Түсінік хат
Оқыту қазақ тілінде жүргізілетін негізгі орта білім беру деңгейінің 5,6-сыныптарында «Жаратылыстану» пәніне арналған тақырыптық – күнтізбелік жоспар «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу - ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 23 қыркүйектегі № 406 бұйрығымен енгізілді), Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарлары (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 30 қыркүйектегі № 412 бұйрығымен енгізілді), Қазақстан Республикасы оқу – ағарту министрлігі 2022 жылғы «16» қыркүйектегі № 399 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған «Жаратылыстану» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 09 қарашада енгізілді), «2024 – 2025 оқу жылында Қазақстан Республикасының орта білім беру ұйымдарында оқу - тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы» әдістемелік нұсқау хатына сай құрылған.
«Жаратылыстану» (56-қосымшаға сәйкес 5-6-сыныптар), оқу пәндерін оқыту «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің таңдау курстарының үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы16 қыркүйектегі № 399 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламалары негізінде жүзеге асырылады.
Үлгілік оқу бағдарламасы бойынша 5-6-сыныптарда «Жаратылыстану» пәнінен қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, оқыту мақсаттары жүйеленді. Барлық оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик - мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.
Сабақ барысында білім алушылардың байқау, ғылыми зерттеуді жоспарлау, деректерді алу және ұсыну, нәтижелерді түсіндіру тәрізді зерттеушілік, ойлау, сөйлеу және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет. Мысалы, түрлі тақырыптарды зерделеу арқылы, білім алушы зерттеу жоспарын құрастыруды, бақылауды, эксперименттер жүргізуді, нәтижелерді ауызша және жазбаша сипаттауды және бағалауды, қорытынды және тұжырымдама жасауды үйренеді. Ол білім алушының үйде, мектепте, табиғатта бақыланған нысандар мен құбылыстарды түсінуі үшін, алынған білім мен дағдыларды күнделікті өмірде қолдану біліктерін дамытады. «Жаратылыстану» пәнін оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру ерекшеліктері бастауыш сыныптағы «Адам - Табиғат - Қоғам» тарауларындағы алған білімдерінің негізінде қоршаған орта түсінігін, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға болады. Табиғаттағы құбылыстарды, үрдістерді жаратылыстану ғылымдар бағытында қарастыратын маңызды пәннің бірі. «Жаратылыстану» пәнін оқытуда білім алушылардың жоғары сыныптарда оқытылатын «Химия», «Физика», «Биология» пәндері туралы түсінігі қалыптасады. Білім алушының бойында жер, қоршаған орта, табиғат туралы, оның алуантүрлілігінің себептері, халқы мен шаруашылық әрекеті туралы білім мен «адам – табиғат – қоғам – мәдениет» жүйесіндегі өмірлік құндылықтар меңгерілген жағдайда жаратылыстану ғылыми көзқарасы бар тұлға қалыптасады. Пәннің тәрбиелік әлеуетін іске асырудың үш басты бағытын көрсетуге болады: оқу материал мазмұнын іріктеу; сабақ құрылымын жетілдіру; қарым-қатынасты ұйымдастыру. Жаратылыстану пәнінің тақырыптары арқылы ұлттық құндылықтар аясында патриоттық тәрбие мәселелері қарастырылады. Оқу-тәрбие үдерісінде оқушыларға құндылықтар арқылы тәрбие беруді қалыптастырудағы өлкетану компонентті қосымша қамту негізінде жаратылыстану пәні география, биология пәндерімен тығыз байланысты. Білім алушыларды болашақ мамандығын және әлеуметтік рөлін таңдауға көмектеседі және олардың жалпы мәдениетін қалыптастырады.
Үлгілік оқу жоспарлары бойынша «Жаратылыстану» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:
1) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.
