ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫ

КЕНТАУ ҚАЛАЛЫҚ БІЛІМ БӨЛІМІ

МАХМУД ҚАШҒАРИ АТЫНДАҒЫ ЖАРАТЫЛЫСТАНУ

БАҒЫТЫНДАҒЫ МЕКТЕП – ЛИЦЕЙ

PIRLS – бастауыш сынып оқушыларының

функционалдық сауаттылығын бағалау

Бастауыш сынып мұғалімдері :

Камбарбекова С.М

Кентау - 2018 ж

Білім алу - батылдық,

оны толықтыру – даналық,

ал шебер қодана білу – өнер.

PIRLS – бастауыш сынып оқушыларының

функционалдық сауаттылығын бағалау

Қазіргі заман талабы - бәсекеге қабілетті тұлға даярлауда білім сапасын көтерудің негізгі тетігі білімді ұстаз.Ұстаз білім беріп қана қоймай, оқушыларда функционалдық сауатылығын дамыта отыруы қажет.

Елбасымыз Н.А.Назарбаев « Қазақстан -2050» стратегиясы : қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты жолдауында « Бәсекеге қабілетті мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз қажет. Қазіргі әлемде жайғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз болып қалғалы қашан. Сондай-ақ біз балаларымыздың функционалдық сауаттылығына зор көңіл бөлуіміз керек. Балаларымыз қазіргі заманға бейімделген болуы үшін бқл аса маңызды» деп атап көрсеткен.

Функционал сауаттылық дегеніміз не? [слайд 1 ]. Функционал сауаттылық бұл – оқушының пәнді терең түсіну қабілетін дамыту, алған білімін сыныптан тыс жерде, кез келген жағдайда тиімді пайдалана білуін қамтамасыз ету.

Ресми дерек бойынша мектеп жасындағы балалардың 40 % әдеби мәтінді түсінуге қиналатындығы дәлелденген. Бқлар мектепте білім алса да, қызмет жасауға келгенде қарапайым жазу үлгісін, кездесккен бланктарды толтыруда қиналатын, ақпараттың мәнін түсіне алмайтындығын дәлелдейді. Сол себепті қазіргі кезде бүкіл әлем бойынша функционал сауаттылықта білім сапасын көтеруде TIMMS, PISA, PIRLS, LESSON STUDY зерттеу жұмыстары алып барылуда.

TIMMS, PISA, PIRLS – функционалдық сауаттылық тұжырымдамасына негізделген танымал халықаралық бағалау зерттеулерінің бірі – Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЕЫДУ) қолдауымен өткізілетін мектеп оқушыларының оқу жетістіктерін бағалаудың халықаралық бағдарламалары болып табылады. [слайд 2 ].

PIRLS- (Progress in International Reading Literacy Study) «Мəтіндіоқужəнетүсінусапасынбағалау» зерттеуі.

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында қазақстандық оқушылардың халықаралық PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) «Мəтінді оқу жəне түсіну сапасын бағалау» зерттеуіне қатысуы жоспарланып отыр. 2012 жылғы 31 қазанда Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі мен Оқушылардың білім жетістіктерін бағалау жөніндегі халықаралық қауымдастық (IEA) арасында «Білім беру аясында қазақстандық бастауыш мектептің төртінші сынып оқушыларының PIRLS–2016 зерттеуіне қатысуы туралы ынтымақтастық» Келісіміне қол қойылды. Бастауыш мектептен бастап балалардың оқудағы негізгі жетістіктерінің бірі ол - ақпараттық құзыреттілігінің қалыптасуы. Өйткені бастауыш мектепте алған сапалы білім ары қарай оқуының іргетасы болып табылады. Оқушылардың оқу сауаттылығының қалыптасуына барынша мүмкіндік туғызу үшін, мұғалімнен заманауи оқытудың формасын, əдіс-тəсілдерін тауып қолдануды талап етіледі. Қазақстандық оқушыларды PIRLS–2016 халықаралық салыстырмалы зерттеуіне алғаш рет қатысып, 50 ел ішінде 27 27 орынға ие болды. [ слайд 3 ]

Бастауыш сынып оқушыларының 4 сынып соңында орта жəне жоғары буында білім алудағы табысты үрдіс үшін оқу-ақпараттық білімін қалыптастыруда біріккен, мақсатты бағытталған аса маңызды жұмыс қажет. Қазақстандық мектептердің алғаш рет халықаралық мəтінді оқу жəне түсіну сапасы емтиханына қатысуы қазақстандық балалар мен жастардың оқу сауаттылығын қалыптастырудың мақсатты бағытталған механизмдердің бірі болып табылады.

