«Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту, кәсіпке баулу» әдістемелік құрал

Автор:

Бұл әдістемелік құрал «Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту, кәсіпке баулу» тақырыбына арналып, жалпы білім беретін мектептердегі көркем еңбек пәні мұғалімдеріне, әдіскерлерге, сынып жетекшілеріне және оқу үдерісін ұйымдастырушыларға арналған. Құралдың негізгі мақсаты – көркем еңбек сабақтары арқылы оқушылардың жеке қабілеттері мен шығармашылық бейімділігін анықтау, дамыту және оларды саналы түрде болашақ кәсіп таңдауға бағыттау жолдарын ғылыми-әдістемелік тұрғыда негіздеу.

Әдістемелік құралда көркем еңбек пәнінің оқушы тұлғасын қалыптастырудағы, эстетикалық талғамын, еңбек мәдениетін және практикалық дағдыларын дамытудағы маңызы жан-жақты қарастырылады. Оқушылардың қызығушылықтары мен бейімділіктерін айқындауға бағытталған педагогикалық тәсілдер, саралап оқыту элементтері, жобалық және практикалық жұмыстарды ұйымдастыру жолдары ұсынылады. Сонымен қатар, қолөнер, дизайн, сәндік-қолданбалы өнер, технология және шығармашылық бағыттағы кәсіптермен таныстыру арқылы кәсіптік бағдар берудің тиімді формалары мен әдістері сипатталады.

Құралда көркем еңбек сабақтарында оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, шығармашылық тапсырмалар жүйесін құру, кәсіби қызығушылықты қалыптастыру, еңбекке деген оң көзқарасты дамыту мәселелеріне ерекше назар аударылады. Оқу үдерісінде заманауи педагогикалық технологияларды, пәнаралық байланысты және практикалық бағыттылықты тиімді қолдану жолдары көрсетіледі.

Ұсынылып отырған әдістемелік құрал мұғалімдердің кәсіби шеберлігін арттыруға, сабақтың мазмұнын жаңартуға және оқушылардың болашақ кәсіби бағдарын саналы түрде таңдауына ықпал етеді. Құрал мектеп жағдайында қолдануға ыңғайлы, тәжірибеге бағытталған және көркем еңбек пәнінің тәрбиелік, дамытушылық әлеуетін толық ашуға мүмкіндік береді.

Мазмұны

Кіріспе I бөлім. Көркем еңбек пәнінің оқушыларды кәсіпке бағдарлаудағы теориялық негіздері 1.1. Көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы 1.2. Оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын дамытудың психологиялық-педагогикалық негіздері 1.3. Көркем еңбек арқылы тұлғаның шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру 1.4. Кәсіптік бағдар берудегі көркем еңбектің тәрбиелік әлеуеті II бөлім. Көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін дамытуды ұйымдастыру 2.1. Оқушылардың жеке қабілеттері мен қызығушылықтарын анықтау әдістері 2.2. Саралап және жекелеп оқыту арқылы бейімділікті дамыту жолдары 2.3. Шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды ұйымдастыру 2.4. Практикалық жұмыстар арқылы еңбек дағдыларын қалыптастыру III бөлім. Көркем еңбек пәні арқылы кәсіпке баулудың әдістемелік тетіктері 3.1. Кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұны мен формалары 3.2. Қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарымен таныстыру 3.3. Пәнаралық байланыс негізінде кәсіптік қызығушылықты дамыту 3.4. Оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсету жолдары IV бөлім. Көркем еңбек пәнінде бейімділікті дамыту нәтижелерін бағалау және тәжірибеге енгізу 4.1. Оқушылардың шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалау критерийлері 4.2. Кәсіптік бейімділікті қалыптастыру деңгейлерін анықтау 4.3. Мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыс 4.4. Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау және тарату Қорытынды Пайдаланылған әдебиеттер

4 6 6 8 10 12 15 15 17 19 22 24 24 27 29 31 33 33 36 38 40 43 45

Кіріспе

Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, еңбек нарығындағы талаптардың жаңаруы білім беру жүйесінде оқушыларды ерте жастан кәсіпке бағдарлаудың маңызын арттырып отыр. Осы тұрғыда көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытумен қатар, олардың жеке бейімділігін анықтауға, еңбекке қызығушылығын қалыптастыруға және болашақ мамандықты саналы таңдауға ықпал ететін маңызды пәндердің бірі болып табылады. Ұсынылып отырған әдістемелік құрал көркем еңбек сабақтарының мазмұнын кәсіптік бағдармен ұштастыра отырып, оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға және тұлғалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Тақырыптың өзектілігі

Бүгінгі таңда оқушылардың кәсіби бағдарлануы тек жоғары сыныптарда ғана емес, негізгі мектеп кезеңінен басталуы тиіс. Көркем еңбек пәні арқылы оқушылардың қабілеті мен қызығушылығын ерте анықтау олардың болашақ мамандық таңдауда қателеспеуіне мүмкіндік береді. Тақырыптың өзектілігі – көркем еңбек пәнінің тәрбиелік, дамытушылық және кәсіптік бағдарлық әлеуетін тиімді пайдалануға қажетті ғылыми-әдістемелік негіздердің жеткіліксіздігімен айқындалады.

Әдістемелік құралдың жаңашылдығы

Әдістемелік құралда көркем еңбек пәнін кәсіпке баулумен ықпалдастыра оқытуға басымдық беріледі. Оқушылардың бейімділігін дамытуда саралап және жекелеп оқыту, жобалық және практикалық жұмыстар, шығармашылық тапсырмалар жүйесі кешенді түрде ұсынылады. Сонымен қатар, қазіргі заман талабына сай кәсіптермен таныстыру элементтері енгізіледі.

Әдістемелік құралдың ғылымилығы

Құрал педагогика, психология және кәсіптік бағдар беру теорияларына сүйене отырып дайындалған. Оқушылардың жас және жеке ерекшеліктері, қабілет пен бейімділік ұғымдарының ғылыми анықтамалары, тұлғалық-бағдарлы оқыту қағидаттары негізге алынады.

Мақсаты

Көркем еңбек пәні арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттері мен жеке бейімділігін дамыту, оларды еңбекке және болашақ кәсіпке саналы түрде бағдарлауға арналған тиімді әдістемелік жүйе ұсыну.

Міндеттері

1. Көркем еңбек пәнінің кәсіптік бағдар берудегі мүмкіндіктерін айқындау;

2. Оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын анықтау әдістерін ұсыну;

3. Шығармашылық қабілеттерді дамытуға бағытталған тапсырмалар жүйесін жасау;

4. Саралап және жекелеп оқыту тәсілдерін қолдану жолдарын көрсету;

5. Практикалық және жобалық жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесін сипаттау;

6. Көркем еңбек арқылы еңбек мәдениетін қалыптастыру;

7. Кәсіптік қызығушылықты дамытуға бағытталған педагогикалық қолдау тетіктерін ұсыну;

8. Мұғалімдердің кәсіби іс-тәжірибесін жетілдіруге ықпал ету.

Әдістемелік құралдың ғылыми-әдістемелік деңгейі

Құралдың мазмұны заманауи білім беру талаптарына сәйкес құрылып, ғылыми негізделген ұғымдар мен практикалық ұсыныстардың үйлесімділігімен сипатталады. Теория мен тәжірибе өзара байланыста қарастырылып, әдістемелік тұрғыда жүйеленген.

Әдістемелік құралдың негізгі бағыт-бағдары

• оқушылардың жеке бейімділігін анықтау және дамыту;

• шығармашылық пен еңбек дағдыларын қалыптастыру;

• көркем еңбек арқылы кәсіптік бағдар беру;

• тұлғалық-бағдарлы және практикалық оқытуды жүзеге асыру.

Әдістемелік құралдың теориялық, практикалық маңыздылығы

Теориялық маңыздылығы – көркем еңбек пәнінің кәсіптік бағдардағы рөлін ғылыми тұрғыда негіздеуінде. Практикалық маңыздылығы – ұсынылған әдістер мен тапсырмаларды мұғалімдердің күнделікті сабақ барысында тікелей қолдана алуында.

Әдістемелік құралдан күтілетін нәтижелер

• оқушылардың шығармашылық қабілеті мен еңбекке қызығушылығы артады;

• жеке бейімділігі мен кәсіби қызығушылығы айқындалады;

• көркем еңбек сабақтарының сапасы мен тиімділігі жоғарылайды;

• оқушылардың болашақ мамандықты саналы таңдауына негіз қаланады;

• мұғалімдердің әдістемелік құзыреттілігі жетілдіріледі.

I бөлім. Көркем еңбек пәнінің оқушыларды кәсіпке бағдарлаудағы теориялық негіздері

1.1. Көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың тұлғалық дамуын, шығармашылық әлеуетін және болашақ кәсіби бағдарын қалыптастыру басты басымдықтардың бірі болып табылады. Осы үдерісте көркем еңбек пәні ерекше орын алады. Бұл пән оқушыларды тек қолөнерге, сурет салуға немесе бұйым жасауға үйретумен шектелмей, олардың эстетикалық талғамын, еңбек мәдениетін, шығармашылық ойлауын және практикалық дағдыларын дамытуға бағытталған кешенді пән ретінде қарастырылады. Көркем еңбек – оқушыны өмірге, еңбекке және кәсіптік өзін-өзі анықтауға дайындайтын маңызды құрал.

Көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі орны ең алдымен оның тұлға дамуына тікелей ықпал етуімен айқындалады. Сабақ барысында оқушылар өз қолымен жұмыс жасап, нәтижеге жетуді, еңбекті бағалауды, шыдамдылық пен жауапкершілікті үйренеді. Бұл қасиеттер кез келген кәсіптің негізі болып табылады. Сонымен қатар, көркем еңбек пәні оқушылардың табиғи қабілеттері мен бейімділіктерін ерте кезеңнен анықтауға мүмкіндік береді. Әсіресе сурет салуға, дизайнға, қолөнерге, технологияға қызығушылық танытатын оқушылардың қабілеті осы пән аясында айқын көрінеді.

Жалпы орта білім беру жүйесінде көркем еңбек пәні пәнаралық сипатқа ие. Ол бейнелеу өнері, технология, дизайн, тарих, мәдениеттану, тіпті математика мен информатика пәндерімен тығыз байланыста жүзеге асырылады. Мәселен, бұйым жасау барысында өлшем алу, пішіндерді есептеу, пропорция сақтау сияқты математикалық ұғымдар қолданылады, ал заманауи дизайн элементтерін меңгеруде цифрлық технологиялар маңызды рөл атқарады. Бұл пәнаралық байланыс оқушылардың кешенді ойлауын дамытып, түрлі саладағы кәсіптер туралы түсінігін кеңейтеді.

Көркем еңбек пәнінің маңыздылығы оның тәрбиелік әлеуетімен де тығыз байланысты. Сабақтарда ұлттық қолөнер, халықтық дәстүрлер, сәндік-қолданбалы өнер элементтері қамтылады. Бұл оқушылардың ұлттық мәдениетке деген құрметін арттырып, отансүйгіштік, эстетикалық және рухани құндылықтарды қалыптастырады. Ұлттық өнер арқылы оқушылар шеберлік, ұқыптылық, еңбекқорлық сияқты қасиеттерді бойына сіңіреді. Бұл қасиеттер кейінгі кәсіби өмірінде де маңызды рөл атқарады.

Кәсіптік бағдар беру тұрғысынан алғанда, көркем еңбек пәні оқушыларды түрлі мамандықтармен таныстырудың тиімді алаңы болып табылады. Қолөнер шебері, дизайнер, суретші, технолог, сәулетші, сәнгер, интерьер дизайнері, графикалық дизайнер сияқты кәсіптерге алғашқы қызығушылық дәл осы пән арқылы қалыптасады. Оқушылар жасаған жұмыстарын талдау, жобалау, қорғау барысында өз қабілеттерін бағалауды, өзіне сенімді болуды үйренеді. Бұл олардың кәсіби өзін-өзі анықтауына оң ықпал етеді.

Көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі тағы бір маңызды қыры – оның практикалық бағыттылығы. Қазіргі таңда білімнің өмірмен байланысы басты талаптардың бірі болып отыр. Көркем еңбек сабақтары оқушыларды нақты әрекетке, өнім жасауға, нәтижеге жетуге үйретеді. Теориялық білім практикалық іспен ұштасып, оқушыда «мен істей аламын» деген сенім қалыптастырады. Бұл сенім болашақта кәсіп таңдауда шешуші фактор болуы мүмкін.

Сонымен қатар, көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытатын пән ретінде де маңызды. Шығармашылық – тек өнер саласына ғана емес, кез келген кәсіпке қажет қасиет. Қазіргі еңбек нарығында стандартты емес ойлай алатын, жаңа идея ұсына білетін, мәселелерді шығармашылықпен шеше алатын мамандарға сұраныс жоғары. Көркем еңбек сабақтарында оқушылар өз идеяларын еркін жүзеге асырып, қиялын дамытады, түрлі материалдармен жұмыс істеу арқылы жаңа шешімдер табуға үйренеді.

Білім беру жүйесінде көркем еңбек пәнінің маңыздылығы оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып оқыту мүмкіндігімен де анықталады. Бұл пәнде саралап және жекелеп оқыту тәсілдерін тиімді қолдануға болады. Әр оқушы өз қабілетіне, қызығушылығына сай тапсырмалар орындап, жеке жетістікке жету мүмкіндігіне ие болады. Мұндай тәсіл оқушылардың өзіне деген сенімін арттырып, оқу мотивациясын күшейтеді.

Қазіргі заманда көркем еңбек пәнінің мазмұны да жаңарып, заман талабына сай толықтырылуда. Дәстүрлі қолөнермен қатар заманауи дизайн, цифрлық графика, 3D модельдеу, экологиялық жобалар сияқты бағыттар енгізілуде. Бұл пәннің білім беру жүйесіндегі орнын одан әрі нығайтып, оны қазіргі және болашақ кәсіптермен тығыз байланыстырады. Осы арқылы көркем еңбек пәні оқушыларды тек өткеннің емес, болашақтың да талаптарына бейімдейді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәні білім беру жүйесінде оқушылардың тұлғалық, шығармашылық және кәсіби дамуын қамтамасыз ететін маңызды пән болып табылады. Ол оқушылардың еңбекке деген көзқарасын қалыптастырып, бейімділігі мен қызығушылығын анықтауға, болашақ мамандықты саналы таңдауға негіз қалайды. Сондықтан көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі орны мен маңызын арттыру, оны кәсіптік бағдар берудің тиімді құралы ретінде пайдалану – бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің бірі.

1.2. Оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын дамытудың психологиялық-педагогикалық негіздері

Оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын дамыту – білім беру үдерісіндегі маңызды психологиялық-педагогикалық міндеттердің бірі. Әсіресе көркем еңбек пәнінде бұл мәселе ерекше мәнге ие, себебі пәннің мазмұны оқушылардың табиғи қабілеттерін, шығармашылық әлеуетін және еңбекке деген ынтасын тікелей ашуға бағытталған. Бейімділік пен қызығушылық – тұлғаның белгілі бір іс-әрекетке тұрақты оң қатынасын білдіретін, оның болашақ кәсіби бағытын айқындайтын негізгі факторлар.

