Мақала

Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті

«Қоғамдық пәндер және дене мәдинет» кафедрасы

Тақырыбы: Спорт туралы тарихи мағлұмат және оның түрлері

Орындаған: Жумабекова Айна Хожаахмедовна «ДшжС» БББ, 3 курс

Жетекші: Аға оқытушы, магистр Макашев Ш.А

Орал, 2024жыл

Жоспар:

I.Кіріспе

1.1.Спорт мекелерінің шығу тарихы

1.2.Денешынықтыру мәдениетінің қалыптасуы

II.Негізгі бөлім

2.1. Спорт мерекелерін ұйымдастыру

2.2.Спорт мерекелерінің ерекшелігі

2.3.Судағы  корнавал.

2.4.Су  бетіндегі  мерекелер

2.5.Тоғызқұмалақ ойынының мәні

2.6.Тоғызқұмалақ ойынының ерекшелігі

2.7.Спорт жэне дене тәрбиесі.

                 2.8.Қазақстан спортшылары

                 2.9.Қазақстандағы спорт базалары

2.10.Спорттық жарыстар

2.11.Спорттық жарыстардың орындалуы

2.12.Ұлттық ойындардың   түрлері

            2.13.Ұлттық ойындардың ойналу шарты

2.14.Спартакиада ойындары

2.15.Олимпиада ойындарының аймақтарда ұймдастырылуы

2.16.Спорт мерекелерінің қойылымдық ерекшелігі

2.17.Жарыс ережесі

2.18. Жарыс  өткізу  тәртібі

III.Қосымша бөлім

3.1.Спорт мерекелеріне байланысты безендіру жұмыстары

3.2.Ауылды  жерлерде   спорттық жарыстар  ұйымдастыру 

3.3. Спорттық жарыстарды өткізу жоспары

3.4. Жылдық  жоспарды  жасаудағы  негізгі  мәселелер

IV.Қорытынды

V.Пайдаланылған әдебиеттер

1. Спорттық   ойындардың шығу  тарихы.

Біздің  елде  спорт пен  денешынықтыру мәдениетінің  берік  және 

ертедегі  дәстүрлері  кеңінен  қамтылған. Денешынықтыру  мәдениеті  өзіндік ұлттық  тарихи  дамудағы барлық  жолдарын  жоғалтпады. Жарыстар  мен  әртүрлі  ойындар, денешынықтыру  жаттығуларының  ұлттық 

түрлерінің  өсуі  мен  сақталуын  және  олардың жаңаша  туылуына, ұлттық 

жаңа  түрдегі мәдениетінің сақтаушысы  халық  болды. Мерекелерде  дене 

шынықтыру  мәдениетінің  ұлттық  түрі  айқын  көрініп  отырды.Біздің 

отанымыздың  түкпір-түкпіріндегі ұлттық  мерекелер  бұл  тек  ойын-сауық  ретінде емес  ол  әрине  спорт жарыстары  ретінде  мерекеленеді.

Әрбір  халық  өздерінің  ұлттық мәдениетіне      спорт  қазынасын ең жақын

жағынан  ендірді. Жарыстарды  ойындарды  және  дәстүрлі  спорт  мерекелерін,

жаңаша  толтыру мен  ұлттық  спорттық   ойын-сауықтардың  түрлерін 

тапсырылуын  советтік  спорт мәдениеті   жоғары көрсетті.

Мысалы, аса  айшықталған  якуттардың  «испах»  деп  аталатын  көктемгі

мерекесінде  ұлттық  дәстүр  колоритін  сақтай  отырып  спортты  ұлттық  мерекеге  айналыдып,музыка  мен  поэзияларын  ұштастыра  отырып  өзіндік  сәнді  киімдермен  біріктірілген  спорт  ұлттық  түрлерін  жастар-өздерінің  ойнау 

шеберліктерінде демонстрациялап  жеңіл  атлетика бойынша, гинастика бойынша, күреспен  командалық  ойындар жарыстары  бойынша айшықтай 

көрсетеді.Осылай  денешынықтыру  мәдениеті сен  спорттық  жарқын 

көрінісі   қазіргі  кезге  дейін  мерекеленіп  отыратын  болды. Бүкілодақтың  

физкултурашыларға  арнау  және спартакияда мен  физкултурашылар парадына  айналып  аталып  келеді.Осы  аталған  мерекелерді  Ответ Одағының 

жастарының  советтік  спорттағы  барлық   көптүрлілігін   және  спорттық   үлкен  жетістіктерін  көрсетеді. Спорттық  оқиға  және  салтанатты   мерекелер ол  жалпы  ұлттық. Дене  шынықтыру  мерекелерін әсіресе  село  тұрғындары 

«Егін  өнімі  күнінде», «Бірінші  бау  күндерінде»  және  т.б.  мерекелерде атап

 өтіп   жатады. Спорттық  кеште  жарыстармен  жаңа   ұжымдар  ашылуында, өз  жұмысын  орындаған  завоттар, фабрикалар,  ұжымның   мерейтойларында

