КӨРКЕМ ЕҢБЕК САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗЕРТТЕУШІЛІК ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДА ЖОБАЛАП ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ

Қалдыбек А.М. – М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, ММӨ-24-8НК тобының магистранты (Шымкент қ., Қазақстан)

Жолдасбекова С.А. – М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті, профессор, п.ғ. докторы, кафедра меңгерушісі (Шымкент қ., Қазақстан)

Аңдатпа

Мақалада көркем еңбек сабағында оқушылардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастырудың тиімді жолдары қарастырылады. Зерттеушілік әрекетті ұйымдастыруда жобалап оқыту технологиясының мүмкіндіктері мен жасанды интеллект құралдарын кіріктірудің педагогикалық маңызы талданады. Оқушылардың шығармашылық ойлауын, мәселені шешу дағдыларын, ақпаратты іздеу, талдау және өңдеу қабілеттерін дамытудағы жобалық жұмыстардың рөлі анықталады. Сонымен қатар жасанды интеллект негізіндегі цифрлық құралдарды қолдану арқылы оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастырудың әдістемелік ерекшеліктері ұсынылады.

Анотация

В статье рассматриваются эффективные способы формирования у учащихся исследовательской компетенции на уроках искусства. Анализируется педагогическое значение интеграции возможностей проектно-ориентированного обучения и инструментов искусственного интеллекта в организацию исследовательской деятельности. Определяется роль проектной работы в развитии у учащихся творческого мышления, навыков решения проблем, а также способности к поиску, анализу и обработке информации. Кроме того, представлены методические особенности организации исследовательской работы учащихся с использованием цифровых инструментов на основе искусственного интеллекта.

Abstract

This article examines effective ways to develop students' research competencies in art lessons. It analyzes the pedagogical significance of integrating project-based learning and artificial intelligence tools into research activities. It identifies the role of project-based learning in developing students' creative thinking, problem-solving skills, and the ability to search for, analyze, and process information. Furthermore, it presents methodological considerations for organizing student research using digital tools based on artificial intelligence.

Түйін сөздер: көркем еңбек, зерттеушілік құзыреттілік, жобалап оқыту технологиясы, жасанды интеллект, цифрлық технологиялар, шығармашылық қызмет.

Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – білім алушылардың функционалдық сауаттылығын, шығармашылық қабілеттерін және зерттеушілік құзыреттіліктерін дамыту. Қазақстан Республикасының білім беру саясаты білім алушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, білімді өз бетінше іздеп, талдап, тәжірибеде қолдана алатын тұлға ретінде қалыптастыруды көздейді [1].

Көркем еңбек пәні оқушылардың шығармашылық әлеуетін дамытуға, практикалық әрекет арқылы жаңа білім алуға мүмкіндік береді. Бұл пән аясында жобалап оқыту технологиясын қолдану зерттеу әрекетін ұйымдастырудың тиімді құралы болып табылады. Сонымен қатар цифрландыру жағдайында жасанды интеллект технологиялары білім беру процесінің ажырамас бөлігіне айналып отыр. Сондықтан көркем еңбек сабақтарында жобалық жұмыстарды орындау барысында жасанды интеллект құралдарын пайдалану оқушылардың зерттеушілік құзыреттілігін дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады [2].

Зерттеушілік құзыреттілік – білім алушының мәселені анықтау, болжам жасау, ақпарат жинау, талдау, қорытынды шығару және нәтижені ұсыну қабілеттерінің жиынтығы. Бұл құзыреттілік XXI ғасыр дағдыларының негізгі компоненттерінің бірі болып саналады.

Көркем еңбек сабақтарында зерттеушілік әрекет оқушылардың түрлі материалдардың қасиеттерін зерттеуінен, бұйым дайындау технологияларын салыстыруынан, экономикалық есептеулер жүргізуінен және шығармашылық идеяларды негіздеуінен көрінеді.

Жобалап оқыту технологиясы білім алушылардың нақты проблеманы шешуге бағытталған дербес және топтық әрекеттерін ұйымдастыруға негізделеді. Бұл технология барысында оқушылар:

• зерттеу мәселесін анықтайды;

• ақпарат көздерін іздейді;

• идеялар ұсынады;

• тәжірибелік жұмыс жүргізеді;

• өнім әзірлейді;

• нәтижені қорғайды.

