Жасанды интеллект: адамға көмекші ме, әлде қауіп пе?

Жасанды интеллект арқылы жасалған

Соңғы бірнеше жылда жасанды интеллект қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Бұрын тек ғылыми фантастикада кездесетін технологиялар бүгінде күнделікті өмірде кеңінен қолданылып жүр. Оқушылар үй тапсырмасын орындауда, студенттер ғылыми жұмыстарын дайындауда, кәсіпкерлер жұмысын жеңілдетуде, дәрігерлер ауруды анықтауда жасанды интеллект мүмкіндіктеріне сүйене бастады. Алайда кез келген технология секілді оның да оң және теріс жақтары бар. Сондықтан жасанды интеллект адам өмірін жеңілдететін құрал ғана ма, әлде оның кері әсері де бар ма деген сұрақ қоғам үшін өзекті мәселеге айналды.

Жасанды интеллекттің басты артықшылығы – уақытты үнемдеуі мен еңбек өнімділігін арттыруы. Қазіргі таңда көптеген мекемелер құжаттарды өңдеу, мәліметтерді талдау, аударма жасау сияқты жұмыстарды автоматтандырып келеді. Бұл қызметкерлердің уақытын үнемдеп, маңызды мәселелерге көбірек көңіл бөлуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар медицина саласында жасанды интеллект күрделі диагноздарды анықтауға көмектесіп, ерте кезеңде ауруларды табуға ықпал етуде. Білім беру саласында да оның мүмкіндігі зор. Оқушылар күрделі тақырыптарды түсіндіру, мәтіндерді талдау немесе жаңа идеялар іздеу кезінде осы технологияны пайдалана алады.

Дегенмен мәселенің екінші жағы да бар. Бүгінде кейбір жастар жасанды интеллектке шамадан тыс тәуелді болып барады. Олар тапсырманы өздері орындаудың орнына дайын жауапты көшіріп алуды әдетке айналдыруда. Мұндай әрекет уақытша жеңілдік бергенімен, адамның ойлау қабілетін, ізденісін және шығармашылығын әлсіретуі мүмкін. Егер оқушы әр тапсырманы өзі талдамай, дайын ақпаратқа ғана сүйенсе, болашақта күрделі мәселелерді өздігінен шешу қабілеті төмендейді.

Тағы бір маңызды мәселе – жалған ақпараттың көбеюі. Жасанды интеллект арқылы кез келген адам шынайыға ұқсайтын мәтін, сурет немесе бейне жасай алады. Мұндай материалдар әлеуметтік желілерде тез таралып, қоғамды жаңылыстыруы ықтимал. Әсіресе сайлау, қоғамдық пікір немесе төтенше жағдайлар кезінде мұндай жалған ақпарат үлкен қауіп тудыруы мүмкін. Сондықтан әрбір азамат ақпаратты бірнеше дереккөзден тексеріп, сыни ойлау қабілетін дамытуы қажет.

Сонымен қатар еңбек нарығында да өзгерістер байқалады. Кейбір қарапайым мамандықтардың орнына автоматтандырылған жүйелер енгізілуде. Бұл бір жағынан өндірісті тиімді етсе, екінші жағынан жаңа мамандықтарды игеру қажеттілігін арттырады. Болашақта ақпараттық технологиялар, бағдарламалау, деректерді талдау және цифрлық сауаттылық сияқты дағдылардың маңызы бұрынғыдан да жоғары болады.

Жасанды интеллекттің тағы бір әсері – адамдар арасындағы қарым-қатынасқа байланысты. Кейбір адамдар кеңес сұрағанда немесе пікір алмасқанда адамдармен сөйлесудің орнына жасанды интеллектке жүгінеді. Әрине, бұл технология көптеген сұраққа жауап бере алады. Бірақ ол адам эмоциясын толық түсіне алмайды және өмірлік тәжірибені алмастыра алмайды. Сондықтан отбасы, достар және мұғалімдермен қарым-қатынастың орны әрқашан ерекше болып қала береді.

Менің ойымша, мәселе жасанды интеллекттің өзінде емес, оны қалай қолданатынымызда. Егер бұл технология білім алуға, жаңа идея іздеуге, шығармашылықты дамытуға және жұмысты жеңілдетуге пайдаланылса, оның пайдасы мол болады. Ал егер адам өз ойынан бас тартып, барлық жауапты технологиядан күтетін болса, онда бұл оның жеке дамуына кері әсер етеді. Сондықтан жасанды интеллект адамды алмастыратын құрал емес, адамның мүмкіндігін кеңейтетін көмекші ретінде қолданылуы тиіс.

Жасанды интеллект – қазіргі қоғамның даму бағытын айқындайтын маңызды технологиялардың бірі. Ол медицина, білім, ғылым және экономика салаларының дамуына үлкен үлес қосып келеді. Сонымен қатар жалған ақпараттың таралуы, ойлау қабілетінің әлсіреуі және еңбек нарығындағы өзгерістер сияқты мәселелерді де қатар алып келуде. Сондықтан қоғамның басты міндеті – бұл технологиядан бас тарту емес, оны жауапкершілікпен және саналы түрде қолдануды үйрену. Болашақта жетістікке жететін адам – жасанды интеллектіні өз орнына ойлайтын құрал ретінде емес, өз білімін толықтыратын көмекші ретінде пайдалана алатын адам болады.

Пайдаланылған дерекөздер:

1. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research.

2. World Economic Forum. The Future of Jobs Report.

3. Қазақстан Республикасының цифрландыру және жасанды интеллектті дамыту жөніндегі мемлекеттік бастамалары туралы ашық ресми материалдар.