрі : Аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ – жауап,түсіндіру

Сабақтың көрнекілігі : үлестірмелікеспе қағаздар

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Қызығушылықты ояту

1. Мәтін дегеніміз не?

2. Мәтіннің қандай түрлері болады?

3. Мәтіннің мазмұны мен тақырыптың байланысы дегенді қалай түсінесіңдер?

Мағынаны тану

«Орфоэпия» - «дұрыс айтамын» деген сөз. Орфоэпия – ауызша сөздің бірізді дыбысталуын қамтамасыз ететін ұлттық тіл нормасының жиынтығы.Әдетте сөздің бірізді дыбысталуы тілдесуді жеңілдетеді.

«Орфография» деген сөз «дұрыс жазамын» дегенді білдіреді.Орфография-сөзді бірізді жазудың тәсілдерін белгілейтін ереже.Орфография дыбыстарды қандай әріппен беруді,сөздерді,оның бөлшектерін бірге,бөлек немесе дефис арқылы жазуды,бас әріптің қолданылуын,тасымал тәртібін белгілейді.

Шығармашылық жұмыс : Төмендегі сөздердің тұсына олардың орфографиялық нормасын сақтап жазыңдар.

Жылан гөз - жыланғұрт –

қайқаяқ – қайран ғалу –

қайрақ тас – қайыр ғош –

қақ пөлу – қағ алды –

саптаяқ – сарауыз –

сегіз ғанат –

Мәтінде бір-бірімен жалғасып,байланысып келетін бірнеше күрделі ой болады. Бір бүтін күрделі,жүйелі ой жазуда бір абзац арқылы көрінеді. Кейде мәтінде негізгі ой жүйесінен ауытқып,жаңа ой,жаңа пікір айтуға көшеді немесе негізгі ойға қосымша ой қосады.Осылар жазуда абзацпен беріледі.

Абзац екі түрлі мәнде жұмсалады. Бірі-мәтінді жаңа жолдан бастап жазғанда,оңға қарай жасалған шегініс. Ол азат жол деп аталады. Екінші –бір азат жол мен келесі азат жол арсындағы мәтін бөлігі.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Бір біріне сұрақ қойдыру арқылы өздеріне бағалату

Үй тапсырмасы

Тест

1. Қазақ тілінде неше сөз табы бар?

А) 6 Б)9

Ә) 7 В) 8

2. Оқушы,бала,ана сөздері қай сөз табына жатады?

А) Сан есім Б) Есімдік

Ә) Үстеу В) Зат есім

3. Жалғаудың неше түрі бар?

А) 4 Б) 5

Ә) В) 2

4. Туынды зат есім жұрнағын белгіле.

А) –хана,-паз,-кер

Ә) –лы,-лі,-ды,-ді,-ты,-ті

Б) –шы,-ші,-лық,-ім,-ыс

В) –дай,-дей,-тай,-тей

5. Күрделі зат есімдерді тап.

А) білім,күрек,күйші

Ә) аяқ,ауыл,бала,дала

Б) ана,қала,мектеп

В) ашудас,аяқ-табақ,ауыл-аймақ

6. Тәуелдік жалғауының оңаша,ортақ түрінің ІІІ жағының қосымшаларын көрсет

А) –ым,-ім,-м,-мыз,міз

Ә) –ңыз,-ңіз,-ыңыз,іңіз

Б) –сы,-сі,-ы,-і

В) –ң, -ың,-ің.

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Ойдың берілу тәсілдері

(әңгімелеу,баяндау,сипаттау)

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1.Оқушылардың мәтін туралы бұрыннан алған білімдерін еске түсіру, толықтыру

2.Сөйлеу тілін дамыту

3.Ұқыптылыққа тәрбиелеу

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Әдісі: сұрақ-жауап, топтастыру

Көрнекілігі: Плакаттар, интерактивті тақта

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

Біз әдепті баламыз,

Біз ерекше боламыз,

Қонақтарды көргенде,

Сәлеметсіздер ме!-деп

Сәлемдесіп аламыз.

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

• Қане кім айтады, мәтін дегеніміз не?

• Мәтін — өзара мағыналық байланыста айтылатын екі не оданда көп сөйлемнен құралады.

• Мәтіннің неше түрі бар?

• Мәттіннің үш түрі бар. Сипаттау, әңгімелеу, пайымдау мәтіні.

• Сипаттау мәтіні дегеніміз не?

• Сипаттау мәтіні – белгілі бір заттың, құбылыстың белгілерін көрсетеді, қандай екенін сипаттап суреттейді.

• Әңгімелеу мен пайымдау мәтіні дегеніміз не?

• Әңгімелеу мәтіні – бір нәрсе жөнінде баяндайды, хабарлайды. Әңгімелеу мәтіні үш бөліктен тұрады: басы, негізгі бөлім, соңы.

• Пайымдау мәтіні бін нәрсе туралы неліктен солай айтылғанын дәлелдейді.

Мағынаны тану

«Адасқан әріптер» ә, т, і, м, н

- Мәтін

-

Мәтін 3 бөліктен тұрады

Мәтіннің құрамындағы сөйлемдердің өз орны болады.

Мәтін түрлері:

Әңгімелеу (не істеді?)

Сипаттау (қандай?)

Пайымдау (не үшін?)

Мәтін

Мәтіндегі негізгі ой –автордың айтқысы келген басты пікірі.

Мәтінге ат қойылады

Салыстыр. Қайсысы мәтін?

Біз үшінші сыныпта оқимыз. Інжугүл-хош иісті өсімдік. Мирас ұшқыш болғысы келеді.

Інжугүлдің гүл шоғының пішіні қоңырауға ұқсас. Оның гүлі аппақ. Тұқымы жануарлар арқылы таралады.

Мәтінді қандай белгісі арқылы анықтадың?

Сәйкестендір

Сипаттау мәтіні

Асанның күшігі жоғалып кетті. Ол қатты уайымдады.

