Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру

Қазіргі кезеңде қоғамның тұрақты дамуы мен құқықтық мемлекеттің қалыптасуы азаматтардың құқықтық мәдениет деңгейімен тікелей байланысты. Құқықтық мәдениет – қоғамның жалпы мәдениетінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және ол заңдарды білу, оларды құрметтеу, сондай-ақ құқықтық нормаларды күнделікті өмірде сақтау дағдысымен сипатталады. Осы тұрғыда жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру мемлекет пен қоғам үшін аса маңызды міндеттердің бірі болып саналады.

Жастар – қоғамдағы ең белсенді, өзгерістерге бейім және болашақ даму бағытын айқындайтын әлеуметтік топ. Олардың құқықтық санасының деңгейі елдегі қоғамдық тәртіптің, заңдылықтың және азаматтық жауапкершіліктің қалыптасуына тікелей әсер етеді. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, құқықтық мәдениеті жоғары жастар заң талаптарын сақтауға бейім болып келеді және қоғамдық өмірге белсенді қатысады. Сондықтан жастардың құқықтық тәрбиесіне ерекше назар аудару қажеттілігі туындайды.

Құқықтық мәдениет ұғымы тек құқықтық біліммен шектелмейді. Ол тұлғаның құқыққа деген көзқарасын, заң талаптарын орындауға деген ішкі сенімін және өз әрекеттері үшін жауапкершілікті сезінуін қамтиды. Құқықтық мәдениеті қалыптасқан адам өз құқықтарын ғана емес, сонымен қатар басқа адамдардың құқықтарын да құрметтейді. Мұндай қасиеттер азаматтық қоғамның дамуына және әлеуметтік тұрақтылықтың нығаюына ықпал етеді.

Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыруда білім беру жүйесінің рөлі ерекше. Жалпы білім беретін мектептер мен жоғары оқу орындарында құқықтық бағыттағы пәндерді оқыту жастардың құқықтық сауаттылығын арттырады. Конституциялық құқық, адам құқықтары және құқық негіздері сияқты пәндер жастардың заң саласындағы базалық білімін қалыптастырады. Ғалымдардың пікірінше, құқықтық білімді жүйелі түрде меңгерген жастар өз құқықтары мен міндеттерін дұрыс түсінеді және құқық бұзушылыққа барудан саналы түрде бас тартады.

Сонымен қатар, құқықтық мәдениетті қалыптастыруда отбасының тәрбиелік маңызы зор. Отбасы – тұлғаның алғашқы әлеуметтік ортасы болғандықтан, мұнда заңға құрмет, әділдік және жауапкершілік сияқты құндылықтар қалыптасады. Егер ата-ана өз мінез-құлқында заң талаптарын сақтаса, жасөспірім де соны үлгі етеді. Әлеуметтанулық зерттеулер отбасындағы тәрбие деңгейі мен жастардың құқықтық мінез-құлқы арасында тығыз байланыс бар екенін дәлелдейді.

Жастардың құқықтық санасына әлеуметтік орта мен құрдастар тобы да айтарлықтай әсер етеді. Қолайлы әлеуметтік ортада өскен жастар қоғамдық нормаларды сақтауға бейім болады. Ал керісінше, құқықтық құндылықтар ескерілмейтін ортада тәрбиеленген жастардың құқық бұзушылыққа бару қаупі жоғарылайды. Осыған байланысты жастар саясаты аясында құқықтық тәрбиеге бағытталған әлеуметтік жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асыру маңызды.

Қазіргі ақпараттық қоғам жағдайында бұқаралық ақпарат құралдары мен интернет ресурстардың рөлі артып келеді. Әлеуметтік желілер, онлайн платформалар және цифрлық білім беру ресурстары арқылы құқықтық ақпарат кеңінен таралуда. Бұл жастардың құқықтық білімін арттыруға мүмкіндік береді. Алайда ғылыми негізі жоқ немесе жалған ақпарат құқықтық сананың бұрмалануына әкелуі мүмкін. Сондықтан жастарға сенімді әрі сапалы құқықтық ақпарат ұсыну өзекті мәселе болып табылады.

Қорытындылай келе, жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру – ұзақ мерзімді және кешенді түрде жүзеге асырылатын үдеріс. Ол білім беру жүйесі, отбасы тәрбиесі, әлеуметтік орта және ақпараттық саясаттың өзара үйлесімді әрекеті арқылы іске асады. Құқықтық мәдениеті жоғары жастар заң үстемдігін құрметтейтін, азаматтық жауапкершілігі қалыптасқан және қоғамның тұрақты дамуына үлес қоса алатын тұлғалар ретінде қалыптасады. Сондықтан жастардың құқықтық мәдениетін арттыру – қазіргі қоғамның стратегиялық маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

Аружан Дауленхан, ҚазҰУ-дың 3 курс студенті