Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

«Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжі» КМҚК

Қорғауға рұқсат

Жетекші: Меллатова М.Д.

«______» ___________2018 ж.

1304000 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыздандыру (түрлері бойынша)» мамандығы бойынша

«Операциялық жүйелер мен қолданбалы бағдарламалау пакеті» пәнінен

IІI негізгі ВТ - 1 тобының студенті

Нұрмұхамедов Біржанның

ТАНЫМДЫҚ ТӘЖІРИБЕДЕН ӨТУ ТУРАЛЫ ЕСЕП

2018-2019 оқу жылы

Есептің түсу мерзімі______________________________________________

Есепті қорғауға рұқсат____________________________________________

Есепті тексерген_________________________________________________

Есепті қорғаған бағасы ___________________________________________

Тәжірибе жетекшісінің қолы_______________________________________

КЕЛІСІЛДІ	БЕКІТЕМІН
ШҚО білім басқармасының "Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығы" КММ	Кәсіптік тәжірибе
директорының м.а.	жетекшісі
___________________Б.С.Кажибекова	_______________А.К. Орманов
«____» _______________201__ ж.	«____» _____________201__ ж.
МО

«Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжі» КМҚК

1304000 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыздандыру (түрлері бойынша)» мамандығы бойынша 2 негізгі ВТ - 1 тобының студенті

«Операциялық жүйелер мен қолданбалы бағдарламалау пакеті» пәнінен

танымдық тәжірибені өтудің

ЖҰМЫС ЖОСПАР - КЕСТЕСІ

№ Р/с	Танымдық тәжірибе бағдарламасына сәйкес орындалуға жататын тақырыптар және жеке сұрақтардың аттары	Тәжірибе бағдарламасын орындау мерзімі		Ескертулер
		басталуы	аяқталуы
1.	Мамандық және квалификациялар туралы мәлімет	22.06	22.06
2.	Колледждің материалды – техникалық базасымен танысу	22.06	23.06
3.	Әлеуметтік жұмыс берушілермен пәнаралық байланыстардың анализі	23.06	23.06
4.	Кәсіпорындарға экскурсия	25.06	25.06
5.	Қауіпсіздік ережелері	25.06	25.06
6.	Дербес компьютер: аппараттық және бағдарламалық камтамасыздандыруы	26.06	27.06
7.	Операциялық жүйелердің атқаратын рөлі, түрлері және функциялары	28.06	29.06
8.	ДК ақпараттық көрсетілім	29.06	30.06
9.	Мәтіндік редакторлармен (Блакнот, WordPad, MS Word) жұмыс жасау және талдау. MS Word және MS Excel құралдарымен кестелерді құру және талдау.	30.06	02.07
10.	Алгоритм мен бағдарлама ұғымы. Есептер шығару. Блок - сызбалар құру.	03.07	04.07
11.	Танымдық оқу тәжірибесінен есепті презентация (Power Point және т.б бағдарламалар көмегімен) түрінде құру.	05.07	05.07

Оқу орнынан танымдық тәжірибенің жетекшісі ____________ Меллатова М.Д.

«______» _________________ 201 __ ж.

Танымдық тәжірибенің тақырыптық бағдарламасы

№	Танымдық тәжірибе бағдарламасына сәйкес орындалуға жататын тақырыптар және жеке сұрақтардың аттары	Сағат саны
1	Мамандық және квалификациялар туралы мәлімет	4
2	Колледждің материалды-техникалық базасымен танысу	4
3	Әлеуметтік жұмыс берушілермен пәнаралық байланыстардың анализі	4
4	Мемлекеттік мекемеге экскурсия	4
5	Қауіпсіздік ережелері	2
6	Дербес компьютер: аппараттық және бағдарламалық қамтамасыздандыруы	12
7	Операциялық жүйелердің атқаратын рөлі, түрлері және функциялары	10
8	Дербес компьютердің ақпараттың көрсетілімі	4
9	Мәтіндік редакторлармен (Блокнот, WordPad, MsWord) жұмыс жасау және талдау. MsWord және MsExcel құралдарымен кестелерді құру және талдау.	12
10	Алгоритм мен бағдарлама ұғымы. Есептер шығару. Блок-сызбалар құру	10
11	Танымдық оқу тәжірибесінен есепті презентация (PowerPoint және т.б. бағдарламар көмегімен) түрінде құру	6
Барлығы		72

«Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжі» КМҚК

1304000 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыздандыру (түрлері бойынша)» мамандығы бойынша II негізгі ВТ - 1 тобының студенті

Берікұлы Ерік

«Операциялық жүйелер мен қолданбалы бағдарламалау пакеті» пәнінен

танымдық тәжірибені өтудің

КҮНДЕЛІК – ЕСЕБІ

Танымдық тәжірибе өту орны: «Шығыс Қазақстан Облысы білім басқармасының "Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығы»

Танымдық тәжірибе жетекшісінің аты-жөні және лауазымдық қызметі: Мусипова Гүлден Базарбекқызы («Инновациялық жобаларды енгізу» зертханасының меңгерушісі)

№ Р/с	Танымдық тәжірибе бағдарламасына сәйкес орындалған жұмыстар көлемі	Танымдық тәжірибенің жұмыстары мен жеке тақырыптарды орындау		Танымдық тәжірибе жетекшісінің қолы
		басталуы	аяқталуы
1	Танысу-тәжірибемнің алғашқы күнін дайындық ретінде колледжде өттім. Арнайы бекітілген жетекшіміз Меллатова Мадина Даулетқызы бірге колледждегі барлық компьютерлердің, яғни 7-ші және 8-ші қабаттағы арнайы мамандыққа сәйкес аудиторияларындағы компьютерлерді санап, олардың техникалық сипаттамасын жаздық. Сонымен қатар, колледждегі бар мамандықтармен, олардың квалификацияларымен танысып шықтық.	22.06.2018	22.06.2018
2	Колледжде өткен танысу-тәжірибемнің екінші күнінде мамандығымыз бойынша өтіп жатқан пәндермен пәнаралық байланыс анализін жасадық. Яғни, мамандықтар жайлы алынған мәлімет осы орайда көмек етті. «Есептеу техникалық және бағдарламалық қамтамасыз ету» мамандығымен байланысын қарастырдық.	22.06.2018	23.06.2018
3	Біз «Ақпараттық жүйелер», «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету», «Кәсіптік білім беру» мамандықтарының ұқсастықтары мен әрқайсының ерекшеліктеріне тоқталып талдау жасадық. Біздің Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжінде бағдарламалау бағыты бойынша келесідей мамандықтар оқытылады: Кәсіптік білім беру; Есептеу техникасы және бағдарламамен қамтамасыздандыру; Ақпараттық жүйелер. «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету» дайындығының бағыты адам қызметінің әр түрлі саласында ақпаратты қолдану мен түрлендіру, сақтау саласында ақпаратты қолдану мен түрлендіру, сақтау мен жинақтау, ізденуге байланысты ақпараттық технологиялар сұрақтарымен айналысады. Ақпараттық технологияларды меңгеру қазіргі уақыт нормасы. Аталған бағытта кәсіптік бағдарламашылар мен компьютерге қолданбалы бағдарламаларды орнату бойынша жүйелік әзірлеушілер дайындалады. Мамандық түлектерін дайындаудың сұранысы өте жоғары. Көп жылдан бері бұл сұраныс күн тәртібінен түспеді. Түлектер жетекші IТ-компанияларда жұмыс істейді. Колледжде оқытылатын мамандықтар бойынша тәжірибеден өтудің әртүрлі түрлері қарастырылған: диплом алды тәжірибесі; танысу тәжірибесі; технологиялық тәжірибесі. Осы мамандықтар бойынша біздің колледж көптеген кәсіпорындармен, фирмалармен әріптестік қатынаста.	23.06.2018	23.06.2018
4	Танысу-тәжірибемнің ең алғашқы қадамының бірі, ол мемлекеттік мекемеге экскурсия. Мен, алдын-ала белгіленген күні, 25 маусым күні «Шығыс Қазақстан Облысы білім басқармасының "Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығына» келдім. Менің жетекшім болып Мусипова Гүлден Базарбекқызы тағайындалды. Жетекшім ғимараттың кабинеттерін, іскер қызметкерлер мен олардың атқаратын қызметтерімен, жұмыс жасайтын бағдарламаларымен таныстырды. Тәжірибе өту уақытым 09:00-18:00 дейін. Жұмыс үстелім жетекшімнің қасында орналасқан, барлық ыңғайлықтармен қамтылған. Онда: компьютер, телефон және де принтер ортақ қолданыста бар. Бағдарламашының жұмысы ыңғайлы, жылдам және нәтижелі болуы үшін оған ең қажеті заманауи компьютер. Мен дәл сондай ыңғайлықпен қамтылған болдым.	25.06.2018	25.06.2018
5	Бүгінгі күні қауіпсіздік ережелерімен танысу болды. Олармен мені жетекшім таныстырды. Әр қызметкер компьютермен жұмыс жасау кезінде техника қауіпсіздігі талаптарын орындау ережесімен танысқандығы туралы қағаз бетіне толтырады.	25.06.2018	25.06.2018
6	Мен бүгін осы ғимараттың компьютерлер санын есептеп шықтым. Оларда қандай операциялық жүйе, оның қай нұсқасы, қандай офистік редакторлар мен қолданбалы бағдарламалар орнатылғанын қарап өттім. Танысу тәжірибемнің бүгінгі күнінде мен «Инновациялық жобаларды енгізу» зертханасында істейтін қызметтеріммен таныстым, олар «Болашақ мамандар» комплекстік жоспар аясында электроника, мехатроника, роботатехника, бағдарламалау, инженерлік CAD дизайн, толықтырылған нақтылық, 3D үлгілеу, прототиптеу, мультимедиалық журналистика бағыттарымен жұмыс жасайды. Облыстағы мектеп оқушыларының шығармашылық, интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға жағдай жасау, кәсіби жағдайларда қойылған нақты міндеттердің тәжірибелік шешімін табу және техникалық құрылғылармен жұмыс жасау дағдыларын дамыту- «Болашақ мамандары» кешендік жоспарының басты мақсаты.	26.06.2018	27.06.2018
7	Мен бүгін өзімнің қолданып отырған компьютеріме бірнеше бағдарлама жаздым. Толығырақ айтсам жазған бағдарламалрымның аты: 3Ds max, Unity, SketchUp, Blender. 3Ds max және Unity бағдарламалары 3d-обьектіні жасауға арналған.	28.06.2018	29.06.2018
8	Бүгінгі күні, «Болашақ мамандары» кешендік жоспар аясындағы 3D үлгілеу компетенциясына қолданылатын 3D studio max, Unity бағдарламаларын орнаттым. Графикалық редактор – графикалық бейне түріндегі суреттерді салуға және оларды өңдеуге арналған арнайы бағыттағы бағдарлама.	29.06.2018	29.06.2018
9	Мен бүгін 3D обьектілерді жасауға арналған Unity бағдарламасымен жұмыс жасадым ол үшін алдымен google аккаунт аштым оны 3D обьектілерді жасауға арналған Unity бағдарламасына жазып тіркедім. Тіркелгеннен кейін Unity бағдарламасымен жұмыс жасауға толық мүмкіндік алдым. Unity- Windows және OSX операциялық жүйелерінде жұмыс жасайтын екі- және үш өлшемді ойын және қосымшаларын дамыту бағдарламасы.	02.07.2018	02.07.2018
10	Мен бүгін 3D принтер арқылы обьектіні шығаруды үйрендім, ол белгілі бір алгоритм бойынша жұмыс істейді. Мысалы, 3D принтер шахмат ойынының фигуралары мен тақташасын шығаратын болсақ, ең алдымен 3D обьектіні салатын бағдарламаны компьютерге жазу керек, жазылған бағдарламаға тіркеліп, 3D фигуралармен тақташаны салу керек, салынған обьектіні 3D басып шығарғышта шығару керек, міне осы кезде шахмат ойынының фигураларымен тақташасы 3D обьекті түрінде дайын болады.	03.07.2018	04.07.2018
11	Мен, Нұрмұхамедов Біржан «Операциялық жүйелер мен қолданбалы бағдарламалау пакеті» пәнінен танысу іс тәжірибесін «Шығыс Қазақстан Облысы білім басқармасының “Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығында”» өттім. Танысу тәжірибесінен өзімнің колледждан теория жүзінде алған сабақтарымды тәжірибе жүзінде іске асырып көрдім және таныстым. Маған тәжірибе өте қатты ұнады. Себебі тәжірибе барысында «бағдарламашы» мамандығының қызықты және өзіндік ерекшеліктері бар екенін білдім. Сонымен қоса, болашақ мамандығымдағы жұмыстармен таныстым және сол жұмысты өз қолыммен жасап көрдім. Болашақта бір қызықты жұмыс орынға орналасқанда, осы үйренген білімімді қолданамын деп ойлаймын. Қазіргі таңда барлық саланың осы бағдарламашының қажетті кезі. Кез келген ортада компьютерді білетін маманның қажетті екенін ұқтым. Бұл күні басшымен бірлесіп жұмыстарға қорытынды жасап, іс-тәжірибені талдадық. Іс-қағаздарды толтырдық.	05.07.2018	05.07.2018