6- сыныпқа арналған «Жаратылыстану» оқу пәнінің базалық мазмұны:
«Жаратылыстану» пәні бойынша жиынтық бағалау саны: 7
|
Сынып |
Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау саны |
|||
|
1 – тоқсан |
2 – тоқсан |
3 – тоқсан |
4 - тоқсан |
|
|
6 - сынып |
2 |
1 |
2 |
2 |
Зертханалық жұмыстарының саны: 2
|
Сынып |
Зертханалық жұмыс |
|||
|
6-сынып |
І |
ІІ |
ІІІ |
ІҮ |
|
|
|
1 |
1 |
|
Сарамандық жұмыстарының саны: 11
|
Сынып |
Сарамандық жұмыс |
|||
|
6-сынып |
І |
ІІ |
ІІІ |
ІҮ |
|
|
3 |
1 |
2 |
5 |
Оқулық: Жаратылыстану
Оқулықтың авторлары: Б.Ш. Әбдіманапов, С.Е. Нүркенова, А.Ұ. Әбілғазиев, Г.У. Әуезова
Баспасы: Алматы «Атамұра» 2018
КҮНТІЗБЕЛІК ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР
Сынып: 6
Пәні: Жаратылыстану
Барлық сағат саны: 68
Аптасына сағат саны: 2
|
Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі |
р/с |
Сабақтың тақырыбы |
Оқыту мақсаттары |
Cағат саны |
Мерзімі |
Ескерту |
|
І тоқсан |
|
|
|
|||
|
6.1 Ғылым әлемі |
1 |
Табиғатты зерттейтін ғылымдардың зерттеу нысандары
|
6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын тізіп атау |
1 |
|
|
|
2 |
Бізді қоршаған дүниедегі себеп-салдарлық байланыс |
6.1.2.1 тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау |
1 |
|
|
|
|
3 |
Зерттеуді жоспарлау Зерттеуді қауіпсіз жүргізудің 5 қадамы |
6.1.3.1 жоспар бойынша зерттеу жұмысын жүргізу 6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің жағдайларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
4 |
СИ өлшем бірліктері: есебі және өлшемі |
6.1.4.1 Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану |
1 |
|
|
|
|
5 |
Деректерді графикамен көрсету және оны талдау |
6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету |
1 |
|
|
|
|
6 |
№1Сарамандық жұмыс. Мәліметтерді талдау және оларды ұсыну |
6.1.6.1 алынған қорытындыларды түрлі формада көрсету БЖБ №1 |
1 |
|
|
|
|
6.1 Адам. Жер. Ғалам |
7 |
Макро және микроәлем нысандарының мөлшері Жердің қасиеті және оның салдары |
6.2.1.1 макро- және микроәлем нысандарының параметрлерін атау 6.2.2.1 Жер бетіндегі бақыланатын үдерістер мен құбылыстарды түсіндіру 6.2.2.2 Жердің қасиеттерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
8 |
Жер қабықтарының өзара әрекеттесуі |
6.2.3.1 Жер қабықтарының өзара байланыс тәсілдерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
9 |
Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы гипотезалар Қазіргі заман адамының тіршілік ортасы |
6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы ғылыми болжамдарды салыстыру 6.2.4.2 адамның Жерде тіршілік етуінің қазіргі жағдайларын бағалау |
1 |
|
|
|
|
10 |
Географиялық карта және шартты белгілер |
6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктеу 6.2.5.2 шартты белгілерді пайдаланып, географиялық карталарды оқу |
1 |
|
|
|
|
11 |
Картадан аудан мен арақашықтықты өлшеу Градус торы және координаттар
|
6.2.5.3 масштабты пайдаланып, арақашықтықты есептеу 6.2.5.4 географиялық координаттарды анықтау |
1 |
|
|
|
|
12 |
Сағаттық белдеулер және жергілікті уақыт №2 Сарамандық жұмыс. Карта бойынша географиялық координаттарды және қашықтықты анықтау. |
6.2.5.5 сағаттық белдеулер картасын пайдаланып, уақытты анықтау |
1 |
|
|
|
|
13 |
Материктердің және дүние бөліктерінің табиғат жағдайы Дүниежүзілік мұхиттың табиғаты |
6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғат ерекшеліктерін анықтау 6.2.6.2 жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау БЖБ №2 |
1 |
|
|
|
|
14 |
Халықтың орналасуы және тығыздығы
|
6.2.7.1 халықтың қоныстану заңдылық тарын анықтау 6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштеріне баға беру |
1 |
|
|
|
|
15 |
ТЖБ №1 |
|
1 |
|
|
|
|
16 |
№3 Сарамандық жұмыс. Халықтың орналасу картасын талдау |
6.2.7.3 дүниежүзіндегі халық тығыздығының жоғары және төмен аймақтарын анықтап, себептерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
ІІ тоқсан |
||||||
|
6.2 Заттар және материалдар |
17 |
Молекула мен атом
|
