Сейтжаппар Рауана Бауыржанқызы

2025 – 2026 оқу жылы

Жасанды интеллект көмегімен оқушылардың нәтижелерін бағалау және талдау

Күн сайын сізге оқушылардың нәтижелерін объективті және жылдам бағалап, олардың күшті және әлсіз жақтарын анықтап, жеке кері байланыс беру қажет болады. Жасанды интеллект осы процесте сізге көмекші бола алады, күнделікті тапсырмалардан босатып, деректерді тереңірек талдауға мүмкіндік береді. Бүгін біз ЖИ-ің сіздің жұмысыңызды қалай жеңілдетіп, бағалауды автоматтандырып, талдауды қолдап, әр оқушының қажеттіліктеріне көңіл бөлуге көмектесетінін қарастырамыз.

Сонымен, ChatGPT-дің оқу үлгерімін бағалауда қалай көмек беретінін толығырақ талқылайық. ChatGPT бағалау процесін әділ, жылдам және оқушыға бейімделген түрде жүргізуге мүмкіндік береді. Қалай жұмыс істейтінін және қандай мәселелерді шеше алатынын қарастырайық.

Тесттерді автоматтандырылған бағалау – бұл ChatGPT-дің тест пен тапсырмаларды алдын ала белгіленген критерийлерге сәйкес жылдам тексеруі. Бұл әдіс көп көлемдегі жұмыстарды бағалауда әділдікті және бірізділікті қамтамасыз етеді.

Мысалы, сіз жүйеге оқушылардың математика тестіне берген жауаптарын жүктейсіз. ChatGPT жауаптардың дұрыстығын автоматты түрде тексеріп, балл қояды және қысқа пікірлер жазып қалдырады: қандай тапсырмалар дұрыс орындалғанын және қай жерлерде қате кеткенін көрсетеді.

Оқушылардың белсенділігін талдау – бұл оқушылардың оқу процесіне қатысуын бағалап, қиындық туғызатын тақырыптарды және қосымша қолдауды қажет ететін тұстарды анықтау процесі. 

Мысалы: егер оқушы курстың белгілі бір бөлімінде үнемі қиналатын болса, ChatGPT осы үрдісті байқайды және мұғалімге сол тақырыптарды тереңірек қарастыруға ұсыныс береді. Сондай-ақ, ол қай оқушылардың сабақтарға белсенді қатысатынын және қай кезеңдерде көбірек көңіл бөлуді қажет ететінін автоматты түрде анықтай алады.

Деректер негізінде есептер жасау – бұл оқушылардың үлгерімі туралы жеке есептер құрып, олардың күшті және әлсіз жақтарын анықтау арқылы оқу процесін одан әрі бейімдеуге мүмкіндік береді.

Мысалы: есепте әр оқушының әр тақырып бойынша прогресі талданып, тек орташа балл ғана емес, сонымен қатар әр бөлім бойынша егжей-тегжейлі мәліметтер көрсетіледі. Мысалы, оқушы алгебра тапсырмаларын жақсы меңгергенімен, геометрияда қиналады делік. Бұл мұғалімге оқушыға қиындық туғызатын тақырыптарға көбірек назар аударып, оқыту әдісін нақтылап бейімдеуге мүмкіндік береді.

Бұл қалай жұмыс істейді?

Мәселелі тұстарды анықтау:  

ЖИ оқушылардың үлгерім деректерін талдап, көпшілікке немесе жекелеген оқушыға қиындық тудыратын нақты тақырыптар мен бөлімдерді анықтап береді. Мысалы, егер оқушылар бір тапсырмадан жиі қате жіберіп жатса, ЖИ сол тақырыпты қайталау қажет екенін ескертеді. Мұғалім сол тақырыпқа қосымша уақыт бөліп, қосымша түсіндірме немесе жаттығулар ұйымдастыра алады.

Болжам жасау және қиындықтардың алдын алу:  

Қолдағы деректерге сүйене отырып, ЖИ алдағы уақытта қай тақырыптар мен тапсырмалар оқушыларға қиындық тудыруы мүмкін екенін болжай алады. Мысалы, егер талдау нәтижелері оқушылардың математика негіздерін меңгеруде қиналып жатқанын көрсетсе, ЖИ болашақта күрделірек тапсырмаларға көшкенде қиындықтар туындайтынын алдын ала болжайды. Бұл мұғалімге оқу бағдарламасын түзетіп, қосымша сабақтар немесе бекіту тапсырмаларын енгізіп, болашақ қиындықтардың алдын алуға көмектеседі.