Пайымдау мәтіні

Күшіктің түрі қара. Төсі ақ. Құйрығы жылмиған.

Әңгімелеу мәтіні

Күшік не үшін Сержаннан қашып кетті? Мүмкін ол күшігін ренжітіп алған шығар.

- Осы мәтіндерден әңгіме құрауға бола ма?

Оқулықта орындауға берілген тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Топпен жұмыс

І топ

Бір күні Кәмшатқа әкесі күшік әкеліп берді. Күшік Кәмшатқа ұнады.

- Мәтінді әрі қарай жалғастырып, мәтінге ат қой.

ІІ топ

Сөйлемдердегі сөздердің орнын тауып жаз. Мәтінге ат қой.

Құс, жыртқыш, лашын. Сұр, көк, арқасы, оның. Болып, келеді, ал, ақ, сұрлау, алқымы. Және, қанаты, ұзын, сүйір.

ІІІ топ

Мәтіннің мазмұны бойынша сурет сал.

Жайлау – шөбі шүйгін, суы мол жердегі жазғы мал жайылымы. Онда суық кездерде ел болмайды. Мал аяғы тимегендіктен жайлаудың шөбі әбден жетіледі. Қыстан арықтап шыққан малдар жайлауда қоңданады.

Үй тапсырмасы

Мәтін түрлері туралы іздену

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Жазба əдеби тілдік мəтіндер: түрлері, тақырыптары, идеясы, мазмұны, ой бөліктері, стильдік сипаты

Мәтіннің құрылысы.Абзац,сөйлем

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1. Мәтін тақырыбы бойынша алған түсініктерін байқау, өтілген тақырыптарды еске түсіру, алған білімді жинақтау, қорытындылау. 2. Ана тілінің қыр-сырын меңгеріп, өз ойын жеткізуде көркем әрі бай тілмен сөйлеп үйренуге тәрбиелеу. 3. Оқушылардың ойлау қабілетін арттырып, сөйлеу мен жазуды қалыптастыру. Шығармашылықты дамыту, сауаттылық пен қызығушылықты арттыру.

Сабақтың типі: Білімді жүйелеу, қорытындылау.

Сабақтың түрі: Интерактивті сабақ.

Сабақтың әдісі: СКТ, СТО элементтері, шығармашылық жұмыс, сұрақ-жауап, оқулықпен жұмыс.

Сабақтың көрнекілігі: Фото-суреттер, интерактивті тақта, слайдтар, графопроектор.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Қызығушылықты ояту

1. Тақтаға төмендегідей мәтін жазылған плакат ілінеді.

Кірпі.

Жаз айы. Ауыл маңында ойнап жүргенбіз. Бір кезде қасымызға Есімбек келді. Танауы делдиіп кетіпті. Қолында кірпі. Өзен бойынан тауып алыпты. Кірпінің аяғы жаралы екен. Жібере салуға обалсындық. Аяғы жазылғанша бағуды жөн көрдік. Түс қайта үйге қайттық. Есімбек кірпіге қағаз қораптан үйшік жасады. Мен сүт бердім. Кірпі бізге үйрене бастады. Аяғы да жазылды. Аз күнде далаға жібереміз.

-  Мәтінді оқымай тұрып, ол не туралы екенін кім айтады? (Кірпі туралы).

-  Оны қайдан білдіңдер? (Тақырыбынан).

-  Мәтін неше абзацтан тұр? (Үш абзацтан).

Үш абзацты жеке-жеке оқытып, әр абзацқа ат қойдырылады. Оларды тақтаға жазып қою керек. Әртүрлі нұсқалар болуы мүмкін. Жоспар қысқа сейлемдерден тұратындығы айтылады.

1) Жаралы кірпі.

2) Балалардың қамқорлығы.

3) Қолға үйренген кірпі.

-  Балалар, әр абзацқа ат қоя отырып, біз не құрдық?

-  Мәтінге жоспар құрдық.

-  Жоспар не үшін керек?

Жоспар арқылы мәтіннің негізгі мазмұны көрсетілетіні, мәтіннің мазмұны ретімен айтылатыны түсіндіріледі.

Оқулықта берілген тапсырмаларды топтарға бөліп орындау

Мағынаны тану

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

1. Мәтін дегеніміз не?

2. Абзац дегеніміз не?

3. Жоспар қалай құрылады?

4. Мәтіннің түрлерін айтыңдар.

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырманы орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Бақылау диктанты «Ана»

Қатемен жұмыс.Жаттығу жұмысы

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұхият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: баяндау

Сабақтың көрнекілігі : диктанттар жинағы

Халықтық педагогика мақал-мәтелдер.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Ақ шашты ана: "жастығым — балам" дейді. 
Ақылды бала: "ай-күнім — анам" дейді.

Алты ұл тапқан ананы "ханым" десе болады. 
Сыйласа білген адамды "жаным" десе болады.

Алып анадан туады, 
Ат биеден туады.

Ана алақанының аясы, 
Ақ шынардың саясы.

Ана алдында құрмет, 
Ата алдында қызмет.

Анаға баланың алалығы жоқ. 

Анадан алтау туғанша жалғыз туса нетеді — 
елге тұлға болғалы. 
Қарағайға қарсы бұтақ біткенше еменге айыр бүтақ бітсе нетеді —
құсқа тұғыр болғалы.
 
Анадан артық дос бар ма? 
Ашудан жаман қас бар ма? 
Жиырма бестен жақсы жас бар ма? 
Қымыздан тәтті ас бар ма?

Мағынаны тану

Ана

Ана! Бұл сөз жер бетіндегі әр елде бар.Ол-көркем,сүйкімді де ұлы сөз.Бесікте жатқан бала соны айтып былдырайды Оны жасөспірім мен қартайған шал да,боранмен алысып жүрген эвенк пен кепесінде отырған үндіс те қайталап айтады.Байлығы шалқыған үйден де,кедейдің лашығынан даосы сөз құдіретті естіледі.