6.3.1.1 атом мен молекулаларды, қарапайым және күрделі заттарды айыра білу |
1 |
|
|
|
18 |
Қарапайым және күрделі заттар |
6.3.1.2 атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау |
1 |
|
|
|
|
19 |
Заттардың балқу және қайнау температурасы
|
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау температураларын) сипаттау |
1 |
|
|
|
|
20 |
Органикалық және бейорганикалық заттар
|
6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттар күйінде жіктеу |
1 |
|
|
|
|
21 |
Бейтарап, қышқыл және сілтілі орта
|
6.3.2.2 тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау |
1 |
|
|
|
|
22 |
Бейтараптандыру реакциялары
|
6.3.2.2 тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау |
1 |
|
|
|
|
23 |
№1 Зертханалық жұмыс. Су және сусын сынамасы ортасының сипатын анықтау. |
6.3.2.3 бейтараптандыру үдерісін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
24 |
Табиғи және жасанды материалдар
|
6.3.3.1 жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау |
1 |
|
|
|
|
25 |
Тұрмыстағы химия
|
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
26 |
Тұрмыстық химияны қолданудағы қауіпсіздік ережелері
|
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
27 |
Қазақстанның жер қойнауы байлықтары |
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
28 |
№4 Сарамандық жұмыс. Кескін картаға Қазақстанның пайдалы қазбаларының негізгі кен орындарын түсіру.
|
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
29 |
Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтары
|
6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсету БЖБ №3 |
1 |
|
|
|
|
30 |
Өндіруші өнеркәсіптер мен қоршаған орта |
6.3.3.5 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
31 |
ТЖБ №2 |
|
1 |
|
|
|
|
32 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
|
ІІІ тоқсан |
||||||
|
6.3 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер |
33 |
Табиғи үдерістерді модельдеу |
6.4.1.1 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді модельдеу (таудың жасалу, мүжілу үдерістері, табиғатта заттардың айналымы) |
1 |
|
|
|
34 |
Табиғаттағы заттардың бір түрден екінші түрге химиялық жолмен өзгеруі |
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымын түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
35 |
Жасуша әлеміне саяхат |
6.4.2.1 жасуша компоненттерін анықтау |
1 |
|
|
|
|
36 |
Ағзалардың көбеюі мен өсуі |
6.4.2.2 тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
37 |
Ағзалардың қоректенуі |
6.4.2.3 ағзалардың қоректену типтерін ажырату |
1 |
|
|
|
|
38 |
Тамақтану рационы №2 Зертхаалық жұмыс. Тамақ өнімдерін тестілеу және сараптау (анализ) |
6.4.2.4 толыққанды тамақтану рационын құру |
1 |
|
|
|
|
39 |
Қоректік заттардың тасымалдануы |
6.4.2.5 азық-түлік өнімдеріндегі органикалық заттардың болуын тестілеу 6.4.2.6 ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу |
1 |
|
|
|
|
40 |
Адамның тыныс алуы |
6.4.2.7 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты зерттеу |
1 |
|
|
|
|
41 |
Ағзалардың тіршілігіндегі бөліп шығаратын өнімдері |
6.4.2.8 ағзадан бөлініп шығатын өнімдерді атау |
1 |
|
|
|
|
42 |
Ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап реакциясы |
6.4.2.9 тірі ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын зерттеу БЖБ №4 |
1 |
|
|
|
|
6.3 Энергия және қозғалыс |
43 |
Энергия түрлері мен көздері |
6.5.1.1 энергия көздерін атау |
1 |
|
|
|
44 |
Энергияны тұтыну және шығару. №5 Сарамандық жұмыс. Тұтынған энергияны есептеу және оның құны. |
6.5.1.2 энергияны шығарумен және оның жұтылуымен байланысты үдерістерді атау және мысалдар келтіру 6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау 6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу |
1 |
|
|
|
|
45 |
Баламалы энергия – болашақтың энергиясы. |
6.5.1.5 энергияны алудың баламалы көздерін ұсыну |
1 |
|
|
|
|
46 |
Қозғалыстың салыстырмалылығы |
6.5.2.1 қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру және түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
47 |
Сұйықтың, газдың және қатты денелердің қысымы. |