Студенттің аты – жөні, қолы: Берікұлы Ерік______________________

«____» _____________ 2018ж.

1. Ұйымнан (мекеме, кәсіпорын) іс – тәжірибе жетекшісінің аты-жөні, лауазымдық қызметі: Мусипова Гүлден Базарбекқызы («Инновациялық жобаларды енгізу» зертханасының меңгерушісі)

____________________________________________________________________

___________________________________________________________________

2. Оқушы - машықкерлердің мақтауларымен ескертулері

Өзін өте жақсы деңгейде көрсетті, ескертулер жоқ________________________

___________________________________________________________________

___________________________________________________________________

___________________________________________________________________

3. Танымдық тәжірибе жетекшісінің қорытындысы_өте жақсы (5)____________

___________________________________________________________________

___________________________________________________________________

___________________________________________________________________

___________________________________________________________________

Ұйымның (мекеме, кәсіпорын)

іс – тәжірибе жетекшісінің қолы______________________________________

«____» _____________ 2018ж.

М.О

Рымбек Байсейітов атындағы Семей қаржы-экономикалық колледжі» КМҚК

1304000 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыздандыру (түрлері бойынша)» мамандығы бойынша IІ негізгі ВТ - 1 тобының студенті

Берікұлы Ерік

МІНЕЗДЕМЕ

Өскемен қаласы Шығыс Қазақстан Облысы білім басқармасының «Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығында» тәжірибе орынына Нұрмұхамедов Біржан 22.06.2018-05.07.2018 жыл аралығында танымды-өндірістік тәжірибеден өтті.

Өндірістік тәжірибені өту кезінде өзін жақсы қырынан көрсете білді. Компьютерлік бағдарламаларды: MS Excel, Word, PowerPoint, 3Ds max, Unity, SketchUp бағдарламаларын жақсы меңгеріп, олармен жұмыс істей алатындығын дәлелдей білді.

Берілген жұмысты уақтылы және сапалы орындай білді. Мекемеден тыс болған іс-шараларға қатысып жүрді. Мекемедегі қызметкерлер ұжымымен жақсы қарым-қатынаста болды.

Болашақта білікті де, білімді, үлгілі,өз маманының иесі бола алатына және Қазақстан Республикасына адал қызмет ететін азаматы болатынына сенемін.
өндірістік практиканы «5»-ке ( үздік) тапсырды.

Тәжірибе жетекшісі: Мусипова Г.Б.

ШҚО білім басқармасының «Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа

технологиялар орталығы» КММ директорының м.а. Кажибекова Б.С.

М.О.

Қорытынды

Мен, Нұрмұхамедов Біржан, ІІІ негізгі ВТ-1 тобының студенті, танысу тәжірбиемді 2018 жылдың 22 маусым мен 5-ші шілде аралығында «Шығыс Қазақстан Облысы білім басқармасының “Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығының” мекемесінен өттім. Бұл тәжірбиеде керекті мағлұматтар жинап, өзіме көптеген тәжірибе жинадым. Болашақ маманға қажетті білімдер мен дағдылардың қалыптасуына тәжірибелі қабілеттілікті дамытуға бағытталған іс-шаралар жүргізілді. Бұл тәжірибеден тұтас үрдісті бақылау мен талдау, кәсіптік үлкен тәжірибе әдіс-тәсілдері меңгеріледі. Осымен қатар, маған жүктелеген міндеттерді үлкен жауапкершілікпен атқардым. Өмірге керекті оның басқа бір жұмысқа орналасуға үлкен көмегі барын сезіндім. Осы тәжірибеде өзіме мол жұмыстар жинақтадым. Колледжда алған білімдерді тереңдетіп, іс жүзінде ұштастыра қолдана білдім. Жетекшімнің жұмысына көмектесіп, жұмыс жоспарыммен таныстым. Тәжірибе барысында жетекшім тағайындаған: 3Ds max, Unity бағдарламаларымен жұмыс жасауға және 3d модельдерді жасап шығаруға үйретті. 3Ds max бағдарламасында «шахмат» ойынының фигураларына 3D объектілер жасадым. Жасалған фигураларды Unity бағдарламасына салып, керекті кодтарды жаздым, жазылған кодтардың көмегімен шахмат ойынын құрдым. Ойынды мектептегі оқушыларға қосымша ретінде қолдануға болатын «Болашақ мамандары» кешенді жоспар аясында бағдарламалау, 3d үлгілеу компетенцияларына көмекші құрал. Соңғы күні тәжірибе жұмыстарын аяқтап, оны есеп беруге енгізу тіркелді. Менің жұмысыма жетекшім көп көмектесті. Танысу тәжірибесінде білімді практикалық біліммен байланыстырудың көмегі өте зор. Тәжірибе кезінде мен жетекшіммен бірге жұмыс атқара отырып, мамандығыма қатысты тәжірибе жинақтадым. XXI ғасыр — озық технологиялар ғасыры. Сондықтан, білім беру жүйесінде жаңа технологияларды тиімді пайдалану заман талабы. Болашақта білікті маман иесі болу мақсатында, еліме сансыз жаңалықтар енгізуде алған білімімді қолданамын деген сенімдемін.

1.Мамандық және квалификациялар туралы мәлімет.

0518000 «Есептеу және аудит» (салалар бойынша) мамандығы

Біліктілігі:бухгалтер,бухгалтер-ревизор,экономист-бухгалтер.

Оқу мерзімі:

Негізгі білім базасы бойынша

(9 класс)-2жыл 10 ай

Орта білім негізінде

(11 класс)-1жыл 10 ай

сырттай оқу (орта білім негізінде)

1жыл 10ай

0516000 «Қаржы» (салалар бойынша) мамандығы

Біліктілігі:қаржы жұмысы бойынша экономист

Оқу мерзімі:

Негізгі білім базасы бойынша

(9 класс)-2жыл 10 ай

Орта білім негізінде

(11 класс)-1жыл 10 ай

сырттай оқу (орта білім негізінде)

1жыл 10ай

1304000 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыздандыру (түрлері бойынша) мамандығы

Біліктілігі: 1304043 – Техник бағдарламашы, оқыту тілі: мемлекеттік, орыс.

 «Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету  (түрлері  бойынша)» дайындығының бағыты адам қызметінің әр түрлі саласында ақпаратты қолдану мен түрлендіру, сақтау мен жинақтау, ізденуге байланысты ақпараттық технологиялар сұрақтарымен айналысады. Ақпараттық технологияларды меңгеру қазіргі уақыт нормасы.  Аталған бағыт аясында кәсіптік бағдарламашыларды, қолданбалы бағдарламалық қамтамысыз ету мен жүйелік әзірлеушілерді дайындау іске асады. Мамандық түлектерін дайындаудың сұранысы өте жоғары  - көп жылдан бері бұл сұраныс күн тәртібінен түспеді. Түлектер жетекші ИТ-компанияларда жұмыс істейді. 

Қызмет түрлері:

Деректер базасына қызмет көрсету мен құрастыру және ақпараттық-іздеу жұмыстары үшін бағдарламалар әзірлеу;  

Ғылыми және экономикалық тапсырмаларды шешу үшін бағдарлама құру;

Ақпараттық технологияларды қолдануға байланысты ДК стандартты бағдарламалық қамтамасыз етуін және басқа қызмет түрлерін қолдану.

«Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету (түрлері бойынша) » мамандығының түлектері ІТ мамандығы ретінде жұмыс жасай алады:      

 банктарда, банктік және биржалық компьютерлік бағдарламаларды әзірлеу мен қызмет көрсету;

өндірісті басқару мен жоспарлаудың автоматтандырылған  жүйесін құрай отырып, тұтастай сала мен жекелеген мекемелерді басқару;

ақпараттық анықтамалық жүйелер мен көпшілік қызмет көрсету жүйелеріне кәсіпорындар мен мекемелерде қызмет көрсету мен әзірлеу;

компьютерлер мен ұйымдастыру техникасын диагностикалау мен жөндеу бойынша сервис орталығы.

Оқыту мерзімі: 

Негізгі орта білім  базасында – 3 жыл 10 ай;

Жалпы орта білім  базасында – 2 жыл 10 ай.

0104000 «Кәсіптік оқыту»(салалар бойынша) мамандығы

Біліктілігі:өндірістік оқыту шебері,техник программист.

Оқу мерзімі:

Орта білім негізінде

(11 класс)-2жыл 10 ай

1305000 «Ақпараттық жүйе» (салалар бойынша) мамандығы

Біліктілігі:техник-программист,дизайнер.

Оқу мерзімі:

Негізгі білім базасы бойынша

(9 класс)-3жыл 10 ай

Орта білім негізінде

(11 класс)-2жыл 10 ай

2. Колледждің материалды-техникалық базасымен танысу.

Материалды-техникалық база, өндірістің материалдық-техникалық базасы экономикалық үрдістерде пайдаланылатын өндіріс құрал-жабдықтарының, қоғамдық өндіргіш күштеріне жататын материалдық, заттық нышандардың жиынтығы (еңбек құралдары мен заттары). Кәсіпорынның материалдық-техникалық базасы өндірістік алаңдардың болуын және оның өндіріске бейімделіп жарақтандырылуын, жабдық паркінің болуын, қолда бар материалдық қорлардың өндірістік бағдарламаға сай келуін көрсетеді.