Психология ғылымында бейімділік ұғымы тұлғаның белгілі бір әрекет түріне табиғи немесе қалыптасқан икемділігі, сол әрекетті орындауға ішкі дайындығы ретінде қарастырылады. Ал қызығушылық – оқушының белгілі бір салаға эмоционалдық жағымды қатынасы, танымдық белсенділігін арттыратын ішкі түрткі. Бұл екі ұғым өзара тығыз байланысты: қызығушылық бейімділіктің дамуына ықпал етсе, бейімділік қызығушылықтың тұрақты сипат алуына жағдай жасайды. Көркем еңбек пәнінде осы екі компонентті қатар дамыту оқушылардың тұлғалық дамуы мен кәсіптік бағдарлануына негіз болады.

Психологиялық тұрғыдан алғанда, оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығы жас ерекшеліктеріне байланысты дамиды. Бастауыш және негізгі мектеп жасындағы балаларда қызығушылық көбіне эмоциялық сипатта болады, яғни олар әрекеттің нәтижесіне емес, үдерісіне қызығады. Көркем еңбек сабақтарында сурет салу, бұйым жасау, түрлі материалдармен жұмыс істеу оқушылардың табиғи қызығушылығын оятады. Осы кезеңде мұғалімнің басты міндеті – оқушының әрекетке деген оң эмоциясын сақтап, оны тұрақты қызығушылыққа айналдыру.

Педагогикалық тұрғыдан бейімділік пен қызығушылықты дамыту тұлғалық-бағдарлы оқыту қағидаттарына сүйенеді. Бұл қағидат бойынша әр оқушы – қайталанбас тұлға, оның қабілеті, қарқыны, қызығушылығы әртүрлі. Көркем еңбек сабақтарында осы ерекшеліктерді ескеру оқушылардың өзін еркін сезінуіне, өз мүмкіндігін ашуына мүмкіндік береді. Саралап және жекелеп оқыту – бейімділікті дамытудың тиімді педагогикалық тетігі болып табылады.

Оқушылардың қызығушылығын дамытуда мотивацияның рөлі ерекше. Ішкі мотивация – оқушының өз әрекетінен қанағат алуымен, шығармашылық нәтижеге жетуге деген ұмтылысымен сипатталады. Көркем еңбек пәнінде ішкі мотивация шығармашылық тапсырмалар, еркін таңдау мүмкіндігі, нәтижені көрнекі түрде көрсету арқылы қалыптасады. Ал сыртқы мотивация (мадақтау, бағалау, қолдау) ішкі мотивацияны күшейтетін қосымша құрал ретінде қолданылады.

Психологиялық-педагогикалық зерттеулерге сәйкес, қызығушылық әрекет барысында қалыптасады және дамиды. Сондықтан көркем еңбек сабақтары тек дайын үлгіні қайталауға емес, оқушының өз идеясын жүзеге асыруға бағытталуы тиіс. Шығармашылық еркіндік, қателесуге мүмкіндік беру, баланың жеке ойына құрметпен қарау – қызығушылықты сақтаудың маңызды шарттары. Мұндай ортада оқушы өзін қауіпсіз сезінеді және өз қабілетін көрсетуге ұмтылады.

Бейімділікті дамытудың психологиялық негіздерінің бірі – оқушының жетістік жағдайын сезінуі. Жетістік сезімі оқушының өзіне деген сенімін арттырып, келесі әрекетке ынталандырады. Көркем еңбек пәнінде әрбір оқушының жұмысы бағалы екенін көрсету, тіпті шағын жетістікті де атап өту бейімділіктің дамуына оң әсер етеді. Бұл әсіресе өзіне сенімсіз, шығармашылыққа қабілеті төмен деп саналатын оқушылар үшін маңызды.

Педагогикалық тұрғыда қызығушылықты дамытуда оқыту мазмұнының өмірмен байланысы маңызды рөл атқарады. Егер оқушы жасаған бұйымның күнделікті өмірде, тұрмыста немесе болашақ кәсіпте қолданылатынын түсінсе, оның пәнге деген қызығушылығы артады. Көркем еңбек сабақтарында нақты өнім жасау, жобалық жұмыстар орындау, нәтижені көрсету оқушылардың танымдық белсенділігін күшейтеді.

Сонымен қатар, әлеуметтік орта мен қарым-қатынас та бейімділіктің қалыптасуына әсер етеді. Топтық жұмыстар, бірлескен жобалар, өзара пікір алмасу оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамытып қана қоймай, өз қабілетін өзгелермен салыстыра бағалауға мүмкіндік береді. Мұндай ортада оқушы өз орнын табуға, белгілі бір бағытқа бейімделуге ұмтылады.

Көркем еңбек пәнінде бейімділік пен қызығушылықты дамытуда педагогтің кәсіби ұстанымы шешуші рөл атқарады. Мұғалімнің қолдаушы, бағыттаушы, ынталандырушы рөлі оқушының ішкі әлеуетін ашуға жағдай жасайды. Авторитарлық емес, серіктестікке негізделген қарым-қатынас оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттырады. Мұғалім – оқушы бейімділігін байқайтын, оны дамытуға жағдай жасайтын негізгі тұлға.

Қорытындылай келе, оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын дамытудың психологиялық-педагогикалық негіздері тұлғаның жас ерекшеліктерін, мотивациясын, эмоциялық жай-күйін және жеке қабілеттерін ескеруге сүйенеді. Көркем еңбек пәні осы негіздерді жүзеге асыруға ең қолайлы пәндердің бірі, себебі ол оқушыны әрекетке, шығармашылыққа және еңбекке жетелейді. Дұрыс ұйымдастырылған педагогикалық үдеріс нәтижесінде оқушының қызығушылығы тұрақты бейімділікке айналып, болашақ кәсіби таңдаудың берік іргетасы қаланады.

1.3. Көркем еңбек арқылы тұлғаның шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру

Қазіргі білім беру кеңістігінде тұлғаның шығармашылық қабілеттерін дамыту – оқыту мен тәрбиенің стратегиялық бағыты болып табылады. Шығармашылық қабілет – адамның жаңа идеялар ұсынуға, стандартты емес шешімдер табуға, өз ойын еркін білдіруге және өмірлік жағдаяттарға бейімделе әрекет етуге мүмкіндік беретін маңызды тұлғалық қасиет. Осы тұрғыда көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға, оны жүйелі түрде дамытуға және болашақ кәсіби іс-әрекетке бағыттауға қолайлы педагогикалық орта қалыптастырады.

Көркем еңбек пәнінің ерекшелігі – оның әрекетке, тәжірибеге және шығармашылық ізденіске негізделуі. Сабақ барысында оқушы дайын білімді қабылдаушы ғана емес, өз идеясын жүзеге асырушы, ойлаушы, жасаушы тұлға ретінде қалыптасады. Бұл пәнде шығармашылық тек нәтиже емес, ең алдымен үдеріс ретінде қарастырылады. Оқушы ойлайды, қиялдайды, салыстырады, таңдайды, қателеседі, түзетеді және нәтижеге жетеді. Осындай көпқырлы әрекет шығармашылық қабілеттердің табиғи дамуына жағдай жасайды.

Психологиялық тұрғыдан шығармашылық қабілет қиял, ойлау, елестету, интуиция, эмоция және ерік-жігер сияқты психикалық үдерістердің өзара байланысы арқылы қалыптасады. Көркем еңбек сабақтарында бұл үдерістердің барлығы белсенді іске қосылады. Мысалы, бұйымның үлгісін ойластыру кезінде оқушының қиялы дамиды, материалды таңдау мен оны өңдеу барысында логикалық және практикалық ойлау қабілеті жетіледі, ал жұмыс нәтижесін бағалау кезінде рефлексия дағдысы қалыптасады. Осылайша көркем еңбек пәні шығармашылық қабілетті кешенді түрде дамытатын пән ретінде ерекшеленеді.

Педагогикалық тұрғыда тұлғаның шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру тұлғалық-бағдарлы және әрекеттік оқыту теорияларына негізделеді. Бұл теориялар бойынша оқушының шығармашылығы оның жеке тәжірибесі, қызығушылығы және ішкі мүмкіндіктері арқылы дамиды. Көркем еңбек сабақтарында оқушыға таңдау еркіндігін беру, тапсырмаларды бірнеше нұсқада ұсыну, жеке идеяны қолдау – шығармашылық дамудың негізгі шарттары болып табылады. Мұндай жағдайда әр оқушы өз мүмкіндігіне сай нәтиже көрсетіп, өзіндік стиль қалыптастыра бастайды.

Көркем еңбек арқылы шығармашылық қабілеттерді қалыптастыруда шығармашылық тапсырмалардың рөлі ерекше. Ашық, бірнеше шешімі бар тапсырмалар оқушыны ойлануға, ізденуге, эксперимент жасауға итермелейді. Мысалы, белгілі бір тақырыпта еркін композиция жасау, тұрмыстық қалдық материалдардан бұйым құрастыру, ұлттық ою-өрнектерді заманауи дизайнмен үйлестіру сияқты тапсырмалар оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытады. Мұндай тапсырмаларда нәтиженің бір ғана дұрыс нұсқасы болмайды, әр оқушы өз қиялына сүйеніп, жеке өнім жасайды.

Шығармашылық қабілеттерді дамытуда жобалық іс-әрекет маңызды орын алады. Жобалық жұмыс барысында оқушы идея ұсынудан бастап, оны жоспарлау, жүзеге асыру және қорғау кезеңдерінен өтеді. Бұл үдеріс оқушының дербестігін, жауапкершілігін және шығармашылық бастамашылдығын арттырады. Көркем еңбек пәніндегі жобалар көбіне нақты өніммен аяқталады, бұл оқушының еңбегінің маңыздылығын сезінуіне мүмкіндік береді. Жоба нәтижесін көпшілікке ұсыну шығармашылық сенімділікті күшейтеді.

Көркем еңбек сабақтарында шығармашылық қабілеттерді қалыптастыруда қолөнер мен сәндік-қолданбалы өнердің маңызы зор. Ұлттық қолөнер элементтерімен жұмыс істеу оқушылардың эстетикалық талғамын дамытып қана қоймай, олардың шығармашылық ойлауын тереңдетеді. Дәстүрлі ою-өрнектерді жаңаша өңдеу, ұлттық нақышты заманауи бұйымдарда қолдану арқылы оқушылар шығармашылық интерпретация жасауға үйренеді. Бұл олардың мәдени сәйкестігін сақтай отырып, жаңа идеялар тудыру қабілетін қалыптастырады.

Шығармашылық қабілеттерді қалыптастыруда қателесуге мүмкіндік беру қағидаты ерекше мәнге ие. Көркем еңбек пәнінде қате – сәтсіздік емес, тәжірибе ретінде қарастырылады. Оқушы қателіктен қорықпай, жаңа шешімдер іздеуге батылдық танытады. Мұғалім тарапынан қолдау мен түсіністік болған жағдайда оқушының шығармашылық белсенділігі артады. Бұл шығармашылық ойлаудың еркін дамуына жағдай жасайды.

Сонымен қатар, көркем еңбек пәні арқылы шығармашылық қабілеттерді дамытуда оқыту ортасының әсері маңызды. Шығармашылыққа ынталандыратын орта – материалдардың қолжетімділігі, жұмыс кеңістігінің ыңғайлылығы, көрнекі үлгілер мен шабыт беретін мысалдардың болуы арқылы сипатталады. Мұндай ортада оқушы өзін еркін сезініп, өз идеясын жүзеге асыруға талпынады. Эстетикалық жағымды орта шығармашылық көңіл күйді қалыптастырады.

Көркем еңбек арқылы шығармашылық қабілеттерді қалыптастыруда мұғалімнің кәсіби рөлі шешуші. Мұғалім – шығармашылық үдерісті ұйымдастырушы, бағыттаушы және қолдаушы тұлға. Ол оқушының дайын нәтижесіне ғана емес, оның идеясына, ізденісіне, әрекетіне мән беруі тиіс. Мұғалімнің шығармашылыққа деген оң көзқарасы, жаңашылдыққа ашықтығы оқушыларға үлгі болады. Шығармашылық атмосфера қалыптастыру – мұғалімнің кәсіби шеберлігінің көрсеткіші.

Қазіргі білім беру талаптарына сай көркем еңбек пәнінде заманауи технологияларды қолдану шығармашылық қабілеттерді дамытудың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Цифрлық графика, дизайн бағдарламалары, визуалды модельдеу құралдары оқушылардың шығармашылық ойлауын кеңейтеді. Дәстүрлі қолөнер мен заманауи технологияларды үйлестіру оқушыларды болашақ кәсіптерге бейімдей отырып, олардың шығармашылық әлеуетін арттырады.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәні тұлғаның шығармашылық қабілеттерін қалыптастыруда ерекше педагогикалық мәнге ие. Бұл пән оқушыларды еркін ойлауға, өз идеясын жүзеге асыруға, еңбектің нәтижесін бағалауға үйретеді. Шығармашылық қабілеттердің дамуы оқушының өзін-өзі тануына, өз мүмкіндігін сезінуіне және болашақ кәсіби жолын саналы таңдауға негіз болады. Сондықтан көркем еңбек арқылы тұлғаның шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру – білім беру жүйесіндегі маңызды әрі өзекті міндет болып табылады.

1.4. Кәсіптік бағдар берудегі көркем еңбектің тәрбиелік әлеуеті

Қазіргі білім беру жүйесінде кәсіптік бағдар беру оқушыларды болашақ өмірге дайындаудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Оқушының кәсіби өзін-өзі анықтауы тек ақпарат берумен шектелмей, оның тұлғалық қасиеттерін, құндылық бағдарларын, еңбекке деген қатынасын қалыптастырумен тығыз байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, көркем еңбек пәні кәсіптік бағдар берудің тиімді тетігі ретінде үлкен тәрбиелік әлеуетке ие. Бұл пән оқушыларды еңбекке баулып қана қоймай, олардың рухани-адамгершілік, эстетикалық және әлеуметтік құндылықтарын қалыптастыру арқылы саналы кәсіби таңдау жасауына негіз қалайды.

Көркем еңбек пәнінің тәрбиелік әлеуеті ең алдымен еңбекке деген оң көзқарас қалыптастыруымен айқындалады. Сабақ барысында оқушылар өз қолымен нақты өнім жасап, еңбектің нәтижесін көреді. Бұл үдеріс баланың еңбекті бағалауын, еңбек нәтижесіне жауапкершілікпен қарауын дамытады. Еңбек арқылы жеткен жетістік оқушыда қанағат сезімін тудырып, «еңбек – табысқа жетудің жолы» деген түсінікті қалыптастырады. Мұндай көзқарас болашақта кез келген кәсіпті құрметтеуге, өз еңбегін бағалауға тәрбиелейді.