Даңққа бөленген әртіс әр уақытта анасын жадында сақтайды,ақын өлеңдері мен әндерінде жырлайды,суретші оның бейнесін мәңгі қалдырады.Мүсінші оны тастан қашайды.Ана-барлық адамның жәнебүкіл дүниенің символы спетті.

Ана баласын мейлі ол әйгілі немесе елеусіз болсын,мейлі олбілімсіз немесе білімді болсын, мейлі ол алжыған шал немесе жас болсын, патша немесе неесе қайыршы болсын – бәрібір сүйеді, ана үшін-бұл менің ұлым деген қарапайым да жоғары,қастерлі бір-ақ ұғым. Ана одан басқа ештеңені білмейді. Ол оны құрсағында өсіреді,оған өмір береді,өз өмірін де соған арнаған.Ол баласымен бірге күледі,сонымен бірге күреске шығады-бәрінде де,барлық істе де ол сонымен бірге. Ана махаббаты қандай ғажап еді! Ол көбімізді ерлікке жігерлендіреді ( 110 сөз )

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Сурет бойынша әңгіме құрастыр.

Үй тапсырмасы

Қайталау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Түбір,түбірлес сөздер

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

Білімділік: Түбірлес сөздер жайында берілген түсінікті бекіту. Сөз құрамына талдай отырып, түбірлес сөздерді таба білуге, оларды сауатты жазуға үйрету;
Дамытушылық: Ойлау, есте сақтау қабілттерін, тілін дамыту;
Тәрбиелік: Мейірімділікке, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Әдісі: сұрақ - жауап, оқушының оқу әрекетін ұйымдастыру тәсілдері: топтық жалпы сыныппен жұмыс.
Көрнекілігі: ертегі кейіпкерлері, үлестірмелі қима қағаздар.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Қазір қандай сабақ екенін еске түсірейік.
Қазақ тілім - өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл - қызын мәңгі сені,
Болашағым, бақытым, дара тілім.
- Міне, балалар, ғұлама кемеңгер ақындарымыздың тілі - туған тіліміз қазақ тілі сабағын бастаймыз.

Мағынаны тану

Түбірлес сөздер– бір түбір арқылы жасалған туынды сөздер. Макросемалы бір буынды түбірден түрлі сөзжасамдық тәсіл негізінде алуан түрлі семаларға жіктеліп, бір семантик. өріске жататын ортақ мағыналы туынды сөздер түбірлес сөздер аталады.

Түбірлес сөздерді құраушы түбір сөздің семемасы барлық туынды сөздер мағынасында сақталады, бұл түбірлес сөздердің бір семантик. өрісте жатуының басты шарты саналады. Сондықтан олар тек тұлғалық жағынан ғана емес, ішкі семантик. құрылымы жағынан да жақын болып келеді. Түбірлес сөздер қатарына барлық сөзжасамдық тәсілдер арқылы жасалған атаулар толықтай ене алады. Түбірлес сөздердің сандық жағынан өсуі, дамуы түбір мағынасының сапалық тереңдігімен байланысты. Мысалы, асау сөзі арқылы төмендегідей туынды сөздер жасалады: асаулық, асаудай, бас асау, асаудайын, асаукөк, асаулау, асаулан, асауша, асауырақ, т.б. Фразалық тіркестер атау ретінде танылатындықтан, сөздердің барлығы жеке семаға ие, өзіндік номинативтік белгілері қалыптасқан туынды сөз болады. Түбірлес сөздер қатарын мағыналық даму арқылы жасалған сөздер де толықтыра алады. Мысалы, айтыс-айтыс, сабақ-сабақ, жазу-жазу-жазу, оқтау-оқтау, ақ-ақ-ақ, ат-ат-ат, т.б. омонимдестұлғалар да түбірлес сөздер ретінде қарастырылады. Тұлғалық жағынан бірдей атаулар арасында мағыналық ортақтық, тектестік, жақындық болған жағдайда ғана олар түбірлес сөздер ретінде танылады. Оларды айқындаудың басты шарты – мағына. Түбірлес сөздердің мағыналық құрылымында генет.-семантик. кілт (код) сақталады, бұл негізде сөздер арасындағы ортақ генет. тектестікті табуға болады. Түбірлес сөздерді сөзжасамдық тұрғыдан талдаудың төмендегідей негізгі шарттары бар: 1) Түбірлес сөздер өзегінде бір ғана түбір не негіз болады; 2) өзек сема арқылы қалыптасқан туынды мағынада ортақ сема сақталады; 3) жаңа номинативті мағынада сөзжасамдық мағына болады; 4) Түбірлес сөздер бір семантик. өрісте жатады.

Тапсырмалар: Сөздердің түбірі мен қосымшасын сызықпен бөліп көрсету, әр сөздің мағынысын ашу, түсіндіру.

I топ. Ойыншы, ойыншық, ойна

II топ. Балалық, балақан,балапан

III топ. Басшы,бастық,басқар

Тапсырманы үш қатардан үш оқушы шығып,тақтаға орындайды. Қалғандары дәптерге өз бетінше орындайды.

I ойын-шы,ойын-шық,ойн-а

II Бала-лық, бала-қан,бала-пан

III топ. Бас-шы,бас-тық,бас-қар

Әр түбір сөз бен туынды сөздің мағынысын оқушылар өздері айтып отырады.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

1. Сөз құрамы неден тұрды?
2. Қосымша неше түрге бөлінеді?
3. Түбір сөзге қосымшаның қайсысы бұрын жалғанады?
4. Туынды сөз дегеніміз не?
5. Түбір сөз дегеніміз не?
6. Түбірлес сөздер дегеніміз не?
Сөз құрамы
Түбір Қосымша
Жұрнақ Жалғау
Түбірлес сөздер Туынды сөз

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Қосымша,олардың түрлері. Жұрнақ.