PIRLS зерттеуінің мақсаты əртүрлі əлем елдерінің бастауыш сыныптарының мəтінді түсіну деңгейлерін сəйкестендіру жəне ұлттық білім жүйесінің оқу сауаттылығын ашудағы ерекшеліктерін анықтау болып табылады. Аталмыш зерттеу халықаралық сарапшылардың тұжырымдауы бойынша «Оқу сауаттылығы» - бұл адамның өмірде толыққанды қалыптасуына жəне жеке мақсаттарына жетуіне қажетті əртүрлі жазбаша және сөйлесу формасын түсінуі мен терең ойлау, өз мақсаттарына жетуі мен өмірде толыққанды жетістікке жету қабілеті деп көрсетіледі. Соның негізінде адамзат жəне қоғам үшін білім саясатында басты принциптерді қалыптастырады.

PIRLS зерттеуі мынадай міндеттерді шешуге бағытталады:

• Білім беру саласында əлемдік басымдылықтарда көрініс тапқан құралдар негізінде алынған нəтижелердің талдауы нақты өлшеуіштермен белгіленуі;

• Білім беру жүйесінің салыстырмалы бағасы жəне олардың тиімділігі;

• Зерттеу қорытындысына əсер ететін контекстегі дəйектемелерді анықтау;

• Ғылыми дəлелденген əлемдік ақпараттық қауымдастықтың мəліметтерін алу;

• Тəуелсіз елдер нəтижесін, сонымен қатар білім саясатын жақсарту нұсқауын зерттеуге қатысушыларға ұсыну.

Зерттеу нысаны бастауыш сынып түлектерінің оқу жетістіктерін анықтайды, себебі оқытудың алғашқы 4 жылы нақты барлық білімді жəне үйрену қабілеттерін шыңдаудың негізі. Мазмұны жəне формат бойынша білімді табысты жалғастыруда негізгі мектепте əртүрлі мəтіндерді қолдану үшін осы уақыт арасында қатысушылар оқып үйрену керек. Зерттеу бес жылда бір рет өткізіледі жəне қазіргі уақытқа дейін үш циклы өтті - 2001, 2006 жəне 2011 жылдар. PIRLS зерттеуіне əлемнің 50-ден астам елдердің қатысуы зерттеуде мамандандырылған ұйым деңгейінде жоғары әдістемелік жəне техникалық қамтамасыз етілді. Көрсеткіштер мағынасын түсіндірудің жан-жақтылығы жəне сенімділігі алынған істің жедел жиынтығының жəне өңдеуінің жарыққа шығуына көмектеседі. PIRLS зерттеуіне қатысушылардың сапалы таңдауы халықаралық координациялық орталық жоспарына сəйкес өткізіледі. Аумағы үлкен елдер əкімшілік бөлініске қатысты страталарға бөлінеді. Жергілікті іріктеуді жүргізу үшін əрбір аймақтан зерттеуге қатысатын оқушылардың жалпы саны туралы мəліметтер жинақталады. Аймақтар мен мектептердің жиынтық тізімдерінде оқушылардың сандары көрсетіледі. 2015 жылы елімізде өткізілген апробациялық зерттеуге 34 мектептен 1388 4-сынып оқушылары қатысты. Негізгі тестілеуге қатысушыларды іріктеу бірнеше кезеңдерден тұрады. Қатысушы елдердің Ұлттық үйлестірушілері бастауыш мектеп тізімдерін (қалалық, ауылдық) Халықаралық координациялық орталыққа жібереді. Арнайы бағдарлама көмегімен «кездейсоқ іріктеу əдісін» пайдалана отырып, əр елден 150-ден астам мектеп таңдалады. Халықаралық сарапшылармен зерттеуге қатысуға іріктеліп алынған 4-сынып оқушыларының тізімі сынып журналына толығымен сәйкес келуі қажет және Ұлттық үйлестірушіге жібереді. 4-сынып оқушыларының тізімі арнайы WinW3S базасына енгізіліп, Халықаралық координациялық орталыққа жіберіледі. 4-сынып оқушыларының жалпы есебі бойынша шамамен 4000 оқушыдан зерттеуге қатысушылардың ұлттық іріктеуі қалыптастырылады.

1. Зерттеу құралдарының сипаттамасы.

Халықаралық PIRLS зерттеу құралдарына төмендегілер кіреді:

• Тестілеу тапсырмалары бар буклет;

• Оқушыларға арналған сауалнама;

• Мұғалімдерге арналған сауалнама;

• Ата-аналарға арналған сауалнама;

• Мектеп əкімшілігіне арналған сауалнама;

• Мектеп үйлестірушісіне арналған нұсқаулық;

• Зерттеуді өткізу туралы нұсқаулық.

