Жастар қалай өмір сүріп жүр? Заң, желі және жауапкершілік

Қазіргі қоғамда жастар жай ғана «болашақ» емес, бүгіннің өзінде ел тағдырына әсер етіп отырған күшке айналды. Олар көшеде де, желіде де, қоғамдық өмірде де белсенді. Бірақ сол белсенділік әрдайым жауапкершілікпен, заңға құрметпен ұштасып жүр ме? Бұл сұрақ бүгінгі қоғам үшін өткір әрі маңызды.

Бүгінгі жастардың мінез-құлқын әлеуметтік желісіз елестету мүмкін емес. Желі – олардың мінбері, соты, кейде тіпті ақиқаты. Бір жазба арқылы адамды көтеруге де, күйретуге де болады. Осындай ортада өскен жастар эмоцияға тез беріледі, салдарын ойламай әрекет етеді. Заң мен тәртіптен бұрын лайк пен қаралымды ойлау – уақыт талабы емес, құқықтық мәдениеттің әлсіздігін көрсететін белгі.

Әрине, бүгінгі жастарды тек сынаумен шектелуге болмайды. Білім қуып, еңбек етіп, өз орнын табуға тырысып жүрген саналы жастар аз емес. Олар оқиды, үйренеді, қоғамға пайдасын тигізгісі келеді. Алайда сонымен қатар «жеңіл жолмен жетістікке жету», «жауапкершіліктен қашу», «заңды айналып өту» деген түсініктер де кей жастар үшін қалыпты нәрсеге айналып бара жатқандай. Бұл – қоғамға дабыл қағарлық құбылыс.

Осы жерде басты мәселе – құқықтық мәдениет. Заңды білу мен заңға бағыну екі бөлек дүние. Кей жастар өз құқығын жақсы талап етеді, бірақ өз міндетін еске алуға келгенде үнсіз қалады. Қоғамдық тәртіпті бұзу, онлайн кеңістікте тіл тигізу, жалған ақпарат тарату – «ұсақ-түйек» болып көрінуі мүмкін, алайда мұның бәрі құқықтық мәдениеттің төмендігінен туындайды.

Жастардың іс-әрекетіне ең алдымен отбасы мен орта әсер етеді. Егер заңды елемеу қалыпты саналатын ортада өскен жас одан басқа жолды қайдан үйренсін? Мектеп пен жоғары оқу орындарында құқық жайлы айтылады, бірақ оны өмірмен байланыстырып, нақты әрекет арқылы түсіндіру жетіспейді. Ал мемлекет жүргізіп отырған жастар саясаты кейде қағаз жүзінде қалып, шынайы әсер бере бермейді.

Соған қарамастан, үміт бар. Волонтерлікпен айналысып, қоғамдық мәселелерге араласып, әділдік іздеп жүрген жастардың қатары көбейіп келеді. Олар заңды құр айқаймен емес, нақты әрекетпен қорғауды үйреніп жүр. Мұндай жастар – қоғамның тірегі, болашақтың сенімді иесі.

Түйіндей айтқанда, бүгінгі жастарды не толық ақтауға, не тұтастай кінәлауға болмайды. Бірақ бір шындық анық: құқықтық мәдениетсіз белсенділік – қауіпті, ал жауапкершіліксіз еркіндік – бейберекеттікке апарады. Егер біз заңды құр қағаз ретінде емес, өмір сүру қағидасы ретінде қабылдайтын ұрпақ тәрбиелемесек, қоғамдағы тәртіп пен сенімнің әлсіреуі заңды құбылысқа айналады. Жастар қандай болса – ертеңгі қоғам да сондай болмақ.