Жобалап оқыту технологиясының теориялық негіздерін У. Килпатрик пен Е.С. Полат зерттеген [3]. Ғалымдардың пікірінше, жобалық әрекет оқушылардың өздігінен білім алуына, нақты мәселелерді шешуіне және шығармашылық әлеуетін дамытуға мүмкіндік береді. Көркем еңбек пәнінде жобалық жұмыстарды орындау барысында оқушылар ұлттық қолөнер бұйымдарын, интерьерлік сәндік заттарды, тұрмыстық қажеттілікке арналған бұйымдарды дайындай алады. Мұндай жұмыстар зерттеу, жоспарлау және шығармашылық әрекеттерді біріктіреді [4].

Ал жасанды интеллекттің білім берудегі рөлі соңғы жылдары халықаралық ұйымдардың зерттеулерінде кеңінен қарастырылуда. UNESCO және OECD ұйымдары жасанды интеллекттің оқушылардың жеке білім алу траекториясын құруға, зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға және цифрлық құзыреттіліктерін дамытуға ықпал ететінін атап көрсетеді [5;6].

Қазіргі таңда жасанды интеллект білім беру үдерісінде маңызды құралға айналып отыр. Көркем еңбек сабақтарында жасанды интеллект келесі бағыттарда қолданылуы мүмкін:

• бұйым дизайнының нобайларын әзірлеу;

• ақпарат іздеу және талдау;

• материалдардың қасиеттері туралы мәлімет жинақтау;

• шығын сметасын есептеу;

• маркетингтік зерттеу жүргізу;

• өнімнің сату бағасын болжау;

• презентация және есеп дайындау.

Мысалы, оқушылар интерьерге арналған сәндік шам және ұлттық стильдегі тойбастар қорабын әзірлеу жобасын орындау барысында жасанды интеллект көмегімен дизайн үлгілерін салыстырып, қажетті материалдарды анықтап, өнімнің өзіндік құнын есептей алады.

Жобалық-зерттеу жұмысының үлгісі

Оқушылар екі топқа бөлінеді:

1-топ: Интерьерге арналған сәндік шам жасау

Зерттеу сұрақтары:

• Қандай материал тиімді?

• Қандай дизайн тұтынушылар сұранысына сәйкес келеді?

• Өнімнің өзіндік құны қандай болады?

• Нарықтық бағасы қанша?

Жасанды интеллект көмегімен:

• дизайн нобайларын жасау;

• материалдарды салыстыру;

• шығындарды есептеу;

• өнімнің жарнамалық мәтінін құрастыру.

2-топ: Ұлттық нақыштағы тойбастар қорабын жасау

Зерттеу сұрақтары:

• Ұлттық оюлардың мағынасы қандай?

• Қандай материал экологиялық тұрғыдан тиімді?

• Өнімді қандай бағада сатуға болады?

Жасанды интеллект көмегімен:

• ұлттық нақыштағы дизайн нұсқаларын әзірлеу;

• нарықтық талдау жүргізу;

• тұтынушылар пікірін саралау;

• өнімнің цифрлық макетін жасау.

Жоба соңында әр топ зерттеу нәтижелерін презентация түрінде қорғайды және дайын өнімді ұсынады.

Нәтижелер мен талқылау

Жобалап оқыту технологиясын жасанды интеллект құралдарымен ұштастыру оқушылардың зерттеу әрекетіне қызығушылығын арттырады. Тәжірибе барысында оқушылардың ақпараттық сауаттылығы, сыни ойлауы, шығармашылық қабілеттері және практикалық мәселелерді шешу дағдылары дамиды.

Жасанды интеллект оқушылардың ақпарат іздеу уақытын қысқартып, күрделі мәліметтерді талдауға көмектеседі. Алайда мұғалімнің жетекшілік рөлі сақталып, алынған ақпараттың дұрыстығын тексеру дағдыларын қалыптастыру маңызды болып табылады.

Қорытынды

Көркем еңбек сабақтарында жобалап оқыту технологиясы мен жасанды интеллект құралдарын тиімді қолдану оқушылардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастырудың маңызды шарты болып табылады. Бұл тәсіл білім алушылардың шығармашылық әлеуетін ашып, зерттеу мәдениетін қалыптастырады, ақпараттық сауаттылығын арттырады және болашақ кәсіби қызметіне қажетті дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді [7].

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Қараев Ж.А. Оқытудың педагогикалық технологиялары. – Алматы, 2021.

3. Полат Е.С. Метод проектов в современной школе. – Москва, 2020.

4. Выготский Л.С. Педагогикалық психология. – Алматы, 2019.

5. UNESCO. Artificial Intelligence and Education: Guidance for Policy Makers. – Paris, 2023.

6. OECD. Artificial Intelligence in Education. – Paris, 2024.

7. Жұмабаева Ә. Көркем еңбек пәнін оқыту әдістемесі. – Алматы, 2022.