дәстүрлі  турнирлермен мерекелеп  отырады.Тарихта  бізге  естелік   болып

отырған бірінше  мереке ол  25  май  1919 жыл Всевобуг  отряды парадын 

құрады.олар  тарихи  қызыл  алаңды  толтырды. Парадты  ұлы  Ленин 

қабылдады.Владимир  Ильич  алаңдғаы парадшыларды  сәлемдесіп

құттықтады.Ол  пролетарлар мен  революцияны  жеңу  жолындағы  қолында

 винтовка  ұстаған   парадшыларға  көңіл  бөлді. Всевобуг  физкултурашылары  меркесі  азамат   соғысы отына  туылғандар  үшін айбарлы  және  бұлдыр еді.Көптеген  қатысушылар  дәл  Қызыл  алаңнан 

азамат  соғысы   майданына  аттанып жатты. Бұл  мереке  өзінің  спорттық  мерекесінің жаңа  қалпын  физкултурашылар

парадын  және олардың  жоғары  азаматтығын, ұлтщылдығы мен  пролетарлық 

өнерінің  байланысы принціптерін  көсете  білді.

1942 ж 4000  физкултурашылар кәсіподақ  ұжымыменМосквада  өз  парадын 

құрды, ал 1972 ж  бірінші жалпымосквалық  физкултурашы  парады  онда 18 000 – ға  жуық адам  қатысты.

1928 жылы елге  үлкен  салмақ  туды,  ол  халықтың  жоспарды

 қайта  құруға  көшуі  социолизм  науқанын   жаңарту  еді. Кеңестік  ел 

 бірінші  бесжылдықты  тұрғызу  жолында ерен  қимылдады.12-24 тамыз 

1928 ж. Москвадағы  жаңа  стадион «Динамо» да  Бүкіл  Одақтық  спартакияда – халық  шаруашылығы  дамуы жоспарының   бірінші  бесжылдығында

Қабылдауға арналған болатын. Спартакияда Қызыл  алаңда  парад   құрды,

олар 30 000 москвалық физкултурашылар мен  туыс республикалардың

 спортсмендерінен  тұрды. Спартакияда  кезінде – су  спортынан  мерекелік

 карнавал  ұсынылды, ал  Москва  өзеніде «Бүкіл  әлемдік  октябрь»

атты  үлкен  инсенировканы  орындады. Бұл  инсенировкада  неше мыңдаған 

адамдар  қатысты.

2. Денешынықтыру  мерекесін  ұйымдастыру  әдісі.

Қазақстан  Республикасында, яғни біздің  елде  спорт пен  денешынықтыру 

мәдениетінің  берік  және  ертедегі  дәстүрлері  кеңінен  қамтылған. Денешынықтыру  мәдениетінің  өзіндік ұлттық,  тарихы  дамудағы барлық  амалдарын  жоғалтпады. Жарыстар мен  дәстүрлі  ойындар денешынықтыру мәдениетінің  ұлттық  түрлерінің сақтаушысы, олар  біздер, яғни  халық  болды. Дене шынықтыру  жаттығуларының ұлттық  түрлерінің

өсуімен  сақталуын және  олардың  жаңаша туылуына  ұлттық  жаңа  түдегі

мәдениетінің  сақтаушысы ол  халық  болды. Мерекелерде  денешынықтыру

 мәдениетінің  ұлттық түрі  айқын  көрініп  отырды. Біздің де Отанымыздың

түкпір-түкпіріндегі ұлттық  мерекелер тек  ойын-сауық  ретінде  емес, ол  әрине  спорт  жарыстары  ретінде де  мерекеленіп  отырады. Әрбір  халық  өздерінің  ұлттық  мәдениетіне  кеңестік спорт  қазынасын  ең жақсы  жағынан  ендірді. Жарыстарды, ойындарыды және дәстүрлі  спорт

мерекелерін  социалистік  тұрғыда  ұлттық  жаңаша  тұрғыда, спорттық  ойын-сауықтардың  түрлерін  тапсырылуын  кеңестік  спорт  мәдениеті  жоғары  көрсеткіштер  көрсетті. Мерекелерде  ұлттық  дәстүр колориті  ала  отырып, спортты  ұлттық  мерекеге   айналдырып, музыка  мен поэзояларын  ұштастыра 

отырып, өзіндік  сәнді  киімдермен біріктірілген   ұлттық  спорт  түрлерін жастар  өздерінің ойнау  шеберліктеріндедемонстрациялап, жеңіл  атлетика

бойынша, гимнастика  бойынша күрес пен  командалық ойындар,жарыстар

бойынша айшықтай  көсетеді. осылай  денешынықтыру  мәдениеті  мен

спорттық  жарқын  көршісі  қазіргі  кезге  дейін  мерекеленіп  отыратын  болды. Бүкілодақтық  физкултурашыларға  арнау  спартакиадамен  физкультурашылар  парадына   айналып, аталып  келеді. Осы   мерекелерде  Кеңес  Одағы