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

Сабақтың мақсаты : Білімділік Оқушылардыдың түбір мен қосымшаның жазылуы туралы түсінік қалыптастыру және оны меңгеру қосымшалардың жазылу ережесін білу меңгеру.
Дамытушылық : Оқушыларды ойын арқылы ой-өрісін , логикалық ойлауы мен дүние танымын , есте сақтау қабіліттерін , жалпы оқуға деген қызығушылығын іскерлігін дамыту .
Тәрбиелік: Оқушыларды сауатты , әдемі, жазуға , тиянақтылыққа , ұжымдыққа, әдептілікке , қазақ тілін қастерлеуге , өз білімін көпшілік алдында көрсете білуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі : ойын -сабақ
Сабақтың әдіс –тәсілі : Сұрақ –жауап , ой жинақтау , ереже айту, мақал- мәтел , таза жазу минуты, сурет бойынша жұмыс , көрініс.
Сабақтың байланысы : Әдебиеттік оқу , математика , халақтық педегогика.
Сабақтың көрнекілігі : Әр топ бойынша атауы, ойын , «мәре » сызығы.

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Бүгін сабақты ойын сайыс түрінде өткізіміз. Және топ болып білімімізді ортаға салып , өз жетістіктерімізді көрсетеміз. Әр топтың ұпайын белгілеп отырамын .
1-топ : «Түбір»
2-топ: «Жалғау»
3-топ: «Жұрнақ»

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Берілген жұрнақтар арқылы туынды сөз жасап, олардың сөз құрамындағы қызметін түсіндіру.
– шы, - ші, - лық, - лік, - ма, - ме, - қы, - кі, - ша, - ше, - а, - е, - ла, - ле.

Мағынаны тану

Жұрнақ– жалғанған сөзінен жаңа сөз тудыратын немесе сөзді түрлендіретін қосымша. Қазақ тіліндегі жұрнақ мағынасы мен қызметіне қарай екіге бөлінеді:

1. сөз тудыратын жұрнақтар өзі жалғанған сөзінен жаңа сөз тудырады. Мысалы, “жылқы-шы”, “біл-ім”, “жасы-қ”, “таға-ла”;

2. сөз түрлендіретін жұрнақтар өзі жалғанған сөзіне үстеме мағына қосып, сөздің тұлғасын өзгертеді. Мысалы, “көк-шіл”, “көк(г)-ірек”, “сары-лау”, “сары-рақ”, “жаз-ып”, “жаз-ғалы”. Жұрнақтар сөзге белгілі бір жүйеде рет-ретімен жалғанады.

Түбірге тете сөз тудыратын жұрнақтар, одан кейін сөз түрлендіретін жұрнақтар, бұлардан соң жалғаулар орналасады. Жұрнақтар түбірге де, туынды сөзге де жалғанады (“бас-шы”, “басшы-лық”, “ұйы-м”, “ұйым-дас-тыр-у-шы”). Жұрнақ құрамы мен қолданылу ерекшеліктеріне қарай да бірнеше топқа жіктеледі. Мысалы, жалаң, құранды, көп мағыналы, дара мағыналы, омонимдес, синонимдес, көне, жаңа, т.б. жұрнақтар. Шығу тарихы жағынан кейбір жұрнақтар жеке сөздердің көмекшіморфемаға айналуынан пайда болған. Мысалы, “баратын”, “келетін” деген сөздердің құрамындағы “-тын/-тін” жұрнақғы “тұрған” деген сөздің өзгеріске ұшырап, ықшамдалуынан (“бара тұрған – баратын, “келе тұрған – келетін”) жасалған. Жұрнақтардың бір тобы өзі жалғанған сөздердің мағынасын, түбірдің грамматикалық сипатын өзгертуі жағынан сөзжасам қосымшаларына жақын да, бір тобы жалғауларға жақын. Сондықтан олардың бір түрі модификациялық жұрнақтар, екінші түрі таза грамматикалық жұрнақтар деп қарастырылып жүр. Модификациялық жұрнақ жаңа мағыналы сөз тудырмағанмен, түбірге қосымша грамматикалық мағына үстеумен бірге түбір сөздің лексикалық мағынасына семантикалық реңк қосады. Қазақ тілінде модификациялық жұрнақтарға зат есімнің реңдік мәнді жұрнақтары, сын есімнің шырайжұрнақтары, реттік сан есім жұрнақтары, етістіктің етіс, күшейтпелі етістік, болымсыз етістік жұрнақтары жатады. Ал грамматикалық немесе категориялық жұрнақтар өзі жалғанған түбірге таза грамматикалық мағына үстеп, белгілі бір сөз табындағы түрленуінің көрсеткіші болады. Мысалы, есімше, көсемше, рай, шақ тұлғалары етістіктің түрлену көрсеткіштері болып табылады.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Түбір болып жасаймыз,
Қосымшасы мынадай.
Екі түрге бөлініп,
Шығып алды осылай,
Жұрнақ ,жалғау кәнекей,
Жасап көрші қайталай.

Ой толғаныс

Мына берілген суреттерге қарап , сол заттар бойынша қосымшаларын жалғаймыз.

1-топ 2-топ 3-топ
Алма кітап аю
Домбыра жапырақ сәбіз
Орамжапырақ піл қарындаш
Доп көгершін тауық
Қоян етік дәртер
Көйлек шырша балық
Мәре сызығына қай топ бұрын жеткенін анықтаймыз.