6.5.2.2 қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу |
1 |
|
|
|
|
48 |
№6 Сарамандық жұмыс. Ауаның қысымын, түтіктегі судың қысымын және артериялық қысымды анықтау. |
6.5.2.2 қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу |
1 |
|
|
|
|
49 |
Адамның тірек-қимыл жүйесі |
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылысын сипаттау 6.5.2.4 бұлшық еттің құрылысын сипаттау БЖБ №5 |
1 |
|
|
|
|
50 |
Ағзаларға қысымның әсері |
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру 6.5.2.6 тиісті құралдарды қолдана отырып, атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау |
1 |
|
|
|
|
51 |
ТЖБ №3 |
|
1 |
|
|
|
|
52 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
|
IV тоқсан |
||||||
|
6.4 Экология және тұрақты даму |
53 |
Экожүйе құрамбөліктері (компоненттері) арасындағы байланыс |
6.6.1.1 экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын график түрінде көрсету және түсіндіру |
1 |
|
|
|
54 |
Экожүйенің ауысымы №7 Сарамандық жұмыс. Әртүрлі экожүйедегі қоректік байланыстарды орнату |
6.6.1.2 экожүйе ауысымдарының себептерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
55 |
Экологиялық пирамидадағы энергия мен заттардың ауысуы |
6.6.1.3 экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
56 |
Өсімдіктер систематикасы Жануарлар систематикасы №8 Сарамандық жұмыс Мектеп ауласындағы өсімдіктер түрлерінің құрамын анықтау. |
6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін қолдану |
1 |
|
|
|
|
57 |
Биогеография
|
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу |
1 |
|
|
|
|
58 |
Экожүйенің алуан түрлілігі |
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу |
1 |
|
|
|
|
59 |
Туған өлкеміздің экологиялық проблемалары №9 Сарамандық жұмыс. Мектеп ауласындағы ауаның ластану деңгейін анықтау. |
6.6.3.1 өзінің аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау |
1 |
|
|
|
|
60 |
Экологиялық тұрақты даму тұжырымдамасы. |
6.6.3.1 өзінің аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау |
1 |
|
|
|
|
61 |
Экологиялық қозғалыс және ұйым.
|
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну. БЖБ №6 |
1 |
|
|
|
|
62 |
№10 Сарамандық жұмыс. «Мен және табиғат» әлеуметтік сауалнамасы |
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну |
1 |
|
|
|
|
6.4 Әлемді өзгертетін жаңалықтар |
63 |
Маңызды өнертабысқа нені жатқызуға болады? |
6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын талқылау |
1 |
|
|
|
64 |
Қазақстандық ғалымдардың зерттеулері |
6.7.1.2 жаратылыстану ғылымдарын дамытуда қазақстандық ғалымдардың үлесін талқылау |
1 |
|
|
|
|
65 |
Болашақтың ғылымы |
6.7.1.3 ғылыми зерттеулердің бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау. БЖБ №7 |
1 |
|
|
|
|
66 |
№11 Сарамандық жұмыс. Әлем тірегі – ғылым. |
6.7.1.3 ғылыми зерттеулердің бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау |
1 |
|
|
|
|
67 |
ТЖБ №4 |
|
1 |
|
|
|
|
68 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Күнтізбелік тақырыптық жоспар
Күнтізбелік тақырыптық жоспар
Түсінік хат
Оқыту қазақ тілінде жүргізілетін негізгі орта білім беру деңгейінің 5,6-сыныптарында «Жаратылыстану» пәніне арналған тақырыптық – күнтізбелік жоспар «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу - ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 23 қыркүйектегі № 406 бұйрығымен енгізілді), Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарлары (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 30 қыркүйектегі № 412 бұйрығымен енгізілді), Қазақстан Республикасы оқу – ағарту министрлігі 2022 жылғы «16» қыркүйектегі № 399 бұйрығымен бекітілген Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған «Жаратылыстану» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы (өзгерістер мен толықтырулар 2022 жылғы 09 қарашада енгізілді), «2024 – 2025 оқу жылында Қазақстан Республикасының орта білім беру ұйымдарында оқу - тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы» әдістемелік нұсқау хатына сай құрылған.