Колледждің 85 жылдық тарихы бар. Оның іргетасы 1931 жылы 11 тамызда Семей қаржылық курсы мен Қызылорда қаласының өлкелік экономикалық техникумын біріктіру жолымен құрылған. Ал 1944 жылы қаржы-экономикалық техникумы деген мәртебе алды.

Қазақстан Республикасының министрлер Кабинетінің 1994 жылы техникумға осы техникум түлегі, Қазақстан Республикасының бұрынғы қаржы Министрі, Ұлы Отан соғысының ардагері, Рымбек Смақұлы Байсеитовтің есімі берілді.

Жалпы ғимарат көлемі 6347,6 шаршы метр, 8 қабатты құрайтын 28 оқу бөлмесінен, асхана, спорт және мәдениет залынан тұрады. Оқу бөлмелері жарық, жылы және заманауи оқу жабдықтарымен жабдықталып, безендірілген, көрнекі құралдар, дидактикалық материалдар жинақталған. Колледждегі барлық компьютерлер жергілікті желілермен, мультимедиалық аппарттармен, видео-бақылау жүйелерімен, WebServer-мен қамтамассыз етілген және интернет жүйесіне қосылған.

Ғимарат 8 қабаттан тұрады. Оның 7 және 8 қабаттары компьютермен жабдықталған. Әрбір кабинет 12 компьютермен жабдықталған. 8 қабатта келесідей аудиториялар бар:

801 аудитория, 802 аудиториялар, 803 аудитория, 805 аудитория, 806 аудитория, 809 аудитория. Оның ішінде кейбір аудиториялар арнайы дәрістерге арналған.

803 аудитория – ақпараттандырылған жүйелерді автоматтандыру және АЖО (Қосымша 2);

805 аудитория – бағдарламалау тілдері, бағдарламамен қамтамасыздандырудың құру технологиясы, есептеу және микропроцессорлық техника негіздері;

806 аудитория – дипломдық және курстық жобалау;

809 аудитория – ЭЕМ-ның перифериялық құрылғылар, автоматтандырылған жүйелер мен ақпараттық қамтамасыздандыруды құру және жүргізу;

810 аудитория – микропроцессордағы техника негіздері, микросызба техника, автоматика негіздері зертханасы болып табылады.

8 қабаттағы компьютерлердің барлық модельдері бірдей ол:

Монитор моделі – LOC E2260S_w ;

Жүйелік блогы – Huntkey;

7 қабаттағы компьютермен жабдықталған аудиториялар: 701 аудитория, 703 аудитория, 705 аудиториялар және 2 қабатта 208 аудитория компьютермен жабдықталған.

Колледжде интерактивті тақталар бар.

Интерактивті тақтасы бар кабинеттер: 505 аудитория, 507 аудитория, 511 аудитория, 607 аудитория, 611 аудитория, 706 аудитория, 806 аудитория.

3. Әлеуметтік жұмыс берушілермен пәнаралық байланыстардың анализі.

Әлеуметтік серіктестік - халықтың ірі топтары мен қабаттары, атап айтқанда, кәсіпорындар, жалдамалы қызметкерлер және мемлекет арасындағы қоғамдық, әлеуметтік-еңбектік қатынастарды реттеудін конфронтациялық емес тәсілі. Біздің колледжде келесідей мамандықтар оқытылады:

• Кәсіптік білім беру;

• Есептеу техникасы және бағдарламамен қамтамасыздандыру;

• Ақпараттық жүйелер.

«Есептеу техникасы және бағдарламалық қамтамасыз ету  (түрлері  бойынша)» дайындығының бағыты адам қызметінің әр түрлі саласында ақпаратты қолдану мен түрлендіру, сақтау мен жинақтау, ізденуге байланысты ақпараттық технологиялар сұрақтарымен айналысады. Ақпараттық технологияларды меңгеру қазіргі уақыт нормасы.  Аталған бағыт аясында кәсіптік бағдарламашыларды, қолданбалы бағдарламалық қамтамысыз ету мен жүйелік әзірлеушілерді дайындау іске асады. Мамандық түлектерін дайындаудың сұранысы өте жоғары  - көп жылдан бері бұл сұраныс күн тәртібінен түспеді. Түлектер жетекші ИТ-компанияларда жұмыс істейді.

Ақпараттық жүйелер маманының негізгі атқаратын қызметтері: жобалау, эксплуатация, әкімшілендіру, бағыт көрсету, ақпараттық жүйелерді тестілеу, бағдарламалы-аппаратты қорғаумен қамтамасыз ету.

Колледжде оқытылатын мамандықтар бойынша тәжірибеден өтудің әртүрлі түрлері қарастырылған:

- диплом алды тәжірибе;

- танысу тәжірибесі;

- технологиялық тәжірибе;

Осы мамандықтар бойынша біздің колледж көптеген кәсіпорындармен, фирмалармен әріптестік қатынаста. Әлеуметтік әріптестер әр түрлі формадағы алдыңғы қатардағы кәсіпорындар болып табылады, олар: «Абай атындағы мемлекеттік қазақ музыкалық драма театр», Семей қаласының Қазынашылық бөлімі, Семей қаласының ТОО Адал ас якомпаниясы, Семей қалалық АТФ банкі, ГКП «Семей Водоканал».

1- Кесте. «Пәнаралық байланыс»

№	1305000 «Ақпараттық жүйелер»	1304000 «Есептеу техникасы және Бағдарламамен қамтамасыздандыру»	0104000 «Кәсіптік білім беру»
Пәнаралық байланыс
1	Бағдарламалау	Алгоримдеу және бағдарламалау негіздері	Бағдарламалау тілдері
2	Автоматтандырылған ақпараттық жүйелер	Операциялық жүйелер және ЕК
3		Бағдарламалық қамтамасыздандыру өңдеу технологиясы	Бағдарламалық қамтамасыздандыруды құру технологиясы
4	Ақпараттық жүйелердегі администрациялау	Желілік технологияға кіріспе	Есептеуіш кешендердің операциялық жүйелері
5		Объектілі-бағытты бағдарламалау негіздері	Бағдарламалық қамтамасыздандыруды құру технологиясы
6	Ақпараттың техникалық құралдары	ДЭЕМ және желілердің аппараттық құралдарының кешендері	АЖ техникалық құралдарының кешендері
7	Компьютерлік геометрия және графика	Компьютерлік графика

4. Мемлекеттік мекемеге экскурсия

«Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығы» Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы Абай даңғылы 21-де орналасқан, ғимарат 5 қабаттан тұрады. Менің танымдық-тәжірибе өткен мекемем 2-ші қабатта орналасқан. ШҚО білім басқармасының "Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығы" КММ (ШҚӨБЖТО) 1997 жылы ШҚО Әкімінің 1997ж. 18 желтоқсандағы №1-237 өкімімен және Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігінің 1996ж. 7 қазандағы №333 бұйрығымен құрылған.

1-сурет. «Шығыс Қазақстан өңірлік білімдегі жаңа технологиялар орталығы»

5. Техника қауыпсіздігі

1. Жалпы техника қауiпсiздiгiң ережелерiне қойылатын талаптар төмендегiдей:

Компьютердi тоққа қосатын сымдарға, қос тiлдi розеткiлерге, штеккелерге тиiсуге және жабдықтарды жылжытуға тыйым салынады;

Дербес компьютерде суланған қолмен және дымқыл киiммен жұмыс iстеуге болмайды;

Дербес компьютердiң жанына портфельдер, сумкалар, кiтаптар қоюға тыйым салынады.;

Пернелiк тақта үстiне артық заттар қоюға болмайды;

2. Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауiпсiздiк ережесiнiң талаптары.

Дербес компьютердi iске қосу кезiнде оның сыртқы қорабының дұрыс жұмыс жасап тұрғандығына және сымдарының қатесiз жалғанғанына көз жеткiзу керек;

Жұмыс жасау кезiнде сымдардың дұрыс жалғанғанына ерекше бөлiнуi керек.

3. Жұмысшының дербес компьютермен жұмыс жасау кезiндегi техника қауiпсiздiгiнiң ережесiне қойылатын талаптар:

ЭЕМ - мен жұмыс жасау кезiнде көздi экраннан 60 - 70 см қашықтықта ұстау керек;

Кабинетке кiрушiлермен орнынан тұрмай амандасуға рұқсат етiледi;

Көзi шаршаған жағдайда орнынан тұрмай - ақ, көз жаттығуын орындауға болады;

Электр тоғымен зақымданған алғашқы дәрiгерлiк көмек көрсету тәсiлдерiн, от сөндiру құралдарымен жұмыс iстеудi және өрт сөндiру тәсiлдерiн бiлуi қажет.

4. Апаттық жағдайдағы техника қауiпсiздiгiнiң ережелерiне қойылатын талаптар:

Жұмыс жасап отырған кезде дербес компьютерден ақау табылса, күйiк иiсi шықса немесе өзгеше дыбыс дыбыс пайда болса, онда машинамен жұмысты тоқтатып, жетекшіге хабарлау керек;

Өрт сөндiруде көмек көрсету қажет;

Электр тоғымен зақымданған адамға алғашқы көмек көрсетудi бiлуi керек;

Компьютерлiк кабинетте өрттi сумен сөндiруге болмайтындығын бiлуi қажет. Оған құм және т.б. өрт сөндiргiш құрал - жабдықтарын пайдалануға болады;

Электр тоғының әсерiмен зақымданған адамды су қолмен ұстауға болмайтындығын бiлу қажет. Оңы әр түрлiматериалдарды(электр тогы сымынан басқа) пайдалану арқылы босатып алуға болады. Апаттық жағдайдағы ттехника қауіпсіздігінің ережелеріне қойылатын талаптар:

Жұмыс жасап отырған кезде дербес компьютерден ақау табылса, күйік иісі шықса немесе өзге дыбыс пайда болса, онда машинамен жұмысты тоқтатып, мұғалімге хабарлау керек;

От сөндіруде көмек көрсету қажет;

Электр тоғымен зақымданған адамға алғашқы көмек көрсетуді білуі керек;

Компьютерлік сыныпта  өртті  сумен  сөндіруге  болмайтынын білуі  керек. Оған  құм  және  т.б.  өрт  сөндіргіш  құрал- жабдықтарын  пайдалануға  болады;

Электр  тогының  әсерімен  зақымданған  адамды  су  қолмен  ұстауға  болмайтындығын  білу  қажет.  Оны  әртүрлі  материалдарды ( электр  тогы  сымынан  басқа ) пайдалану  арқылы  босатып  алуға  болады.

Есептеуiш техника кабинетiндегi  қауiпсiздiк ережесi:

Жалпы техника қауiпсiздiгiң ережелерiне қойылатын талаптар төмендегiдей: Компьютердi тоққа қосатын сымдарға, қос тiлдi розеткiлерге, штеккелерге тиiсуге және жабдықтарды мұғалiмнiң рұқсатынсыз жылжытуға тыйым салынады;

Мұғалiмнiң рұқсатынсыз сыныптан шығуға және кiруге болмайды; Дербес компьютерде суланған қолмен және дымқыл киiммен жұмыс iстеуге болмайды;

Дербес компьютердiң жанына портфельдер, сумкалар, кiтаптар қоюға тыйым салынады.

Үстелде қалам мен дәптер ғана болуы тиiс;

Пернелiк тақта үстiне артық заттар қоюға болмайды.

Компьютерлiк сыныпта жүгiруге, ойнауға, жанындағы құрбыларын алаңдатуға, бөгде жұмыстармен шұғылдануға тыйым салынады.