Кәсіптік бағдар берудегі көркем еңбектің тәрбиелік маңызы оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытуымен де тығыз байланысты. Көркем еңбек сабақтарында ұқыптылық, шыдамдылық, табандылық, жауапкершілік, мақсатқа ұмтылу сияқты қасиеттер қалыптасады. Бұйым жасау барысында оқушы белгілі бір кезеңдерден өтеді: жоспарлау, орындау, түзету, аяқтау. Бұл кезеңдердің барлығы болашақ кәсіби іс-әрекетке тән дағдыларды меңгеруге ықпал етеді. Осылайша көркем еңбек пәні оқушыны еңбек үдерісіне психологиялық тұрғыда дайындайды.

Көркем еңбек пәнінің тәрбиелік әлеуетінің маңызды қыры – оқушылардың өзін-өзі тануына және өзін-өзі бағалауына жағдай жасауы. Шығармашылық және практикалық жұмыстар барысында оқушы өз мүмкіндігін, қабілетін, қызығушылығын байқайды. Бір оқушы сурет салуға, екіншісі бұйым құрастыруға, үшіншісі дизайнға бейім екенін аңғарады. Бұл өз-өзін тану үдерісі кәсіптік бағдар берудің бастапқы әрі маңызды кезеңі болып табылады. Өзін таныған оқушы болашақ мамандығын таңдауда саналы шешім қабылдауға бейім болады.

Тәрбиелік тұрғыдан алғанда көркем еңбек пәні құндылықтарға негізделген тәрбие берудің тиімді құралы болып саналады. Сабақ мазмұнында ұлттық қолөнер, дәстүрлі мәдениет, халықтық өнер элементтері кеңінен қамтылады. Оқушылар ата-бабаларымыздың еңбекке, шеберлікке, өнерге деген көзқарасымен таныса отырып, ұлттық құндылықтарды бойына сіңіреді. Бұл олардың рухани дүниесін байытып, мәдени сәйкестігін қалыптастырады. Ұлттық өнер арқылы тәрбиеленген оқушы өз кәсібін таңдауда да қоғамға пайдалы болуды, өз еңбегімен ел дамуына үлес қосуды мақсат етеді.

Көркем еңбек пәнінің кәсіптік бағдар берудегі тәрбиелік әлеуеті әлеуметтік тәрбие аспектісінде де көрінеді. Топтық жұмыстар, бірлескен жобалар, көрмелер ұйымдастыру барысында оқушылар бір-бірімен ынтымақтастықта жұмыс істеуге үйренеді. Бұл өзара көмек, пікір алмасу, жауапкершілікті бөлісу сияқты әлеуметтік дағдыларды қалыптастырады. Қазіргі еңбек нарығында командалық жұмыс істей алатын, қарым-қатынасқа бейім мамандарға сұраныс жоғары екенін ескерсек, көркем еңбек пәнінің бұл қыры ерекше маңызға ие.

Кәсіптік бағдар беру үдерісінде көркем еңбек пәні оқушыларды нақты кәсіптермен таныстырудың тәрбиелік алаңы ретінде де қызмет атқарады. Қолөнер шебері, дизайнер, суретші, технолог, тігінші, ағаш шебері, сәулетші сияқты кәсіптер туралы ақпарат беру оқушылардың көкжиегін кеңейтеді. Алайда бұл таныстыру тек теориялық сипатта емес, практикалық әрекет арқылы жүзеге асады. Оқушы белгілі бір кәсіпке тән іс-әрекетті өз қолымен орындап көргенде ғана оның мазмұнын терең түсінеді. Бұл тәжірибе кәсіби қызығушылықтың қалыптасуына тәрбиелік тұрғыда ықпал етеді.

Көркем еңбек пәнінің тәрбиелік әлеуеті эстетикалық тәрбиемен тығыз байланысты. Эстетикалық талғамы жоғары, сұлулықты сезіне алатын тұлға өз кәсібіне де шығармашылықпен қарайды. Сабақ барысында форма, түс, композиция, үйлесім ұғымдарын меңгеру оқушылардың көркемдік ойлауын дамытады. Эстетикалық тәрбиесі қалыптасқан оқушы болашақта таңдаған кәсібінде сапаға, әдемілікке, үйлесімділікке мән береді. Бұл кез келген еңбек саласында маңызды қасиет болып табылады.

Сонымен қатар, көркем еңбек пәні арқылы еңбек тәрбиесі мен кәсіптік бағдар өзара кіріктіріледі. Оқушы еңбек ету барысында өзінің қызығушылығын, қабілетін байқап, сол бағытта дамуға ұмтылады. Мұғалімнің дұрыс ұйымдастырылған педагогикалық қолдауы арқылы бұл ұмтылыс нақты кәсіби бағдарға айналуы мүмкін. Мұғалім оқушының жетістігін атап өтіп, оның бейімділігін көрсетіп отырса, оқушы өзіне деген сенімін нығайтады. Сенімділік – кәсіби таңдау жасаудағы маңызды психологиялық фактор.

Көркем еңбек пәнінің тәрбиелік әлеуетін жүзеге асыруда мұғалімнің тұлғалық үлгісі де маңызды рөл атқарады. Мұғалімнің еңбекке деген сүйіспеншілігі, шығармашылыққа құштарлығы, өз ісіне жауапкершілікпен қарауы оқушыларға тікелей әсер етеді. Педагогтің кәсіби және адамгершілік қасиеттері оқушылар үшін үлгі болып, олардың еңбекке, кәсіпке деген көзқарасын қалыптастырады. Осы тұрғыдан көркем еңбек мұғалімі тек пән үйретуші ғана емес, кәсіби бағдар беруші тәлімгер ретінде көрінеді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәнінің кәсіптік бағдар берудегі тәрбиелік әлеуеті өте жоғары. Бұл пән оқушыларды еңбекке құрметпен қарауға, өз қабілетін тануға, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды бағалауға тәрбиелейді. Көркем еңбек арқылы қалыптасқан тұлғалық қасиеттер мен құндылық бағдарлар оқушының болашақ кәсіби таңдауына тікелей ықпал етеді. Сондықтан көркем еңбек пәнін кәсіптік бағдар беру жүйесінде тәрбиелік мүмкіндігі зор пән ретінде қарастырып, оның әлеуетін толық пайдалану – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

II бөлім. Көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін дамытуды ұйымдастыру

2.1. Оқушылардың жеке қабілеттері мен қызығушылықтарын анықтау әдістері

Көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін дамытуды тиімді ұйымдастыру ең алдымен олардың жеке қабілеттері мен қызығушылықтарын уақтылы және дәл анықтаудан басталады. Әр оқушы – өзіндік танымдық деңгейі, шығармашылық әлеуеті, темпераменті мен қызығушылығы бар тұлға. Сондықтан кәсіптік бағдар берудің бастапқы кезеңінде оқушының қай бағытқа бейім екенін анықтау педагогтің маңызды кәсіби міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл үдеріс жүйелі, мақсатты және психологиялық-педагогикалық тұрғыда негізделген әдістер арқылы жүзеге асырылуы тиіс.

Педагогика мен психологияда қабілет – адамның белгілі бір іс-әрекетті табысты орындауына мүмкіндік беретін жеке ерекшеліктерінің жиынтығы ретінде қарастырылады. Ал қызығушылық – оқушының белгілі бір әрекетке эмоционалдық жағымды қатынасы, сол әрекетке қайта оралуға деген ішкі талпынысы. Көркем еңбек пәнінде қабілет пен қызығушылық бір-бірімен тығыз байланыста дамиды. Қызығушылық әрекетке итермелесе, қабілет сол әрекет барысында жетіледі. Сондықтан мұғалім бұл екі ұғымды қатар қарастыра отырып, оқушы бейімділігін анықтауы қажет.

Оқушылардың жеке қабілеттері мен қызығушылықтарын анықтаудың ең тиімді әдістерінің бірі – бақылау әдісі. Сабақ барысында мұғалім оқушының жұмысқа кірісу белсенділігін, тапсырманы орындау барысындағы ынтасын, шығармашылық шешім қабылдауын, материалмен жұмыс істеу ерекшелігін жүйелі түрде бақылап отырады. Мысалы, кейбір оқушылар сурет салуға ерекше қызығушылық танытса, енді біреулері бұйым құрастыруға, пішуге, безендіруге бейім келеді. Осындай бақылау нәтижелері оқушының бейімділігін алғашқы кезеңде анықтауға мүмкіндік береді.

Көркем еңбек сабақтарында кеңінен қолданылатын әдістердің бірі – практикалық тапсырмалар арқылы диагностикалау. Түрлі бағыттағы тапсырмаларды (сурет салу, қолөнер бұйымын жасау, дизайн элементтерін құрастыру, шығармашылық жоба орындау) ұсыну арқылы мұғалім оқушының қай әрекетке қызығушылығы жоғары екенін байқайды. Бір оқушы тапсырманы жылдам әрі қызығушылықпен орындаса, екіншісі шығармашылық идея ұсынуға бейім болуы мүмкін. Мұндай тапсырмалар оқушының табиғи қабілетін жасанды тексерусіз, әрекет барысында анықтауға жағдай жасайды.

Оқушылардың қызығушылығын анықтауда әңгімелесу және сұхбат әдісі де маңызды рөл атқарады. Сабақ барысында немесе сабақтан тыс уақытта оқушымен еркін әңгіме жүргізу арқылы оның қызығатын істері, болашаққа деген ойлары, ұнататын әрекет түрлері туралы мәлімет алуға болады. Әсіресе «Қандай жұмыс түрі саған ұнайды?», «Нені жасаған кезде уақыттың қалай өткенін байқамай қаласың?» сияқты сұрақтар оқушының ішкі қызығушылығын анықтауға көмектеседі. Бұл әдіс оқушы мен мұғалім арасындағы сенімді қарым-қатынасты қалыптастырады.

Қазіргі білім беру тәжірибесінде сауалнама және анкета әдістері де тиімді қолданылады. Қарапайым, жас ерекшелігіне сай құрастырылған сауалнамалар арқылы оқушылардың көркем еңбекке, қолөнерге, дизайнға, шығармашылыққа деген көзқарасын анықтауға болады. Сауалнама нәтижелері мұғалімге сыныптағы жалпы бейімділік бағытын көруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл әдіс оқушылардың өз қызығушылығын саналы түрде ой елегінен өткізуіне ықпал етеді.

Оқушылардың қабілетін анықтауда шығармашылық жұмыстарды талдау әдісі ерекше маңызға ие. Оқушы жасаған бұйым, сурет, жоба – оның ішкі мүмкіндігінің көрінісі. Мұғалім тек дайын өнімге ғана емес, жұмыс барысындағы ізденісіне, идеясына, орындау тәсіліне назар аударуы тиіс. Кейбір оқушылардың жұмысы техникалық жағынан мінсіз болмауы мүмкін, бірақ олардың идеясы мен шығармашылық ойлауы жоғары деңгейде көрінуі ықтимал. Бұл – болашақта дамытуға болатын маңызды қабілет белгісі.

Көркем еңбек сабақтарында портфолио жинақтау әдісі де оқушы бейімділігін анықтауда тиімді құрал болып табылады. Оқушының жыл бойы орындаған жұмыстарын жинақтау арқылы оның даму динамикасын, қай бағытта тұрақты қызығушылық танытатынын байқауға болады. Портфолио оқушының жетістігін көрсетуге, өз-өзіне сенімін арттыруға және болашақта кәсіби бағдар беруде нақты дәлел ретінде пайдалануға мүмкіндік береді.

Оқушылардың жеке қабілеттерін анықтауда топтық жұмыстардың нәтижесін талдау да маңызды. Бірлескен жобаларда кейбір оқушылар идея ұсынушы, кейбіреулері ұйымдастырушы, ал енді біреулері орындаушы рөлін өз еркімен алады. Бұл рөлдер оқушының бейімділігін, көшбасшылық немесе шығармашылық қырын айқындауға көмектеседі. Мұндай жұмыстар әлеуметтік және кәсіби дағдыларды анықтауға да мүмкіндік береді.

Психологиялық-педагогикалық тұрғыда бейімділікті анықтау үдерісінде оқушыны салыстырудан гөрі жеке даму траекториясын ескеру маңызды. Әр оқушы өз қабілетіне сай бағалануы тиіс. Мұғалімнің қолдауы мен ынталандыруы оқушының өз мүмкіндігін ашуына ықпал етеді. Егер оқушы өзін қабілетсіз сезінсе, оның қызығушылығы тез сөніп қалуы мүмкін. Сондықтан диагностика үдерісі бағалаудан емес, түсінуден басталуы қажет.

Сонымен қатар, оқушылардың бейімділігін анықтауда ата-анамен ынтымақтастық та маңызды рөл атқарады. Ата-ана баланың үйдегі қызығушылығы, бос уақытын қалай өткізетіні, қандай әрекетке бейім екені туралы құнды ақпарат бере алады. Мұғалім мен ата-ананың бірлескен жұмысы оқушының қабілетін жан-жақты тануға мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек сабақтарында оқушылардың жеке қабілеттері мен қызығушылықтарын анықтау – бейімділікті дамытудың алғашқы әрі маңызды кезеңі. Бақылау, практикалық тапсырмалар, әңгімелесу, сауалнама, шығармашылық жұмыстарды талдау, портфолио жинақтау сияқты әдістерді кешенді қолдану мұғалімге әр оқушының мүмкіндігін дәл анықтауға мүмкіндік береді. Дұрыс анықталған бейімділік оқушының шығармашылық дамуына, еңбекке қызығушылығына және болашақ кәсіби таңдауына берік негіз қалайды.

2.2. Саралап және жекелеп оқыту арқылы бейімділікті дамыту жолдары

Көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін тиімді дамыту саралап және жекелеп оқыту технологияларын мақсатты түрде қолданумен тікелей байланысты. Бұл тәсілдер әр оқушының жеке қабілетін, қызығушылығын, дайындық деңгейін ескеруге мүмкіндік беріп, оның шығармашылық әлеуетін толық ашуға жағдай жасайды. Саралап және жекелеп оқыту – көркем еңбек пәнінің табиғатына сай келетін, оқушыларды кәсіпке бағдарлауда ерекше нәтиже беретін педагогикалық тетік.

Саралап оқыту арқылы бейімділікті дамыту

Саралап оқыту – оқушыларды бір сабақ аясында қабілеті, қызығушылығы, қарқыны мен дайындық деңгейіне қарай әртүрлі тапсырмалармен қамтуға бағытталған оқыту тәсілі. Көркем еңбек пәнінде бұл әдіс оқушыны шектемей, керісінше, өз мүмкіндігін көрсетуге ынталандырады.

Саралап оқыту көркем еңбек сабақтарында келесі бағыттарда жүзеге асады:

• тапсырманың күрделілігі бойынша саралау

• оқу қарқыны бойынша саралау

• нәтиже бойынша саралау

• қызығушылық пен бейімділікке қарай саралау

Көркем еңбек сабағында тапсырмаларды саралау үлгісі

Оқушы деңгейі	Тапсырма мазмұны	Дамытылатын бейімділік
Базалық деңгей	Дайын үлгі бойынша бұйым жасау	Ұқыптылық, орындаушылық
Орта деңгей	Үлгіні өзгертіп, өз элементін қосу	Шығармашылық ойлау
Жоғары деңгей	Өз идеясымен жаңа бұйым жобалау	Жобалау, дизайнерлік қабілет

Бұл тәсіл арқылы әр оқушы өз деңгейінде жетістікке жетіп, сәттілік жағдайын сезінеді. Нәтижесінде оқушының пәнге деген қызығушылығы артып, бейімділігі айқындала түседі.

