“Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру”

Қазіргі қоғамда жастардың рөлі айрықша. Олар – елдің әлеуметтік өміріне белсенді араласатын, жаңа идеяларды тез қабылдайтын, өзгерістерге бейім буын. Алайда осы белсенділікпен қатар, жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру мәселесі әлі де өзектілігін жоғалтпай отыр. Заңды білу мен оны құрметтеу – қоғамдағы тұрақтылық пен әділеттіліктің басты негіздерінің бірі.

Құқықтық мәдениет тек заң нормаларынан хабардар болумен шектелмейді. Ол – адамның өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауы, өз құқығын қорғай білуі және өзгенің құқығына нұқсан келтірмеуі. Өкінішке қарай, кей жағдайда жастар заңды тек жазалау құралы ретінде қабылдайды. Мұндай түсінік құқыққа деген сенімнің төмендеуіне алып келеді және заң талаптарын елемеуге жол ашады.

Жастар арасындағы құқықтық мәдениеттің әлсіз қалыптасуына ақпараттық орта да әсер етеді. Әлеуметтік желілерде еркіндік пен жауапсыздықтың арасы жиі шатастырылады. Жеке тұлғаны қорлау, кибербуллинг, жалған ақпарат тарату немесе авторлық құқықты бұзу әрекеттері кейде қалыпты жағдай ретінде қабылданады. Ал бұл әрекеттердің барлығы заң аясында нақты жауапкершілікке әкелетінін көбі жете түсіне бермейді.

Бұл мәселенің бір себебі – құқықтық білім берудің жеткіліксіздігі. Мектеп пен жоғары оқу орындарында құқықтық тақырыптар көбіне теориялық деңгейде қарастырылады. Заң өмірмен байланыстырылмай, тек оқулықтағы ұғым ретінде ұсынылса, ол санада терең орнықпайды. Ал шын мәнінде құқықтық нормалар күнделікті тұрмыста, қоғамдық орындарда, интернет кеңістігінде үнемі қолданылып отырады.

Құқықтық мәдениетті қалыптастыруда отбасының да рөлі зор. Жасөспірімнің заңға деген алғашқы көзқарасы отбасындағы тәрбие арқылы қалыптасады. Егер ата-ана заңды сақтауды маңызды деп есептесе, бала да осы ұстанымды бойына сіңіреді. Керісінше, заңды айналып өту немесе жауапкершіліктен қашу қалыпты жағдай ретінде көрсетілсе, бұл түсінік адамның санасында орнығып қалады.

Жастар арасында құқықтық мәдениетті арттыру үшін тек қатаң талап қою жеткіліксіз. Маңыздысы – заңның адам құқығын қорғауға бағытталғанын түсіндіру. Өз құқығын білетін адам заңсыздыққа бармайды, себебі ол әрекетінің салдарын алдын ала болжай алады. Құқықтық сауаттылық адамның өзіне деген сенімін арттырып, қоғамдағы орнын айқындауға көмектеседі.

Бұқаралық ақпарат құралдары мен жаңа медиа да бұл үдерісте маңызды орын алады. Заңды күрделі тілмен емес, қарапайым әрі түсінікті форматта жеткізу жасөспірімдердің қызығушылығын оятары сөзсіз. Нақты өмірден алынған мысалдар, сараптамалық мақалалар, бейнематериалдар құқықтық білімді күнделікті тәжірибемен ұштастыруға мүмкіндік береді.

Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру – ұзақ мерзімді әрі жүйелі жұмысты талап ететін процесс. Заңды құрметтейтін, өз құқығы мен міндетін түсінетін ұрпақ қана әділетті қоғам құра алады. Сондықтан құқықтық мәдениет әрбір жасөспірім үшін сырттан таңылған талап емес, саналы таңдау мен өмірлік қажеттілікке айналуы тиіс.

Материалды дайындаған:Арайлым Бағдаулет,Жансая Әреджан

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың 3-курс студенттері

Жетекшісі:фил ғ.к.,доцент Р.С.Жақсылықбаева