2.Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауiпсiздiк ережесiнiң талаптары.Дербес компьютердi iске қосу кезiнде оның сыртқы қорабының дұрыс жұмыс жасап тұрғандығына және сымдарының қатесiз жалғанғанына көз жеткiзу керек;

3.Оқушының дербес компьютермен жұмыс жасау кезiндегi техника қауiпсiздiгiнiң ережесiне қойылатын талаптар: ЭЕМ-мен жұмыс жасау кезiнде көздi экраннан 60-70 см қашықтықта ұстау керек;Сыныпқа кiрушiлермен орнынан тұрмай амандасуға рұқсат етiледi;

4.Апаттық жағдайдағы техника қауiпсiздiгiнiң ережелерiне қойылатын талаптар: Жұмыс жасап отырған кезде дербес компьютерден ақау табылса, күйiк иiсi шықса немесе өзгеше дыбыс дыбыс пайда болса, онда машинамен жұмысты тоқтатып, мұғалiмге хабарлау керек; Электр тоғымен зақымданған адамға алғашқы көмек көрсетудi бiлуi керек; Компьютерлiк сыныпта өрттi сумен сөндiруге болмайтындығын бiлуi қажет.Оған құм және т.б. өрт сөндiргiш құрал-жабдықтарын пайдалануға болады;

5. Дербес компьютермен жұмысты аяқтаған кездегi техника қауiпсiздiгi ережесiнiң талаптары:

-мұғалiмнiң нұсқауы бойынша апаратты өшiру;

-жұмыс орнын ретке келтiру;

6. Дербес компьютер: аппараттық және бағдарламалық қамтамасыздандыруы.

"Компьютер" сөзі "есептеуіш" дегенді білдіреді, яғни есептеуге арналған құрылғы. Компьютер — деректерді бағдарламалап өңдеуге арналған электрондық құрылғы. Қазіргі компьютерлер тек есептеп қана қоймай, цифрлық емес (мәтіндер, дыбыстар, графика және т.б.) акпаратты өндейді, әр түрлі технологиялық процестерді, деректер базасын және басқаларды басқарады. Информатика сабағында ІВМ РС типті ДК-лерді оқып үйренеді, олар осындай дербес компьютерлерді алғашкы шығарған американдық компанияның атымен аталған (ІВМ фирмасының ДК-лері). Бұл типті компьютерлерді дүние жүзінде жүздеген өндірушілер шығарады. Олар өзара өнімділігімен, жадының сыйымдылығымен және бірқатар функционал мүмкіндіктерімен ерекшеленеді. ДК-нің басқа типтері де бар. Мысалы, Аррlе фирмасының Масіntosһ ДК-сі. Бірақ ДК-лердің барлық типтерінің ақпарат өндеу және адаммен қарым-катынас жасауының негізгі принциптері бірдей. Дербес компьютер өнеркәсіп бұйымы ретінде өзара жалғастырушы кабельдермен байланыстырылған бірнеше блоктардан (құрылғылардан) тұрады. Блоктардың номенклатурасы (тізімі) әр түрлі болуы мүмкін, бірақ кез келген компьютер жұмыс істеуі үшін, үш блоктан тұратын жинақ керек (компьютердің негізгі жинағы). Басқа құрылғылардың барлығы қосымша деп аталады. Оларға принтер, дыбыс колонкалары, құлақкалқа, микрофон, модем, сканер, мани-пуляторлар: "маус", трекбол, терте (джойстик) жатады. Компьютердің аталған негізгі жинағының басты элементі - жүйелік блок. ДК жүйелік блогы - компьютердің негізгі тораптары орналасқан тік төртбұрышты қорапша, онда: микропроцессор мен жедел жады және т.б. бар аналық тақша, адаптерлер, қоректендіру блогы, иілгіш және қаткыл дискідегі| жинактауыштар, контроллер, ажыратпалар орналастырылған.

ДК (дербес компьютер деп аталынуы - бір-ақ адам қолданады) қазіргі кезде көпшілік арасында кең тарай бастады. Кез-келген компьютерлер бірнеше құрылғыдан тұрады.

►► Монитор, жүйелік блок, пернетақта , мультимедиа колонкасы, модем, маус.

Бұл құрылғылардың ең негізгісі: монитор, жүйелік блок, пернетақта.

Компьютердің барлық құрылғылары оның артындағы ажыратып қосқыштар арқылы ажыратылады. Компьютердің процессоры мен жедел жадысынан басқалары оның сыртқы құрылғылары болып табылады. Олар: монитор, пернетақта, принтер, маус, модем. Әрбір сырткы кұрылғы процессормен арнайы блоктар - адаптер немесе контролер арқылы жалғасады. Контролер немес адаптердің міндеті - процессордан келіп түскен ақпаратты құрылғылардың жұмысын басқаратын сәйкес сигналдарға айналдыру.

Жүйелік блок - мұнда компьютердің негізгі құрылғылары орналасқан. Компьютерді қосып өшіру батырмасы, дискжетек, компакт-дискіні оқитын СD-RОМ орналастырылған. Жүйелік блоктың ішінде аналық тақша, процесор, СD-RОМ, бейнетақташа, дыбыс такташасы мен т.б. бар.

Процессор - компьютердің ең басты бөлігі. Ол компьютердің "миы". Ол бүкіл компьютердің жұмысын басқарады және бағдарламалардағы барлық командаларды орындайды. Іс жүзінде компьютердің орындайтын жұмысының бәрін оның бас микросхемасы - микропроцессор атқарады. Қазіргі кезде ең көп тараған "пентиум" процессоры. Сондықтан компьютер де пентиум деп аталады. Процесор жадпен жұмыс істейді. Жад микросхемасынан процесор өзіне қажетті ақпаратты алады.

Дисплей (монитор) - компьютердің экранына ақпаратты шығаратын құрылғы.

Дисплей (монитор): электрондық-сәулелі түтікшеден (ЭСТ) (электронная лучевая трубка ЭЛТ), қоректендіру блогынан және сәулелі басқарушы электрондық блоктан тұрады. Монитор түрлі түсті, монохромды болады.

Дербес компьютердің сыртқы құрылғылары оның интерфейсіне қосылады, ол қосымша операцияларды орындауға арналған.Арналуы бойынша сыртқы құрылғыларды төмендегідей бөлуге болады:

• деректерді енгізу құрылғылары

• деректерді шығару құрылғылары

• деректерді сақтау құрылғылары

• деректерді алмасу құрылғылары

Жады.

Компьютердің ең маңызды компоненттерінің бірі оның жады болып табылады. Компьютер жадында программалар мен мәліметтер сақталады. Компьютер жады ішкі және сыртқы болып екіге бөлінеді.

Ішкі жады

Жедел жад (ЖЕСҚ) жылдам жұмыс істейді, ол сенімді және өте берік. ЖЕСҚ тек өзінің соңғы берген хабарламаңды ғана сақтайды, ал қалғандарын өшіріп тастайды. Ток көзінен ажыатқанда ЖЕСҚ өз мәліметтерін жоғалтады. Жедел жадта жұмыс істеу барысмында программалар мен мәліметтер сақталады. Жедел жад көбіне уақытша қойма ретінде қарастырылады, өйткені ондағы мәліметтер мен программлар компьютер қосулы тұрғанда ғана немесе болдыртпау батырмасын басқанға дейін сақталады.

Тұрақты жады (ТЕСҚ) ақпаратты тұрақты есте сақтайтын құрылғы. ТЕСҚ әдетте ЖЕСҚ на қарағанда баяу жұмыс істейді, бірақ олардың жады тұрақты және кедергілерге төзімді. Барлық ТЕСҚ ның жады әрдайым тұрақты емес.

Сыртық жады

Компьютердің сыртқы жадының негізгі қызметі үлкен көлемдегі ақпаратты (программлалар, құжаттар, аудио – және бейнеклиптер т.б) ұзақ уақыт сақтау болып табылады.

• Иілгіш магниттік дискілер.

• Қатты диск.

• Оптикалық дискілер.

• Флешкалар жатады.

7. Операциялық жүйелердің атқаратын рөлі, түрлері және функциялары.

Операциялық жүйе - компьютерді басқаруға арналған және қолданбалы программалармен байланысы бар нақты бағдарлама.

Операциялық жүйелердің негізгі функциялары:

— пайдаланушыдан тапсырмалар және бұйрықтар қабылдау;

— қажет бағдарламаны жедел жадқа жүктеу;

— жадты бөлу (қазіргі заманғы жүйелер және витуалды жад ұйымы);

— программаны іске қосу;

— барлық программалар мен мәліметтерді идентификациялау;

— әртүрлі сұрауларды қабылдау және орындау;

— енгізу – шығару операцияларының барлығына қызмет ету;

— файлдарды басқару жүйесінің (ФБЖ) жұмысын және пргораммалық құралдардың тиімділігін арттыратын мәліметтер қорын басқару жүйесінің (МҚБЖ) жұмысын қамтамасыз ету;

— мультипрограммалау режімін қамту;

— есептерді жоспарлау;

—орындалушы программалар арасындағы мәліметтер мен хаттар алмасу механизмінің ұйымы;

— компьютердегі бір программаны екінші программадан қорғау;

— пайдаланушыларды аудентификациялау және авторизациялау;

— жауап беру уақытында қатал шектеулерді қанағаттандыру;

—пайдаланушылар көмегімен программалау жүйесінің жұмысын қамтамасыз ету;

— жүйенің дербес кедергілеріне байланысты қызметтер ұсыну.

Сервистік программалар — әрбір адамның операциялық жүйемен жұмыс істеуін жеңілдететін программалар тобы. Қолданбалы программалар арқылы біздер өз есептерді шығарамыз. Мұндай программалар "қосымшалар" (приложения) деп те аталады. Қолданбалы программалар сан алуан, оларға қарапайым программадан бастап күрделі есептерді шығара алатътн қуатты мамандандырылған жүйелерді (мәтіндік продессор, графикалық редактор, баспаханалық жүйелер т.б.), ғылыми мөселелерге арналған және жалпы көпшілікке қызмет ету кешендерін де жатқызуға болады.

Жүйелік үзілісті ұйымдастыру

Мысалы, программаны орындау кезінде нөлге бөлу кездессе, ол оның мүмкін емес екенің хабарлап, машина жұмысын тоқтатады, клавиатурадан символ терілсе, ол процессордың осының алдаңдағы ағымдық жұмысына үзіліс жасайды. BIOS – тың құрамында сыртқы құрылғылардың жұмысын басқару драйверлері де бар. BIO.COM (IBMIO.COM) – BIOS жүйесінің жұмысын ьолықтырушы бөлім. Ол сыртқы құрылғылар мен информацияны алмастырудың барлық операцияларын да орындайды. DOS.COM (IBMDOS.COM) – ның жұмысы – пайдаланушының программалары мен түрлі информацияны дискіге тиеу не одан оперативті есте сақтау құрылғысына ендіру, дискіде тиулі программаны жою және т.б. Ол жад ұяшықтарымен орындалатын жұмыстарды да басқарады. COMMAND.COM – ның негізгі жұмысы – пайдаланушының программаларымен берілгендерді жадқа ендіру және өндеу. COMMAND.COM – ды командалық процессор деп те атайды. Ол ішкі не реззиденттікдеп аталатын түрлі командаларды да орындайды (DIR, COPY, REN, DELETE, CD, MD, RD, DATE, TIME, VER т.б..)