жастарының  кеңестік  спорттағы  барлық  көп  түрлілігін және  спорттық

үлкен  жетістіктерін  көрсетеді. Спорттық  оқиғалар мен салтанатты  мерекелер

ол  жалпы  ұлттық  дене шынықтыру  мерекелерін   әсіресе  ауыл тұрғындары 

өнімі  күнінде, бірінші  бау  күндерінде  және т.б. мерекелерде  атап 

өтіп   жатады. Спорттық  кештерде  матчтар, жарыстар  мен  жаңа  ұжымдар ашылуында өз  жұмысын  ерте  аяқтаған завоттарда, фабрикаларда  ұжым  мерейтойларында,  дәстүрлі  турнирлер  мен мерекелер болып отырады.  Тарихта  бізге   естелік   болып  отырған 1-ші  спорт  мерекесі ол 1919 жыл 15- мамырда болған  мереке  еді. Олар  тарихи қызыл  алаңды 

құрады. Ол  парадты  ұлы  Ленин қабылдайды. Ленин  үлкен  құметпен бұл  сәлемдемені құрметпен  қабылдады. Ол  пролетарлар  мен  революцаны  жеңу  жолындағы  қолында  вилетова ұстаған  парадшыларға  көңіл бөлді. Бұл  физкультурашылар мерекесі  азамат

соғысы отына туылғандар  үшін айтарлы,  әрі  бұлдыр  еді. Көп  деген

 қатысушылар,  дәл  осы  қызыл  алаңнан азамат  соғысы  майданына 

аттанып  жатты .1928 жылы  12-24  тамызда  Москвдағы жаңа  стадион димамеда  Бүкілодақтық  спортакияда  халық  шаруашылығы   дамуы жоспарының  бірінші  бес  жылдығын  қабылдауға  арналған  болатын. Спартакиада қызыл  алаңда  парад  құрды. Олар  30 000  москвалық 

физкультурашылармен тұрды. Спартакиада  кезінде су  спортынан  мерекелік кеш  өтті. Жастардың нағыз қимылдар  қалпындағы  қызыға айналысатын 

спорт  түрі  - ол су  бетіндегі  мерекелер  болып табылады. Олар: керемет  спорт 

түрлеріне  бөлінеді. Мысалы: жүзу, су шанасы, су маторы, суға  секіру  болып  табылады. 1928 жылы  16 – тамызда  бірінші  бүкілодақтық спартакиаданың  ашылу  салтанатына  арналған су  мерекесі   қызықты  өтті. Одан  кейін  екі  жылдан соң, 1930 жылы 11- шілде де партияның  24-ші  сьезінің делегаттарына  жасалынып, имецеировкалары  орталық  мәдениет және демалыс 

саябақтарында  жойылды.судағы  мерекелер  үлкен   табыстарға  қол  жеткізіп 

отырды. Комсомольская  правда  газетіне  1930  жылы 13-шілдеде, 24 партсьез

үшін  керемет  мереке деген  мақалалар  жарияланып  жатты. Содан  бері көп

деген  арнайы  мерекелер М. Горький  атындағы  орталық  мәдениет және 

демалыс  саябақтары  жанына  орналасуын  су  қоймасында  димамо  су  станциясы  аумағында  өткізіліп  келеді. Студенттер мен  жастардың  4-ші  бүкіләлемдік

фестиваліне  масштаб  бойынша  көркем  деген  су  мерекелері  карнавалы  болды. Судағы  мерекелердің  кеңінен  таралуын  біз  және  көп  адамдар әліқабылдай алмай  келеміз. Су  мерекесін  өткізу  орнын белгілеу. Бұл  сұрақта  жауап

іздеу  үшін  ұйымдастырушылар  басты уайымдауды  судан емес,өзінен  ізденеді.

Бұл  жағдайда  қауіпсіздікке  көңіл  бөлу  керек.

3. Спорт алаңындағы мерекелер

Мерекелерде  дене  шынықтыру  мәдениетінің  ұлттық  түрі  айқын  көрініп  отырдыБіздің  отанымыздың  түкпір-түкпіріндегі ұлттық  мерекелер  бұл  тек  ойын-сауық  ретінде емес  ол  әрине  спорт жарыстары  ретінде  мерекеленеді.Әрбір  халық  өздерінің  ұлттық мәдениетіне  советтік   спорт  қазынасын ең жақын  жағынан  ендірді. Жарыстарды  ойындарды  және  дәстүрлі  спорт  мерекелерін, социалистік, жаңаша  толтыру мен  ұлттық  спорттық   ойын-сауықтардың  түрлерін  тапсырылуын  советтік  спорт мәдениеті   жоғары көрсеттіМысалы, аса  айшықталған  якуттардың  «испах»  деп  аталатын  көктемгі  мереке