«Жаратылыстану» (56-қосымшаға сәйкес 5-6-сыныптар), оқу пәндерін оқыту «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің таңдау курстарының үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы16 қыркүйектегі № 399 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламалары негізінде жүзеге асырылады.
Үлгілік оқу бағдарламасы бойынша 5-6-сыныптарда «Жаратылыстану» пәнінен қарастырылатын бөлімдер толығымен қалдырылған, оқыту мақсаттары жүйеленді. Барлық оқу бағдарламаларында да, Ұзақ мерзімді жоспарда да тақырыптар мен бөлімшелерді меңгеруге қажетті сағат сандары көрсетілмеген. Бөлімшелердің арасында сағат сандарын бөлу құқығы практик - мұғалімге берілген, бірақ материал кестеде көрсетілгендей сол тоқсанда игерілуі тиіс.
Сабақ барысында білім алушылардың байқау, ғылыми зерттеуді жоспарлау, деректерді алу және ұсыну, нәтижелерді түсіндіру тәрізді зерттеушілік, ойлау, сөйлеу және коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет. Мысалы, түрлі тақырыптарды зерделеу арқылы, білім алушы зерттеу жоспарын құрастыруды, бақылауды, эксперименттер жүргізуді, нәтижелерді ауызша және жазбаша сипаттауды және бағалауды, қорытынды және тұжырымдама жасауды үйренеді. Ол білім алушының үйде, мектепте, табиғатта бақыланған нысандар мен құбылыстарды түсінуі үшін, алынған білім мен дағдыларды күнделікті өмірде қолдану біліктерін дамытады. «Жаратылыстану» пәнін оқыту процесінің тәрбиелік әлеуетін арттыру ерекшеліктері бастауыш сыныптағы «Адам - Табиғат - Қоғам» тарауларындағы алған білімдерінің негізінде қоршаған орта түсінігін, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға болады. Табиғаттағы құбылыстарды, үрдістерді жаратылыстану ғылымдар бағытында қарастыратын маңызды пәннің бірі. «Жаратылыстану» пәнін оқытуда білім алушылардың жоғары сыныптарда оқытылатын «Химия», «Физика», «Биология» пәндері туралы түсінігі қалыптасады. Білім алушының бойында жер, қоршаған орта, табиғат туралы, оның алуантүрлілігінің себептері, халқы мен шаруашылық әрекеті туралы білім мен «адам – табиғат – қоғам – мәдениет» жүйесіндегі өмірлік құндылықтар меңгерілген жағдайда жаратылыстану ғылыми көзқарасы бар тұлға қалыптасады. Пәннің тәрбиелік әлеуетін іске асырудың үш басты бағытын көрсетуге болады: оқу материал мазмұнын іріктеу; сабақ құрылымын жетілдіру; қарым-қатынасты ұйымдастыру. Жаратылыстану пәнінің тақырыптары арқылы ұлттық құндылықтар аясында патриоттық тәрбие мәселелері қарастырылады. Оқу-тәрбие үдерісінде оқушыларға құндылықтар арқылы тәрбие беруді қалыптастырудағы өлкетану компонентті қосымша қамту негізінде жаратылыстану пәні география, биология пәндерімен тығыз байланысты. Білім алушыларды болашақ мамандығын және әлеуметтік рөлін таңдауға көмектеседі және олардың жалпы мәдениетін қалыптастырады.
Үлгілік оқу жоспарлары бойынша «Жаратылыстану» пәнінен оқу жүктемесінің көлемі:
1) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.