Жекелеп оқыту арқылы бейімділікті дамыту

Жекелеп оқыту – әр оқушының жеке ерекшеліктерін, қабілеті мен қызығушылығын терең ескеруге негізделген оқыту тәсілі. Бұл әдіс әсіресе көркем еңбек пәнінде маңызды, себебі шығармашылық әрекет әрқашан дара сипатта жүзеге асады.

Жекелеп оқыту барысында мұғалім:

• оқушының күшті жағын анықтайды;

• жеке кеңес береді;

• жеке тапсырмалар ұсынады;

• жеке жетістігін бақылап, қолдау көрсетеді.

Мысал 1

Сурет салуға бейімі бар оқушыға:

• композиция құрастыру;

• түстер үйлесімін табу;

• авторлық эскиз жасау тапсырмалары беріледі.

Мысал 2

Қолөнерге қызығатын оқушыға:

• ағаш, мата, табиғи материалдармен жұмыс;

• ұлттық бұйым элементтерін жасау;

• тұрмыстық қолдануға арналған зат дайындау ұсынылады.

Саралап және жекелеп оқытуды ұштастыру

Көркем еңбек сабақтарында ең тиімді нәтиже саралап және жекелеп оқытуды бірлікте қолдану арқылы жүзеге асады. Алдымен тапсырма сараланып беріледі, кейін әр оқушыға жеке педагогикалық қолдау көрсетіледі.

Саралап және жекелеп оқытуды кіріктіру үлгісі

Оқыту тәсілі	Мұғалім әрекеті	Оқушы нәтижесі
Саралап оқыту	Әртүрлі деңгейдегі тапсырма ұсынады	Өз мүмкіндігіне сай жұмыс орындайды
Жекелеп оқыту	Жеке кеңес, бағыт-бағдар береді	Бейімділігі тереңдейді
Біріктірілген тәсіл	Қолдау мен еркіндік қатар беріледі	Шығармашылық әлеует ашылады

Көркем еңбек сабағындағы практикалық мысал

Тақырып: «Ұлттық нақыштағы сәндік бұйым жасау»

• Барлық оқушыға ортақ тапсырма: сәндік бұйым дайындау

• Саралау:

  • І деңгей – дайын оюды пайдалану

  • ІІ деңгей – оюды өзгертіп қолдану

  • ІІІ деңгей – өз оюын ойлап табу

• Жекелеп қолдау:

  • бір оқушыға түстер үйлесімін таңдауға көмектесу

  • екіншісіне композиция құруға бағыт беру

Нәтижесінде әр оқушы өз бейімділігіне сай өнім жасап, шығармашылық қанағат сезімін бастан кешіреді.

Саралап және жекелеп оқытудың бейімділікті дамытудағы маңызы

Бұл тәсілдер арқылы:

• оқушы өзін қабілетті тұлға ретінде сезінеді;

• пәнге деген қызығушылығы тұрақталады;

• шығармашылық дербестік қалыптасады;

• болашақ кәсіптік бағыт айқындала бастайды.

Саралап және жекелеп оқыту көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін дамытудың ең тиімді педагогикалық жолдарының бірі болып табылады. Бұл тәсілдер әр оқушыға өз қабілетін көрсетуге мүмкіндік беріп, шығармашылық әлеуетін ашады. Нәтижесінде көркем еңбек пәні оқушыларды тек еңбекке ғана емес, саналы кәсіби таңдау жасауға да жүйелі түрде бағыттайды.

2.3. Шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды ұйымдастыру

Көркем еңбек сабақтарында оқушылардың бейімділігін дамытудың тиімді жолдарының бірі – шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды жүйелі түрде ұйымдастыру. Бұл жұмыс түрлері оқушыларды тек дайын үлгіні орындауға емес, өз идеяларын ұсынуға, шығармашылық ізденіске және дербес шешім қабылдауға бағыттайды. Шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстар оқушының қиялын дамытып қана қоймай, оның еңбекке, кәсіпке және шығармашылық қызметке деген қызығушылығын қалыптастырады.

Шығармашылық тапсырмалар – бір ғана дұрыс жауабы жоқ, оқушының жеке көзқарасы мен қиялына негізделген тапсырмалар. Мұндай тапсырмаларда нәтиже емес, ең алдымен үдеріс маңызды. Оқушы идея ойлап табады, оны жүзеге асыру жолын жоспарлайды, түрлі материалдармен тәжірибе жасайды және соңында өзіндік өнім ұсынады. Көркем еңбек пәнінде бұл тапсырмалар оқушылардың бейімділігін табиғи түрде анықтауға мүмкіндік береді, себебі әр оқушы өзіне қызықты бағытты таңдайды.

Шығармашылық тапсырмаларды ұйымдастыруда мұғалім еркіндік пен бағыттауды үйлестіруі қажет. Толық еркіндік кейбір оқушыларды қиындыққа ұшыратуы мүмкін, ал шамадан тыс шектеу шығармашылықты тежейді. Сондықтан тапсырманың тақырыбы мен мақсаты анық беріліп, орындау тәсілі оқушының өз қалауына қалдырылуы тиіс. Мысалы, «Ұлттық нақыштағы сәндік бұйым» тақырыбында оқушылар материалды, пішінді, безендіру тәсілін өздері таңдай алады. Бұл олардың шығармашылық дербестігін арттырады.

Көркем еңбек сабақтарында шығармашылық тапсырмаларды ұйымдастыру қарапайымнан күрделіге қағидаты бойынша жүзеге асуы тиіс. Алдымен шағын, қысқа мерзімді тапсырмалар беріледі, кейін біртіндеп күрделірек жұмыстарға көшеді. Бұл оқушылардың сенімділігін арттырып, шығармашылық әрекетке бейімделуіне мүмкіндік береді. Әсіресе шығармашылыққа жаңа қадам басқан оқушылар үшін бұл тәсіл тиімді.

Шығармашылық тапсырмалардың маңызды түрлерінің бірі – проблемалық тапсырмалар. Мұнда оқушы белгілі бір мәселені шешуге бағытталған бұйым немесе жоба ойлап табуы қажет. Мысалы, «Экологиялық таза материалдан тұрмыстық зат жасау» тапсырмасы оқушыларды ойлануға, экологиялық және дизайнерлік шешімдерді біріктіруге үйретеді. Мұндай тапсырмалар болашақ кәсіптерге тән ойлау стилін қалыптастырады.

Жобалық жұмыстар – шығармашылық тапсырмалардың жоғары деңгейдегі формасы. Жобалық жұмыс оқушыны идеядан бастап, дайын өнімге дейінгі толық үдерісті орындауға үйретеді. Көркем еңбек пәніндегі жобалар көбіне нақты өніммен аяқталады, бұл оқушының еңбегінің маңыздылығын сезінуіне мүмкіндік береді. Жобалық жұмыс барысында оқушылар өз бейімділігін тереңірек танып, белгілі бір бағытта тұрақты қызығушылық қалыптастырады.

Жобалық жұмыстарды ұйымдастыру бірнеше кезеңнен тұрады:

бірінші кезең – тақырыпты таңдау және мәселені анықтау;

екінші кезең – идеяны жоспарлау және материалдарды іріктеу;

үшінші кезең – жобаны орындау;

төртінші кезең – нәтижені таныстыру және қорғау.

Бұл кезеңдер оқушыны жоспарлауға, жауапкершілік алуға және өз жұмысын бағалауға үйретеді. Жоба қорғау кезінде оқушы өз еңбегін түсіндіреді, сұрақтарға жауап береді, пікір алмасады. Бұл оның коммуникативтік және кәсіби дағдыларын дамытады.

Көркем еңбек пәнінде жобалық жұмыстарды жеке, жұптық және топтық формада ұйымдастыруға болады. Жеке жобалар оқушының дербестігін дамытса, топтық жобалар ынтымақтастық пен өзара жауапкершілікті қалыптастырады. Топтық жұмыс барысында әр оқушы өз бейімділігіне сай рөл атқарады: бірі – идея ұсынушы, екіншісі – орындаушы, үшіншісі – безендіруші. Бұл оқушылардың әлеуметтік және кәсіби рөлдерді сезінуіне мүмкіндік береді.

Шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды ұйымдастыруда пәнаралық байланысты тиімді пайдалану маңызды. Мысалы, математика пәнімен байланысты өлшем алу, есептеу, симметрия ұғымдары; тарих және мәдениет пәндерімен байланысты ұлттық өнер элементтері; информатикамен байланысты дизайн бағдарламаларын қолдану оқушылардың ой-өрісін кеңейтеді. Мұндай байланыс көркем еңбек пәнін өмірмен және болашақ кәсіптермен тығыз байланыстырады.

Бағалау жүйесі де шығармашылық пен жобалық жұмыстарды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарады. Бұл жерде критериалды бағалау тиімді болып табылады. Бағалау тек дайын өнімге емес, идеяға, ізденіске, орындау барысындағы белсенділікке негізделуі тиіс. Оқушының еңбегі әділ бағаланған жағдайда оның шығармашылыққа деген қызығушылығы артады және өз бейімділігін дамытуға ынталанады.

Сонымен қатар, шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстардың нәтижесін көрме, байқау, презентация түрінде ұсыну оқушылардың мотивациясын арттырады. Өз жұмысын көпшілікке көрсету оқушы үшін үлкен жетістік болып саналады. Бұл тәжірибе оқушыны болашақ кәсіби ортаға психологиялық тұрғыда дайындайды.

Қорытындылай келе, шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды көркем еңбек сабақтарында жүйелі түрде ұйымдастыру оқушылардың бейімділігін дамытудың тиімді жолы болып табылады. Бұл жұмыс түрлері оқушылардың шығармашылық ойлауын, дербестігін, жауапкершілігін және еңбекке қызығушылығын қалыптастырады. Көркем еңбек пәніндегі шығармашылық және жобалық әрекет оқушының болашақ кәсіби таңдауына берік негіз қалайды және оны саналы, белсенді тұлға ретінде тәрбиелеуге мүмкіндік береді.

2.4. Практикалық жұмыстар арқылы еңбек дағдыларын қалыптастыру

Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамытудың және кәсіпке бағдарлаудың маңызды тетіктерінің бірі – практикалық жұмыстарды жүйелі әрі мақсатты ұйымдастыру. Практикалық жұмыс оқушыны әрекетке, нақты нәтижеге бағыттайды және оның еңбек дағдыларын қалыптастырудың негізгі құралы болып табылады. Теориялық білімді тәжірибемен ұштастыру арқылы оқушы еңбектің мәнін терең түсініп, еңбек мәдениетін бойына сіңіреді.

Практикалық жұмыстардың басты ерекшелігі – оқушының өз қолымен әрекет етуі. Бұл үдерісте оқушы материалды таңдайды, құралдарды пайдаланады, қауіпсіздік ережелерін сақтайды, жұмыс барысын жоспарлайды және нәтижеге жетеді. Мұндай әрекеттер еңбекке баулудың, жауапкершілік пен ұқыптылықты қалыптастырудың тиімді жолы болып табылады. Көркем еңбек пәнінде практикалық жұмыстарсыз оқушының еңбек дағдыларын толық қалыптастыру мүмкін емес.

Еңбек дағдылары дегеніміз – жұмыс орнын ұйымдастыру, құрал-саймандарды дұрыс пайдалану, технологиялық әрекеттерді ретімен орындау, уақытты тиімді жоспарлау сияқты кешенді дағдылар жиынтығы. Практикалық жұмыстар барысында оқушылар осы дағдыларды біртіндеп меңгереді. Алғашқы кезеңде қарапайым әрекеттер орындалса, кейін күрделі технологиялық үдерістерге көшу арқылы еңбек дағдылары тереңдей түседі.

Практикалық жұмыстарды ұйымдастыруда кезеңдік қағидат маңызды рөл атқарады. Әрбір жұмыс белгілі бір кезеңдер арқылы жүзеге асуы тиіс:

– тапсырмамен танысу;

– жоспарлау;

– материал мен құралдарды дайындау;

– орындау;

– нәтижені талдау және бағалау.

Бұл құрылым оқушыны жүйелі еңбекке үйретіп, кез келген жұмысты белгілі бір тәртіппен орындауға дағдыландырады. Мұндай тәсіл болашақ кәсіби әрекетке психологиялық дайындық қалыптастырады.

Көркем еңбек сабақтарында практикалық жұмыстар әртүрлі бағытта ұйымдастырылады: сурет салу, сәндік-қолданбалы өнер, қолөнер, дизайн элементтері, тұрмыстық бұйымдар жасау. Әр бағытта оқушының еңбек дағдылары әр қырынан дамиды. Мысалы, сурет салу барысында дәлдік пен эстетикалық талғам қалыптасса, қолөнер жұмыстарында ұқыптылық пен шыдамдылық дамиды. Дизайн элементтерімен жұмыс істеу жоспарлау және композициялық ойлауды жетілдіреді.

Практикалық жұмыстар арқылы еңбек дағдыларын қалыптастыруда қауіпсіздік техникасын сақтау ерекше мәнге ие. Қайшы, ине, желім, ағаш өңдеу құралдары сияқты жабдықтармен жұмыс істеу оқушыдан жауапкершілік пен тәртіпті талап етеді. Мұғалімнің қауіпсіздік ережелерін жүйелі түрде түсіндіруі және қадағалауы оқушылардың еңбек мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл дағдылар кейін кез келген еңбек саласында қажет болады.

Еңбек дағдыларын қалыптастыруда қайталау мен жүйелілік қағидаты маңызды. Бір реттік жұмыс дағдыны толық қалыптастырмайды, ал жүйелі түрде орындалған практикалық жұмыстар оқушыны тұрақты еңбек әрекетіне үйретеді. Әр сабақта алдыңғы меңгерілген дағдыларды қолдану арқылы оқушы өз тәжірибесін бекітеді. Бұл оның еңбекке деген сенімділігін арттырады.

Практикалық жұмыстардың тағы бір маңызды қыры – оқушының өзіндік бақылауы мен бағалауы. Жұмыс соңында оқушы өз әрекетін талдап, қандай қиындықтар болғанын, нені үйренгенін саралайды. Мұндай рефлексия еңбек дағдыларын саналы түрде меңгеруге көмектеседі. Мұғалімнің кері байланысы оқушыға өз кемшілігін түзетуге және жетістігін бағалауға мүмкіндік береді.

Көркем еңбек пәнінде практикалық жұмыстарды саралап ұйымдастыру да тиімді нәтиже береді. Әр оқушының қабілетіне сай тапсырмалар ұсыну оның еңбек дағдыларын біртіндеп дамытуға жағдай жасайды. Бір оқушыға қарапайым пішу және құрастыру тапсырмасы берілсе, екіншісіне күрделі дизайн элементтерін қосу ұсынылады. Бұл тәсіл оқушыны шамадан тыс қиындыққа ұшыратпай, еңбекке қызығушылығын сақтауға көмектеседі.