Желілік операциялық жүйе пайдаланушыларға желілің бір компьютерінен басқасына файлдар көшіруге, желінің бір компьютерінен басқасында орналасқан деректерді өңдеуге, ал кейбір жағдайларда басқа компьютер жадында орналасқан программаны қосуға мүмкіндік береді.

Компьютерлік желілерді қолдану мыналарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді:

• ақпаратты өңдеу процесінің нақты бір компьютерден тәуелсіздігі;

• желінің бір ДК-сында сақталу есебінен бір ақпаратты қосарлау мүмкіндігінің жойылуы;

• ақпарат сақталуы сенімділігінің жоғарылуы;

• ақпаратты рұқсат етілмеген енуден қорғауды жақсарту;

• ұйымның бөлімшелер және қызметкерлері мен арасында жылдам, қағазсыз ақпарат алмасу мүмкіндігі.

Даму тарихы

ОЖ тарихы жарты ғасырдай уақытты қамтиды. Ол көбінесе есептеуіш аппаратураның және элементтік базасының дамуымен байланысты анықталады. Бірінші сандық есептеуіш машиналар 40ж. басында пайда болып, операциялық жүйелерсіз жұмыс істеді, ұйымдардың есептеу процессіндегі барлық есептері бағдарламалаушымен басқару пультінен қолмен істелінді. 50ж. ортасынан мониторлық жүйелер пайда болды, олар тапсырмалар пакетін орындауда операторлар жұмысын автоматтандырды. 1965-1975ж. интегральным микросхемаларға өту компьютерлердің келесі ұрпағына жол ашты, олардың өкілі IBM/360. Осы кезеңде қазіргі ОЖ – лерге қатысты барлық коцепциялар: мультипрограммалау, мультипроцесстеу, көптерминалды іс-тәртіп, виртуальды жад, файлдық жүйелер, қол жетуді шектеу және желілік жұмыстар жасалды. 60-ж. аяғында ARPANET глобальды желісін жасау жұмыстары басталды, ол осы заманғы жалпы тапсырмаларды атқаруға арналған компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, бағдарламаларын жегу үшін Операциялық жүйені қажетсінеді. Жеке компьютерлерге арналған Операциялық жүйе мысалдары ретінде келесілерін келтіруге болады: Microsoft Windows, Linux, Mac OS (Darwin) және Unix.

Операциялық жүйенің айырмашылықтарының бірі:

Бірнеше бағдарламаны бір уақытта жегуге мүмкін етеді. Бағдарлама жазуды оңайлатады, себебі бағдарламаның жабдықтарды басқару қажеті пайда болмайды. Бұкіл жабдық пен бағдарламалардың өзара әрекеттесуін Операциялық жүйе басқарады. Бұған қоса бағдарламаға жабдық пен басқа бағдарламалармен әрекеттесуге жоғары деңгейлі тілдесуді қамтамасыз етеді.

Компьютер сөзі есептеуіш дегенді білдіреді, яғни есептеуге арналған құрылғы.

Компьютер- деректерді бағдарламалап өңдеуге арналған электрондық құрылғы.

Қазіргі компьютерлер тек есептеп қана қоймай, цифрлық емес ақпаратты өңдейді, әр түрлі технологиялық процестерді, деректер базасын және басқаларды басқарады. Бұл типті компьютерлерді дүние жүзінде жүздеген өндірушілер шығарады. Олар өзара өнімділімен, жадының сыйымдылығымен және бірқатар функционал мүмкіндіктерімен ерекшеленеді. Дербес компьютер өнеркәсіп бұйымы ретінде өзара жалғастырушы кабельдермен өзара жалғастырылған бірнеше блоктардан тұрады.

Біз үлкен ЭЕМ- ді немесе қарапайым дербес компьютерді алсақ та, олар бір- біріне ұқсас принципте жұмыс істейтін мынадай бөліктерден тұрады:

орталық процессор;

енгізу (деректерді) құрылғысы;

есте сақтау құрылғысы (жад);

шығару (деректерді) құрылғысы.

Орталық процессор барлық есептеу жұмыстары мен информация өңдеу істерін орындайды. Бір интегралдық схемадан тұратын процессор микропроцессор деп аталады.Күрделі машиналарда процессор бір – бірімен байланысқан бір немесе бірнеше пластиналардан құрастырылған интегралдық схемалар жиынынан тұрады.

Енгізу құрылғысы мәліметтерді сыртқы ортадан компьютерге енгізу үшін қолданылады.

Есте сақтау құрылғысы программаларды, мәліметтерді және жұмыс нәтижелерін компьютер жадында сақтауға арналған.

Шығару құрылғысы компьютердің жұмыс нәтижесін адаидарға жеткізу үшін қолданылады.

ДЭЕМ бірыңғай аппараттық жүйеге біріктірілген техникалық электрондық құрылғылар жиынынан тұрады. ДЭЕМ құрамына кіретін құрылғыларды олардың функционалдық қызметіне қарай екіге бөлу қалыптасқан,олар: жүйелік блок және перифериялық, яғни шеткері құрылғылар.

Есепшоттағы тастар піл сүйегінен, шынылардан, қола мен басқа металлдардан жасалған. Есепшоттың жетілдірілген түрі кейбір жерлерде осы күнге дейін қолданылып келеді. Кейін келе XVII ғ басында шотландиялық математик Джон Непер логарифм түсінігін енгізіп, халыққа логарифм кестесін жария қылады. Осы бағыттағы зерттеу жұмыстарын Д.Робертсон да жүргізген. Ол Исаак Ньютонның еңбектеріне негізделе отырып, 1761 жылы жүгіртпесі бар навигациялық есептеулерді жүргізетін логарифмдық сызғыш жасаған болатын. Логарифмдік сызғыш инженерлердің басты есептеуіш құралы болды. Кейін оларды электронды есептеуіш машиналары ығыстырды. Он тоғызға енді толған француз математигі Блез Паскаль жетектер мен дөңгелектерден тұратын механикалық есептеу құрылғысын құрастырды. Бұл құрылғының көмегімен көпорынды сандарды қосу мүмкін болды.

1694 жылы атақты неміс математигі Лейбниц Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеу машинасын – арифмометрді құрастырды. Дөңгелектің орнына мұнда цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. Бұл құрал күрделі қосу мен алу есептеулерін жүргізумен қатар, сандарды бөлу, көбейту, тіпті квадрат түбірін табу амалдарын да орындайтын болды. Кейін арифмометр бірнеше рет жетілдірілді. Бұл бағытта орыс өнертапқыштары П.Л.Чебышев пен В.Т.Однер көп еңбек етті. Арифмометр қазіргі қолданыста жүрген калькуляторлардың негізін салды. Арифмометр мен қарапайым калькулятор есептеу жұмыстарын механикаландыру құралдарының қызметін атқарады, бұларда есептеуде адамның өзі әрекеттер тізбегін анықтап басқарады. Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеуіш машинасын – арифмометрді Лейбниц 1694 жылы құрастырды. Лейбництің машинасы қосу, алу, көбейту, бөлу, тіпті квадрат түбірді табу амалдарын орындай алатын. Кейін осы құрылғыны жетілдіру мақсатымен орыс ғалымдары Чебышев пен Однер ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, аянбай еңбек еткен. Солардың арқасында қазір біз калькуляторды қолданып келеміз.

Дербес компьютер (қысқаша ДК) - компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. Дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. Дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер. Стационарлық компьютерлер үстел басында отырып жұмыс істеуге арналған. Тасымалы компьютерлерге қолкомпьютерлер, қалта компьютерлері және планшетті ДК жатады.

Үстел компьютерлерін әдетте үстел үстіне орналастырады, олардың атауы да осыдан. Әдетте бұлар барлық ДК ішіндегі ең үлкен компьютерлер. Үстел компьютерінің әр құраласы әдетте ауыстыруға болатын жеке модуль түрінде жасалады. Әдетте үстел компьютеріне қосымша перифериялық құрылғыларды жалғауға болады.

8. ДК ақпараттың көрсетілімі.

Дербес компьютер (қысқаша ДК) — компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. Дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. Дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер. Стационарлық компьютерлер үстел басында отырып жұмыс істеуге арналған. Тасымалы компьютерлерге қолкомпьютерлер, қалта компьютерлері және планшетті ДК жатады.

Компьютердің негізгі жинағының басты элементі-ЖБ. ЖБ-компьютердің негізгі топтары орналасқан тік төртбұышты қорапша, онда: микропроцессор мен жедел жады т.б. бар аналық тақша, адаптерлер , қоректендіру блогы, иілгіш және қатқыл дискідегі жинақтауыштар, контроллер, ажыратпалар орналастырылған.

Қазіргі электронды есептеуіш машиналардың арғы тегі – есепшот. Тарихи деректерге сүйенетін болсақ, есепшоттың жасы 2000-5000 жылдар шамасында, ал пайда болған жері не Қытай, не Египет. Есепшотты гректер мен Батыс-Еуропалықтар «абак» деп, қытайлықтар «суан-пан», жапондықтар «серобян» деп атады. Осы қарапайым құралмен есептеулер оның шұңғыл тақтада орналасқан тастарын жылжыту арқылы жүргізілген. Есепшоттағы тастар піл сүйегінен, шынылардан, қола мен басқа металлдардан жасалған. Есепшоттың жетілдірілген түрі кейбір жерлерде осы күнге дейін қолданылып келеді. Кейін келе XVII ғ басында шотландиялық математик Джон Непер логарифм түсінігін енгізіп, халыққа логарифм кестесін жария қылады. Осы бағыттағы зерттеу жұмыстарын Д.Робертсон да жүргізген. Ол Исаак Ньютонның еңбектеріне негізделе отырып, 1761 жылы жүгіртпесі бар навигациялық есептеулерді жүргізетін логарифмдық сызғыш жасаған болатын. Логарифмдік сызғыш инженерлердің басты есептеуіш құралы болды. Кейін оларды электронды есептеуіш машиналары ығыстырды. Он тоғызға енді толған француз математигі Блез Паскаль жетектер мен дөңгелектерден тұратын механикалық есептеу құрылғысын құрастырды. Бұл құрылғының көмегімен көпорынды сандарды қосу мүмкін болды. 1694 жылы атақты неміс математигі Лейбниц Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеу машинасын – арифмометрді құрастырды. Дөңгелектің орнына мұнда цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. Бұл құрал күрделі қосу мен алу есептеулерін жүргізумен қатар, сандарды бөлу, көбейту, тіпті квадрат түбірін табу амалдарын да орындайтын болды. Кейін арифмометр бірнеше рет жетілдірілді. Бұл бағытта орыс өнертапқыштары П.Л.Чебышев пен В.Т.Однер көп еңбек етті. Арифмометр қазіргі қолданыста жүрген калькуляторлардың негізін салды. Арифмометр мен қарапайым калькулятор есептеу жұмыстарын механикаландыру құралдарының қызметін атқарады, бұларда есептеуде адамның өзі әрекеттер тізбегін анықтап басқарады. Паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеуіш машинасын – арифмометрді Лейбниц 1694 жылы құрастырды. Лейбництің машинасы қосу, алу, көбейту, бөлу, тіпті квадрат түбірді табу амалдарын орындай алатын. Кейін осы құрылғыны жетілдіру мақсатымен орыс ғалымдары Чебышев пен Однер ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, аянбай еңбек еткен. Солардың арқасында қазір біз калькуляторды қолданып келеміз.

