Сабақ тақырыбы:

Көміртек және оның қосылыстары.

Жалпы мақсаты:

Барлық оқушылар: Көміртектің периодтық жүйедегі орнын, атом құрылысы, табиғатта таралуы, химиялық, физикалық қасиеттері, ашылу тарихы, қолданылуы, аллотропиялық түр өзгерісі туралы түсінік береді.

Көпшілік оқушылар: Көміртектің ПЖ орны, атом құрылысы, табиғатта кездеуі мен таралуына сипаттама береді

Кейбір оқушылар: Аллотропиялық түр өзгерістерін, оның маңызын, қолданылуын біледі.

Алдыңғы оқу:

Минералды тыңайтқыштар, олардың Қазақстанда өндірілуі және оларды тиімді қолдану.

Әдіс-тәсілдер

Көрнекілік, сұрақ-жауап, СТО элементтері, Венн диаграммасы, семантикалық карта, презентация

Сабақтың

Барысы:

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Зейінді шоғырландыру

2 минут

Ұйымдастыру кезеңі:

Сыныпта жағымды атмосфераны қалыптастыру.

Оқушыларды түгелдеп, назарын сабаққа аудару.

Көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері арқылы топқа бөлу.

Бағалау парақшасын таратып беру.

 Сабаққа назары аударылады

Жоспарлы жаттығу

5 минут

Үй тапсырмасын сұрау.

I. Кім жылдам?

1. Азот тыңайтқыштарының маңызы.
2. Фосфор тыңайтқыштарының маңызы.
3. Калий тыңайтқыштарының маңызы.
4. Органикалық тыңайтқыштарға нені жатқызуға болады?
5. Елімізде тыңайтқыш өндірістері қай қалаларда орналасқан?
6. Қаратау фосфоритінен минералдық тыңайтқыштар алудың негізін қалаған Қазақстандық ғалым,    академик...
7. Преципитат дегеніміз не?
8. Мына қосылыстардағы фосфордың тотығу дәрежесі қандай:P₂O₅,PH₃,K₃PO₄,PCl₃,Ca₃P₂,H₃PO₄;

II.  

Венн диаграммасы

СО СО₂

1.Берілген сұрақтарға жауап береді.

2.Семантикалық картаны толтырады

Венн диаграммасымен жұмыс жасайды

Ақпарат беру

25 минут

Жаңа сабақ.Оқушыларға қысқаша мәлімет беру. Көміртек (ІІ) оксиді – түссіз, иіссіз, улы газ. Суда нашар ериді, басқа заттармен реакцияға түспейді. Оны иіс газы деп те атайды. Отын шала жанғанда бөлінген иіс газы организмде гемоглобиннің оттекті тасымалдауына мүмкіндік бермейді. СО – тұз түзбейтін, бейтарап оксид.

СО₂-көмірқышқыл газы, иіссіз, түссіз газ, тыныс алғанда, органикалық заттар шірігенде, жану кезінде түзіледі. Зертханада қышқылдардың мәрмәрға немесе борға әсер етуі арқылы алынады. Ауадан ауыр, жоғары қысымда сұйылады, ал өте төменгі температурада қар сияқты массаға айналады.

СО₂-қышқылдық оксид, сондықтан сілтілермен әрекеттеседі.

СО₂+Са(ОН)₂→СаСО₃↓+Н₂О

Бұл реакция көмірқышқыл газына сапалық реакция болып табылады.

СО₂ негіздік оксидтермен әрекеттеседі:

СО₂+СаО→СаСО₃

Сумен әрекеттескенде көмір қышқылы түзіледі:

СО₂+Н₂О→Н₂СО₃

III. Жоғалған формулалар.

1. С +  ..... → СО₂                     2. СО +  ..... → 2СО₂
3. С + СuО →   ..... + СО           4. СаСО₃ + ..... → СаСl₂ + Н₂О    + СО₂ 
5.  ......  → СаО + СО₂                6.    .....  + СО₂ → Н₂СО ₃
7. СО₂ +    ......  → СаСО₃             8. СО₂ + ...... → СаСО₃  + Н₂О

IV. Деңгейлік тапсырмалар.

№1. 1 моль NaHCO3 қыздырғанда(қ.ж) СО2 қандай

көлемі түзіледі?