Практикалық жұмыстар арқылы еңбек дағдыларын қалыптастырудың маңызды нәтижелерінің бірі – оқушылардың еңбекке деген оң қатынасының қалыптасуы. Оқушы өз еңбегінің нәтижесін көргенде, жасаған бұйымының пайдалы екенін түсінгенде, еңбекке деген қызығушылығы артады. Бұл қызығушылық кейін кәсіби бағдарға ұласып, болашақ мамандық таңдауда маңызды рөл атқарады.

Сонымен қатар, практикалық жұмыстар оқушыларды өмірге бейімдеуге ықпал етеді. Тұрмыстық заттарды жасау, жөндеу, безендіру сияқты жұмыстар оқушының күнделікті өмірде қажет болатын дағдыларын дамытады. Бұл дағдылардың әмбебаптығы көркем еңбек пәнінің тәрбиелік және практикалық маңызын арттырады.

Қорытындылай келе, практикалық жұмыстар көркем еңбек пәнінде еңбек дағдыларын қалыптастырудың негізгі құралы болып табылады. Олар оқушыларды жүйелі еңбекке, жауапкершілікке, ұқыптылыққа және дербестікке тәрбиелейді. Практикалық жұмыстар арқылы қалыптасқан еңбек дағдылары оқушының шығармашылық әлеуетін ашып қана қоймай, оның болашақ кәсіби өміріне берік негіз қалайды.

III бөлім. Көркем еңбек пәні арқылы кәсіпке баулудың әдістемелік тетіктері

3.1. Кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұны мен формалары

Қазіргі білім беру жүйесінде кәсіптік бағдар беру жұмысы оқушыларды болашақ өмірге, еңбек нарығына және саналы мамандық таңдауға даярлаудың маңызды бағыты болып табылады. Бұл үдеріс тек белгілі бір кәсіптер туралы ақпарат берумен шектелмей, оқушының жеке қабілетін, қызығушылығын, бейімділігін анықтауға және дамытуға бағытталуы тиіс. Осы тұрғыда көркем еңбек пәні кәсіптік бағдар берудің тиімді алаңы ретінде ерекше орын алады. Себебі бұл пән оқушыларды нақты еңбек әрекетіне тарта отырып, түрлі кәсіптерге тән дағдыларды тәжірибе жүзінде меңгеруге мүмкіндік береді.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұны көркем еңбек пәнінде оқушылардың еңбекке, шығармашылыққа және болашақ кәсіби қызметке деген көзқарасын қалыптастыруға бағытталады. Бұл мазмұн бірнеше өзара байланысты компоненттерден тұрады. Біріншіден, танымдық компонент – оқушыларды әртүрлі кәсіп түрлерімен, олардың ерекшелігімен, қоғамдағы рөлімен таныстыру. Екіншіден, іс-әрекеттік компонент – кәсіпке тән әрекеттерді көркем еңбек сабақтарында орындау арқылы тәжірибе жинақтау. Үшіншіден, құндылықтық компонент – еңбекке құрмет, жауапкершілік, шығармашылық және кәсіби өзін-өзі дамыту сияқты құндылықтарды қалыптастыру.

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұнында қолөнер, сәндік-қолданбалы өнер, дизайн, технология және шығармашылық кәсіптер негізгі орын алады. Оқушылар ағаш өңдеу, мата және жіппен жұмыс, қағазбен модельдеу, сәндік бұйым жасау, композиция құру сияқты әрекеттер арқылы белгілі бір кәсіптерге тән дағдыларды меңгереді. Бұл әрекеттер оқушылардың «мен не істей аламын?» деген сұраққа нақты жауап табуына көмектеседі.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының маңызды мазмұндық бағыты – оқушылардың өзін-өзі тануы. Көркем еңбек сабақтарында оқушы өз қабілетін, шыдамдылығын, ұқыптылығын, қиялын, эстетикалық талғамын байқайды. Бұл қасиеттердің қайсысы басым екенін түсіну оқушыға болашақ кәсіби бағытын айқындауға негіз болады. Мысалы, бір оқушы дизайн мен сурет салуға қызықса, екіншісі қолөнер бұйымдарын жасауда табандылық танытуы мүмкін. Осындай айырмашылықтар кәсіптік бағдар беру мазмұнының даралануын талап етеді.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұнында еңбек мәдениетін қалыптастыру да маңызды орын алады. Көркем еңбек сабақтарында оқушылар жұмыс орнын ұйымдастыруды, құрал-саймандарды дұрыс пайдалануды, қауіпсіздік ережелерін сақтауды үйренеді. Бұл дағдылар кез келген кәсіптің негізі болып табылады. Еңбек мәдениеті қалыптасқан оқушы болашақта таңдаған мамандығына жауапкершілікпен қарайды.

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіптік бағдар беру жұмысы әртүрлі формаларда ұйымдастырылады. Бұл формалар оқушылардың жас ерекшеліктерін, қызығушылықтарын және мектептің мүмкіндіктерін ескере отырып таңдалады. Ең кең тараған форма – сабақ барысындағы кәсіптік бағдар беру. Кәдімгі көркем еңбек сабағында мұғалім белгілі бір тапсырманы орындау кезінде оған байланысты кәсіптер туралы мәлімет беріп отырады. Мысалы, сәндік бұйым жасау барысында дизайнер, қолөнер шебері, технолог мамандықтары туралы әңгімелеу оқушылардың қызығушылығын арттырады.

Кәсіптік бағдар берудің тағы бір маңызды формасы – практикалық және шығармашылық жұмыстар. Бұл формада оқушылар белгілі бір кәсіпке тән өнімді өз қолымен жасап көреді. Мысалы, киім үлгісін жасау, интерьерге арналған бұйым дайындау, ұлттық қолөнер элементтерін қолдану арқылы оқушылар сәнгер, дизайнер, шебер мамандықтарының мазмұнын терең түсінеді. Практикалық әрекет арқылы алынған тәжірибе оқушыға кәсіп туралы нақты түсінік береді.

Көркем еңбек пәнінде кәсіптік бағдар беру жобалық жұмыс формасында да тиімді жүзеге асады. Жобалық жұмыс барысында оқушылар белгілі бір кәсіпке бағытталған өнімді жоспарлап, оны жүзеге асырады және қорғайды. Мысалы, «Ұлттық нақыштағы заманауи бұйым», «Экологиялық материалдан жасалған тұрмыстық зат» сияқты жобалар оқушыларды дизайнерлік және технологиялық ойлауға үйретеді. Жоба қорғау кезінде оқушы өз жұмысын таныстырып, болашақта осы бағытта жұмыс істеуге қызығушылық таныта бастайды.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының тиімді формаларының бірі – көрме және таныстырылымдар ұйымдастыру. Оқушылардың жасаған бұйымдарын мектепішілік көрмелерде көрсету олардың еңбегіне деген мақтаныш сезімін қалыптастырады. Сонымен қатар, көрме барысында мұғалім әр бұйымның қай кәсіпке жақын екенін түсіндіріп, оқушылардың кәсіби көкжиегін кеңейтеді. Бұл форма оқушылардың өз қабілетін көпшілік алдында көрсетуіне мүмкіндік береді.

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіптік бағдар беруде сыныптан тыс жұмыстардың да рөлі зор. Үйірмелер, шеберлік сабақтары, шығармашылық байқаулар оқушылардың қызығушылығын тереңдетеді. Мұндай жұмыстарда оқушы өз еркімен қатысып, белгілі бір бағытта тұрақты бейімділік қалыптастырады. Үйірмелік жұмыстар кәсіптік бағдар берудің бейресми, бірақ өте нәтижелі формасы болып саналады.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының формаларының бірі – кәсіп иелерімен кездесу және шеберлік сабақтары. Қолөнер шеберлері, дизайнерлер, суретшілермен кездесу оқушыларға кәсіптің нақты өмірдегі қыр-сырын түсінуге көмектеседі. Мұндай кездесулер оқушылардың кәсіби армандарын қалыптастырып, өз болашағына сеніммен қарауына ықпал етеді.

Көркем еңбек пәнінде кәсіптік бағдар беру жұмысы пәнаралық байланыс арқылы да жүзеге асырылады. Мысалы, тарих пәнімен байланыста ұлттық қолөнердің шығу тарихын, информатикамен байланыста дизайн бағдарламаларын қолдануды, математикамен байланыста өлшем мен пропорцияны меңгеру оқушыларды әртүрлі кәсіп салаларымен таныстырады. Бұл форма оқушылардың кәсіп туралы түсінігін кеңейтіп, білімді кешенді түрде қабылдауына мүмкіндік береді.

Кәсіптік бағдар беру жұмысының тағы бір маңызды формасы – рефлексия және талдау. Сабақ немесе жоба соңында оқушылар өз жұмысына талдау жасап, қандай әрекет ұнағанын, қандай қиындық болғанын, қандай кәсіпке қызығушылық пайда болғанын айтады. Бұл форма оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына психологиялық тұрғыда қолдау көрсетеді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәні арқылы кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұны мен формалары өзара тығыз байланысты және кешенді түрде ұйымдастырылуы тиіс. Көркем еңбек сабақтары оқушыларды еңбекке, шығармашылыққа және болашақ кәсіпке дайындайтын тиімді педагогикалық орта болып табылады. Дұрыс ұйымдастырылған мазмұн мен әртүрлі формалар оқушылардың бейімділігін айқындап, олардың болашақ мамандықты саналы

3.2. Қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарымен таныстыру

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіпке баулуда қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарымен жүйелі таныстыру маңызды әдістемелік тетік болып табылады. Бұл бағыттар оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытып қана қоймай, олардың болашақ кәсіби таңдауларына нақты бағдар береді. Аталған салалар практикалық әрекетке, эстетикалық талғамға және еңбек мәдениетіне негізделгендіктен, көркем еңбек пәнінің мазмұнымен табиғи түрде ұштасады.

Қолөнер – ұлттық және тұлғалық дамудың негізі

Қолөнер – халықтың тұрмыс-тіршілігімен, мәдениетімен тығыз байланысты еңбек түрі. Көркем еңбек сабақтарында қолөнер элементтерімен таныстыру оқушыларды ұлттық құндылықтарға, еңбекке құрметпен қарауға және шеберлікке тәрбиелейді. Ағаш өңдеу, жіппен жұмыс, киіз басу, кесте тігу, ою-өрнек салу сияқты жұмыстар оқушылардың ұқыптылығын, шыдамдылығын және дәлдігін қалыптастырады.

Қолөнер бағытындағы жұмыстарды орындау барысында оқушылар шебер, қолөнерші, зергер, ағаш ұстасы сияқты кәсіптермен танысады. Ең бастысы – оқушы бұл кәсіптерді тек теория жүзінде емес, практикалық әрекет арқылы сезінеді. Бұл тәжірибе кәсіби қызығушылықтың алғашқы негізін қалайды.

Дизайн – заманауи шығармашылық пен кәсіпке бағдар

Дизайн бағыты көркем еңбек пәнінде оқушыларды заманауи кәсіптермен таныстырудың тиімді құралы болып табылады. Дизайн – тек әсемдік емес, ол функционалдылық, жоспарлау, композиция және шығармашылық шешімдердің үйлесімі. Сабақ барысында оқушылар интерьер дизайны, киім дизайны, графикалық дизайн элементтерімен танысады.

Дизайн бағытындағы тапсырмалар оқушылардың кеңістіктік ойлауын, қиялын және логикалық жоспарлау қабілетін дамытады. Мысалы, бөлме интерьерінің макетін жасау, бұйымның сыртқы көрінісін жобалау сияқты жұмыстар дизайнер, сәулетші, модельер, графикалық дизайнер мамандықтарына қызығушылық тудырады. Бұл бағыт оқушыларды қазіргі еңбек нарығында сұранысқа ие шығармашылық кәсіптерге бейімдейді.

Сәндік-қолданбалы өнер – эстетика мен практикалық еңбектің үйлесімі

Сәндік-қолданбалы өнер көркем еңбек пәнінде ерекше орын алады, себебі ол әдемілік пен пайдалы еңбекті біріктіреді. Бұл бағытта оқушылар күнделікті тұрмыста қолдануға болатын бұйымдарды эстетикалық талаптарға сай жасауға үйренеді. Вазалар, панно, әшекей бұйымдар, интерьерге арналған заттар жасау барысында оқушылар эстетикалық талғамын дамытады.

Сәндік-қолданбалы өнермен танысу оқушыларды суретші-декоратор, қолданбалы өнер шебері, дизайнер сияқты кәсіптерге жақындатады. Бұл бағыт оқушының шығармашылық бейімділігін тереңдетіп, еңбектің нәтижесін көру арқылы кәсіби мотивациясын арттырады.

Бағыттармен таныстырудың әдістемелік ерекшеліктері

Қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарымен таныстыру бірізділік және жүйелілік қағидатына негізделуі тиіс. Алдымен қарапайым жұмыстар орындалып, біртіндеп күрделі жобаларға көшу ұсынылады. Мұғалім әр бағыттың ерекшелігін түсіндіріп қана қоймай, оқушыларға таңдау мүмкіндігін беруі маңызды. Таңдау еркіндігі оқушының ішкі қызығушылығын анықтауға көмектеседі.

Көркем еңбек пәніндегі негізгі бағыттар мен кәсіптік байланыс

Бағыт	Негізгі жұмыс түрлері	Қалыптасатын дағдылар	Байланысты кәсіптер
Қолөнер	Кесте тігу, ағаш өңдеу, ою-өрнек	Ұқыптылық, шыдамдылық, дәлдік	Қолөнер шебері, зергер
Дизайн	Жобалау, макет жасау, безендіру	Шығармашылық ойлау, жоспарлау	Дизайнер, сәулетші
Сәндік-қолданбалы өнер	Декоративті бұйым жасау	Эстетикалық талғам, композиция	Декоратор, қолданбалы өнер шебері

Пәнаралық байланыс және кәсіптік көкжиекті кеңейту

Аталған бағыттармен таныстыруда пәнаралық байланысты қолдану оқушылардың түсінігін тереңдетеді. Тарих пәнімен байланыста ұлттық қолөнердің шығу тегі қарастырылса, информатика пәнімен байланыста дизайн элементтерін цифрлық форматта орындауға болады. Бұл тәсіл оқушыларды дәстүрлі және заманауи кәсіптердің сабақтастығын түсінуге үйретеді.

Тәрбиелік және кәсіптік маңызы

Қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттары оқушыларды еңбекке, әсемдікке және жауапкершілікке тәрбиелейді. Оқушы өз еңбегінің нәтижесін көріп, оның пайдалы әрі әдемі екенін сезінгенде, еңбекке деген құрметі артады. Бұл құрмет болашақта кәсіпті саналы таңдауға негіз болады.

Қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарымен таныстыру көркем еңбек пәні арқылы кәсіпке баулудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл бағыттар оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашып, ұлттық және заманауи кәсіптер туралы түсінігін кеңейтеді. Практикалық әрекетке негізделген бұл таныстыру оқушылардың бейімділігін айқындап, олардың болашақ кәсіби жолын саналы таңдауға ықпал етеді.

