Абай облысы, Аягөз ауданы

"Дулат Бабатайұлы атындағы жалпы орта білім беретін мектебі" КММ

Информатика пәні мұғалімі

Тулеугазинова Каламкас Бейсенгазыевна

Жаңартылған білім берудің тиімділігі мен ерекшеліктері

5-сынып

Түсінік хат

Жаңартылған білім беру мазмұны оқушының білімді дайын күйінде қабылдауын емес, оны өз бетінше меңгеруін, талдауын және практикада қолдануын көздейді. Осы тұрғыда информатика пәні оқушылардың цифрлық сауаттылығын, логикалық және алгоритмдік ойлауын, ақпараттық мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Бағдарламада оқушыға бағытталған оқыту, белсенді оқу әдістері, спиральді қағидат және критериалды бағалау жүйесі басшылыққа алынды. Сабақ барысында практикалық жұмыстарға, жобалық және зерттеу тапсырмаларына, топтық және жұптық жұмыстарға басымдық беріледі. Бұл оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, өздігінен білім алу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар бағдарламада қауіпсіздік техникасын сақтау, ақпаратты іздеу, өңдеу және ұсыну, цифрлық құрылғылармен тиімді жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру көзделген. Оқу үдерісінде цифрлық құрылғыларды және ЖИ технологияларды қолдану арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығы мен ХХІ ғасыр дағдылары дамытылады.

Авторлық бағдарлама информатика пәні бойынша 34 сағатқа, аптасына 1 сағатқа есептелген.

Мақсаты: Оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере отырып, жаңартылған білім беру мазмұны негізінде информатика пәні арқылы цифрлық сауаттылығын қалыптастыру, цифрлық технологияларды тиімді және қауіпсіз қолдана алатын, логикалық және алгоритмдік ойлауы дамыған, білімін күнделікті өмірде және оқу әрекетінде пайдалана алатын тұлға тәрбиелеу.

Информатика пәнін оқытуда жаңартылған білім беру мазмұнына сәйкес төмендегі міндеттер айқындалады:

• оқушылардың цифрлық және ақпараттық сауаттылығын қалыптастыру;

• компьютерлік құрылғылармен және бағдарламалық қамтамасыз етумен қауіпсіз жұмыс жасау дағдыларын меңгерту;

• логикалық, алгоритмдік және сыни ойлау қабілеттерін дамыту;

• ақпаратты іздеу, өңдеу, сақтау және ұсыну тәсілдерін үйрету;

• цифрлық технологияларды оқу үдерісінде тиімді қолдануға баулу;

• оқушылардың өздігінен білім алу, зерттеу және шығармашылық қабілеттерін дамыту;

• топта және жеке жұмыс жасау мәдениетін, коммуникативтік дағдыларын қалыптастыру;

• алушылардың жауапкершілігін, дербестігін және функционалдық сауаттылығын арттыру.

Өзектілік

Жаңартылған білім беру мазмұны оқушылардың тек теориялық білім алуын ғана емес, алған білімін тәжірибеде қолдана білуін, ақпаратты талдау, салыстыру, қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыруды көздейді. Информатика пәні бұл үдерісте оқушылардың цифрлық сауаттылығын, логикалық және алгоритмдік ойлауын, ақпараттық мәдениетін дамытуда жетекші рөл атқарады.

5-сынып оқушылары үшін информатика – цифрлық ортаға бейімделудің алғашқы жүйелі кезеңі болып табылады. Осы кезеңде компьютерлік құрылғылармен қауіпсіз жұмыс жасау, ақпаратты іздеу және өңдеу, қарапайым алгоритмдер құрастыру сияқты негізгі дағдыларды қалыптастыру болашақта білім алудың сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Күтілетін нәтиже

• оқулығынан тыс қосымша берілетін тақырыптар бойынша білімдерін дамытуға негіз болады;

• коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлау жүйесі өз деңгейіне сәйкес дамыған оқушы тұлғасы қалыптасады;

• сонымен қатар, бұл бағдарлама оқушылардың жинақтаған материалдарын тереңдете оқыту арқылы алған білімдерін кеңейтіп, ойлауын, сараптама жасай білуін, өз ойын толық жеткізе білумен қатар, өмірге деген көзқарасын қалыптастырады;

• мектепте алған білімін өмірде қолдана білетін, біліктілік дағдылары негізінде адами капиталы қалпытасқан, ұлтжанды ұрпақтың бойында жоғары деңгейдегі интеллектуалдық өріс қалыптасады.