Үй тапсырмасы

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Жалғаулар (көптік,тәуелдік)

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1. Білімділік: Оқушылардың 5 - сыныпта тіл білімінің морфология саласынан алған білімдерін кеңейту, зат есім туралы білім беру.
3. Тәрбиелік: Оқушыларды адамгершілікке, ізгілікке баулу, елжандылыққа тәрбиелеу.
4. Дамытушылық: Оқушылардың лингвистикалық дүниетанымдарын кеңейту.
Сабақтың типі: аралас
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс - тәсілі: баяндау, әңгімелеу, сұрақ - жауап
Сабақтың көрнекілігі: кесте
Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Өткен сабақты еске түсіру мақсатында сұрақтар:
- Зат есім қалай жасалады?
- Көптік жалғау нені білдіреді?
- Қазақ тілінде неше жалғау бар? түрлері

Мағынаны тану

Көптік  жалғауы
Сөздер жекеше түрде де, көпше түрде де қолданыла береді. Көптік мағынаны білдіру үшін сөздерге көптік жалғауы жалғанады. Мысалы: ағаш-тар, көше-лер, қыз-дар.
Көптік жалғауының түрлері мыналар: -лар,-лер, -дар, -дер, -тар, -тер Көптік жалғауының басқы дыбысының түрліше болуы түбір сөздің соңғы дыбысына байланысты.
Тәуелдік жалғауы

Тәуелдік жалғауы заттың біреуге немесе бір нәрсеге тәуелді(меншікті)екенін білдіреді. Тәуелденетін зат үш жақтың біріне меншікті болып тұрады.Сол себепті тәуелдік жалғауының үш жағы және әр жақтың өзіне тән жалғаулары болады.

Мысалы:

Жекеше түрі Көпше түрі
І жақ –м, -ым, -ім І жақ –мыз, -ымыз, -міз, -іміз
ІІ жақ –ң, -ың, -ің, -ыңыз, -іңіз,  -ңыз, -ңіз ІІ жақ  -тарың, -терің, -дарың, -дерің, -ларың, -лерің, -тарыңыз, - теріңіз, - дарыңыз, -деріңіз, -ларыңыз, -леріңіз
ІІІ жақ –сы, -сі, -ы, -і ІІІ жақ –сы, -сі, -ы, -і

Сөздердің тәуелденуі өңаша тәуелдену және ортақ тәуелдену болып, екіге бөлінеді.
Бір немесе бірнеше заттың бір ғана затқа меншікті болуын білдіретін тәуелдену оңаша тәуелдену деп аталады. Басқаша айтқанда, заттың жекеше түрде тәуелденуі.
Бір немесе бірнеше заттың көп затқа меншікті болуын білдіретін тәуелдену ортақ тәуелдену деп аталады. Басқаша айтқанда, заттың көпше түрде тәуелденуі. Мысалы:

Оңаша тәуелдену: Ортақ тәуелдену:
Менің үй-ім, қалам-ым Біздің үй-іміз, қалам-ымыз
Сенің үй-ің, қалам-ың Сендердің үй-лерің, қалам-дарың
Сіздің үй-іңіз, қалам-ыңыз Сіздердің үй-леріңіз, қалам-дарыңыз
Оның үй-і, қалам-ы Оның үй-і, қалам-ы

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

-тәуелдік жалғау бір заттың екінші затқа тәуелді, меншікті екенін білдіреді.
- бір не бірнеше заттың бір ғана затқа я адамға меншікті екенін білдіру оңаша тәуелдену;
- бір не бірнеше заттың көп затқа я адамға меншікті екенін білдіру ортақ тәуелдену дейді.

Үй тапсырмасы

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Жалғаулар (септік,жіктік)

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1.Білімділік: Септік, жіктік жалғаулары туралы алған теориялық білімдерін оқушы есінде қайта жаңғырту, тереңдете түсу.
2.Тәрбиелік: Ұлтымыздың салт-дәстүрін бағалап, дәріптеуге тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: Өткен сабақтардан алған білімдерін қайталауға арналған әр түрлі жаттығулар арқылы балаларды тез ойланып, жауаптарын тиянақты, жүйелі айта алуға дағдыландыру. Мәнерлеп оқуға баулу.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, тақтамен, үлестірмелі кеспе қағаздармен , мәтінмен ауызша, жазбаша жұмыстары.
Сабақтың көрнекілігі: лингвистикалық кесте.
Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті, халықтық педагогика

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Атау ------ кім? не? ---- бала шеге
Ілік ------- кімнің? ненің? ----- баланың ----- шегенің
Барыс --- кімге? неге? -------- балаға--------- шегеге
Табыс -----кімді? нені? -------- баланы --------шегені
Жатыс ---- кімді? неде? ------- балада --------шегеде
Шығыс ---- кімнен? неден? --- баладан------ шегеден
Көмектес --- кіммен? немен? ---баламен --- шегемен

Мағынаны тану

Жіктік жалғау - баяндауышқа ғана тән жалғау. Жіктік жалғау тек қана синтаксистік қызмет атқарады.

Жіктеу категориясы - қазіргі қазақ тілінде тек етістікке ғана тән қасиет емес, баяндауыш болып қызмет атқара алатын өзге де сөз таптарына, соның ішінде есімдерге де тән қасиет.

Оқулықтағы тапсырманы 3 топта бөліп орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Үлестірмелі кеспе қағаздармен жұмыс.
1-кеспе қағазы. Берілген сөйлемді құрылысына, сөйлем мүшелеріне талдап, кездескен септік жалғауларының түрін ажырат.
Қазақ баласын ағаш бесікке салып асырайды.
2- кеспе қағазы. Сөйлемге морфологиялық талдау жаса.
Нәрестенің дүниеге келген құрметіне арналатын салт-дәстүрдің бірі – шілдехана.
3-кеспе қағазы. Сөйлемде кездесетін септік жалғауларының түрін ажыратып, асты сызылған сөзге фонетикалық талдау жаса.
Асық ойыны баланы ептілікке, мергендікке үйретеді.
(«Қазақ халқының салт-дәстүрлері»)

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырманы орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Дара және күрделі сөздер

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

Сабақтың мақсаты: Дара және күрделі сөздер туралы түсінік беру, жасалу жолы мен айырмашылығын меңгерту. Топтық жұмыс негізінде өзара ой бөлісуге, ойын еркін жеткізуге, алған білімін тапсырма барысында қолдануға дағдыландыру.
Күтілетін нәтиже: Дара және күрделі сөздер туралы түсінеді. Топтық жұмыс арқылы оның жасалу жолы мен айырмашылығын меңгереді. Өзара ой бөлісіп, ынтымақтастықта болады. Алған білімін өмірде қолдануға дағдыланады.
Сабақтың әдіс-тәсілдері: топтық жұмыс, жұптық жұмыс, Джексо, өрмекші торы, Венн диаграммасы, рефлексия

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

Қазақ тілім-өз тілім, ана тілім.
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені,
Болашағым, бақытым, дара тілім!