3.3. Пәнаралық байланыс негізінде кәсіптік қызығушылықты дамыту

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіптік қызығушылықты дамытуда пәнаралық байланыс ерекше маңызға ие. Қазіргі білім беру жүйесінде пәндер оқшау емес, өзара кіріктірілген түрде оқытылған жағдайда ғана оқушыда тұтас дүниетаным қалыптасады. Пәнаралық байланыс оқушылардың алған білімін өмірмен, болашақ кәсіптермен ұштастырып, белгілі бір салаға тұрақты қызығушылықтың қалыптасуына ықпал етеді. Көркем еңбек пәні практикалық және шығармашылық сипатына байланысты пәнаралық байланысты жүзеге асыруға өте қолайлы.

Пәнаралық байланыстың педагогикалық мәні

Пәнаралық байланыс – оқу пәндері арасындағы мазмұндық, әдістемелік және іс-әрекеттік өзара сабақтастық. Бұл тәсіл оқушылардың білімін жүйелеуге, ұғымдарды терең түсінуге және алған білімін жаңа жағдаятта қолдануға мүмкіндік береді. Көркем еңбек пәнінде пәнаралық байланыс арқылы оқушылар белгілі бір кәсіпке қажетті білім мен дағдылардың бірнеше пәнмен байланысты екенін түсінеді. Бұл түсінік олардың кәсіптік қызығушылығын саналы деңгейге көтереді.

Математика және көркем еңбек: өлшем мен жобалау

Математика пәнімен байланыс көркем еңбек сабақтарында өлшем алу, пішін құрастыру, пропорция сақтау, симметрия ұғымдарын қолдану арқылы жүзеге асады. Бұйым жасау немесе макет құрастыру барысында оқушылар математикалық есептеулердің практикалық маңызын түсінеді. Бұл әрекеттер оқушыларды сәулетші, инженер, дизайнер сияқты кәсіптерге қызықтырады. Математикалық дәлдік пен көркемдік үйлесімді ұштастыру оқушыда кәсіби ойлау элементтерін қалыптастырады.

Тарих және мәдениетпен байланыс: ұлттық кәсіптерге қызығушылық

Көркем еңбек пәнін тарих және мәдениет пәндерімен байланыстыру арқылы оқушылар ұлттық қолөнердің шығу тегімен, дәстүрлі өнер түрлерімен танысады. Ою-өрнектердің мағынасы, ұлттық бұйымдардың тарихи қолданылуы оқушылардың мәдени санасын қалыптастырады. Бұл байланыс қолөнер шебері, зергер, сәндік-қолданбалы өнер мамандары сияқты кәсіптерге қызығушылық тудырады. Ұлттық мәдениетті тану арқылы оқушы өз еңбегінің қоғамдағы маңызын сезінеді.

Информатикамен байланыс: цифрлық дизайн және заманауи кәсіптер

Информатика пәнімен пәнаралық байланыс көркем еңбек сабақтарын заманауи мазмұнмен толықтырады. Графикалық редакторлар, цифрлық дизайн бағдарламалары, визуалды модельдеу құралдарын қолдану оқушылардың кәсіби көкжиегін кеңейтеді. Бұл байланыс графикалық дизайнер, веб-дизайнер, 3D модельдеуші сияқты жаңа кәсіптерге қызығушылық қалыптастырады. Цифрлық технологияларды қолдану оқушылардың шығармашылық әлеуетін арттырып, болашақ еңбек нарығына бейімдейді.

Жаратылыстану пәндерімен байланыс: материалдар мен экология

Жаратылыстану пәндерімен байланыс көркем еңбек сабақтарында материалдардың қасиеттерін, экологиялық аспектілерді түсіндіру арқылы жүзеге асады. Табиғи және жасанды материалдардың ерекшеліктерін білу оқушыларға экологиялық таза өнім жасауға мүмкіндік береді. Бұл байланыс эколог, технолог, өндіріс мамандары сияқты кәсіптерге қызығушылық тудырады. Экологиялық бағыттағы жобалар оқушылардың жауапкершілігін арттырып, әлеуметтік маңызы бар кәсіптерге бет бұруына ықпал етеді.

Тіл және әдебиетпен байланыс: идеяны жеткізу және таныстыру

Көркем еңбек пәнін тіл және әдебиет пәндерімен байланыстыру оқушылардың өз жұмысын сипаттау, қорғау, таныстыру дағдыларын дамытады. Жоба қорғау кезінде оқушы өз идеясын сөзбен жеткізіп, ой-пікірін дәлелдейді. Бұл байланыс журналист, PR-маман, өнертанушы сияқты кәсіптерге қызығушылық қалыптастырады. Өз еңбегін сауатты түрде таныстыра білу – қазіргі заманғы кәсіби талаптардың бірі.

Пәнаралық жобалар арқылы кәсіптік қызығушылықты арттыру

Пәнаралық жобалар – кәсіптік қызығушылықты дамытудың ең тиімді формаларының бірі. Мысалы, «Ұлттық нақыштағы экологиялық бұйым» жобасында тарих, жаратылыстану және көркем еңбек пәндері біріктіріледі. Мұндай жобалар оқушыларға нақты кәсіптік қызметтің кешенді сипатын түсінуге мүмкіндік береді. Оқушы бірнеше пәннің білімін бір мақсатқа жұмылдырып, болашақ кәсіптің мазмұнын терең сезінеді.

Пәнаралық байланысты ұйымдастырудағы мұғалімнің рөлі

Пәнаралық байланысты тиімді ұйымдастыру мұғалімдердің өзара ынтымақтастығын талап етеді. Көркем еңбек мұғалімі басқа пән мұғалімдерімен бірлесіп жоспар құрса, оқушылардың кәсіби қызығушылығы әлдеқайда жоғары деңгейде дамиды. Мұғалім оқушыға «бұл білім қайда қажет?» деген сұраққа нақты жауап беріп отырса, пәнге деген мотивация артады.

Пәнаралық байланыс негізінде кәсіптік қызығушылықты дамыту көркем еңбек пәнінің әдістемелік мүмкіндіктерін кеңейтеді. Әртүрлі пәндермен кіріктірілген көркем еңбек сабақтары оқушыларға білімнің өмірмен және болашақ кәсіптермен тығыз байланысын көрсетеді. Нәтижесінде оқушы өз қабілетін саналы түрде танып, кәсіби таңдау жасауға дайын тұлға ретінде қалыптасады.

3.4. Оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсету жолдары

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауы – тұлғаның болашақ өмір жолын саналы таңдауға бағытталған күрделі әрі көпқырлы үдеріс. Бұл үдеріс оқушының қызығушылығын, қабілетін, құндылық бағдарларын және әлеуметтік сұраныстарды ескеруді талап етеді. Көркем еңбек пәні осы тұрғыда оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсетудің тиімді педагогикалық алаңы болып табылады, себебі ол оқушыны нақты еңбек әрекетіне тарта отырып, кәсіби қызығушылықтың қалыптасуына жағдай жасайды.

Кәсіби өзін-өзі анықтаудың психологиялық негізі

Оқушының кәсіби өзін-өзі анықтауы ең алдымен өзін танудан басталады. Көркем еңбек сабақтарында оқушы өз мүмкіндігін, шығармашылық әлеуетін, шыдамдылығын, ұқыптылығын және еңбекке деген қатынасын байқайды. Мұғалім оқушыға өз қабілетін бағалауға көмектесіп, оның күшті жақтарын көрсетуі тиіс. Бұл психологиялық қолдау оқушының өзіне деген сенімін арттырып, кәсіби таңдау жасауға дайындық қалыптастырады.

Мұғалімнің бағыттаушы және кеңесші рөлі

Көркем еңбек пәні мұғалімі кәсіби бағдар беру үдерісінде бағыттаушы және кеңесші рөлін атқарады. Мұғалім оқушыға дайын шешім ұсынбай, оның қызығушылығы мен бейімділігін ескере отырып, түрлі мүмкіндіктерді көрсетеді. Сабақ барысында оқушының жетістігін атап өту, қолдау көрсету, дұрыс кері байланыс беру кәсіби өзін-өзі анықтауға оң әсер етеді. Мұғалімнің сенімі мен қолдауы оқушыны өз болашағы туралы ойлануға жетелейді.

Шығармашылық және практикалық әрекет арқылы қолдау

Оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсетудің тиімді жолдарының бірі – оларды шығармашылық және практикалық әрекетке кеңінен тарту. Көркем еңбек сабақтарындағы жобалар, шығармашылық тапсырмалар, практикалық жұмыстар оқушыға түрлі кәсіптік әрекеттерді байқап көруге мүмкіндік береді. Өз қолымен жасаған өнім арқылы оқушы белгілі бір кәсіпке деген қызығушылығын сезінеді. Бұл тәжірибе кәсіби таңдаудың саналы негізін қалыптастырады.

Жобалық және зерттеу жұмыстарының рөлі

Жобалық жұмыстар кәсіби өзін-өзі анықтауда ерекше маңызға ие. Жоба барысында оқушы өз идеясын жоспарлап, оны жүзеге асырып, нәтижесін қорғайды. Бұл үдеріс оқушының дербестігін, жауапкершілігін және кәсіби ойлауын дамытады. Зерттеу элементтері бар жобалар оқушыларды дизайнер, суретші, қолөнер шебері, технолог сияқты кәсіптерге жақындатады. Жоба қорғау кезінде оқушы өз болашағына қатысты алғашқы кәсіби мақсаттарын айқындай бастайды.

Рефлексия және өзіндік талдау арқылы қолдау

Кәсіби өзін-өзі анықтауда рефлексияның рөлі ерекше. Әр сабақ немесе жоба соңында оқушы өз жұмысына талдау жасап, нені үйренгенін, қандай әрекет ұнағанын, қандай қиындықтар болғанын ой елегінен өткізеді. Мұғалім бұл үдерісті арнайы сұрақтар арқылы бағыттап, оқушыға өз қызығушылығын түсінуге көмектеседі. Рефлексия оқушының кәсіби ойлауын тереңдетіп, саналы таңдау жасауына ықпал етеді.

Ата-анамен және мектеп қауымдастығымен ынтымақтастық

Оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсетуде ата-анамен ынтымақтастық маңызды рөл атқарады. Ата-аналар баланың қызығушылығын, үйдегі бейімділігін жақсы біледі және мұғалімге құнды ақпарат бере алады. Мектеп ішінде көрмелер, ашық сабақтар, шығармашылық байқаулар ұйымдастыру арқылы оқушының қабілеті кең аудиторияға таныстырылады. Бұл оқушының өзіне деген сенімін арттырып, кәсіби бағдарын нақтылауға көмектеседі.

Кәсіптік ақпарат және үлгі көрсету

Кәсіби өзін-өзі анықтауға қолдау көрсетудің маңызды жолдарының бірі – оқушыларды нақты кәсіптермен және кәсіп иелерімен таныстыру. Шеберлік сабақтары, кәсіп иелерімен кездесулер, бейнематериалдар көрсету оқушыларға кәсіптің шынайы мазмұнын түсінуге мүмкіндік береді. Мұндай үлгілер оқушының кәсіби армандарын қалыптастырып, нақты мақсат қоюына ықпал етеді.

Жеке даму траекториясын қалыптастыру

Әр оқушының кәсіби жолы дара екенін ескере отырып, жеке даму траекториясын қалыптастыру маңызды. Мұғалім оқушының қызығушылығы мен қабілетіне сай ұсыныстар беріп, оны белгілі бір бағытта дамытуға жағдай жасайды. Үйірмелерге қатысу, қосымша тапсырмалар орындау, шығармашылық жобалармен айналысу оқушының кәсіби өзін-өзі анықтауын қолдайды.

Оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауына қолдау көрсету – көркем еңбек пәнінің маңызды әдістемелік міндеттерінің бірі. Шығармашылық және практикалық әрекетке негізделген, психологиялық және педагогикалық қолдаумен ұштасқан жұмыс оқушының өз қабілетін тануына, кәсіби қызығушылығын қалыптастыруына және болашақ мамандықты саналы таңдауға мүмкіндік береді. Көркем еңбек пәні арқылы көрсетілген жүйелі қолдау оқушыны өз болашағына жауапкершілікпен қарайтын, белсенді тұлға ретінде қалыптастырады.

IV бөлім. Көркем еңбек пәнінде бейімділікті дамыту нәтижелерін бағалау және тәжірибеге енгізу

4.1. Оқушылардың шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалау критерийлері

Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту нәтижелерін бағалау – оқу-тәрбие үдерісінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бағалау тек оқушының орындаған жұмысына баға қоюмен шектелмей, оның шығармашылық әлеуетінің, еңбек дағдыларының, дербестігінің және кәсіби қызығушылығының даму деңгейін анықтауға бағытталуы тиіс. Осы тұрғыда көркем еңбек пәнінде бағалау жүйесі дамытушылық, ынталандырушы және бағыттаушы сипатқа ие болуы қажет.

Қазіргі педагогикалық талаптарға сәйкес бағалау оқушыны салыстыру құралы емес, оның жеке даму динамикасын анықтау құралы ретінде қарастырылады. Әсіресе шығармашылық пәндерде бір ғана «дұрыс» нәтиже болмайтынын ескеру маңызды. Әр оқушының жұмысы оның жеке қабілеті мен мүмкіндігінің көрінісі болып табылады. Сондықтан көркем еңбек пәнінде шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалау критериалды бағалау жүйесіне негізделуі тиіс.

Оқушылардың шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалаудың басты мақсаты – оқушының жетістігін анықтау, оны әрі қарай дамыту жолдарын көрсету және оқу мотивациясын арттыру. Дұрыс ұйымдастырылған бағалау оқушының өзіне деген сенімін нығайтып, шығармашылық белсенділігін күшейтеді. Ал әділ әрі түсінікті критерийлер оқушыға өз жұмысын саналы түрде талдауға мүмкіндік береді.

Шығармашылық дағдыларды бағалау критерийлері оқушының ойлау ерекшелігін, қиялын, идея ұсыну қабілетін және эстетикалық талғамын қамтиды. Бұл жерде басты назар дайын өнімнің мінсіздігіне емес, идеяның жаңашылдығына, өзіндік ерекшелігіне және шығармашылық шешімге аударылады. Мысалы, бір оқушының жұмысы техникалық тұрғыда қарапайым болуы мүмкін, бірақ оның идеясы тың әрі мазмұнды болса, бұл жоғары шығармашылық көрсеткіш ретінде бағаланады.

Еңбек дағдыларын бағалау критерийлері оқушының практикалық әрекет барысында қалыптасқан дағдыларын айқындайды. Оларға жұмыс орнын ұйымдастыру, құралдарды дұрыс пайдалану, қауіпсіздік ережелерін сақтау, технологиялық реттілік, ұқыптылық және жауапкершілік жатады. Бұл дағдылар болашақта кез келген кәсіп үшін маңызды негіз болып табылады. Сондықтан еңбек дағдыларын бағалау көркем еңбек пәнінің кәсіптік бағдарлық мазмұнымен тікелей байланысты.