№2. 15% қоспасы бар 200г СаСО3 ыдырағанда

Қ.ж. Неше литр СО2 бөлінді?

№1. Өзгерісті жүзеге асырыңыз

С → СО → СО2 → Na2CO3 →NaCl

№2. Адам тыныс алғанда сағатына 54 г СО2 шығарады. Көмірқышқыл газының көлемі қанша болады?

№1. Метандағы (СН4) көміртектің массалық үлесі қандай?

№2. СН4 , СО2, СО, С тотығу дәрежелерін анықта.

 Дәптермен жұмыс

Тәжірибе

V. Шытырман рекциялар.

VI. Зертханалық жұмыс. Көміртекті анықтау. Көмірқышқыл газын анықтау.

1.Берілген тапсырмалар арқылы реакция теңдеулерін құрады.

2.Білімдерін іс жүзінде зерттейді

VII. «Үш тіл-тұғырым»  Көміртек –углерод- carbon
Көмір (ІІ,ІҮ) оксидтері – оксиды углерода (ІІ,ІҮ) – carbon oxides (ІІ, І Ү)
Көмір қышқылы – угольная кислота - metacarbonic acid

Қорытынды

 Кері байланыс:

Алмаларға өз тілектерімізді жазып, ағашқа ілеміз. Бұл дегеніміз ағашта алмалар көбейген сайын біздің білімдеріміз арта береді деген мағынаны білдіреді.

Ой түйіндеу

Бағалау: Сабақ барысында әр тапсырма бойынша оқушылар өз өзінің және сыныптасының бағалау парақшасы арқылы бағалайды.

Үйге тапсырма: §222-24 оқу. Есептер мен жаттығулар жинағынан 6-1, 6-9 тапсырмаларды орындау

Көміртектің таралуы мен табиғатта айналымы туралы бейне материал көрсету.

 Қосымша шығармашылық жұмыс жасайды

Рефлексия:

Не білдім?

Қандай екі нәрсе табысты болды

1

2

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды

1

2

Сынып

8в сыныбы

Өту мерзімі

09.02.2017

Сабақтың тақырыбы

Сутектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы. The properties, the use and the receive of hydrogen.

Жалпы

мақсаттар:

Барлық оқушылар:Сутектің физикалық, химиялық қасиеттерін сипаттайды, сутекті қолдану және оның алыну жолдарымен танысады Көпшілік оқушылар: Қажетті реакция теңдеулерін жаза білуге дағдыланады. Кейбір оқушылар: Сутегін алуда қауіпсіздік ережесін еске түсіріп, Кипп аппаратымен жұмыс істеп үйрене отырып,еңбекқорлыққа және пәнге қызығушылықтарын арттырады.

Әдіс-тәсілдер:

Блум таксономиясы, түсіндіру, сұрақ-жауап, зертханалық

Ресурстар

Көрсетілім №4 (4.1, 4.2), сілтілік металл- натрий түйірі, су, ерітіндісі, тұз қышқылы, мырыш түйірі,магний кесегі, темір ұнтағы, сынауықтар және қысқыштар, слайд-презентация, Венн диаграммасы, «Нысана» рефлексиясы, видеокөрсетілімдер

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ұйымдастыру

кезеңі:

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сабаққа назарларын аудару.

Қайырлы күн оқушылар -Good afternoon childrens! Сыныпта кім кезекші?-Who is on duty today? -сыныпта кім жоқ? -Who is absent?

Үйге қандай тапсырма берілді? -What was you home task?