6- сыныпқа арналған «Жаратылыстану» оқу пәнінің базалық мазмұны:
«Жаратылыстану» пәні бойынша жиынтық бағалау саны: 7
|
Сынып |
Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау саны |
|||
|
1 – тоқсан |
2 – тоқсан |
3 – тоқсан |
4 - тоқсан |
|
|
6 - сынып |
2 |
1 |
2 |
2 |
Зертханалық жұмыстарының саны: 2
|
Сынып |
Зертханалық жұмыс |
|||
|
6-сынып |
І |
ІІ |
ІІІ |
ІҮ |
|
|
|
1 |
1 |
|
Сарамандық жұмыстарының саны: 11
|
Сынып |
Сарамандық жұмыс |
|||
|
6-сынып |
І |
ІІ |
ІІІ |
ІҮ |
|
|
3 |
1 |
2 |
5 |
Оқулық: Жаратылыстану
Оқулықтың авторлары: Б.Ш. Әбдіманапов, С.Е. Нүркенова, А.Ұ. Әбілғазиев, Г.У. Әуезова
Баспасы: Алматы «Атамұра» 2018
КҮНТІЗБЕЛІК ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР
Сынып: 6
Пәні: Жаратылыстану
Барлық сағат саны: 68
Аптасына сағат саны: 2
|
Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі |
р/с |
Сабақтың тақырыбы |
Оқыту мақсаттары |
Cағат саны |
Мерзімі |
Ескерту |
|
І тоқсан |
|
|
|
|||
|
6.1 Ғылым әлемі |
1 |
Табиғатты зерттейтін ғылымдардың зерттеу нысандары
|
6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын тізіп атау |
1 |
|
|
|
2 |
Бізді қоршаған дүниедегі себеп-салдарлық байланыс |
6.1.2.1 тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау |
1 |
|
|
|
|
3 |
Зерттеуді жоспарлау Зерттеуді қауіпсіз жүргізудің 5 қадамы |
6.1.3.1 жоспар бойынша зерттеу жұмысын жүргізу 6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің жағдайларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
4 |
СИ өлшем бірліктері: есебі және өлшемі |
6.1.4.1 Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану |
1 |
|
|
|
|
5 |
Деректерді графикамен көрсету және оны талдау |
6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету |
1 |
|
|
|
|
6 |
№1Сарамандық жұмыс. Мәліметтерді талдау және оларды ұсыну |
6.1.6.1 алынған қорытындыларды түрлі формада көрсету БЖБ №1 |
1 |
|
|
|
|
6.1 Адам. Жер. Ғалам |
7 |
Макро және микроәлем нысандарының мөлшері Жердің қасиеті және оның салдары |
6.2.1.1 макро- және микроәлем нысандарының параметрлерін атау 6.2.2.1 Жер бетіндегі бақыланатын үдерістер мен құбылыстарды түсіндіру 6.2.2.2 Жердің қасиеттерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
8 |
Жер қабықтарының өзара әрекеттесуі |
6.2.3.1 Жер қабықтарының өзара байланыс тәсілдерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
9 |
Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы гипотезалар Қазіргі заман адамының тіршілік ортасы |
6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы ғылыми болжамдарды салыстыру 6.2.4.2 адамның Жерде тіршілік етуінің қазіргі жағдайларын бағалау |
1 |
|
|
|
|
10 |
Географиялық карта және шартты белгілер |
6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктеу 6.2.5.2 шартты белгілерді пайдаланып, географиялық карталарды оқу |
1 |
|
|
|
|
11 |
Картадан аудан мен арақашықтықты өлшеу Градус торы және координаттар
|
6.2.5.3 масштабты пайдаланып, арақашықтықты есептеу 6.2.5.4 географиялық координаттарды анықтау |
1 |
|
|
|
|
12 |
Сағаттық белдеулер және жергілікті уақыт №2 Сарамандық жұмыс. Карта бойынша географиялық координаттарды және қашықтықты анықтау. |
6.2.5.5 сағаттық белдеулер картасын пайдаланып, уақытты анықтау |
1 |
|
|
|
|
13 |
Материктердің және дүние бөліктерінің табиғат жағдайы Дүниежүзілік мұхиттың табиғаты |
6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғат ерекшеліктерін анықтау 6.2.6.2 жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау БЖБ №2 |
1 |
|
|
|
|
14 |
Халықтың орналасуы және тығыздығы
|
6.2.7.1 халықтың қоныстану заңдылық тарын анықтау 6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштеріне баға беру |
1 |
|
|
|
|
15 |
ТЖБ №1 |
|
1 |
|
|
|
|