Бағалау критерийлерін жүйелеу үшін оларды бірнеше топқа бөлу орынды. Бірінші топ – шығармашылық критерийлер. Бұл критерийлерге идеяның өзіндік болуы, шығармашылық ойлау, қиялдың көрінісі, эстетикалық шешім, композициялық тұтастық жатады. Оқушының өз жұмысында жаңа тәсіл ұсынуы, материалды ерекше қолдануы оның шығармашылық деңгейінің жоғары екенін көрсетеді.

Екінші топ – еңбек және технологиялық критерийлер. Мұнда жұмыстың орындалу сапасы, құралдармен жұмыс істеу дағдысы, материалды тиімді пайдалану, технологиялық кезеңдерді сақтау, қауіпсіздік талаптарын орындау ескеріледі. Бұл критерийлер оқушының еңбек мәдениетінің қалыптасу деңгейін көрсетеді. Ұқыпты, жауапкершілікпен орындалған жұмыс оқушының еңбекке деген дұрыс көзқарасын білдіреді.

Үшінші топ – дербестік және белсенділік критерийлері. Бұл критерийлер оқушының тапсырманы өз бетінше орындау деңгейін, бастамашылдығын, шешім қабылдау қабілетін бағалауға бағытталған. Егер оқушы мұғалімнің көмегінсіз идея ұсынып, жұмысты жоспарлап, нәтижеге жетсе, бұл оның бейімділігінің айқын көрінісі болып табылады. Дербестік – кәсіби өзін-өзі анықтаудың маңызды көрсеткіші.

Төртінші топ – рефлексия және өзіндік бағалау критерийлері. Көркем еңбек пәнінде оқушы өз жұмысын талдап, жетістігі мен кемшілігін анықтай білуі тиіс. Өз іс-әрекетіне баға беру, қиындықтарды мойындау және оларды түзетуге ұмтылу оқушының саналы тұлға ретінде қалыптасқанын көрсетеді. Бұл критерийлер оқушының кәсіби ойлауын дамытуға ықпал етеді.

Бағалау үдерісінде оқушының жеке даму динамикасын ескеру ерекше маңызды. Бір оқушы үшін белгілі бір жетістік үлкен қадам болуы мүмкін, ал екінші оқушы үшін ол қалыпты деңгей саналады. Сондықтан бағалау нәтижесі әрқашан алдыңғы жетістіктермен салыстырылып отыруы тиіс. Мұндай тәсіл оқушыны жарысқа емес, өзін-өзі жетілдіруге бағыттайды.

Көркем еңбек пәнінде бағалаудың тиімді формаларының бірі – формативті бағалау. Бұл бағалау түрі сабақ барысында үздіксіз жүргізіліп, оқушыға дер кезінде кері байланыс беруді көздейді. Мұғалім оқушының жұмысын орындау үдерісінде бақылап, кеңес беріп, жетістігін атап өтеді. Формативті бағалау оқушының қателіктен қорықпауына, шығармашылық еркіндікке ұмтылуына мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, жиынтық бағалау да маңызды орын алады. Ол белгілі бір бөлім немесе жоба аяқталғаннан кейін жүргізіледі. Бұл бағалау оқушының белгілі бір кезеңдегі жетістігін көрсетеді. Алайда жиынтық бағалау да тек балл қоюмен шектелмей, түсіндірме және ұсыныстармен толықтырылуы тиіс. Мұндай кері байланыс оқушыға алдағы даму бағытын түсінуге көмектеседі.

Оқушылардың шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалауда портфолио әдісін қолдану тиімді нәтиже береді. Портфолио арқылы оқушының жыл бойындағы жұмыстары жинақталып, оның даму траекториясы көрінеді. Бұл әдіс оқушының бейімділігін анықтауға және кәсіби бағдар беруде нақты дәлел ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, портфолио оқушының өз жетістігін көруіне және мақтаныш сезімін қалыптастыруға ықпал етеді.

Бағалау барысында оқушының еңбегін көпшілік алдында мойындау да маңызды. Көрмелер, байқаулар, таныстырылымдар арқылы оқушылардың жұмысы бағаланып, марапатталса, олардың шығармашылық белсенділігі артады. Бұл тәжірибе оқушыны болашақ кәсіби ортаға психологиялық тұрғыда дайындайды.

Мұғалім үшін бағалау критерийлері айқын, түсінікті және әділ болуы тиіс. Оқушылар бағалау талаптарын алдын ала білген жағдайда, өз жұмысын саналы түрде жоспарлайды. Бұл олардың жауапкершілігін арттырып, нәтижеге жетуге ынталандырады. Сонымен қатар, бағалау критерийлері ата-анаға да түсінікті болғаны жөн, себебі бұл олардың баласының даму деңгейін дұрыс бағалауына мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәнінде оқушылардың шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалау критерийлері бейімділікті дамытудың маңызды құралы болып табылады. Дұрыс ұйымдастырылған бағалау оқушының жеке мүмкіндігін ашып, оның кәсіби өзін-өзі анықтауына бағыт береді. Шығармашылықты, еңбекті және дербестікті бағалауға негізделген критерийлер көркем еңбек пәнінің тәрбиелік, дамытушылық және кәсіптік бағдарлық әлеуетін толық жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

4.2. Кәсіптік бейімділікті қалыптастыру деңгейлерін анықтау

Көркем еңбек пәнінде оқушылардың кәсіптік бейімділігін қалыптастыру – ұзақ мерзімді, кезең-кезеңімен жүзеге асатын үдеріс. Сондықтан бұл үдерістің нәтижелілігін анықтау үшін кәсіптік бейімділіктің қалыптасу деңгейлерін жүйелі түрде айқындау маңызды. Деңгейлік бағалау оқушының кәсіби бағытқа қызығушылығының қаншалықты терең екенін, оның еңбек әрекетіне қатысу белсенділігін және болашақ кәсіпке дайындығын анықтауға мүмкіндік береді.

Кәсіптік бейімділікті қалыптастыру деңгейлерін анықтаудың басты мақсаты – оқушының қай кезеңде тұрғанын белгілеу және келесі даму сатысына өтуіне педагогикалық қолдау көрсету. Бұл тәсіл мұғалімге оқыту мен тәрбиелеу жұмыстарын жекелендіруге, ал оқушыға өз дамуын саналы түрде бақылауға мүмкіндік береді. Деңгейлерді анықтау барысында тек нәтижеге емес, үдерістің өзіне де назар аудару қажет.

Кәсіптік бейімділікті анықтауда қызығушылық, қабілет, әрекетке қатысу және кәсіби ойлау негізгі көрсеткіштер ретінде қарастырылады. Осы көрсеткіштер негізінде кәсіптік бейімділіктің бірнеше деңгейі айқындалады. Әр деңгей оқушының кәсіби бағытқа жақындау дәрежесін сипаттайды.

Бастапқы деңгей (қызығушылықтың пайда болуы)

Бұл деңгейде оқушыда көркем еңбек пәніне деген жалпы қызығушылық байқалады, бірақ ол әлі тұрақты сипат алмаған. Оқушы тапсырманы орындауға қатысады, алайда көбіне мұғалімнің нұсқауын күтеді, өз бетінше бастама көтермейді. Кәсіптік бағытқа қатысты түсінігі үстірт, белгілі бір мамандыққа нақты қызығушылық қалыптаспаған.

Бұл деңгейдің негізгі белгілері:

– тапсырманы орындауға ынта бар, бірақ тұрақсыз;

– шығармашылық әрекетке сенімсіздік;

– дайын үлгіні қайталауға бейімділік;

– кәсіп туралы жалпы түсінік қана болуы.

Бұл кезеңде мұғалімнің басты міндеті – қызығушылықты қолдау және оны тұрақты ынтаға айналдыру.

Орта деңгей (тұрақты қызығушылық пен алғашқы бейімділік)

Орта деңгейде оқушы көркем еңбек пәніне тұрақты қызығушылық танытады, белгілі бір жұмыс түрін орындауды ұнатады. Ол кейбір тапсырмаларды өз бетінше орындауға тырысады, шығармашылық элементтер қосады. Кәсіптік қызығушылық белгілі бір бағытта (қолөнер, дизайн, сурет салу және т.б.) байқала бастайды.

Бұл деңгейдің негізгі белгілері:

– тапсырманы ықыласпен орындау;

– белгілі бір әрекет түріне бейімділік;

– шығармашылық бастаманың көрініс табуы;

– кәсіп туралы нақтырақ ойдың қалыптасуы.

Бұл кезеңде мұғалім оқушыға таңдау мүмкіндігін кеңейтіп, оның бейімділігін тереңдетуге бағытталған тапсырмалар ұсынуы тиіс.

Жоғары деңгей (айқын кәсіптік бейімділік)

Жоғары деңгейде оқушыда айқын кәсіби қызығушылық пен бейімділік қалыптасады. Ол белгілі бір бағытта тұрақты жұмыс істейді, өз идеясын ұсынып, жобалар әзірлейді. Оқушының әрекеті саналы, мақсатты және дербес сипатта болады. Кәсіп туралы түсінігі тереңдеп, болашақ мамандықты таңдауға бағытталған ойлары пайда болады.

Бұл деңгейдің негізгі белгілері:

– шығармашылық және практикалық дербестік;

– кәсіби бағыттағы тұрақты қызығушылық;

– жобалық жұмыстарға белсенді қатысу;

– болашақ мамандыққа саналы көзқарас.

Бұл кезеңде мұғалім оқушыны кәсіби бағдарды нақтылауға, қосымша мүмкіндіктерге (үйірме, байқау, курстар) бағыттауы маңызды.

Шығармашылық-кәсіби деңгей (саналы кәсіби бағдар)

Бұл деңгейде оқушы өз мүмкіндігін нақты бағалай алады және болашақ кәсібін саналы түрде жоспарлай бастайды. Ол көркем еңбек пәнін кәсіби даму құралы ретінде қабылдайды, өз жұмысын жетілдіруге ұмтылады. Бұл деңгей көбіне жоғары сыныптарда байқалады, бірақ бейімділігі айқын оқушыларда ертерек көрінуі мүмкін.

Бұл деңгейдің негізгі белгілері:

– кәсіби мақсаттың қалыптасуы;

– өзін-өзі дамытуға ұмтылыс;

– шығармашылық нәтижелерге жоғары талап;

– кәсіби ортаға бейімделуге дайындық.

Бұл кезеңде мұғалім кеңесші және тәлімгер рөлін атқарып, оқушыға кәсіби бағытта қолдау көрсетуі тиіс.

Кәсіптік бейімділік деңгейлерін анықтау әдістері

Кәсіптік бейімділік деңгейлерін анықтау үшін келесі әдістер қолданылады:

– жүйелі педагогикалық бақылау;

– шығармашылық және практикалық жұмыстарды талдау;

– жобалық жұмыстардың нәтижесін бағалау;

– сауалнама және әңгімелесу;

– портфолио материалдарын саралау.

Бұл әдістерді кешенді қолдану оқушының бейімділік деңгейін дәл анықтауға мүмкіндік береді.

Кәсіптік бейімділікті қалыптастыру деңгейлерін анықтау көркем еңбек пәнінде оқушыларды кәсіпке баулудың маңызды кезеңі болып табылады. Деңгейлік тәсіл мұғалімге оқушылардың даму динамикасын бақылауға, ал оқушыға өз мүмкіндігін түсінуге жағдай жасайды. Нәтижесінде оқушы өзінің кәсіби жолын саналы түрде таңдауға дайын, мақсатты тұлға ретінде қалыптасады.

4.3. Мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыс

Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту мен кәсіптік бағдар берудің тиімділігі мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастыққа негізделген сапалы кері байланысқа тікелей байланысты. Кері байланыс – оқушының оқу-шығармашылық әрекетін түсінуге, өз жетістігі мен кемшілігін саналы түрде бағалауға және әрі қарай даму бағытын айқындауға мүмкіндік беретін маңызды педагогикалық тетік. Ол тек бағалау құралы емес, оқушыны қолдауға, ынталандыруға және кәсіби өзін-өзі анықтауға жетелейтін ықпалды құрал болып табылады.

Мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыс серіктестік, сенім және өзара құрмет қағидаттарына сүйенеді. Мұндай қарым-қатынаста мұғалім бақылаушы немесе сыншы емес, бағыттаушы, кеңесші, қолдаушы рөлін атқарады. Оқушы өз пікірін ашық айтуға, қателігін мойындауға және жаңа идея ұсынуға қорықпайды. Бұл жағдай көркем еңбек пәніндегі шығармашылық еркіндікті қамтамасыз етеді.

Кері байланыстың басты мақсаты – оқушының жеке дамуына қолдау көрсету. Көркем еңбек пәнінде әр оқушының жұмысы өзіндік ерекшелікке ие болғандықтан, кері байланыс та дара сипатта берілуі тиіс. Мұғалім оқушының нәтижесіне ғана емес, оның жұмыс барысындағы әрекетіне, талпынысына, ізденісіне назар аударып, сол үдерісті бағалауы қажет. Бұл тәсіл оқушының өз еңбегінің бағалы екенін сезінуіне ықпал етеді.

Мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыстың маңызды ерекшелігі – дамытушылық бағыттылығы. Яғни кері байланыс «дұрыс–бұрыс» қағидатымен шектелмей, «қалай жақсартуға болады?», «тағы не қосуға болады?» деген сұрақтарға жауап беруі тиіс. Мұғалім оқушыға нақты ұсыныстар беріп, оның келесі қадамын айқындауға көмектеседі. Мұндай кері байланыс оқушыны шығармашылық ізденіске ынталандырады.

Көркем еңбек сабақтарында кері байланыс ауызша және жазбаша формада жүзеге асырылады. Ауызша кері байланыс сабақ барысында жедел қолдау көрсетуге мүмкіндік берсе, жазбаша кері байланыс оқушының жұмысын тереңірек талдауға жағдай жасайды. Мысалы, жоба немесе шығармашылық жұмыс соңында мұғалім қысқаша пікір жазып, жұмыстың күшті тұстарын және дамытуға болатын жақтарын көрсетеді. Бұл оқушыға өз жұмысын қайта қарауға және жетілдіруге мүмкіндік береді.

Кері байланыстың тиімді формаларының бірі – рефлексиялық әңгіме. Сабақ немесе практикалық жұмыс соңында мұғалім оқушыларға арнайы сұрақтар қояды:

– Бұл жұмыста саған не ұнады?

– Қандай қиындық болды?

– Қандай кәсіпке бұл жұмыс жақын деп ойлайсың?

Осындай сұрақтар оқушыны өз әрекетін саналы түрде талдауға үйретеді және кәсіби ойлауын дамытады.

Мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастықты нығайтатын кері байланыстың тағы бір түрі – өзіндік және өзара бағалау. Оқушы өз жұмысын бағалай отырып, жауапкершілікті сезінеді, ал сыныптастарының пікірін тыңдау арқылы басқа көзқарастармен танысады. Бұл тәсіл көркем еңбек пәнінде ерекше тиімді, себебі ол шығармашылық пікір алмасуға мүмкіндік береді. Өзара бағалау мәдениеті қалыптасқан ортада оқушылар бірін-бірі қолдауға үйренеді.