1.Білу

Қызығушылықты ояту. « Графикалық диктант». Оқушылардың үй тапсырмасы бойынша білімдері «Иә» немесе «Жоқ» сөздері арқылы тексеріледі.

1.Сутектің химиялық таңбасы H (иә)

2. Күн жүйесі планеталарының 100%-ын сутек атомы құрайды(жоқ)

3. Сутектің салыстырмалы атомдық массасы 10-ға тең (жоқ)

4.Сутек латынша « Су тудырушы» деген мағынаны білдіреді (иә)

5. Ауаның құрамында мыс бар (жоқ)

6. Сутектің үш изотопы бар (иә)

7.Сутек газын қазіргі таңда тұрмыста отын ретінде пайдаланудамыз (жоқ)

8. Гидрогениум деп аталады (иә)

9.Су- сутектің ең көп тараған қосылысы (иә)

10. Сутекті ашқан ғалым Менделеев (жоқ)

Оқушылар дәптерге анықтап жазады

2.Түсіну

Сутектің физикалық қасиеті:

Ол үшін оқулықпен жұмыс 148-беттен оқу- read the text at page one hundred forty eight Гельді шарлар үрулі тұрады. Төрт шар әртүрлі газдармен толтырылған. Қай шарда сутек газы бар?

Сонымен, сутек физикалық қасиеті бойынша қандай? Иіссіз, түссіз, дәмсіз газ. Ал енді, осы сөздерді ағылшын тіліне аударып көрсек: Иіссіз- colorless, түссіз- odorless, дәмсіз-no taste газ- dioxide. Сонымен қатар, суда нашар ериді, 100VH2O+2VH2O. Зонд шарларын сутек газымен толтырып, метеорологиялық аспаптарды қажетті биіктікке көтеру арқылы ауа райын зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Сутектің ауа бойынша салыстырмалы тығызыдығын есептеу.

3.Қолдану

Сутектің химиялық қасеттері:

«Химиялық эстафета» . Тақтаға шығамыз- go to the blackboard

S

О₂

CuO

Н₂

CI₂

Ca

Сутектің алынуы: Сынауыққа 1-2 түйір мырыш салып, үстіне сұйытылған тұз немесе күкірт қышқылын құяды. Реакцияның жүре бастағанын сұйықтың бетінде газ көпіршіктерінің пайда болуынан байқауға болады. Ол – сутек газы. Сутек газының бөлінгенін дәлелдеу үшін сутек жиналған сынауықты жанып тұрған спиртшамға жақындатса «пах» деген дыбыс шығарады.

Оқушылар сутектің химиялық қасиеті бойынша көрсетілген заттардан жүзеге асатын реакция теңдеулерін құрастырып, теңестіреді

Видеокөрсетілім қарау арқылы ойларын толықтырады, білімдерін жетілдіреді.

«Мыс (II) оксидінің тотықсыздануы»

5.Зерттеу

Зертханалық жұмыс

«Металдардың қышқылмен әсер етіп сутек газын алу» (зертханалық жұмысты дәптерге орындау)

І қатар Магний ІІ қатар Темір ІІІ қатар Мырыш 1.Белсенді металл + қышқыл = тұз + сутек

2.Белсенді металл + су = металл гидроксиді + сутек

Са + 2 Н₂О = Са ( ОН )₂ + Н₂↑

Зерттеу жұмысы арқылы сутек алу және қажетті реакция теңдеулерін жазу арқылы дәлелдеу

Зертханада сутекті жинау әдістері:

( оттегін жинау әдісімен салыстыру)

Видеокөрсетілім.

Сутегін зертханада алуға арналған құрал - Кипп аппараты.

6.Қолдану

Оқулықпен жұмыс

Сутектің қолданылуы: 1.Сутек –келешектің отыны. Себебі, Сутек жанғанда түзілетін өнім – су- ауаны ластамайды.Сутек жанғанда көп жылу бөледі. Сондықтан, экологиялық таза отын ретінде сутектің болашағы зор. Негізгі энергия көзі- табиғи газ, мұнай, таскөмір.