Жаңашылдығы

• оқу үдерісінде оқушыға бағытталған оқыту моделінің басым қолданылуы, яғни білім алушының жеке қабілеті мен қызығушылығын ескеру;

• информатика пәнін оқытуда теория мен практиканы ұштастыруға бағытталған тапсырмалардың жүйелі енгізілуі;

• белсенді оқыту әдістерін (жобалық жұмыс, зерттеу тапсырмалары, топтық және жұптық жұмыс) тиімді қолдану;

• оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда критериалды бағалау жүйесін жүйелі пайдалану, өзін-өзі және өзара бағалауды дамыту;

• цифрлық білім беру ресурстарын (интерактивті тапсырмалар, электронды материалдар) сабақта қолдану арқылы оқу мотивациясын арттыру;

• оқушылардың алгоритмдік, логикалық және сыни ойлауын дамытуға бағытталған тапсырмалардың енгізілуі;

• білім алушылардың функционалдық және цифрлық сауаттылығын қалыптастыру.

Жұмыстың ғылымилығы

Бағдарлама жаңартылған білім беру мазмұнының теориялық тұжырымдамаларын, құзыреттілікке негізделген оқыту, тұлғаға бағытталған білім беру оқыту теорияларын басшылыққа ала отырып әзірленді. Бағдарлама мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес құрылып, білімді бірізді және жүйелі меңгеруге мүмкіндік беретін спиральді қағидатқа негізделген. Оқу материалы қарапайымнан күрделіге қарай дамып, оқушылардың логикалық және алгоритмдік ойлауын ғылыми тұрғыда қалыптастыруды көздейді. Цифрлық технологияларды қолдану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру, оқу әрекетін ғылыми негізде ұйымдастыру көзделген.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы

• оқушының ойын дамыту;

• кеңес бере отырып, бағыттап оқыту;

• ізденушілік, зерттеушілік жұмыстарын ұйымдастыру;

Оқушылардың цифрлық сауаттылығын дамытуға үлес қосады: ақпаратты іздеу, өңдеу, сақтау және ұсыну дағдыларын қалыптастырады;

Алгоритмдік және логикалық ойлау қабілеттерін жетілдіреді: практикалық тапсырмалар мен жобалық жұмыстар арқылы оқушылар проблемаларды шешуді үйренеді;

Цифрлық құралдарын тиімді пайдалану: сабақ барысында электрондық оқулықтар, интерактивті тапсырмалар және бағдарламалық өнімдерді қолдану тәжірибесі енгізіледі;

Топтық және жеке жұмыс дағдыларын дамыту: оқушылар бірлесіп жұмыс істеуді, өз ойын дәлелді жеткізуді және өздігінен шешім қабылдауды үйренеді;

Мектептің оқу-тәрбие үдерісіне енгізуге ыңғайлы: бағдарлама практикалық тәжірибеге бағытталған, сабақ құрылымын, әдіс-тәсілдерін және бағалау жүйесін нақты көрсетеді;

Білімнің өмірлік қолданылуын қамтамасыз етеді: оқушылар алған білімін күнделікті өмірде және басқа пәндерде пайдалана алады, бұл олардың функционалдық сауаттылығын арттырады.

Оқушылардың білім дағдысын бағалаудың түрлері мен әдістері

Оқушылардың білім дағдысын бағалаудың оқыту үшін бағалау түрін қолданамын. Бұл өздерінің оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету керек екендігін анықтауға мүмкіндік береді. Оқыту үшін бағалауда оқушылар өздерін-өздері, сыныптастар бір-бірін бағалау арқылы жүргізеді. Мұғалімнің бағалауы мадақтау, ынталандыру оқушылардың көңіл күйін көтеріп, өздерінде сенімділікті тудырады. 

1. Бағалау түрлері:

• Қалыптастырушы (формативті) бағалау

Сабақ барысында оқушылардың оқу жетістігін жүйелі бақылау;

Практикалық және жобалық тапсырмаларды орындау барысындағы бақылау;

Кері байланыс арқылы қателерді түзету және білімді жетілдіру.

• Жиынтық (суммативті) бағалау

Бөлім немесе тоқсан соңында оқушылардың білімін қорытынды бағалау;

Тесттер, бақылау жұмыстары, жобалық тапсырмалар негізінде жүзеге асырылады.