Қатысу деңгейін және өзгеріс динамикасын бағалау:  

ЖИ оқушының оқу процесіне қаншалықты белсенді қатысып жатқанын бақылап, оның белсенділігіндегі заңдылықтарды анықтай алады. Мысалы, оқушы қай сабақтарда көбірек қызығушылық танытады, ал қай сабақтарда аз белсенділік көрсетеді. Бұл тек қосымша назар аударуды қажет ететін тақырыптарды анықтауға ғана емес, сонымен қатар оқушының мотивациясын қалай қолдап, оқу процесін оның қызығушылығына сай бейімдеуге көмектеседі.

Оқу процесін деректерге сүйене отырып оңтайландыру:  

Әртүрлі тақырыптар бойынша оқушылардың жетістіктерін салыстыра отырып, ЖИ мұғалімге сабақтарды сыныптың қажеттіліктеріне сай ұйымдастыруға көмектеседі. Мысалы, мұғалім оқушылардың материалды топпен жұмыс істегенде немесе тәжірибелік тапсырмалар орындағанда тезірек меңгеретінін байқай алады. Осы деректердің негізінде сабақтарды жоспарлау арқылы оқушылардың қызығушылығын арттырып, оқу тиімділігін жоғарылатуға болады.

Білім беруде ЖИ пайдалану кезіндегі этика және құпиялылық

Бүгіндежасандыинтеллектбілімберусаласындатиімдіқұралғаайналыпотыр. Мұғалімдерге оқу бағдарламаларын әр оқушының деңгейіне бейімдеуге, тест нәтижелерін саралап, қиындық тудыратын тұстарды анықтауға көмектесуде. Дегенмен, ЖИ-ні қолдана бастаған сәтте-ақ, алдымыздан деректердің құпиялылығы мен этика мәселелері шығады. Оқушылардың мәліметтерін қорғау – жай ғана техникалық талап емес, мектеп пен ата-ана, оқушы арасындағы сенімнің негізі.

Неліктен деректерді қорғау соншалықты маңызды?

Ендібірсәткөзалдыңызғаелестетіпкөріңізші: оқушыныңдеректерітеконыңоқуүлгеріміменшектелмейді. Оған қоса, сабаққа қатысуы, белсенділігі, мінез-құлқы, тіпті аты-жөні, жасы мен мекенжайы сияқты жеке мәліметтері де бар. Осындай деректер – өте құпия, сондықтан оларды қорғау қажет. Егер бұл ақпарат бөтен адамдардың қолына түссе, жеке өмірге қол сұғу сияқты келеңсіздіктерден бастап, кибершабуылдарға дейін түрлі қауіп-қатерлер туындауы мүмкін.

ЖИ пайдалану кезіндегі құпиялылықтың негізгі принциптері

1. Деректерді барынша азайту. Тек шынымен қажет мәліметтерді ғана пайдаланыңыз. Егер аз дерекпен де мақсатқа жетуге болса, қосымша ақпарат жинаудың қажеті жоқ.

2. Анонимдеу және псевдонимдеу. Мүмкін болса, оқушылардың деректерін беймәлім етіңіз: аты-жөні орнына ID немесе лақап аттарды қолданыңыз. Бұл ақпараттың таралып кету жағдайында оқушының жеке басын қорғауға көмектеседі.

3. Қолжетімділік пен бақылау. Деректерге тек шынымен қажет болған адамдардың ғана қол жеткізуі өте маңызды. Қолжетімділік саясатын жасап, оның орындалуын қадағалаңыз.

Деректер қауіпсіздігін қалай қамтамасыз етуге болады?

Шифрлау– сіздіңеңсенімдісерігіңіз. Деректерді тасымалдау кезінде де, сақтау барысында да шифрланған күйде ұстау қажет. Бұл ақпараттар бөгде адамдардың қолына түссе де, олар оны пайдалана алмауы үшін маңызды.

Жүйелі түрде жаңартып отыру. Қолданатын платформалар мен бағдарламаларды үнемі жаңартып отырыңыз. Қарапайым нәрсе болып көрінгенімен, бұл танымал осалдықтардан қорғанудың ең тиімді жолдарының бірі.

Ашықтық. Ата-аналар мен оқушылар қандай деректер жиналатынын, не үшін және қалай пайдаланылатынын анық білуі керек. Мақсаттар мен үдерістерді қарапайым тілмен түсіндіру – сенімді арттырып, алаңдаушылықты азайтуға көмектеседі.

Жасанды интеллект ешқашан алдын ала ойластырылған көзқарас немесе әділетсіздік тудыратын құрал болмауы керек. Мысалы, тарихи деректерге негізделіп оқытылған алгоритмдер қоғамда бұрыннан бар көзқарастар мен стереотиптерді қайталап, бекітуі мүмкін. Сондықтан ЖИ-нің әділ әрі бейтарап болуын қамтамасыз ету маңызды.