Оқулықпен жұмыс жасайды

Жинақтау

Сандық есептер:

1- қатар  4.48 л (қ.ж.)  сутек алу  үшін   натрийдің   қандай  массасы  сумен  әрекеттесу  керек?                  

2- қатар  Н₂О Н₂ НСІ ZnCI₂ 3-қатар  Массасы 19 г мыс оксидін (CuO)  сутекпен тотықсыздандырғанда  қанша грамм  таза  мыс түзілетінін   есептеңдер.

Салыстыру: Венн диаграммасын толтыру

Сутек	Ұқсастығы	Оттек

“ Біліміңді тексер ”

1.Күн жүйесі планетасында сутек атомының қанша пайызы бар?

 А)  76%        Б)  92%         В)  80%        С) 86%

2.Сутектің валенттілігі нешеге тең?

А)  I               Б)  II             В)  III            С)  IV

3.Cутекті лабораторияда қышқылдармен қай металдың қатысында алады?

А)   Hg         Б)  Ag            В) Zn            C) Pb

4.Ең жеңіл газ?

А) оттегі      Б) сутегі        В) гелий       С) азот                    

5.Мына қосылыстардың  қайсысында сутегінің массалық үлесі көп?

А) H₂O          Б) CH₄          В) NH₃        С)  PH₃ 

Берілген тапсырмаларды орындау

Венн диаграммасын толтырады

Өз білімдерін тексереді

Қорытынды бөлім

Бағалау:

Рефлексия «Нысана»

Үйге: § 41-43 оқу. №8 есеп /123-бет/. “Сутек – тиімді отын” тақырыбында эссе жазып келу.

Сабақ аяқталды, сау болыңыздар! - The lesson is over, good by!

Жаңа сабақта қорытынды шығару

Білімдері бағаланады

Сынып

9а сыныбы

Өту мерзімі

14.04.2017

Сабақтың тақырыбы

Ацетилен

Жалпы

мақсаттар:

Барлық оқушылар:Өткен сабақта алған теориялық білімді тереңдету бағытында қосымша әдебиеттерді пайдалану арқылы оқушының өз бетінше жұмыс істеу қабілеті артады. Топпен жұмыс істеудің қалыптасқан ережесіне сәйкес салыстыру, жинақтау,ортақ қорытынды жасауға дағдыланады.Көпшілік оқушылар:Өз бетімен, ұжыммен жұмыс істеу біліктіліктерін дамытады; әр оқушының білімдік, еске сақтауын, ой-өрісін дамыту, сөзжұмбақ, ребус, «үйлестірме кесте» жасай білуге,шығармашылықпен жұмыс істеуге дағдаланады,танымдылық белсенділігін артады. Кейбір оқушылар: Көпшіл, ұйымшыл болуға баулиды, ынтымақтастыққа, өзін-өзі басқаруға, бақылауға,білім деңгейіне қарамай серігін, көршісін қадірлей білуге, әр оқушының қабілетін дамытып, еңбек етуге баулу, кәсіптік бағдар алады.

Әдіс-тәсілдер:

Блум таксономиясы, түсіндіру, салыстыру, сұрақ-жауап, баяндау, оқулықпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.

Ресурстар

Тест сұрақтары, тараптама материалдар(сұрақ-жауап)

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ұйымдастыру

кезеңі:

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сабаққа назарларын аудару.

Үй тапсырмасын тексеру: «Серпілген сауал» әдісімен

Сұрақ –жауап.

1.Қанықпаған көмірсутектерге қандай қосылыстар жатады?

2.Этиленнің физикалық қасиеттерін сипаттап беріңдер.

3.Этилен қатарындағы көмірсутектер қалай алынатынын айтып,этилен алудың химиялық реакция теңдеулерін жазыңдар.