16 |
№3 Сарамандық жұмыс. Халықтың орналасу картасын талдау |
6.2.7.3 дүниежүзіндегі халық тығыздығының жоғары және төмен аймақтарын анықтап, себептерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
ІІ тоқсан |
||||||
|
6.2 Заттар және материалдар |
17 |
Молекула мен атом
|
6.3.1.1 атом мен молекулаларды, қарапайым және күрделі заттарды айыра білу |
1 |
|
|
|
18 |
Қарапайым және күрделі заттар |
6.3.1.2 атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау |
1 |
|
|
|
|
19 |
Заттардың балқу және қайнау температурасы
|
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау температураларын) сипаттау |
1 |
|
|
|
|
20 |
Органикалық және бейорганикалық заттар
|
6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттар күйінде жіктеу |
1 |
|
|
|
|
21 |
Бейтарап, қышқыл және сілтілі орта
|
6.3.2.2 тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау |
1 |
|
|
|
|
22 |
Бейтараптандыру реакциялары
|
6.3.2.2 тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау |
1 |
|
|
|
|
23 |
№1 Зертханалық жұмыс. Су және сусын сынамасы ортасының сипатын анықтау. |
6.3.2.3 бейтараптандыру үдерісін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
24 |
Табиғи және жасанды материалдар
|
6.3.3.1 жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау |
1 |
|
|
|
|
25 |
Тұрмыстағы химия
|
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
26 |
Тұрмыстық химияны қолданудағы қауіпсіздік ережелері
|
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
27 |
Қазақстанның жер қойнауы байлықтары |
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
28 |
№4 Сарамандық жұмыс. Кескін картаға Қазақстанның пайдалы қазбаларының негізгі кен орындарын түсіру.
|
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау |
1 |
|
|
|
|
29 |
Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтары
|
6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсету БЖБ №3 |
1 |
|
|
|
|
30 |
Өндіруші өнеркәсіптер мен қоршаған орта |
6.3.3.5 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
31 |
ТЖБ №2 |
|
1 |
|
|
|
|
32 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
|
ІІІ тоқсан |
||||||
|
6.3 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер |
33 |
Табиғи үдерістерді модельдеу |
6.4.1.1 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді модельдеу (таудың жасалу, мүжілу үдерістері, табиғатта заттардың айналымы) |
1 |
|
|
|
34 |
Табиғаттағы заттардың бір түрден екінші түрге химиялық жолмен өзгеруі |
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымын түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
35 |
Жасуша әлеміне саяхат |
6.4.2.1 жасуша компоненттерін анықтау |
1 |
|
|
|
|
36 |
Ағзалардың көбеюі мен өсуі |
6.4.2.2 тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
37 |
Ағзалардың қоректенуі |
6.4.2.3 ағзалардың қоректену типтерін ажырату |
1 |
|
|
|
|
38 |
Тамақтану рационы №2 Зертхаалық жұмыс. Тамақ өнімдерін тестілеу және сараптау (анализ) |
6.4.2.4 толыққанды тамақтану рационын құру |
1 |
|
|
|
|
39 |
Қоректік заттардың тасымалдануы |
6.4.2.5 азық-түлік өнімдеріндегі органикалық заттардың болуын тестілеу 6.4.2.6 ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу |
1 |
|
|
|
|
40 |
Адамның тыныс алуы |
6.4.2.7 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты зерттеу |
1 |
|
|
|
|
41 |
Ағзалардың тіршілігіндегі бөліп шығаратын өнімдері |
6.4.2.8 ағзадан бөлініп шығатын өнімдерді атау |
1 |
|
|
|
|
42 |
Ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап реакциясы |
6.4.2.9 тірі ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын зерттеу БЖБ №4 |
1 |
|
|
|
|
6.3 Энергия және қозғалыс |
43 |
Энергия түрлері мен көздері |
6.5.1.1 энергия көздерін атау |