2. Бағалау әдістері:

• Сұрақ-жауап әдісі – оқушылардың теориялық білімін тексеру;

• Практикалық тапсырмалар – компьютерде жұмыс жасау, бағдарламалық өнімдерді қолдану;

• Жобалық және зерттеу жұмыстары – проблемалық немесе шығармашылық тапсырмаларды орындау;

• Топтық және жұптық бағалау – бір-бірін бағалау және өзара талдау;

• Өзін-өзі бағалау – оқушы өзінің білім деңгейін анықтау үшін арнайы критерийлер бойынша бағалайды;

• Дескрипторлар арқылы бағалау – нақты көрсеткіштер мен стандарттарға сай бағалау (мысалы, алгоритм құру, мәтіндік редакторда жұмыс жасау, презентация дайындау).

Сабақта топтық, жұптық, өзіндік жұмыс істеу, көрнекілік, тәжірибелік әдісін қолдану.

Зерттеу нысаны

Авторлық бағдарламаның мүмкіндіктерін кеңейту. Бағдарлама арқылы зерттелетін негізгі объект – оқушылардың білім, дағды және құзыреттері, олардың жаңа ақпараттық ортада өзіндік білім алу және практикалық тапсырмаларды орындау қабілеттері.

Жұмыс істеу формасы

1. Жеке жұмыс

- Оқушы өзінің қабілетіне сәйкес тапсырмаларды жеке орындау;

- Практикалық дағдыларды, компьютерлік бағдарламалармен жұмыс істеуді және алгоритм құруды дамытуға бағытталған;

- Өзін-өзі бағалау және жеке даму карталарын қолдану арқылы жүзеге асады.

2. Жұптық жұмыс

- Екі оқушы бір тапсырманы бірігіп орындау;

- Ақпарат алмасу, бір-біріне көмек көрсету, идеяларды талқылау арқылы білімді терең меңгеру;

3. Топтық жұмыс

- 3–5 оқушыдан тұратын топтарда тапсырмаларды орындау;

- Жобалық, зерттеу және проблемалық тапсырмаларды жүзеге асыру;

- Көшбасшылық, командалық жұмыс және жауапкершілік сезімін қалыптастыруға мүмкіндік береді;

- Топ ішінде бір-бірін бағалау және пікір алмасу арқылы оқу процесін белсенді етеді.

4. Сыныптық жұмыс

- Мұғалім мен оқушылардың бірлескен интерактивтік сабақтары;

- Теориялық материалды талқылау, практикалық тапсырмаларды көрсету;

- Сұрақ-жауап, ойын және презентация форматында жүргізіледі.

Әдістемелік негізі

Әдістемелік ұстанымдар: 1. Ғылымилық 2. Байланыстылық;

• Оқушылардың теориялық білімі негізінде практикалық тапсырмаларды орындау біліктіліктерін қалыптастыру;

Бағалау, болжау, анықтау, сипаттау, түсіндіре білуі қажет;

• Бағдарламасында теориялық білімдерін нақтылау, талдау, салыстыру және қорытындылауға, оқудағы іс- әрекет тәсілдерін жаңа жағдайда пайдалану мақсатындағы практикалық жұмыстар.

Оқушының функционалдық сауттылығын арттыру әдістемесі негізге алынады.

• Көрнекілік құралдары: интерактивтік тақталар, компьютерлер, презентациялар, ЖИ, бейнефильмдер, бейнефрагменттер, кесте, сызбалар, диаграмма.

• Бағдарламаны жүргізу формалары: топтық жұмыс, жұптық жұмыс, жеке жұмыс, жобалық, зерттеу жұмыстары.

• Бағдарламаны аяқтау формалары: тест, бақылау жұмысы, практикалық тапсырмалар немесе жобалық жұмыстар.

Бағдарламаның құрылымы

Құрастырылып отырған авторлық бағдарлама қазақ тілінде оқытылатын мектепке құрастырылған. Мемлекеттік бағдарламаға сәйкес аптасына 1 сағаттан, оқулық бойынша берілген 34 тақырыпқа және сол тақырыптарға қысқа мерзімді сабақ жоспарлары бар.

Сонымен қатар, деңгейлік тапсырмалар және әр түрлі әдістерді қолдана отырып, оқушылардың өз бетімен жан-жақты білім алуына мүмкіндік туғызады.

Оқушылардың теориялық білімін практикалық дағдыларымен ұштауға, сондай-ақ ақпараттық, алгоритмдік және зерттеушілік қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.