4.Қанықпаған көмірсутектерге тән химиялық реакция теңдеулерін этиленді мысалға келтіре отырып жазыңдар.

5.Этиленнің химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция нәтижесінде түзілетін заттардың қолданылуы туралы әңгімелеп беріңдер.

6.Этиленнің бромды қосып алу реакция теңдеуін жазып,бұл реакцияның не үшін қолданылатынын айтыңдар.

Кесте толтыру.

Мына заттардың қайсылары өзара әрекеттесетіндерін жолдармен тік бағаналардың қиылысатын жерлеріне кестеде плюс «+» таңбасын қойып белгілеңдер.

Ауызша жауап беру

1.Білу

Оқушыларға тақырыпты өздеріне оқуға беріледі және мына сұрақтарға жауап беру керек.

1. Алкиндердің химиялық қасиеттерін айтып, мысал келтіріңдер.

2. Алкандардан алкиндерді қалай алуға болады? Нақты мысалдар келтіріп, реакция теңдеулерін жазыңдар.

3. Алкиндерді өнеркәсіпте қалай алатынын айтып, сәйкес химиялық реакция теңдеуін жазыңдар.

4. Алкиндерді лабораторияда қалай алуға болады?

5. Алкиндердің физикалық қасиеттерін сипаттап беріңдер.

Оқулықпен жұмыс.

2.Түсіну

Алкиндердің химиялық қасиеттерін алкандармен және алкендермен салыстырып, қандай реакцияларға түсетіндерін анықтау

кестені толтыру

3.Қолдану

І. Сызбанұсқаны түгендеп, көп нүктелердің орнына қажетті заттардың формулаларын жазыңдар:

1) НС ≡ СН + .... →  С₂Н₂Вr₂

2)  ...  +  НСІ →  С₂Н₅СІ

3) ... +  ...  → СН₃ – СНОН –СН₃

4) ... +  3О₂ → ...  +  2Н₂О

ІІ. Мына заттарды:

а) бутен -1; ә) бутадиен -1,3; б) бутин-2

гидрлеу реакцияларының теңдеулерін жазып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсетіңдер.

Сызбанұсқамен жұмыс жасау

Видеокөрсетілім қарау арқылы ойларын толықтырады, білімдерін жетілдіреді.

«Ацетиленнің қолданылуы»

5.Зерттеу

Сәйкестікті табу.

1.  Реттік санмен ацетиленді алу мен оның химиялық қасиеттерінің жартылай теңдеулері берілген. Әріптермен реакцияға қатысатын екінші зат белгіленген.Жұпта.

1) НС ≡ СН + .... →  С₂Н₂Вr₂                                               А. НgSO₄

2) СаС₂ + ... → НС ≡ СН + Са(ОН)₂                               В. Вr₂

3) НС ≡ СН + ...     Н₂С = СН₂                                   С. 2Н₂О

4) НС ≡ СН + .... →  СН₃СОН                              Д. Н₂

5) НС ≡ СН + .... →  СН₂ = СНСІ                         Е. 5О₂

6) 2С₂Н₂ + .... → 4СО₂ + 2Н₂О                             Ж. НСІ

Зерттеу жұмысы арқылы

Ой-өрістерін жетілдіру

құрал - Кипп аппараты.

6.Қолдану

Массасы 9,9 г дихлорэтан алу үшін хлорсутекпен әрекеттесетін ацетиленнің (қ.ж.) көлемі

Алған білімдерін іс жүзінде қолдану

Жинақтау

Алкан

Алкин

Алкен

Венн диаграммасын толтырады

Өз білімдерін тексереді

Қорытынды бөлім

Бағалау:

Жаңа сабақта қорытынды шығару

Оқушыларды бағалау

Үйге тапсырма: §47 оқып, қосымша мәліметтер жинап келу

Кері байланыс

Білімдері бағаланады