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Оқушыларды топқа бөлу 
(1-топ бір түбірден тұратын сөздер (арқар, аспан, жол, қызыл, көркем, он)
2-топ екі түбірден тұратын сөздер (арқар мүйіз, аспан көк, жолсерік, Қызылорда, көркемөнерпаз, он үш, ашудас) 

Мағынаны тану

Екі топқа парақшамен дара және күрделі сөздер туралы мәлімет беріп, топпен бірге жаңа сабақты өздері түсіндіруді тапсыру.
Дәптермен жұмыс 75-жаттығу 
1-топ дара сөздерді табу
2-топ күрделі сөздерді табу

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

«Өрмекші торы» ойыны
1. Сөз тұлғасы неден тұрады?
2. Түбір деген не?
3. Адам сөзіне жұрнақ жалға
4. «Күзем» сөзінің түбірі
5. Қосымша нешеге бөлінеді?
6. Жұрнақ деген не?
7. Жалғаудың түрлері
8. Жұрнақтың түрлері
9. Дара сөздер дегеніміз
10. Түбірлес сөз деген не?
11. Жаздыгүні қандай сөз дара ма, күрделі ме?
12. Күрделі сөздің түрлері
13. «Өс» сөзінен туынды сөз жаса

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты: 6.10.2017

Кабинет:

Мұғалім:Қонақова Ф.Т.

Сабақтың атауы

Біріккен сөздер.

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1.Біріккен сөз туралы түсінік бере отырып,кейбір сөздердің бірнеше түбірлерден құралып, бірігіп жазылатынын мысалдар арқылы түсіндіру.

2.Ауызша,жазбаша тілдерін дамыту, сөздік қорын, байланыстырып сөйлеуін,шығармашылық қабілетін арттыру. Топпен шығармашылық жұмыс істеуге үйрету.

3.Оқушыарджы ұқыптылыққа, ізденімпаздыққа, жинақылыққа, сауаттылыққа әрі көркем жазуға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Жаңа білім. Сабақтың әдісі: түсіндіру; сұрақ-жауап; шығармашылық т.б Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта.

Оқыту  нәтижесі

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Қызығушылықты ояту:1. Гүл + жан,Гүл + жайна,
Гүл + бақыт,гүл + десте 
Күн + сұлу,күн + бағыс,күн +тізбе. 
- Сөздерді топтасуына қарай қорытынды ереже шығару.
- Екі түбірден жасалған сөз біріккен сөз деп аталады.
- Біріккен сөзді құрайтын түбірлер бірігіп жазылады.
- Мысалы: Ақмарал, денсаулық, Айнабұлақ,
Қаратау, Алатау.

Мағынаны тану

Тақтаға үш оқушы шығарып «Сыңарыңды тап ойынын» ойнату.
А)қырық-----------беу
Қызыл--------------түстік
Оң-------------------құм
Бел------------------аяқ
Ә)Қала аттары : Қызылорда
Кісі аттары: Айнұр 

«Ой ашар»Сөздік диктант.
Бұзаубас, ақсақал, асқабақ, балық, Сарыағаш, ерекше, дәптер, Біржан, тас, балалар.
Ішіне «Біріккен сөз» / Сыртына»Жай сөз»
Өздік жұмыс. «Бес жолды өлең»
Тақырыбы Зат есім. Сын есім. Етістік.
Аққу ----------- ----------- -------------
Гүлжан ----------- ----------- -------------
Ақтабан ----------- ------------ --------------
Сөйлем құрау.
Топтық жұмыс.
Нұр.........
Ер............
Жан.........
Ақ.............
Ой дамытуШығармашылық жұмыс.
1. Адамның ең үлкен бақыты--------------------------
2. Адамға күн қандай керек болса--------------------
3. Уақытыңды бос жібермес үшін---------------------
4. Дүниедегі ең тәтті нәрсе ----------------------
Ең жұмсақ нәрсе -------------------
Ең жарық нәрсе --------------------
Логикалық тапсырма.
«Он жылдан кейінгі ғаламшардың бейнесі»

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

42-жаттығу. Біріккен сөздер қандай түбірлерден біріккенін көрсетіңдер.

43-жаттығу.

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Деңгейлік тапсырмалар.
1 - деңгей.
Біріккен сөздерден жасалған кісі аттарын жазу.
Кісі аттары:

2 - деңгей.
а) Біріккен сөздерден құралған өсімдіктердің атын жаз.
Өсімдік аттары:

ә) Өсімдіктердің пайдасына тоқтау.

3 - деңгей.
а) Біріккен сөздерден құралған жер - су аттарын жазу.
Жер - су аттары:
ә) Біріккен сөз тіркестерінен мәтін құрастыру.

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау 45-жаттығу Өзің тұрған мекенді суреттеп мәтін құра.

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:6-9.10.17

Кабинет:

Мұғалім:Қонақова Ф.Т.

Сабақтың атауы

Біріккен сөздер. Біріккен сөздердің емлесі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1.Біріккен сөз туралы түсінік бере отырып,кейбір сөздердің бірнеше түбірлерден құралып, бірігіп жазылатынын мысалдар арқылы түсіндіру.

2.Ауызша,жазбаша тілдерін дамыту, сөздік қорын, байланыстырып сөйлеуін,шығармашылық қабілетін арттыру. Топпен шығармашылық жұмыс істеуге үйрету.

