ЖАС МАМАНДАРМЕН ЖҰМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ

КАМЫТБЕКОВА НАБИРА ОРЫНАЛДЫҚЫЗЫ

Шымкент қаласы №142 ЖОББМ директорының оқу жұмысы жөніндегі орынбасары

Қазіргі білім беру жүйесінің қарқынды дамуы мен жаңартылған мазмұнға көшуі мектеп әкімшілігінің, соның ішінде оқу ісі жөніндегі орынбасардың алдына жаңа міндеттер жүктейді. Мектептің кадрлық әлеуетін сақтау және білім сапасын арттыру тікелей жас мамандардың кәсіби ортаға бейімделуіне байланысты. Жас мұғалім мектеп табалдырығын аттаған сәттен бастап теориялық білім мен практикалық іс-әрекет арасындағы алшақтықты сезінеді. Осы орайда, тәлімгерлік институты немесе менторинг жүйесі жай ғана кеңес беру емес, жас маманның кәсіби тұлға ретінде қалыптасуының негізгі тетігіне айналуы тиіс. Заманауи мектептегі тәлімгерлік тек қағаз жүзіндегі есеп емес, екіжақты дамуды көздейтін, нәтижеге бағытталған процесс болуы шарт.

Дәстүрлі тәлімгерлік үдерісі көбінесе тәжірибелі мұғалімнің жас маманға нұсқаулық беруімен ғана шектелетін. Алайда бүгінгі таңда бұл тәсіл өзінің тиімділігін жоғалта бастады. Қазіргі жас мамандар цифрлық ұрпақ өкілдері, олардың ақпаратты қабылдау жылдамдығы мен технологиялық құзыреттілігі өте жоғары. Сондықтан тәлімгерліктің «Реверсивті менторинг» секілді заманауи әдістерін енгізу өзекті болып отыр. Реверсивті тәлімгерлік кезінде жас маман өз тәлімгеріне цифрлық құралдарды қолдануды, жаңа білім беру платформаларымен жұмыс істеуді үйретсе, тәжірибелі ұстаз өз кезегінде педагогикалық этика мен сыныпты басқарудың қыр-сырын бөліседі [1]. Мұндай тең дәрежелі қарым-қатынас жас маманның өзіне деген сенімділігін арттырып, ұжымдағы психологиялық климатты жақсартады.

Оқу ісі жөніндегі орынбасар ретінде жас мамандармен жұмыстың алғашқы кезеңінде бейімделу жоспарын дұрыс құру өте маңызды. Жас мұғалімдердің көбі алғашқы жылы құжаттамамен жұмыс істеуде және оқушылармен байланыс орнатуда қиындықтарға тап болады. Бұл мәселені шешу үшін «Коучинг» әдістемесін қолдану тиімді. Коучинг тәсілі жас маманға дайын жауапты бермей, сұрақтар қою арқылы оның өз бетінше шешім табуына бағыттайды [2]. Мысалы, сабақтан кейінгі талдау кезінде тәлімгер «Сабағыңыз неліктен нашар өтті?» деген сұрақтың орнына «Келесі жолы оқушылардың қызығушылығын ояту үшін тағы қандай әдісті қолданар едіңіз?» деген бағытта сөйлесуі керек. Бұл мұғалімнің рефлексиялық дағдыларын дамытады және өз іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарауға итермелейді.

Тәжірибе алмасудың тағы бір пәрменді құралы «Lesson Study» немесе сабақты зерттеу тәсілі. Бұл әдіс жас маманды жалғыз қалдырмай, әріптестерімен бірлесе жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Оқу ісі жөніндегі орынбасар мұғалімдер тобын құрып, олардың бірлесе сабақ жоспарлауын, бірін-бірі бақылауын және нәтижені талдауын ұйымдастыруы қажет. Жас маман зерттеу тобының құрамында жүріп, әрбір оқушының қажеттілігін түсінуді, тапсырмаларды деңгейге бөлуді және тиімді кері байланыс беруді үйренеді. Бұл процесс мұғалімнің бойындағы «бақылаудан қорқу» сезімін жойып, оны кәсіби ынтымақтастыққа бейімдейді. Сабақты зерттеу барысында алынған нәтижелер жас маманның әдістемелік қоржынын байытып, оның шығармашылық ізденісіне жол ашады [2].