1 |
|
|
|
44 |
Энергияны тұтыну және шығару. №5 Сарамандық жұмыс. Тұтынған энергияны есептеу және оның құны. |
6.5.1.2 энергияны шығарумен және оның жұтылуымен байланысты үдерістерді атау және мысалдар келтіру 6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау 6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу |
1 |
|
|
|
|
45 |
Баламалы энергия – болашақтың энергиясы. |
6.5.1.5 энергияны алудың баламалы көздерін ұсыну |
1 |
|
|
|
|
46 |
Қозғалыстың салыстырмалылығы |
6.5.2.1 қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру және түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
47 |
Сұйықтың, газдың және қатты денелердің қысымы. |
6.5.2.2 қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу |
1 |
|
|
|
|
48 |
№6 Сарамандық жұмыс. Ауаның қысымын, түтіктегі судың қысымын және артериялық қысымды анықтау. |
6.5.2.2 қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу |
1 |
|
|
|
|
49 |
Адамның тірек-қимыл жүйесі |
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылысын сипаттау 6.5.2.4 бұлшық еттің құрылысын сипаттау БЖБ №5 |
1 |
|
|
|
|
50 |
Ағзаларға қысымның әсері |
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру 6.5.2.6 тиісті құралдарды қолдана отырып, атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау |
1 |
|
|
|
|
51 |
ТЖБ №3 |
|
1 |
|
|
|
|
52 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
|
IV тоқсан |
||||||
|
6.4 Экология және тұрақты даму |
53 |
Экожүйе құрамбөліктері (компоненттері) арасындағы байланыс |
6.6.1.1 экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын график түрінде көрсету және түсіндіру |
1 |
|
|
|
54 |
Экожүйенің ауысымы №7 Сарамандық жұмыс. Әртүрлі экожүйедегі қоректік байланыстарды орнату |
6.6.1.2 экожүйе ауысымдарының себептерін түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
55 |
Экологиялық пирамидадағы энергия мен заттардың ауысуы |
6.6.1.3 экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру |
1 |
|
|
|
|
56 |
Өсімдіктер систематикасы Жануарлар систематикасы №8 Сарамандық жұмыс Мектеп ауласындағы өсімдіктер түрлерінің құрамын анықтау. |
6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін қолдану |
1 |
|
|
|
|
57 |
Биогеография
|
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу |
1 |
|
|
|
|
58 |
Экожүйенің алуан түрлілігі |
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу |
1 |
|
|
|
|
59 |
Туған өлкеміздің экологиялық проблемалары №9 Сарамандық жұмыс. Мектеп ауласындағы ауаның ластану деңгейін анықтау. |
6.6.3.1 өзінің аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау |
1 |
|
|
|
|
60 |
Экологиялық тұрақты даму тұжырымдамасы. |
6.6.3.1 өзінің аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау |
1 |
|
|
|
|
61 |
Экологиялық қозғалыс және ұйым.
|
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну. БЖБ №6 |
1 |
|
|
|
|
62 |
№10 Сарамандық жұмыс. «Мен және табиғат» әлеуметтік сауалнамасы |
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну |
1 |
|
|
|
|
6.4 Әлемді өзгертетін жаңалықтар |
63 |
Маңызды өнертабысқа нені жатқызуға болады? |
6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын талқылау |
1 |
|
|
|
64 |
Қазақстандық ғалымдардың зерттеулері |
6.7.1.2 жаратылыстану ғылымдарын дамытуда қазақстандық ғалымдардың үлесін талқылау |
1 |
|
|
|
|
65 |
Болашақтың ғылымы |
6.7.1.3 ғылыми зерттеулердің бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау. БЖБ №7 |
1 |
|
|
|
|
66 |
№11 Сарамандық жұмыс. Әлем тірегі – ғылым. |
6.7.1.3 ғылыми зерттеулердің бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау |
1 |
|
|
|
|
67 |
ТЖБ №4 |
|
1 |
|
|
|
|
68 |
Тоқсандық қорытынды қайталау сабағы |
|
1 |
|
|
|
шағым қалдыра аласыз