3.Оқушыарджы ұқыптылыққа, ізденімпаздыққа, жинақылыққа, сауаттылыққа әрі көркем жазуға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Жаңа білім. Сабақтың әдісі: түсіндіру; сұрақ-жауап; шығармашылық т.б Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта.

Оқыту  нәтижесі

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Қызығушылықты ояту:1. Гүл + жан,Гүл + жайна,
Гүл + бақыт,гүл + десте 
Күн + сұлу,күн + бағыс,күн +тізбе. 
- Сөздерді топтасуына қарай қорытынды ереже шығару.
- Екі түбірден жасалған сөз біріккен сөз деп аталады.
- Біріккен сөзді құрайтын түбірлер бірігіп жазылады.
- Мысалы: Ақмарал, денсаулық, Айнабұлақ,
Қаратау, Алатау.

Мағынаны тану

Тақтаға үш оқушы шығарып «Сыңарыңды тап ойынын» ойнату.
А)қырық-----------беу
Қызыл--------------түстік
Оң-------------------құм
Бел------------------аяқ
Ә)Қала аттары : Қызылорда
Кісі аттары: Айнұр 

«Ой ашар»Сөздік диктант.
Бұзаубас, ақсақал, асқабақ, балық, Сарыағаш, ерекше, дәптер, Біржан, тас, балалар.
Ішіне «Біріккен сөз» / Сыртына»Жай сөз»
Өздік жұмыс. «Бес жолды өлең»
Тақырыбы Зат есім. Сын есім. Етістік.
Аққу ----------- ----------- -------------
Гүлжан ----------- ----------- -------------
Ақтабан ----------- ------------ --------------
Сөйлем құрау.
Топтық жұмыс.
Нұр.........
Ер............
Жан.........
Ақ.............
Ой дамытуШығармашылық жұмыс.
1. Адамның ең үлкен бақыты--------------------------
2. Адамға күн қандай керек болса--------------------
3. Уақытыңды бос жібермес үшін---------------------
4. Дүниедегі ең тәтті нәрсе ----------------------
Ең жұмсақ нәрсе -------------------
Ең жарық нәрсе --------------------
Логикалық тапсырма.
«Он жылдан кейінгі ғаламшардың бейнесі»

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау 42-жаттығу. Біріккен сөздер қандай түбірлерден біріккенін көрсетіңдер.

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Деңгейлік тапсырмалар.
1 - деңгей.
Біріккен сөздерден жасалған кісі аттарын жазу.
Кісі аттары:

2 - деңгей.
а) Біріккен сөздерден құралған өсімдіктердің атын жаз.
Өсімдік аттары:

ә) Өсімдіктердің пайдасына тоқтау.

3 - деңгей.
а) Біріккен сөздерден құралған жер - су аттарын жазу.
Жер - су аттары:
ә) Біріккен сөз тіркестерінен мәтін құрастыру.

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Қос сөздер және олардың емлесі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1. Білімділігі: Оқушылардың қос сөздер туралы түсініктерін кеңейтіп, олардың жасалу жолдары жайлы мәлімет беру
2. Дамытушылығы: Күрделі сөздер ішінен қос сөздер туралы түсінік бере отырып, олардың жазылу емлесіне және жасалу жолдарын ажырата білетіндей жұмыс түрлерін Еліміздің Тәуелсіздігіне 20 жыл толу мерекесімен байланыстыра жүргізіп, оқушылардың ой - өрістерін дамыту, сөздік қорлары мен танымдық қабілеттерін жетілдіру
3. Тәрбиелігі: Зейіндерін тоқтатып, дұрыс, әрі сауатты сөйлеуге, ойлауға, ұқыпты жазуға, өз еліне деген мақтаныш, сүйіспеншілік сезімдерін тәрбиелеу.
Көркемділігі: суреттер, интерактивті тақта, Қазақстанның физикалық картасы,
Сабақтың түрі: аралас сабақ

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Өткеннен өшпес өнеге алып,
Ел болашағын ойлаймын.
Біліммен өрісімді мен шыңдап,
Ата - баба арманын орындаймын»

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

А – дыбысы, жуан ба? Иә
«Қас қағым сәтте» деген сөз тұрақты тіркес пе? Иә
Ғ - дыбысы үнді ме? Жоқ.
«Ата - ана» сөзі қос сөздер қатарына жата ма? Иә.
«Үйшік» сөзінде жалғау бар ма? Жоқ.
«Батыр» және «ер жүрек» сөздері синоним бола ала ма? Иә.
Сөздің бастапқы бөлшегі түбір ме? Иә.
«Өнерпаз» сөзі аралас буынды сөз бе? Иә.
Е - дыбысы жіңішке ме? Иә.
Алпамыс батырдың жары қыз Құртқа ма? Жоқ.
Тілімізде дара сөздер бар ма? Иә.
Сөз тұлғасы түбір және қосымшадан тұра ма? Иә.
Қобыланды батырдың әкесі Тоқтарбай ма? Иә.
«Ат» сөзі омоним бола ала ма? Иә.
«Ел» сөзі бітеу буынды сөз бе? Жоқ.
Ж – дыбысы ұяң ба? Иә.
«Көкжиек» сөзі біріккен сөздер қатарына жата ма? Иә.
«Биыл» сөзі кіріккен сөздер қатарына жата ма? Иә.
«Жақсы мен жаман адам қасиеттері» өлеңінде антонимдер кездесе ме? Иә.
«Көсеу» сөзі туынды сөз бола ала ма? Иә.
«Күлтегін» жыры ғашықтық жырлар қатарында ма? Жоқ.
С - дыбысы қатаң ба? Иә.
«Колхоз» сөзі біріккен сөздер қатарына жата ма? Жоқ.
«Ақжігіт» сөзі табу сөздер қатарына жата ма? Иә.
«Ұры» сөзі эвфемизм сөздер қатарына жата ма? Жоқ.
Сөздердің дұрыс айтылуы орфоэпиялық нормамен белгіленген бе? Иә.
«паз» жұрнағы үндестік заңына бағына ма? Жоқ.