Қазіргі мектептегі тәлімгерліктің ажырамас бөлігі цифрлық желілік қоғамдастықтар. Жас мамандар өздерінің кәсіби сұрақтарына жауапты тек мектеп ішінен ғана емес, виртуалды кеңістіктен де іздейді. Оқу ісі жөніндегі орынбасар мектеп ішінде «Жас ұстаздар мектебі» атты онлайн платформа немесе чаттар құру арқылы жедел әдістемелік көмек көрсету жүйесін жолға қоюы керек. Мұнда мұғалімдер өздерінің сәтті өткен сабақ жоспарларын, қызықты презентацияларын және пайдалы ресурстарын бөлісе алады. Бұл уақытты үнемдеуге және ақпаратқа қолжетімділікті арттыруға мүмкіндік беретін заманауи тәжірибе алмасу формасы.

Сонымен қатар, тәлімгерлік үдерісінде «Сенімділік көпірін» қалыптастырудың маңызы зор. Оқу ісі жөніндегі орынбасар жас маманның жұмысын тексеруші емес, оның кәсіби дамуына жағдай жасаушы екенін көрсетуі тиіс. Әкімшілік тарапынан көрсетілетін қолдау тек әдістемелік қана емес, эмоционалдық тұрғыда да болуы қажет. Кәсіби күйзелістің алдын алу үшін психологиялық тренингтер мен бейресми кездесулер ұйымдастыру оң нәтиже береді. Жас маман өзінің идеяларының қолдау табатынын және қателік жіберуден қорықпау керек екенін түсінгенде ғана нақты нәтижеге қол жеткізеді. Эмоционалдық интеллектті дамытуға бағытталған жұмыстар тәлімгер мен жас маман арасындағы байланысты нығайта түседі [3].

Мақаланың маңызды бір тұсы нәтижені бағалау. Тәлімгерлік жұмысының тиімділігін қалай өлшеуге болады? Бұл үшін мектепте мониторинг жүйесі жолға қойылуы тиіс. Бірақ бұл мониторинг жас маманды жазалау үшін емес, оның өсу динамикасын бақылау үшін жүргізіледі. Оқу жылының басында және соңында жүргізілген сауалнамалар, оқушылардың білім сапасының өзгеруі, жас маманның байқауларға қатысу белсенділігі осының бәрі тәлімгерлік жұмысының көрсеткіштері болып табылады. Оқу ісі жөніндегі орынбасар әрбір жас маманның жеке кәсіби даму траекториясын жасап, оның жетістіктерін үнемі назарда ұстауы қажет. Оң нәтиже көрсеткен тәлімгерлер мен жас мамандарды моральдық және материалдық тұрғыда ынталандыру жүйесі де мектептің ішкі саясатының бір бөлігі болуы керек [4].

Қорыта айтқанда, жас мамандармен жұмыс мектептің болашағына салынған ең үлкен инвестиция. Тәлімгерліктің заманауи әдістерін енгізу арқылы біз тек сауатты маман ғана емес, жаңашыл, зерттеуші және өз ісіне берілген ұстаздар шоғырын қалыптастырамыз. Оқу ісі жөніндегі орынбасар бұл үдерісте үйлестіруші және дем беруші рөлін атқарады. Егер мектепте тәжірибе алмасу мен өзара қолдау мәдениеті жоғары деңгейде орнықса, онда білім сапасы да, мұғалім мәртебесі де биік болады. Білім беру саласындағы кез келген реформаның табысты болуы сыныпқа кіріп, баланың жүрегіне жол табатын мұғалімнің қолында.

Әдебиеттер тізімі:

1. Хамзина Ш.Ш., Утилова А.М., Шакенова Т.Ж. Мектептердегі тәлімгерлік жүйесінің тиімділігі // «Вестник НАН РК». – 2024. – №5 (411). – 257-275 бб.

2. Zhumabayeva Z., Zhumash Z. Жоғары оқу орнында тиімді оқытуды ұйымдастырудың жолдары // Pedagogy and Psychology. – 2023. – №2 (55). – 71-80-бб.

3. Кенжегаранова М., Абдисаги А. Таланттарды басқару – жас мамандардың кәсібилігін арттыру тәсілі ретінде // Journal of Media Studies. – 2021. – №2 (55). – 22-29 бб.

4. Асылбекова С., Давлетова А., Нурбекова Г., Беккожина Ж., Айгунова О. Педагогикалық мониторинг технологиясының бір бөлігі ретінде кәсіптік бағдар беру жұмысы // «Вестник НАН РК». – 2024. – №1 (407). – 58-71 бб.