Енгізу шығару құрылғылары

Монитор-мәтіндік және графикалық ақпараттарды экранға шығаруға арналған, теледидарға ұқсас құрылғы. Пернетақта-ақпараттар мен ДК-ні басқару командаларын енгізу қызметін атқарады.

Енгізу құрылғыларына: пернетақта, манипулято, микрофон, модем жатады.

Шығару құрылғылары: монитор, құлаққалқа, принтер, модем, колонка.

ЖБ-тың ішінде орналасқан құрылғыларды ішкі деп атайды. Сыртында орналасқан құрылғыларды сыртқы деп атайды.

Ішкі құрылғыларына: аналық тақша-ДК-нің негізгі тақшасы жатады. Жедел жад (ЖЖҚ)-компьютер қосылған кезде деректерді уақытша сақтауға арналған микросхемалар жиыны.

Процессор-көптеген математикалық және логикалық операцияларды орындайтын негізгі микросхема.

ТЖҚ-деректерді ұзақ уақыт сақтайтын құрылғы.

Микропроцессорлық комплект (чипсет)-компьютердің ішкі құрылғыларының жұмысын басқаратын микросхемалар жиыны.

Қосымша құрылғыларды қосуға арналған ажыратпалар.

Шиналар-компьютердің ішкі құрылғыларының арсында сигнал алмасу жүргізілетін өткізгіштер жиыны.

ДК сыртқы құрылғылары оның интерфейстеріне қосылады, ол қосымша операцияларды орындауға арналған.

Сыртқы жад-бұл компьютерді өшіргеннен кейін де енгізілген ақпаратты сақтайтын жад. Компьютер жады ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Сыртқы жадқа магнитті таспалар, магнитті дискілер, лазерлік дискілер. Магнитті дискілер қатқыл және иілгіш болып бөлінеді

9. Мәтіндік редакторлармен (Блокнот, WordPad, MS Word) жұмыс жасау және талдау. MS Word және MS Excel құралдарымен кестелерді құру және талдау.

Қазіргі кезде дербес компьютер құжаттар мен мәтінді даярлауда кеңінен пайдаланылады. Компьютер тек баспа машинасының қызметін атқарып қана қоймай, құжаттарды даярлау үрдісінде көптеген қосымша мүмкіндіктер береді.

Блокнот - өте шағын мәтіндік редактор, оның жұмысы үшін жадтың аз көлемі қажет. Блокнот жұмыс уақытында белгі құруға, кейін оны басқа қолданбаға кірістіріп қоюға болатын мәтіндік ақпаратты сақтауға арналған бағдарлама.
Пуск→ Программы→Стандартные→ Блокнот

WordPad мәтіндік редакторы карапайым мәтіндік құжаттарды жасауға мүмкіндік береді. WordPad құжаттарында мәтін мен абзацты пішімдеуге, шекараларды жылжытуға, шегініс орнатуға, әр түрлі каріпті колдануға,сонымен катар графикалық кескіндерді, дыбыс үзінділері мен бейнеклиптерді қоюға болады.

WORDPAD БАҒДАРЛАМАСЫН ІСКЕ ҚОСУ:

WordPad мәтіндік редакторын іске қосу үшін, келесі әрекеттерді орындаймыз:

Пуск => Программы => Стандартные => WordPad (Жіберу => Бағдарламалар => Стандартты => WordPad). Редакторды іске қосқаннан кейін экранға Word Pad мәтіндік редакторынын терезесі шығады. Терезе келесі элементтерден тұрады: тақырып жолы, меню жолы, құрал-саймандар тақтасы, пішімдеу тақтасы, сызғыш және терезенің жұмыс аймағы.

Терезенің көп бөлігін бос кеңістік жұмыс аймағы алады, оған мәтін енгізіледі.

Терезенің тақырып жолында құжат аты және WordPad бағдарламасының аты көрінеді.

Құрал-саймандар тақтасында жиі пайдаланылатын командаларды шақыру батырмалары бар. Әрбір батырманын, міндетін білу үшін, маустың нұсқағышын сол батырманың үстіне орналастырыңдар, аз уакыттан соң ішіне батырманың қысқаша аты жазылған кішкене төрт бұрыш шығады. Батырманың аты оның орындайтын кызметін көрсетеді.

WORDPAD-та құжат құру

WORDPAD құжат құру үшін, төмендегі негізгі сатыларды орындау керек:

• Қаріп және оның өлшемін таңдау

• Мәтінді енгізу және редакциялау

• Мәтінді пішімдеу

• Құжатты сақтау және ашу

• Баспаға шығару

Microsoft Office Word - мәтіндік құжаттарды дайындауға, түзетуге және қағазға басып шығаруға арналған Windows жүйесінің қосымша программасы.Ол-мәтіндік және графикалық информацияларды өңдеу барсында жүзден аса операцияларды орындай алатын ең кең тараған мәтін редакторының бірі. Қазіргі компьютерлік технологияларда орындауға болатын кез келген операция бұл ортада жүзеге асырыла береді. Мысалы, басқа ортада дайындалған мәтіндік фрагменттер, кестелер, суреттер сияқты неше түрлі объектілерді байланыстыра отырып осы ортаға енгізуге болады. Жалпы, Word редакторында типография жұмысына керекті баспа материялдарын теруден бастап, олардың оригинал – макетін толық жасауға дейінгі барлық жұмыс орындалады. Мұндай құжаттар мен кестелерді көрікті етіп , безендіруге қажет көптеген дайын шаблондар , стильдер , жазылып бірден орындалатын ішкі макропрограмалар тілі , қарапайым графиктік бейнелерді салатын аспаптар және т. с. с. жетіп артылады.

Word редакторын тағайындау, іске қосу және онымен жұмыс істеуді аяқтау

Word-пен жұмыс істеуді бастау үшін Windows жүйесінің басқа программалары сияқты оны бастапқы нұсқалық (инсталляциялық) дискеттерден немесе компакт-дискіден компьютерге жазып орналастыру қажет.

Орналастырылған WORD редакторын іске қосу бірнеше тәсілмен жүзеге асырлады:

Басқару тақтасындағы Іске қосу (Пуск) менюінің Орындау (Выполнить) командасының көмегімен, бұл тәсіл редактордың қосымша параметрлерін іске қосуға арналған.

WORD негізгі терезесінің жүйелік менюіндегі Жабу (Закрыть) командасын таңдау;

тышқан курсоры терезе тақырыбы аумағында тұрғанда курсорды сол жақ шеттегі жүйелік меню белгісіне алып барып, тышқанды екі рет шерту немесе батырманы бір рет басып, менюдің Жабу (Закрыть) командасын таңдау;

редактор терезесінің тақырыб жолының оң жақ жоғарғы бұрышындағы Жабу батырмасын (Х) басу;

Тікелей Alt+F4 пернелерін басу.

MS Word туралы ақпарат

Word дегеніміз-компьютерде құжаттар жасауға мүмкіндік беретін бағдарлама болып табылады. Суреттер немесе өң сияқты түрлі-түсті фотосуреттер немесе көрнекі суреттер пайдаланып әдемі мәтін жасау және карталар мен кестелер сияқты деректер қосу үшін Word бағдарламасын пайдалануыңызға болады. Оған қоса, Word бағдарламасы мәтін жасау үшін түрлі көмекші мүмкіндіктерді береді, олардың көмегімен мақалалар немесе есептер сияқты іскери құжаттарды оңай аяқтай аласыз. Сондай-ақ, ашықхат немесе хатқалта мекенжайларын басып шығаруыңызға болады.

Microsoft Office Word - мәтіндік құжаттарды дайындауға, түзетуге және қағазға басып шығаруға арналған Windows жүйесінің қосымша программасы.Ол-мәтіндік және графикалық информацияларды өңдеу барсында жүзден аса операцияларды орындай алатын ең кең тараған мәтін редакторының бірі. Қазіргі компьютерлік технологияларда орындауға болатын кез келген операция бұл ортада жүзеге асырыла береді. Мысалы, басқа ортада дайындалған мәтіндік фрагменттер, кестелер, суреттер сияқты неше түрлі объектілерді байланыстыра отырып осы ортаға енгізуге болады. Жалпы, Word редакторында типография жұмысына керекті баспа материялдарын теруден бастап, олардың оригинал – макетін толық жасауға дейінгі барлық жұмыс орындалады. Мұндай құжаттар мен кестелерді көрікті етіп , безендіруге қажет көптеген дайын шаблондар , стильдер , жазылып бірден орындалатын ішкі макропрограмалар тілі , қарапайым графиктік бейнелерді салатын аспаптар және т. с. с. жетіп артылады.

Word бағдарламасы құжаттар, электрондық кестелер мен көрмелер жасауға және электрондық поштаны басқаруға арналған бағдарламаның бірнеше түрлерін біріктіретін өнімдердің бумасы болып табылатын «Office» бумасының бір бөлігі болып табылады.

Word бағдарламасында кесте құрудың 3 тәсілі бар.
Кесте – бағандар мен жолдарда реттелген ақпарат. Кесте реттелген ақпарат. Кесте жолдар мен бағандардың қандай бір санынан тұрады. Жолдар мен бағандар қиылысып ұяшық құрайды. Word процессорында кестені екі түрлі әдіспен қоюға болады.

Бірінші: Таблица – «Добавить таблицу» командасы көмегімен
Екінші: аспаптар тақтасындағы «Добавить таблицу» батырмасын пайдаланып.
Бірінші жолмен кесте қою үшін «Таблица - Добавить таблицу» командасын орындаған соң экранға «Вставка таблицы» терезесі шығады. «Число столбцов» өрісінде баған санын, число строк өрісінде жол санын енгізіп, «ОК» батырмасын шертеді.

Құжатқа енгізілген баған мен жол саны бойынша кесте енгізіледі. Кестедегі бағанның енін бағаналар арасындағы шекараларды тышқан көмегімен жылжытып өзгертуге болады. Ал жол биіктігін де осы тәсілмен өзгертуге болады.

Кестенің ұяшықтары арасына ауысу үшін меңзерді басқару пернелерін немесе маусты пайдалануға болады

Ұяшықтарды қосу және өшіру, біріктіру.

Кей кезде дайын кестеге баған немесе жол немесе ұяшық қосуға болады.

1.Кестеге баған немесе жол қосқанда деректердің жаңылысуы болмайды. Ал ұяшық қосқанда мұқият болған жөн. Ұяшық, немесе ұяшықтар тобын қосу үшін, алдымен жанына жаңа ұяшық орналасатын ұяшықты белгілеңдер. Содан кейін Таблица - Добавить ячеек командасын орындаңдар. Добавление ячеек терезесінде жаңа ұяшық қосылғаннан кейін не істейтінін: жол, баған қосу немесе ұяшықтарды жылжыту керек екенін көрсету керек. Дайын кестеге көбіне жаңа ұяшық қосу көп қолданылмайды.

2. Кестеге жаңа баған қосу үшін жанына жаңа баған орналасатын бағанды белгілеп, Таблица - Добавить столбцы командасын орындайды.