Мағынаны тану

Қос сөз – қосарлану немесе қайталану арқылы бір ұғым ретінде жасалған сөздер. Қос сөздер мағыналық, тұлғалық жағынан әр түрлі. Жасалу тәсіліне қарай қосарламажәне қайталама қос сөз болып бөлінеді. Қосарлама қос сөз өзара мәндес немесе қайшы мәндес сөздердің қосарлануынан жасалады. Мысалы, ата-ана, салт-сана, құрт-құмырсқа, ер-тоқым (мәндес қос сөз); күні-түні, азды-көпті, үлкенді-кішілі, ертелі-кеш (қайшы мәндес қос сөз). Қайталама қос сөз бір сөздің қайталанып айтылуынан жасалады. Мысалы, сөйлей-сөйлей, төбе-төбе, қолма-қол, жекпе-жек. Бірқатар қос сөздердің екінші сыңары жеке қолданылмайтын, мағынасыз сөздер болып келеді. Мысалы, оқта-текте, анда-санда, ырың-жырың. қос сөз дефис арқылы жазылады. Сөздердің қосарлануы, қайталануы нәтижесінде жалпылау, жинақтау, топшылау, болжалдау, мөлшерлеу секілді грамматикалық мағыналар үстеледі, жаңа мағыналы сөздер туады. Сөздердің қосарланып немесе қайталанып айтылуынан жасалған сөздерді қос сөз деп атайды. Сөздерді қосарланып немесе қайталап қолдану жаңа сөз жасаудың бір долы болып табылады. Мысалы: Жан-жануар, адам-зат анталаса, Ата-анадай елжірер күннің көзі.(Абай) Бұл сөйлемде жан-жануар, ата-анадай дегендер - қос сөздер, олар жаңа мағына білдіріп тұр: жан - жануар - бүкіл айналадағы, табиғаттағы жанды заттар; ата - анадай ең жақынтуғандар ата мен анадай деген мағынада, яғни шынайы мейірімділік деген мәнде қолданылады.
Қос сөздер екі түрлі болады: қайталама қос сөздер және қосарлама қос сөздер.

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

«Пэзия минуты» (көп нүктелердің орнына тиісті қос сөздерді қойып, өлең жолдарын толықтырады)
Ызғарлы сол бір күндері,
...-... болып уыздай.
... -... бұлақ суындай,
Алаңға шықты ағалар.
Алаулап жанған жүздері
... -... болып көздері,
«Елім!» деп соғып жүрегі,
Тұрды ғой біздің әпкелер.
Тәуелсіз Туын көтерген,
Ағалар мен әпкелер!
Сіздер салған сара жол,
Мәңгіге кетер өмірлік!

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс

Қазақ тілі

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Қысқарған сөздер, тіркесті сөздер және олардың емлесі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Такта,флипчарт,оқулық, сұрақтарға жауап беру, салыстыру, постер салу, дәптермен жұмыс,рефлексия жасау

Жалпымақсаттар

1.Қысқарған   сөздерді, олардың жасалу жолдарын  түсіндіру

2.Оқушылардың ауызекі сөйлеу тілін дамыту,пән бойынша алған білімдерін жүйелі түрде қолдана білуге дағдыландыру

3.Оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын ояту, әдеби тілде көркем сөйлеуге тәрбиелеу.

 Сабақтың түрі:Аралас сабақ

 Сабақтың әдісі:Сұрақ – жауап ,түсіндіру,әңгімелеу

 Сабақтың көрнекілігі:Тірек сызба ,интерактивті тақта      

Оқыту  нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Оқушыларға психологиялық ахуал туғызу

«Қара жорға » биін билету арқылы сыныпта психоло-гиялық ахуалды қалыптастыру

Ортаға шығып «Қара жорға» биін билеу арқылы көңіл күйлерін көтеру

Қызығушылықты ояту

Кітап досың, ақылшың

Төмендегі қысқарған сөздердің толық атауларын жаз.

ҚазМи,  ҚР, физмат, колхоз, пединиститут, см,км, тг.

ІV Сабақты меңгерту

Тапқыр болсаң, тауып көр.

Адасқан  әріптерді  орнына   қой.

  1. М,н,д,е,ә,и,е,т.

  2. Т,л,е,д,и,р,е,д,а.

  3. Ж,р,а,п,ы,қ,а.

  4. Б,а,о,т,а,н,қ.

  5. Г,б,а,ү,л,у,н.

Мағынаны тану

Қысқарған сөз (орыс. сокращённое слово) — 1) қ. Аббревиатура; 2) қысқартылып қолданылатын сөз формалары, атаулар. Мысалы: құрметтеу мәнінде адамдардың атын қысқартып қолдану: Сәке, Мәке; жиі қолданылатын сөздер мен сөз тіркестерінің жазуда ықшамдалып қолданылуы: т. б. — тағы басқа, мыс. — мысалы, см — сантиметр. Қазақ тілі грамматикаларында осылардың бәрі қыскарған сөз деп аталады.

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Сергіту сәті

Иiлiп оңға бiр, иiлiп, солға бiр.

Жаттығу жасаймын.

Оң аяқ, сол аяқ, оң аяқ , сол аяқ

Жаттығу оңай-ақ.

Оқушылар денелерін жатықтырады

Ой толғаныс

Қысқарған сөздерді жасалу жолына қарай топтап жаз           

Бірінші әріптен қысқарған ҚР......

Бірінші сөздің басқы буыны мен бас әріпі ҚазМҰУ.......

Бірінші буындары Колхоз....

 Өлшем  бірліктер см.....

Үй тапсырмасы

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау

Үй тапсырмасын білу, түртіп алу

 Бағалау

Бағалау парақшаларын үлестіру

Өзін өзі бағалау

Кері байланыс