Кері байланыс кәсіптік бағдар беру тұрғысынан да маңызды рөл атқарады. Мұғалім оқушының жұмысын талдай отырып, оның қай бағытқа бейім екенін атап көрсетсе, оқушы өз қабілетін саналы түрде тани бастайды. Мысалы, «Сенің композициялық ойлауың жақсы дамыған», «Сен материалмен жұмыс істеуде ұқыптысың» деген нақты пікірлер оқушының кәсіби қызығушылығын қалыптастырады. Бұл – кәсіби өзін-өзі анықтауға бағытталған маңызды психологиялық қолдау.

Көркем еңбек пәнінде кері байланыс үздіксіз және жүйелі болуы тиіс. Бір реттік пікір оқушының дамуына жеткілікті әсер етпейді. Ал әр сабақта немесе әр жұмыс кезеңінде берілген қысқаша, бірақ нақты кері байланыс оқушының даму динамикасын айқын көрсетеді. Бұл мұғалімге де оқушының бейімділігін бақылауға мүмкіндік береді.

Мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланысты ұйымдастыруда эмоциялық қолдау ерекше маңызға ие. Шығармашылық жұмыста сәтсіздік болуы мүмкін, ал мұндай жағдайда мұғалімнің қолдаушы сөзі оқушының қызығушылығын сақтап қалуға көмектеседі. Қателікті кемшілік емес, тәжірибе ретінде қабылдау – көркем еңбек пәнінің басты қағидаттарының бірі.

Сонымен қатар, кері байланысқа ата-ананы тарту да оң нәтиже береді. Оқушының жұмысы туралы ата-анамен пікір алмасу оның еңбегін бағалауға және кәсіби бағдарын қолдауға ықпал етеді. Көрмелер, ашық сабақтар, шығармашылық есептер арқылы кері байланыс аясын кеңейтуге болады.

Қорытындылай келе, мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыс көркем еңбек пәнінде бейімділікті дамыту мен кәсіптік бағдар берудің маңызды тетігі болып табылады. Сенімге, қолдауға және серіктестікке негізделген кері байланыс оқушының шығармашылық белсенділігін арттырып, оның кәсіби өзін-өзі анықтауына берік негіз қалайды. Мұндай кері байланыс арқылы көркем еңбек сабағы оқушы үшін тек оқу пәні емес, өзін тану мен болашақты айқындау алаңына айналады.

4.4. Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау және тарату

Көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту мен кәсіптік бағдар берудің нәтижелілігі көп жағдайда озық педагогикалық тәжірибені жүйелі түрде жинақтау және тиімді таратуға байланысты. Әрбір мұғалімнің күнделікті іс-тәжірибесінде жинақталған әдістері, тәсілдері мен жаңашыл идеялары білім беру үдерісін жетілдірудің құнды көзі болып табылады. Сондықтан озық педагогикалық тәжірибені анықтау, талдау, жинақтау және оны басқа педагогтер арасында тарату көркем еңбек пәнін дамытудың маңызды стратегиялық бағыты болып саналады.

Озық педагогикалық тәжірибе дегеніміз – оқыту мен тәрбиелеудің жоғары нәтижесіне қол жеткізетін, ғылыми-әдістемелік тұрғыда негізделген, практикада дәлелденген педагогикалық іс-әрекет жүйесі. Көркем еңбек пәнінде мұндай тәжірибе оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, еңбек дағдыларын және кәсіби бейімділігін тиімді дамытумен сипатталады. Бұл тәжірибенің басты ерекшелігі – оның өміршеңдігі мен басқа білім беру жағдайларына бейімделе алуында.

Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау ең алдымен мұғалімнің өз тәжірибесіне рефлексия жасауынан басталады. Мұғалім сабақтарын, қолданған әдістерін, оқушылардың жетістіктерін талдай отырып, қандай тәсілдердің тиімді нәтиже бергенін анықтайды. Бұл талдау кездейсоқ емес, жүйелі түрде жүргізілуі тиіс. Сабақ жоспарлары, оқушы жұмыстары, жобалар, фотоматериалдар мен бейнежазбалар озық тәжірибені дәлелдейтін нақты материалдар ретінде жинақталады.

Озық педагогикалық тәжірибені жинақтауда зерттеушілік ұстаным маңызды рөл атқарады. Мұғалім өз жұмысын шағын педагогикалық зерттеу ретінде қарастырып, белгілі бір әдістің немесе технологияның оқушылардың бейімділігіне қалай әсер ететінін бақылайды. Мұндай тәжірибе ғылыми-практикалық тұрғыда құнды болып, әдістемелік қорды байытады. Бұл үдеріс мұғалімнің кәсіби дамуына да оң ықпал етеді.

Көркем еңбек пәнінде озық тәжірибені жинақтаудың тиімді формаларының бірі – портфолио және әдістемелік жинақтар әзірлеу. Мұғалім өз тәжірибесін жүйелеп, тақырыптық папкалар, электрондық портфолио немесе әдістемелік құрал түрінде рәсімдей алады. Мұндай жинақтарда сабақ жоспарлары, шығармашылық тапсырмалар үлгілері, жобалық жұмыстар, бағалау критерийлері қамтылады. Бұл материалдар басқа мұғалімдер үшін практикалық нұсқаулық қызметін атқарады.

Озық педагогикалық тәжірибені тарату әдістемелік бірлестіктердің жұмысы арқылы тиімді жүзеге асады. Әдістемелік отырыстарда мұғалімдер өз тәжірибесімен бөлісіп, ашық сабақтар, шеберлік сыныптарын өткізеді. Көркем еңбек пәні мұғалімдерінің тәжірибе алмасуы жаңа идеялардың пайда болуына, шығармашылық ізденістің артуына ықпал етеді. Мұндай ортада кәсіби ынтымақтастық қалыптасады.

Тәжірибені таратудың тағы бір тиімді жолы – ашық сабақтар мен шығармашылық шеберханалар ұйымдастыру. Ашық сабақ барысында мұғалім өз әдіс-тәсілдерін іс жүзінде көрсетіп, оқушылармен жұмыс жүргізудің ерекшеліктерін таныстырады. Ал шеберханаларда нақты практикалық әрекеттер арқылы тәжірибе алмасу жүзеге асады. Бұл формалар көркем еңбек пәнінің практикалық сипатына сай келеді және педагогтер үшін аса пайдалы.

Қазіргі білім беру кеңістігінде озық педагогикалық тәжірибені таратуда цифрлық ресурстардың мүмкіндігі кеңейіп отыр. Мұғалімдер өз тәжірибесін блогтарда, әлеуметтік желілерде, білім беру платформаларында жариялай алады. Бейнесабақтар, онлайн шеберлік сыныптары, цифрлық портфолио көркем еңбек пәніндегі тиімді тәжірибені кең аудиторияға жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе шалғай аймақтардағы мұғалімдер үшін маңызды.

Озық тәжірибені таратуда педагогикалық байқаулар мен конференциялардың рөлі зор. Мұғалімдер өз тәжірибесін ғылыми-практикалық конференцияларда, семинарларда баяндап, әдістемелік мақалалар жариялау арқылы кәсіби ортада таныта алады. Бұл үдеріс педагогтің кәсіби беделін арттырып қана қоймай, көркем еңбек пәнінің ғылыми-әдістемелік базасын нығайтады.

Озық педагогикалық тәжірибені тарату барысында оның бейімделу мүмкіндігін ескеру маңызды. Әр мектептің, әр сыныптың жағдайы әртүрлі болғандықтан, тәжірибе әмбебап емес, икемді болуы тиіс. Мұғалімдер тәжірибені сол күйінде көшіріп қана қоймай, өз жағдайына бейімдеп қолдануы қажет. Осылайша тәжірибе шынайы нәтиже береді.

Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау және тарату мұғалімнің үздіксіз кәсіби дамуына ықпал етеді. Өз тәжірибесін талдап, оны басқалармен бөлісу педагогті жаңа ізденіске жетелейді, шығармашылық белсенділігін арттырады. Бұл үдеріс көркем еңбек пәнінің мазмұнын жаңартып, оның кәсіптік бағдар берудегі әлеуетін күшейтеді.

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәнінде озық педагогикалық тәжірибені жинақтау және тарату білім беру сапасын арттырудың маңызды факторы болып табылады. Жүйелі түрде жинақталған және тиімді таратылған тәжірибе мұғалімдердің кәсіби шеберлігін жетілдіріп, оқушылардың бейімділігін дамыту мен кәсіптік бағдар берудің нәтижелілігін арттырады. Осы арқылы көркем еңбек пәні заманауи талаптарға сай дамып, оқушы тұлғасын жан-жақты қалыптастыруға ықпал етеді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, көркем еңбек пәнінде оқушылардың бейімділігін дамыту және кәсіпке баулу – қазіргі білім беру жүйесіндегі өзекті әрі көпқырлы міндеттердің бірі болып табылады. Бұл пән оқушыны тек шығармашылық әрекетке баулып қана қоймай, оның тұлғалық дамуын, еңбекке деген көзқарасын және болашақ кәсіби бағытын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Зерттеу барысында көркем еңбек пәнінің теориялық негіздері, әдістемелік тетіктері және практикалық мүмкіндіктері жан-жақты қарастырылып, пәннің кәсіптік бағдар берудегі әлеуеті айқындалды.

Әдістемелік құралда көркем еңбек пәнінің білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы көрсетіліп, оның оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, еңбек дағдыларын және кәсіби қызығушылығын дамытудағы мүмкіндіктері дәлелденді. Көркем еңбек сабақтары арқылы оқушылардың бейімділігі ерте кезеңнен бастап анықталып, жүйелі педагогикалық қолдау арқылы дамытылатыны негізделді. Бұл пәннің ерекшелігі – теория мен практиканың өзара тығыз байланысында, яғни оқушы алған білімін нақты әрекет арқылы бекітіп, өз мүмкіндігін іс жүзінде сынап көреді.

Жұмыс барысында оқушылардың бейімділігі мен қызығушылығын дамытудың психологиялық-педагогикалық негіздері қарастырылып, тұлғалық-бағдарлы оқыту, саралап және жекелеп оқыту тәсілдерінің тиімділігі анықталды. Әсіресе шығармашылық тапсырмалар мен жобалық жұмыстарды ұйымдастыру оқушылардың дербестігін, бастамашылдығын және кәсіби ойлауын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратыны көрсетілді. Практикалық жұмыстар арқылы еңбек дағдыларын қалыптастыру оқушыларды еңбекке, жауапкершілікке және тәртіпке тәрбиелеудің тиімді жолы екені дәлелденді.

Көркем еңбек пәні арқылы кәсіпке баулудың әдістемелік тетіктерін талдау барысында кәсіптік бағдар беру жұмысының мазмұны мен формалары, қолөнер, дизайн және сәндік-қолданбалы өнер бағыттарының оқушылардың кәсіби қызығушылығын қалыптастырудағы маңызы айқындалды. Пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастырылған сабақтар мен жобалар оқушылардың білімін кешенді түрде қолдануға мүмкіндік беріп, болашақ кәсіптер туралы түсінігін кеңейтетіні анықталды. Сонымен қатар, мұғалімнің бағыттаушы, кеңесші және қолдаушы рөлі оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауында шешуші мәнге ие екені көрсетілді.

Әдістемелік құралда оқушылардың бейімділігін дамыту нәтижелерін бағалау мәселесіне ерекше назар аударылды. Шығармашылық және еңбек дағдыларын бағалау критерийлері, кәсіптік бейімділіктің қалыптасу деңгейлері, мұғалім мен оқушы ынтымақтастығы негізіндегі кері байланыс жүйесі оқыту үдерісінің сапасын арттыруға бағытталған. Бағалау тек бақылау құралы емес, оқушының дамуына ықпал ететін, оны ынталандыратын педагогикалық тетік ретінде қарастырылды. Мұндай бағалау жүйесі оқушының өзіне деген сенімін арттырып, кәсіби қызығушылығын нығайтады.

Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау және тарату көркем еңбек пәнінің дамуына және мұғалімдердің кәсіби шеберлігін арттыруға ықпал ететін маңызды бағыт ретінде айқындалды. Әдістемелік бірлестіктер, ашық сабақтар, шеберлік сыныптары, цифрлық ресурстар арқылы тәжірибе алмасу көркем еңбек пәнінің әдістемелік базасын байытып, оны заман талабына сай жетілдіруге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде оқушылардың бейімділігін дамыту мен кәсіптік бағдар берудің тиімділігін арттырады.

Жалпы алғанда, ұсынылып отырған әдістемелік құрал көркем еңбек пәнін оқушылардың бейімділігін дамыту мен кәсіпке баулудың тиімді құралы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Құралда ұсынылған теориялық тұжырымдар мен практикалық ұсынымдар мұғалімдердің күнделікті іс-тәжірибесінде қолдануға ыңғайлы және нақты нәтижеге бағытталған. Көркем еңбек пәні арқылы оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашу, еңбекке қызығушылығын қалыптастыру және болашақ мамандықты саналы таңдауға жағдай жасау – бүгінгі білім беру жүйесінің маңызды міндеті болып табылады. Осы міндетті жүзеге асыруда көркем еңбек пәнінің әлеуеті зор және оны тиімді пайдалану әрбір педагогтің кәсіби шеберлігіне байланысты.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбдіғалиева Г.Қ. Педагогика. – Алматы: Мектеп, 2019.

2. Аймауытов Ж. Психология және тәрбие мәселелері. – Алматы: Рауан, 2018.

3. Баймұратова Б. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары. – Алматы: Білім, 2020.

4. Бөрібекова Ф.Б., Жанатбекова Н.Ж. Қазіргі білім беру технологиялары. – Алматы: Оқулық, 2019.

5. Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 2017.

6. Қалиев С., Иманбекова Т. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы: Мектеп, 2018.

7. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы: Білім, 2020.

8. Молдабекова Н.М. Оқушыларды кәсіптік бағдарлаудың педагогикалық негіздері. – Алматы: Дарын, 2019.

9. Мұхамбетжанова Ә.Т. Көркем еңбек пәнін оқыту әдістемесі. – Алматы: Мектеп, 2021.

10. Нұрғалиева Г.К. Тұлғалық-бағдарлы оқыту теориясы мен практикасы. – Алматы: Өрлеу, 2018.

11. Смағұлова Г. Шығармашылық тапсырмалар арқылы оқушылардың бейімділігін дамыту. – Алматы: Білім, 2020.

12. Сарбасова Қ.Ж. Кәсіптік бағдар беру педагогикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2019.

13. Тұрғынбаева Б.А. Шығармашылық әлеуетті дамыту технологиялары. – Алматы: Білім, 2018.

14. Уәлиева С.Б. Көркем еңбек сабақтарында оқушыларды еңбекке баулу. – Алматы: Мектеп, 2021.

15. Хмель Н.Д. Педагогикалық шеберлік негіздері (қазақша аударма). – Алматы: Рауан, 2017.

16. Шамова Т.И. Оқу үдерісін басқарудың педагогикалық негіздері (қазақша нұсқа). – Алматы: Білім, 2019.

17. Ыбырайымжанова Л.К. Сәндік-қолданбалы өнер және оқыту әдістемесі. – Алматы: Өнер, 2020.

18. Әлиев М.Т. Қолөнер арқылы оқушыларды кәсіпке баулу. – Алматы: Дарын, 2021.