Волейбол ойыны

(Шымкент қаласы Р.Мырзашев атындағы №76 негізгі орта мектебінің дене шынықтыру пәні мұғалімі Тажен Абдихалик Жаксылыкулы)

Волейбол — бүгінде әлемдегі ең танымал, бұқаралық және тартысты спорт түрлерінің бірі. Бұл тек физикалық күш пен жылдамдықты ғана емес, сонымен бірге жоғары деңгейдегі тактикалық ойлауды, сезімталдықты және темірдей тәртіпті талап ететін ерекше ойын. Бір қызығы, волейбол алаңында допты ұстап тұруға болмайды, оны тек бір-ақ сәтте қабылдап, бағыттап үлгеру керек. Осы қасиеті оны басқа спорт түрлерінен ерекшелендіреді.

Волейбол — әр командада 6 ойыншыдан болатын, өлшемі 18 * 9 метрлік алаңда өтетін ұжымдық ойын. Ойынның негізгі мақсаты — допты қарсылас алаңына түсіру немесе оларды қателік жасауға мәжбүрлеу.

• Үш жанасу ережесі: Команда допты қарсылас жаққа өткізбес бұрын оған ең көп дегенде 3 рет қана жанаса алады (блокты есептемегенде).

• Либероның рөлі: Қорғаныста ғана ойнайтын, киімі өзгеше арнайы ойыншы. Ол шабуыл жасамайды және блокқа тұрмайды.

• Ұпай жүйесі: Ойын 25 ұпайға дейін созылады (бесінші партия 15 ұпайға дейін). Жеңіске жету үшін команда екі ұпай басымдығымен алда болуы шарт.

Волейболдың адам денсаулығына пайдасы тек жалпы физикалық белсенділікпен шектелмейді. Бұл — дененің барлық жүйесін кешенді түрде дамытатын, функционалдық мүмкіндіктерді арттыратын бірегей спорт. Оның ағзаға тигізетін нақты әсерлерін тереңірек тарқатып көрейік:

Волейбол — жоғары қарқынды кардиожаттығу. Ойын барысындағы кенеттен жылдамдау, секіру және алаң ішіндегі тоқтаусыз қозғалыс жүрек бұлшықетін (миокардты) күшейтеді. Көрсеткіштер бойынша:

• Ағзадағы қан айналымы жақсарып, жасушалардың оттегімен қанығуы артады.

• Тұрақты ойын өкпенің тіршілік сыйымдылығын ұлғайтып, тыныс алу жүйесінің төзімділігін арттырады.

Секіру мен қону (қозғалыс динамикасы) сүйек жүйесіне оңтайлы дәрежеде күш түсіреді. Бұл ағзадағы кальцийдің сіңуін жақсартып, сүйек ұлпасының тығыздығын арттырады. Нақтырақ айтқанда:

• Ойын кезіндегі бағытты шұғыл өзгертулер тобық, тізе және иық буындарының сіңірлері мен сіңір созылымдарын ширатады.

• Бұл жас ұлғая келе пайда болатын остеопороз (сүйектің жұқаруы) ауруының алдын алуға көмектеседі.

Волейболда «әмбебап жүктеме» принципі жұмыс істейді. Допты қабылдау кезінде аяқ пен бөксе бұлшықеттері, ал соққы жасау мен пас беруде арқа, иық белдеуі және құрсақ (пресс) бұлшықеттері максималды түрде іске қосылады.

• Арқаның терең бұлшықеттерінің қатаюы омыртқаны берік ұстап, сколиоз бен бел ауруларының алдын алады.

• Дененің үстіңгі және астыңғы бөліктері бірдей дамып, бұлшықеттердің пропорционалды өсуін қамтамасыз етеді.

Волейболды «көз бен қолдың үйлесімділік мектебі» деп атауға болады. Ойыншы секундтың жүзден бір бөлігінде зымырап ұшқан доптың жылдамдығын, траекториясын анықтап, өз денесінің кеңістіктегі орнын есептеп үлгеруі тиіс.

• Бұл процесс көз бұлшықеттерін тоқтаусыз жаттықтырып, фокусты жылдам өзгерту қабілетін (аккомодация) арттырады. Тұрақты ойнайтын жандарда кеңістікті бағдарлау және перифериялық (жанама) көру деңгейі жоғары болады.

Қарқынды волейбол ойынының бір сағатында адам ағзасы шамамен 400-ден 600 килокалорияға (ккал) дейін қуат жұмсайды (бұл көрсеткіш ойынның тартыстылығына байланысты). Бұл липолиз (майлардың ыдырауы) процесін белсендіріп, артық салмақтан арылуға және зат алмасуды (метаболизмді) ретке келтіруге септігін тигізеді.

Волейбол — серотонин мен эндорфин («бақыт гормондары») бөлінуін еселейтін спорт. Физикалық тұрғыдан шынығып қана қоймай, ойын соңында адам эмоционалдық жеңілдік сезініп, интеллектуалдық еңбекке деген қабілеті қайта қалпына келеді.

Волейбол — жеке дара жұлдыздардың емес, бір тұтас команданың ойыны. Мұнда мықты шабуылшы болғаныңмен, допты жеткізіп беретін пас беруші (связующий) немесе допты шебер қабылдайтын қорғанысшы болмаса, жеңіске жету мүмкін емес. Алаңдағы өзара сенімділік, бір-бірін сөзсіз түсіну және қолдау көрсету — кез келген мықты команданың басты қаруы.

Бүгінде волейбол мектеп қабырғасынан бастап, кәсіби ареналарға дейін үлкен сұранысқа ие. Ол адамдарды жасына, мамандығына қарамастан бір алаңға біріктіреді. Егер сіз өміріңізге серпіліс, жылдамдық және шынайы командалық сезім қосқыңыз келсе, қолыңызға волейбол добын алып, алаңға шығыңыз. Өйткені, волейбол — бұл жай ғана ойын емес, бұл — эмоция мен өмір ағымы!