Көмекші құралдың маңыздылығы

Оқушылардың білімін терең меңгеру, практикалық дағдыларын қалыптастыру, ақпаратты түсіну және есте сақтау қабілеттерін дамыту үшін маңызды. Олар сабақтың түсінікті, қызықты әрі тиімді өтуіне, оқу мотивациясын арттыруға және цифрлық құрылғыларды қолдану арқылы цифрлық сауаттылықты дамытуға мүмкіндік береді.

Қорытынды

«Жаңартылған білім берудің тиімділігі мен ерекшеліктері» авторлық бағдарламасы оқушылардың функционалдық және цифрлық сауаттылығын, алгоритмдік және сыни ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Бағдарлама оқушыны білім алудың белсенді субъектісі ретінде қарастырады, сабақта жобалық, зерттеу және практикалық жұмыстар кеңінен қолданылады. Сабақтарда қолданылатын көмекші құралдар мен ақпараттық технологиялар оқу материалын түсінуді жеңілдетіп, оқушылардың қызығушылығын арттырады. Бағалау жүйесі критериалды қағидатқа сүйеніп, білім мен дағдыны әділ бағалауға мүмкіндік береді.

Нәтижесінде, бұл бағдарлама оқушылардың өз бетінше білім алу қабілетін, шығармашылық ойлауын және пәнді өмірлік тұрғыда қолдану дағдыларын қалыптастырады, мектептегі оқу-тәрбие үдерісінде практикалық және ғылыми тұрғыдан тиімді болып саналады.

Бағдарлама арқылы мұғалім оқушы танымын кеңейтіп, интеллектулдық өрісін кеңейту үшін арнайы бірізділікке құрылған жоспар негізінде жүйелі жұмыс жасай алады. Осы бағдарламаның негізінде мұғалім өзінің уақытын тиімді пайдаланып, оқушыға өздігінен ізденудің тиімді жолын көрсете алады. Оқушы төмендегідей нәтижелерге қолжеткізе алады:

• оқулықтан тыс қосымша берілетін тақырыптар бойынша білімдерін дамытуға негіз болады;

• коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлау жүйесі өз деңгейіне сәйкес дамыған оқушы тұлғасы қалыптасады;

• сонымен қатар, бұл бағдарлама оқушылардың жинақтаған материалдарын тереңдете оқыту арқылы алған білімдерін кеңейтіп, ойлауын, сараптама жасай білуін, өз ойын толық жеткізе білуімен қатар, өмірге деген көзқарасын қалыптастырады;

• мектепте алған білімін өмірде қолдана білетін, біліктілік дағдылары негізінде ұлтжанды ұрпақтың бойында жоғары деңгейдегі интеллектуалдық өріс қалыптасады;

• мектепте алған білімін өмірде қолдана білетін, интеллектуалдық өрісі биік, жан-жақтылық қасиет қалыптасады;

• функционалдық сауаттылығы дамиды.

Бұл авторлық бағдарлама нәтижеге қол жеткізудегі табысты жетістіктерімен ерекшеленеді, сондықтан да мұғалім үшін де, оқушы үшін де пайдалы еңбек деп білеміз.

Мұғалімге ұсынылатын әдебиеттер тізімі

1. Аймауытұлы Ж. Комплекспен оқыту жолдары (Мұғалімге, қайталама курстарға, тәрбие техникумдарына көмек) Қазақ баспасы, 1921ж.

2. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі.
«Жалпы орта білім беру бағдарламалары: Информатика, 5-сынып» – Алматы, 2023.

3.Айтбаев М., Сапарова А. «Информатика пәнін жаңартылған білім мазмұны бойынша оқыту әдістемесі» – Нұр-Сұлтан, 2022.

4.Бектасов К. «Алгоритмдік ойлауды дамыту әдістемесі: 5–7 сыныптар» – Алматы, 2021.

5. Қазақстан Республикасының Білім саласындағы жаңартылған стандарттар мен нормативтік құжаттар – www.edu.gov.kz

6. Болатов Ж., Төлепова Г. «Компьютерлік сауаттылық және практикалық тапсырмалар жинағы» – Алматы, 2020.

7. ҚР Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Астана, 2010ж.

8. Қожаспирова Г.М., Қожаспиров А.Ю. "Педагогикалық сөздік" / М .: Академия, 2010ж.

9. Селевко Г.К. "Заманауи білім беру технологиялары" / М.: Халыққа білім беру, 2010ж.

10. Өстеміров К., Айтбаева А. Қазіргі білім беру технологиялары. – Алматы, 2006ж.