Біз алғаш өткен семинар – тренингте мұғалімдерді 4 топқа бөліп сауалнама алдық [слайд 4]

1. Зерттеу жүргізудің стандарты және тәртібі

• Əрбір оқушыға жеке буклет дайындалады.

• Әрбір оқушыға екі мәтін және сол мәтіндерге арналған тапсырмалары бар дәптер ұсынылады.

• Бірінші – көркем әдеби мәтін әдетте қызықты оқиғалар, баяндаулар немесе ертегілер, екінші – ақпараттық (көбіне жануарлар жайлы әңгімелер). Кейде мәтін қандай да бір фирманың буклетінен алынған жарнама түрінде берілуі мүмкін. Мысалы, велосипедті жалға беру бойынша орталық жарнамасы.

• Әрбір мәтінге шамамен 12-15 тапсырма беріледі.

Оқушыларға барлық тапсырмаларды орындауға 80 минут беріледі (екі рет 40 минуттан үзілісімен)

Тапсырмалардың екі түрі бар – ашық және жабық. Бұл тапсырмалар оқушылардың оқыған мәтінін түсіну деңгейі мен сапасын бағалауға мүмкіндік береді. Бұл оқушылар шығармадан қажетті ақпаратты алуына, нақты мəтіннен қортынды шығаруына, негізгі кейіпкерлердің əрекеттерін интерпретациялауға, мəтін үлгісімен бекітуге жəне мəтін құрылымының бастапқы сараптамасын алуға көмектеседі.

2. PIRLS зерттеуінің өткен кезеңдеріндегі халықаралық рейтингі

Халықаралық зерттеулер шеңберінде білім сапасын бағалаудың тиімді жаңа əдістері мен технологиялары әзіленуде. Осыған байланысты PIRLS зерттеуіне қатысушы елдер алдыңғы кезеңдердің нəтижесін қолдану арқылы ұлттық білім беру жүйесіндегі білім үрдісін жетілдіру мен мазмұнын модернизациялауда қоладнуда. PIRLS-2001 зерттеуінің бірінші кезеңіне 35 елден 150 мың бастауыш мектеп оқушылары қатысты. Зерттеу нəтижесі бойынша алдыңғы позицияны иеленген елдер қатарына : Швеция (561), Нидерланды (554), Ұлыбритания (553), Болгария (550), Латвия (545), Канада (544), Литва (543), Венгрия (543), АҚШ (542), Италия (541) кірді. Ең төменгі нəтижені Кувейт (396), Марокко (350), Белиз (327) елдерінің оқушылары көрсетті. PIRLS-2006 зерттеуіне 40 елден 215 мың оқушылар қатысты. Жоғарғыкөрсеткішкөрсеткенелдер: РесейФедерациясы (565), Гонконг (564), Сингапур (558), Канада (Британдық Колумбия) (558). Осы кезеңдетөменнəтижені Катар (353), Кувейт (330), Марокко (323) жəне ОАР (302) көрсетті. Қатысқанмектептер саны – 7629 жəнеоқушылар саны– 215 000 құрады. PIRLS-2011 салыстырмалызерттеуіне 49 ел қатысты. Алдыңғықатардағыелдер: Гонконг (571), РесейФедерациясы (568), Финляндия (568), Сингапур (567). Ресейлікоқушылар «мəтіндіоқужəнетүсінусапасынбағалау» халықаралықсынағындаөздерініңүздіктерқатарындаекеніндəлелдеді.

Оқушылардың оқу сауаттылығы зерттеуінің халықаралық тестілеу тапсырмалары негізінде педагогикалық ұжымдар мен жаңашылмұғалімдер жеке ұлттық сұрақтар базасын құрастырып жатыр. Олар тек 11 оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауға ғана бағытталып қоймай, сонымен қатар, болашақ жастардың білім жетістіктерінің маңызды факторы ретінде ең алдымен оқу мəдениеті мен дағдыларын қалыптастырудың негізі болатынын қарастырады.

Қосымша

С лайд 1

С лайд 2

С лайд 3

Слайд 4

Семинар –тренингтен үзінділер :

PIRLS туралы түсінік

Сауалнама толтыру

Пайдаланған әдебиеттер :

1. « Қазақстан -2050» стратегиясы : қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты жолдауы, ҚР Президенті Н.А.Назарбаевтың халқына жолдауы, 2012 ж 14 желтоқсан.

2. « Әлеуметтік –экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» ҚР Президенті Н.А.Назарбаевтың халқына жолдауы, 2012 ж 27 қаңтар.

3. Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі Ақпараттық-талдау орталығы PIRLS-2016 Бастауыш мектеп оқушыларының мəтінді оқу жəне түсіну сапасын бағалау,Астана 2015

4. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі « Өрлеу » БАҰО АҚ филиалы, PIRLS – бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын бағалау, Алматы, 2016 ж.