Кестеге жаңа жол қосу үшін жанына жаңа жол орналасатын жолды белгілеп, Таблица - Добавить строки командасын орындайды.
Кестедегі жаңа жол, баған немесе ұяшықты өшіру үшін оны белгілеп Таблица - Удалить ячейки командасын орындаймыз. Удаление ячеек терезесінде ұяшықтың солға, жоғары ығысуы немесе жол немесе баған өшірілуі көрсетіледі.

Жолдардың көрші ұяшықтарындағы ақпаратты біріктіріп, оларды бір ұяшыққа жазу үшін осы ұяшықтарды ерекшелеп, Таблица - Обьединить ячейки командасын орындайды. Нәтижесінде ерекшеленген ұяшықтардағы ақпараттар бір ұяшыққа біріктіріледі.

Кестенің кейбір ұяшықтарын бірнеше ұяшыққа бөлу үшін бөлетін ұяшықты белгілеп, Таблица - Разбить ячейки командасын орындайды. Разбиение ячеек терезесінде число столбцов өрісіне қажет бағана санын, число строк өрісіне қажет жол санын енгізіп ОК батырмасын шертеміз.
Кестелерді жиектеу.

Кестелердің жиектерін өзгерту немесе алып тастау үшін өзгеріс енгізетін кесте торын белгілеп, Формат - Границы и заливка командасын орындайды. Границы и заливка терезесінде Граница қосымшасын шертеді. Қажет жиектің типін таңдап ОК батырмасын шертеді.

Кестенің ұяшығындағы мәтіннің бағытын өзгерту үшін ұяшықтың үстінде маустың оң жағын басып, шыққан динамикалық менюден Направление текста командасын таңдайды. Шыққан терезеде қажет бағытты таңдап, ОК батырмасын шертеді.

3. Word ортасынан формулалар редакторын іске қосу үшін енгізу курсорын құжаттың формула кірістірілетін жеріне орналастырып, Кірістіру Обьект Microsoft Equation 3. 0 (Вставка Обьект Microsoft Equation) 3. 0 әмірін орындау керек немесе стандартты құрал саймандар мен пішімдеу жолағынан белгішесін басамыз. Сонда экранда “Формула” атты шаблондар панелі шығады.

MS Excel туралы ақпарат

Excel жай ғана бағдарлама емес, оны көптеген математикалық амалдарды, күрделі есептерді жеңілдету үшін пайдалануға болады. Ол кестедегі мәліметтердің негізінде түрлі-түсті диаграмммалар тұрғызып, жүргізуді қамтамасыз ете алады. Excel мүмкіндігінің көпжақтылығы тек экономика саласында ғана емес, ғылыми зерттеу, әкімшілік жұмыстарында да кеңінен қолданылады.

Excel — кестелер жасап, деректерді есептеу мен талдауға мүмкіндік беретін бағдарлама. Бағдарламаның бұл түрі электрондық кесте бағдарламасы деп аталады. Excel бағдарламасы енгізген сандық мәндеріңіздің қосындыларын автоматты түрде есептейтін кесте жасауға, кестелерді тиянақты орналасуда басып шығаруға және қарапайым сызбалар жасауға мүмкіндік береді.

Excel бағдарламасы — құжаттар, электрондық кестелер мен көрмелер жасауға және электрондық поштаны басқаруға арналған бағдарламаның бірнеше түрлерін біріктіретін өнімдердің бумасы болып табылатын «Office» бумасының бір бөлігі.

1979 жылы екі экономист студент Дэн Бриклин және Боб Френкстон үй тапсырмасын тез орындауға көмектесетін және уақытты үнемдейтін әдіс ойлап табуды шешті. олар тарихта бірінші рет электронды кесте бағдарламасын жазып, оны Visible Calculator сөзінен қысқартылған VisiCalc (Көрсеткіш калькулятор) деп атады. сондықтан барлық электрондық кестелер бағдарламасы, оның ішінде Excel программасы Дэн мен Бобтың арқасында жүзеге асты. IBM және Macintosh компьютерлерінде жұмыс істейтін, ең озық үлгілерді ала отырып, бүгінгі заман талабына сай жасалған, электрондық кесте құрастыратын қолданбалы программа. Excel-дің соңғы нұсқаларында график тұрғызу, күрделі функциялар арқылы есеп-қисап жүргізу және бірнеше жұмыс кітаптарымен қатар жұмыс атқару сияқты мүмкіндіктер кеңінен қолданылады. Кестелік құрылымды құжаттармен жұмыс істеуге арналған кең таралған құралдардың бірі Microsoft Excel. Ол сандық мәліметтермен жұмыс істеу үшін негізделген.

Қазіргі кезде графикалық редактордың көптеген түрлері белгілі. Соның ішіндегі менің қарастырайын деп отырған бағдарламам бұл – үшөлшемді 3d studio max графикалық редакторы.

3d studio max туралы ақпарат

3d studio max бағдарламасы – кескіндерді моделдеу, визуализациялау және анимациялау программалық жиындарын қамтыған жалғыз бағдарлама. Ол Windows NT операциялық жүйесінің 3. 51 - ден төмен емес версиялары үшін Autodesk фирмасында шығарылған болатын. Жалпы 3ds max программасын бүкіл дүние жүзіндегі мыңдаған дизайнерлер үшөлшемді ойындарды, телеарна мен кинофльмдерді шығару үшін шыншыл эффектілерді, сонымен бірге Web - парақтарының үшөлшемді графикалық элементтерін іске асыру үшін қолданылып жатыр. 3ds max программасының пайда болуы қолданушының жұмыс істеу мүмкіндігін әлдеқайда кеңейтті. Төменде программаның кейбір жаңа мүмкіндіктері көрсетілген:

-жұмысты эффектілі әрі жоғары деңгейде істеуін қамтамасыз ететін жаңа қолданушы интерфейсі орнатылған;

-жан - жақты мүмкіндікті қамтитын жаңа операциялық жүйемен және жоғарғы модернизация мүмкіндіктері қамтылған;

-кескіндерді моделдеу және редакциялау командаларының қасиеттері кеңейтілген;

-Stack – геометриялық элементтерге қолданылатын модификатор тізімі. Бұның көмегімен кез - келген уақытта модификатор параметрлерін өзгертуге болады;

-мультипроцессордың кез - келген өзгерту әрекеттерін қолдануға мүмкіндік беретін жаңа визуализация модулі қолданылады.

Жаңа сұхбаттасу терезесі – тректерді қарап шығу – анимацияның қалыпты істеуін және өзгертуін басқаруға қолданушыға ыңғайлы етіп жасалынған. Және т. с. с. көптеген мүмкіндіктермен қамтылған.

Unity бағдарламасы

 Unity деген сөз ағылшын тілінен аударғанда «бірлік», «бірігу» деген мағынаны береді. Жалпы Unity бағдарламасы- мультиплатформалы ойындарды дамытуға арналған құрал.

Unity бағдарламасы— Windows және OS X операциялық жүйелерінде жұмыс жасайтын екі- және үш өлшемді ойын мен қосымшаларын дамытуға бағытталған құрал. Unity көмегімен жасалған қосымшалар Windows, OS X, Windows Phone, Android, Apple iOS, Linux[1] операциялық жүйелерінде, Wii, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360, Xbox One приставкаларыда жұмыс істейді. Unity (Unity Web Player) браузерде жүктелетін қосылу модулі арнайы плагин арқылы, WebGL технологиясының іске асыруы арқылы қосымшалар жасауға мүмкіндік береді.

10. Алгоритм және бағдарлама ұғымы

Бүгін мен 3ds max бағдарламасында шахмат фигураларын құрдым. Ол үшін алдымен 3ds max бағдарламасын ашып өзімізге кереті артқы планды белгілейміз (фронт). Ең алдымен views бөлімін таңдап ішінен viewport background ішіне кіреміз.

2-cурет. 3ds max бағдарламасының беті.

Ашылған бетте files батырмасын басамыз.

3-cурет. 3ds max бағдарламасының беті.

Өзімізге керекті суретті іздейміз, суретті тапқаннан кейін ашу батырмасын басамыз.

4-cурет. 3ds max бағдарламасының жұмыс аймағы

Ашылған беттен міндетті түрде Match Bitmap және LockZoomPan нүктелерін таңдап ок батырмасын басу керек. Одан кейін, латын алфавитінің “g” әрпін басып, беттегі тор көздерді кетіреміз.

5-cурет. 3ds max бағдарламасындағы view background мәзірі

Тор көздер кеткеннен кейін, Ships бөліміне кіріп line көмегімен өзімізге қажетті белгілеу түрін таңдаймыз. Таңдағаннан соң, фигурамызды белгілеп шығамыз : екі нүктенің басы түйіскен кезде Close splne пернесі шығады, пернемеден «ок» батырмасын басамыз.

6-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасынын әзірлеу

Негізгі бетке өткенде, біздің сызған бейнеміз шығады, бірақ бұл тек қана кескін болып табылады.

7-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасынын кескіні

Modify бөліміне кіріп line батырмасын шертіп, оның ішінде vertex бөлімін басамыз, бұл қызмет біздің салынған кескінімізді өңдеуге арналған.

8-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасының кескінін өңдеу сәті

Modify бөліміне кіріп, Modify list бөлімін ашып, Lathe батырмасын басамыз.

9-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасының өлшемі

Lathe батырмасын басқан кезде «пешка» фигурасының кескіндері пайда болады.

10-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасынын әзірлеу кезеңі

Басты бетке ауысқанда пешкамыздың дайын болғанын көреміз.

11-cурет. 3ds max бағдарламасындағы шахмат фигурасыны –«пешка»

Алгоритм туралы ақпарат

Алгоритм дегеніміз – жеке қадамдардан тұратын, формальды түрде жазылған реттелген нұсқаулар тізбегі. Алгоритм сөзі IX ғасырда өмір сүрген ұлы өзбек математигі Әл-Хорезмидің атымен аталған жазудың латындық формасы. Әл-Хорезми бірінші рет арифметикалық амалдарды орындаудың ережелерін тұжырымдаған ғалым. Алгоритм ұғымы кез-келген программа құру кезінде негізгі орын алады, себебі программа – енгізілген берілгендерді өңдеу үшін арнайы және қатаң түрде қандай да бір программалау тілінде дайындалған алгоритм. Кез-келген алгоритм қандай да бір орындаушыға негізделген. Орындалған командалар жиынтығы орындаушының командалар жүйесі болып табылады. Орындаушы ретінде – адамдар және техникалық құрылғылар, яғни роботтар, компьютерлер және автоматтар болуы мүмкін. Алгоритмнің қасиеттері және оған қойылатын талаптар:

1.Алгоритмнің дискреттігі (үздіктілігі) – ақпаратты өңдеу процесі ретімен жазылған,  аяқталған нұсқаулардан құралған тізбектерден тұруы тиіс, яғни орындаушының келесі қадамға өтуі алдыңғы қадамның аяқталуынан кейін жүзеге асуы керек;

2.Алгоритмнің түсініктілігі – алгоритмді құру барысында оның орындаушыға түсінікті болатындығы ескерілуі керек;

3.Алгоритмнің анықтылығы – алгоритм жалпы түрде қабылданған символдарды, алфавитті пайдаланып жазылуы тиіс. Орындаушы (адам, компьютер) алгоритмді түсініп, орындай алатын болуы керек. Оның үстіне түрліше түсінілетін нұсқаулар енгізілмеуі тиіс. Ол орындаушыға алгоритмді орындау үшін басқа нұсқаулар іздеуіне жол қалдырмайтындай етіліп және орындалу реттері дәл көрсетіліп қатаң түрде жазылуы қажет.

4.Алгоритмнің көпшілікке бірдейлігі – қарастырылып отырған ақпараттың кез-келген мәндерінде нақты бір ғана тапсырманы емес, соған типтес бүкіл тапсырманы шеше білуі. Мысалы, квадрат теңдеуді шешу алгоритмі – коэффиценттің кез-келген мәнінде оның түбірін табуға мүмкіндік береді немесе жолда жүру ережесі барлығымызға бірдей.

5.Алгоритмнің нәтижелілігі. Нұсқаулар шексіз көп болмай, қорытындысында оның нәтижесі болуы тиіс. Егер алгоритм бойынша құрылған сандық программа шексіз есептеулерге әкелсе, онда алгоритмнің талапқа сай жазылмағаны не есептің шешуі жоқ болғаны.

3. Алгоритмнің берілу тәсілдері

Алгоритмнің келесі берілу тәсілдерін қарастырайық:

*табиғи тілдегі алгоритм – орындаушысы адам, қажетті құрал-жабдықтары – қазақ, орыс және ағылшын алфавиті;

*графикалық тілдегі алгоритм – орындаушысы адам, қажетті құрал-жабдықтары – әрбір әрекеті түрлі жазықтықтағы геометриялық фигура ретінде бейнеленіп, олардың арасындағы байланыстар түзу сызықтар мен бағыттаушылар арқылы көрсетіледі;

*алгоритмдік тіл – орындаушысы адам, қажетті құрал-жабдықтары – жаратылыстану тіліндегі қандай да бір мағынаны, бұйрықты білдіретін сөздер жиынтығы;

*программалау тілі – орындаушысы компьютер, қажетті құрал-жабдықтары – арнаулы программалау тілінің командалары.

Алгоритмнің тұрғызылу тәсілдерінің құрылысын зерттеу үш түрде беріледі:

*алгоритмдік тілде;

*блок-схема түрінде;

*программалау тілінде.

Алгоритмдік тіл – табиғи тілде жазылған алгоритм сияқты өзіміз күнделікті пайдаланып жүрген тілге жуық, бірақ ол құрылымы нақтыланған, бірыңғай және дәл жазылатын арнайы символдар мен түрлі ережелер жүйесінен тұрады. Кез келген тіл сияқты ол символдар жиынтығынан (алфавит), алгоритмдік тілдерді жазу ережелерінен (синтаксис) және жазуларды түсіндіру мәтіндерінен (семантика) тұрады.Сөздік-формулалық әдісте алгоритм әрекеттер тізбегін анықтайтын, құрамында формулалары бар мәтіндік түрде жазылады. Блок-схемада бағдарламадағы барлық тармақтар, циклдар және ішкі бағдарламалар болуы қажет.Алгоритм сөзі IX ғасырда өмір сүрген көрнекті математик Әл-Хорезмидің латын тілінде бұрмаланған аты. Ол бірінші рет арифметикалық амалдарды орындаудың ережелерін тұжырымдаған ғалым.

Алгоритм дегеніміз - алға қойылған мақсатқа жету үшін немесе берілген есепті шешу үшін түсінікті де нақты ережелер бойынша орындаушыға жинақы түрде берілген реттелген нүсқаулар тізбегі.Бұл схемада орталық объект алгоритмді орындаушы болып түр. Орындаушы - бұл объект (немесе субъект), құрылған алгоритмді басқарады. Орындаушының негізгі әрекеті оның командалар жүйесін басқаруынан көрінеді. Кез келген есепті шешудің кірісінде берілгендер мен алгоритм командалары тұрады, шығысында нәтиже тұрады.

Бұл алгоритм сызықтық алгоритм деп аталады, алгоритмдегі командалар жазылу реті бойынша бірінен соң бірі орындалады. Бұл командалар алгоитмдік тілдегі қарапайым командалар. Периметрді және ауданды есепдеу меншіктеу командасы деп аталады. Меншіктеу командасының жалпы жазылу түрі төмендегідей: атау:= өрнек

Бұл команда төмендегідей ережемен орындалады: Алдымен меншіктеу белгісінің оң жағында жазылған өрнек есептеліп, меншіктеу белгісінің сол жағында орналасқан айнымалыға меншіктеледі.

«Шахмат» фигурасын басып шығаруға алгоритм реті:

Басы

3sd модельді компьютерге енгізу

Басып шығару батырмасын басу

3sd модель дайын болды

Соңы

12-cурет. Шахмат фигураларын шығаруға арналған 3d принтер

13,14,15,16-cурет. 3d принтерде басып шығарылған шахмат фигуралары

3d объекті қолданылған шахмат ойының алгоримі

Кесте ойындарының тарихы, әсіресе шахмат, мыңдаған жылдар бойы есептелген. Олар тек қана ойнауға қызықты емес, ойын-сауық ойынын шынайы әлемнен бейне ойынға көшіру идеясымен қызықтырады.

Unity бағдарламасында 3D шахмат ойынын жасап шығаруға болады.

Шахмат ойынының бастаймыз.

Ең алдымен төмендегі жолдарды Start-қа жазамыз:

Vector2Int gridPoint = Geometry.GridPoint(0, 0);

Vector3 point = Geometry.PointFromGrid(gridPoint);

tileHighlight = Instantiate(tileHighlightPrefab, point, Quaternion.identity, gameObject.transform);

tileHighlight.SetActive(false);

tileHighlight.SetActive (false);

Start таңдалған ұяшықтың бастапқы жолын және бағанды ​​алады, оларды нүктеге айналдырады және алдын-ала объектілі ойын нысанын жасайды. Бұл объект бастапқыда ажыратылады, сондықтан ол қажет болғанша көрінбейді.

Ескерту: Vector2Int пішінін қабылдайтын және GridPoint деп аталатын жол мен бағанның координаталарына сілтеме жасау пайдалы. Vector2Int екі бүтін мәндері бар: x және y. Біз сахнаға объект орнату керек болғанда, бізге Vector3 нүктесі қажет. Vector3 үш өзгермелі нүктелі мәндері бар: x, y және z.

Geometry.cs келесі өзгерістерге көмекші әдістер:

• GridPoint (int col, int row): бізге көрсетілген бағанға және жолға арналған GridPoint береді.

• PointFromGrid (Vector2Int gridPoint): GridPoint бағдарламасын Vector3 сахнасының нақты нүктесіне түрлендіреді.

• GridFromPoint (Vector3 нүктесі): бізге осы 3D нүктесінің x және z мәндері үшін GridPoint береді және y ескерілмейді.

Содан кейін EnterState мына кодтарды қосамыз:

public void EnterState()

{

enabled = true;

}

Бұл басқа пішінді таңдау уақыты келген кезде компонентті қайта қосуға мүмкіндік береді.

Содан кейін Upvardate ке төмендегіні қосамыз:

Ray ray = Camera.main.ScreenPointToRay(Input.mousePosition);

RaycastHit hit;

if (Physics.Raycast(ray, out hit))

{

Vector3 point = hit.point;

Vector2Int gridPoint = Geometry.GridFromPoint(point);

tileHighlight.SetActive(true);

tileHighlight.transform.position =

Geometry.PointFromGrid(gridPoint);

}

else

{

tileHighlight.SetActive(false);

}

Мұнда камерадан Ray ray жасап, тінтуір көрсеткішінен және шексіздікке дейін жетеміз.

Physics.Raycast бұл сәуленің жүйенің кез-келген физикалық коллайдерлерімен қиысады ма екендігін тексереді. Басқарма - коллайдермен жалғыз зат болғандықтан, бұл сандар бір-біріне сәйкес келетіндігіне алаңдаудың қажеті жоқ.

Егер сәуле коллайдитті кесіп өтсе, онда RaycastHit мәліметтерінде, қиылысу нүктесін қоса алғанда жазылады. Қосалқы әдісті қолданып, біз осы қиылысу нүктесін GridPoint торабына айналдырып, содан кейін таңдалған ұяшықтың орнын анықтау үшін осы әдісті қолданамыз.

Тінтуір меңзерінің борт үстінде болғандықтан, оны көрсету үшін таңдалған ұяшықты да қамтиды.

Соңында, Басқарма иерархиясында таңдап, Prefabs бағдарламасындағы Project терезесін басыңыз. Содан кейін, Selection-Yellow prefab тақтасын Tile Sellight Prefab слотына тақтайшаның тақта таңдауы компонентіне сүйреңіз. Енді Play режимін іске қоссаңыз, тышқан меңзерінен кейін келетін сары таңдау ұяшығын көресіз.

17-cурет. 3d шахмат фигураларын unity-да қолдану

Фигураны таңдау

Фигураны таңдау үшін тінтуірдің түймесі басылғанын тексеру керек. Ұяшықты таңдауға мүмкіндік беретін орыннан кейін, бұл тексеруді if блогына қосыңыз:

if (Input.GetMouseButtonDown(0))

{

GameObject selectedPiece =

GameManager.instance.PieceAtGrid(gridPoint);

if(GameManager.instance.DoesPieceBelongToCurrentPlayer(selectedPiece))

{

GameManager.instance.SelectPiece(selectedPiece);

// Опорная точка 1: сюда мы позже добавим вызов ExitState

}

}

Осы кодты 2-сілтеме бойынша қосыңыз, if құрылымын тексереді.

if (!moveLocations.Contains(gridPoint))

{

return;

}

Ойнатқыш жарамды болып табылмайтын ұяшыққа нұқса, функция шығады.

Соңында, MoveSelector.cs кодындағы кодты ExitState бағдарламасының соңына қосыңыз:

foreach (GameObject highlight in locationHighlights)

{

Destroy(highlight);

}

Осы сәтте ойнатқыш жылжытуды таңдады, сондықтан біз барлық үстіңгі нысандарды алып тастай аламы.

18-cурет. 3d шахмат фигураларын unity-да қозғалту

«Королева»-ны жылжытыңыз.

«Королев» - ең мықты фигура, сондықтан оны аяқтау жақсы.

Королеваның қозғалысы- әрбір пішін үшін бағыттардың жиынын қамтиды.

Queen.cs ішіндегі MoveLocations-ді келесі кодпен ауыстырыңыз:

public override List<Vector2Int> MoveLocations(Vector2Int gridPoint)

{

List<Vector2Int> locations = new List<Vector2Int>();

List<Vector2Int> directions = new List<Vector2Int>(BishopDirections);

directions.AddRange(RookDirections);

foreach (Vector2Int dir in directions)

{

for (int i = 1; i < 8; i++)

{

Vector2Int nextGridPoint = new Vector2Int(gridPoint.x + i * dir.x, gridPoint.y + i * dir.y);

locations.Add(nextGridPoint);

if (GameManager.instance.PieceAtGrid(nextGridPoint))

{

break;

}

}

}

return locations;

}

Мұнда өзгеше болатын жалғыз нәрсе - бұл List бағыттарының массивін түрлендіру.

Listertr-дің артықшылығы - барлық бағыттармен бір List те жасау арқылы басқа массивтің бағыттарын қосуға болады. Қалған әдіс піл кодексіндегідей.

19-cурет. 3d шахмат фигураларын unity-да ойында қолдану